Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να παρουσιάσει τον Ιούλιο πρόταση για την αναμόρφωση του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών της ΕΕ μετά το 2030, δηλαδή του γνωστού ETS. Σύμφωνα με έγγραφο για την κοινή αγορά της ΕΕ που είδε το Bloomberg News, ο στόχος είναι να επιτευχθεί συμφωνία ανάμεσα στα κράτη-μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την τελική μορφή της μεταρρύθμισης μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2027.

Το έγγραφο αναμένεται να υπογραφεί από τους ηγέτες των ευρωπαϊκών θεσμών την Παρασκευή, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της ΕΕ.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρεί ότι οι αυξανόμενες τιμές ενέργειας αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες απειλές για την ανταγωνιστικότητά της, καθώς χάνει έδαφος απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Ορισμένες χώρες, ανάμεσά τους η Ιταλία και η Πολωνία, εκτιμούν ότι η μεταρρύθμιση του ETS μπορεί να αποτελέσει μέρος της λύσης για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Άλλες χώρες αντιτίθενται σε οποιαδήποτε αποδυνάμωση της αγοράς άνθρακα, θεωρώντας την θεμελιώδη για τους στόχους μηδενικών εκπομπών της ΕΕ.

Το έγγραφο της ΕΕ περιλαμβάνει περισσότερες από 30 προτάσεις που θεωρούνται κρίσιμες για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, καλύπτοντας τομείς όπως η ενέργεια, η ψηφιακή οικονομία και οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, με στόχο τη μείωση των εμποδίων και την καλύτερη ανταγωνιστικότητα απέναντι στους μεγαλύτερους οικονομικούς αντιπάλους της Ένωσης.

Διπλωμάτες της ΕΕ επισημαίνουν, πάντως, ότι το χρονοδιάγραμμα παραμένει ενδεικτικό. Προηγούμενες μεταρρυθμίσεις της ευρωπαϊκής αγοράς άνθρακα χρειάστηκαν έως και δύο χρόνια μέχρι να επιτευχθεί συμφωνία ανάμεσα στους διαπραγματευτές.

«Η μετατροπή της φιλοδοξίας σε πραγματικότητα απαιτεί αίσθηση επείγοντος, πολιτική ιδιοκτησία και μετρήσιμα αποτελέσματα», αναφέρεται στο έγγραφο.

Η τελευταία εκδοχή του κειμένου αφαίρεσε επίσης προηγούμενη αναφορά στη διαδικασία «ενισχυμένης συνεργασίας», έναν μηχανισμό της ΕΕ που επιτρέπει την παράκαμψη ορισμένων κρατών-μελών ώστε να προχωρούν ταχύτερα συγκεκριμένα μέτρα.

Η σύγκρουση στο Ιράν απειλεί την Ευρώπη με ένα προσωρινό ενεργειακό πληθωριστικό σοκ, μια πιθανή αύξηση του πληθωρισμού και μια επιβράδυνση της ανάπτυξης, αν και δεν φαίνεται να απειλεί με μια πραγματική ύφεση, σύμφωνα με ανάλυση της UBS για τις επιπτώσεις του πολέμου στην ευρωπαϊκή οικονομία.

Μια πιο παρατεταμένη διαταραχή του ενεργειακού εφοδιασμού θα διατηρούσε τις τιμές υψηλές για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, πυροδοτώντας δευτερογενείς επιπτώσεις, ωθώντας σημαντικά τον πληθωρισμό υψηλότερα, συμπιέζοντας τα πραγματικά εισοδήματα και τις επενδύσεις και αυξάνοντας τον κίνδυνο σχεδόν μηδενικής ανάπτυξης για μια περίοδο.

Το «καλό» σενάριο του τραπεζικού οίκο για την οικονομία της ΕΕ, βλέπει αποκατάσταση των ενεργειακών ροών, χωρίς ουσιαστική ή διαρκή οικονομική ζημία. Αν και η πορεία θα μπορούσε να αποδειχθεί ανώμαλη.

Το αρνητικό σενάριο της UBS, περιλαμβάνει επίμονα αυξημένες τιμές ενέργειας που πιθανότατα θα έχουν πιο έντονες επιπτώσεις στην ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και το κλίμα της αγοράς.

Υψηλότερος πληθωρισμός και χαμηλότερη ανάπτυξη

Οι άμεσες οικονομικές συνέπειες της ιρανικής σύγκρουσης θα γίνουν αισθητές μέσω του πληθωρισμού, σημειώνουν οι αναλυτές της UBS.

«Οι τιμές του πετρελαίου είναι ένας σημαντικός παράγοντας που πρέπει να παρακολουθούμε, αλλά το 2022 χρησιμεύει ως υπενθύμιση ότι οι τιμές του φυσικού αερίου μπορούν να είναι εξίσου, ή και περισσότερο, σημαντικές από το πετρέλαιο».

Η ραγδαία αύξηση του πληθωρισμού θα μειώσει -χωρίς πολιτική παρέμβαση την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και την ικανότητα των επιχειρήσεων να επενδύουν και να προσλαμβάνουν, με αποτέλεσμα χαμηλότερη οικονομική ανάπτυξη.

Ωστόσο, όλα θα κριθούν από τη διάρκεια της σύγκρουσης και για πόσο καιρό οι τιμές της ενέργειας είναι πιθανό να παραμείνουν υψηλές.

Πώς θα αντιδράσουν οι κεντρικές τράπεζες

Μετά τον γύρο συνεδριάσεων των κεντρικών τραπεζών του Μαρτίου, το μήνυμα είναι σαφές: «ο πληθωρισμός οδεύει προς τα πάνω και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής είναι επιθετικοί, αλλά εστιάζουν στις δευτερογενείς επιπτώσεις του πληθωρισμού (προσδοκίες για τον πληθωρισμό) και όχι στο αρχικό σοκ», αναφέρει η ανάλυση του ελβετικού οίκου.

Οι αναλυτές σημειώνουν πως πιθανότατα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ECB) θα διατηρήσει τα επιτόκια αμετάβλητα με επιθετική καθοδήγηση μέχρι να περάσει το ενεργειακό σοκ.

Μόνο εάν διατηρηθεί μια έντονη αύξηση στις τιμές της ενέργειας, χωρίς ουσιαστικό αντίκτυπο στην ανάπτυξη, θα επιδιώξουν να αυξήσουν τα επιτόκια. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί εάν οι κυβερνήσεις απελευθερώσουν μεγάλα πακέτα στήριξης της ενέργειας όπως συνέβη το 2022.

Οι πιο «ενεργειακά ευαίσθητες» ευρωπαϊκές χώρες

Το ενεργειακό μείγμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο (περίπου το 58% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας) και μεγάλο μέρος αυτής της προσφοράς εισάγεται εκτός της περιοχής.

Η Γερμανία, η Γαλλία και η Ισπανία εισάγουν σχετικά λίγη ενέργεια από τη Μέση Ανατολή, ενώ η Ιταλία είναι πιο εκτεθειμένη, εισάγοντας περισσότερη από την περιοχή και διατηρώντας υψηλότερο μερίδιο πετρελαίου και φυσικού αερίου στο ενεργειακό της μείγμα.

Ωστόσο, η Μέση Ανατολή δεν είναι η κύρια πηγή φυσικού αερίου ή πετρελαίου για καμία από τις μεγάλες χώρες.

Υπενθυμίζεται πως μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες μείωσαν τις εισαγωγές ενέργειας από τη Ρωσία (εκτός από το LNG), με τις ΗΠΑ να αποτελούν τον κύριο εναλλακτικό προμηθευτή.

Παρότι, το επίπεδο εξάρτησης από τις εισαγωγές ενέργειας θέτει τις ευρωπαϊκές χώρες σε κίνδυνο να επηρεαστούν από κινήσεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας κατά τη διάρκεια διαταραχών εφοδιασμού, δεν θα επηρεάσει απαραίτητα τις εγχώριες τιμές ενέργειας στον ίδιο βαθμό.

Η Γερμανία και η Ισπανία παράγουν περισσότερο από το 50% της ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, ενώ η Ιταλία και η Γαλλία έχουν χαμηλότερο μερίδιο.

Πώς επηρεάζει την δημοσιονομική πολιτική

Με την ενεργειακή κρίση του 2022 να είναι φρέσκια στο μυαλό όλων, έχουν ήδη δημιουργηθεί προσδοκίες στο κοινό και στα εθνικά κοινοβούλια για το πότε, και όχι για το αν, θα υπάρξει ένας ακόμη γύρος πακέτων στήριξης για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.

Ωστόσο, οι κυβερνήσεις είναι πιθανό να παρέχουν μόνο στοχευμένη και χρονικά περιορισμένη δημοσιονομική στήριξη ως απάντηση στη σύγκρουση.

Δεδομένης της ήδη επιθετικής διάθεσης όσον αφορά τον αυξανόμενο πληθωρισμό, μια ευρεία και μη στοχευμένη δημοσιονομική αντιστάθμιση μπορεί να μην θεωρείται ευνοϊκή, καθώς θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι συμβάλλει σε πληθωριστικές ανησυχίες.

«Ευκαιρίες» στις ευρωπαϊκές μετοχές

Οι αναλυτές της UBS συνεχίζουν να βλέπουν ανοδική πορεία για τις ευρωπαϊκές μετοχές, αλλά δεδομένων των κινδύνων για την κυκλική ανάπτυξη, συστήνουν «προσεκτικές» και «ανθεκτικές» αγορές.

Ενώ οι κίνδυνοι παραμένουν, οι αναλυτές συνεχίζουν να βλέπουν ευνοϊκή τη σχέση κινδύνου - ανταμοιβής στις παρακάτω προτιμήσεις, μεταξύ άλλων:

«Η πληροφορική και η βιομηχανία είναι κάπως κυκλικές, αλλά πιστεύουμε ότι οι υποστηρικτικές διαρθρωτικές τάσεις γύρω από τη ζήτηση μνήμης, την ηλεκτροκίνηση, την επαναποθήκευση της μεταποίησης και τις αυξημένες αμυντικές δαπάνες παραμένουν άθικτες.

Ακόμα και σε ένα χειρότερο σενάριο, όπου μια ασθενέστερη οικονομική ανάπτυξη θα επηρεάσει αυτούς τους τομείς, βλέπουμε κάποια αντιστάθμιση με τις μεσοπρόθεσμες τάσεις για ηλεκτροκίνηση, αμυντικές δαπάνες και ενδεχομένως την υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης (για να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να αντισταθμίσουν το αυξανόμενο κόστος) θα μπορούσε να επιταχυνθεί».

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, η οικονομία της Ευρωζώνης παρέμεινε στάσιμη το τελευταίο τρίμηνο του 2023, αποφεύγοντας και επίσημα την ύφεση πέρυσι. Το αμέσως προηγούμενο τρίμηνο (Ιουλίου-Σεπτεμβρίου) είχε συρρικνωθεί ελαφρώς κατά 0,1%. Σε τριμηνιαία βάση μάλιστα παρουσιάστηκε ήπια ανάπτυξη 0,1% στην Ευρωζώνη.

Για ολόκληρο το 2023, πάντως, υπενθυμίζεται ότι -σύμφωνα με την τελευταία εκτίμησή της τον Νοέμβριο- η Κομισιόν ανέμενε ανάπτυξη 0,6% φέτος, λέγοντας ότι η οικονομία του μπλοκ έχασε τη δυναμική της.

Τα σημερινά στοιχεία επιβεβαιώνουν την αδυναμία της Γερμανίας, της «ατμομηχανής» του ευρωπαϊκού μπλοκ, καθώς συρρικνώθηκε κατά 0,3% το δ’ τρίμηνο. Στο τρίμηνο Ιουλίου-Σεπτεμβρίου είχε παραμείνει στάσιμη. Αξίζει βέβαια να σημειωθεί ότι η τελευταία δημοσκόπηση ανάμεσα σε επενδυτές έδειξε αισιοδοξία για τη γερμανική οικονομία το 2024.

Ανεργία

Σε ό,τι αφορά την απασχόληση, τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι ο αριθμός των εργαζομένων αυξήθηκε κατά 0,3% στο τέλος του 2023 σε τριμηνιαία βάση. Προηγουμένως, η απασχόληση είχε αυξηθεί κατά 0,2%.

Σε ετησιοποιμένη βάση, η απασχόληση αυξήθηκε κατά 1,3% στην Ευρωζώνη, έπειτα από αύξηση 1,3% το τρίτο τρίμηνο.

Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι τώρα πια ανησυχούν για τις επιπτώσεις της έλλειψης και της αύξησης των τιμών της ενέργειας, όσο και για τη δύσκολη θέση στην οποία έχει βρεθεί η βιομηχανία της μεγαλύτερης ευρωπαϊκής οικονομίας της Γερμανίας.

Εκτός από τη δημοσίευση επικαιροποιημένων επίσημων στοιχείων εκ μέρους της Κομισιόν, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα λάβει αυτήν την εβδομάδα επιπλέον μέτρα για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, ενώ μέχρι το τέλος του μήνα θα κληθεί να αποφασίσει και για την πιθανή επέκταση του προγράμματος Σταθερότητας και Ανάπτυξης που θεσπίστηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Οι Ευρωπαίοι ρυθμιστές θα κληθούν, παράλληλα, να μελετήσουν και τον αντίκτυπο της έλλειψης τροφίμων, όσο και την πιθανότητα «εργαλειοποίησής» της από τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν ως μοχλό οικονομικής πίεσης προς την Ε.Ε.

Ο φόβος έγκειται στο ότι ο ερχόμενος χειμώνας, λόγω της έλλειψης ενέργειας και τροφίμων, θα αποδειχθεί πολύ δυσκολότερος για την Ευρώπη σε σχέση με τον προηγούμενο, ιδιαίτερα σε χώρες που βασίζονται σε εισαγωγές ενέργειας όπως η Βουλγαρία.

Παράλληλα, οι ρυθμιστές καλούνται να λάβουν μέτρα για την αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης των 5 εκατομμυρίων και πλέον Ουκρανών που συρρέουν σε γειτονικές χώρες. Σημειωτέον, η προσφυγική κρίση αυτή ξεπερνά κατά πολύ την αντίστοιχη της περιόδου του 2015-2016.

Όπως είναι προφανές, η πληθώρα των αναγκαίων μέτρων που πρέπει να ληφθούν για την καταπολέμηση της «τέλειας καταιγίδας» των κρίσεων αυτών είναι πολύ δύσκολο να εφαρμοστεί.

Σε εθνικό επίπεδο, αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προσπαθούν να προστατεύσουν τα νοικοκυριά από τις αυξήσεις των τιμών ενέργειας, ενώ πολλές άλλες αυξάνουν σημαντικά τις δαπάνες για την εθνική άμυνά τους, δεδομένου του εχθρικού επεκτατισμού που επιδεικνύει η Ρωσία.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι ρυθμιστές έχουν την ικανότητα να προσφέρουν οικονομική βοήθεια για την αντιστάθμιση των επιπτώσεων της κρίσης. Τα 2 τρισεκατομμύρια ευρώ της προγραμματισμένης βοήθειας αυτής, όμως, προορίζονται ήδη για τους αγρότες και την αναδιάρθρωση των υποδομών, όπως και την ανάκαμψη των κρατών-μελών από την πανδημία και την επένδυση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Δεδομένων των συνεχιζόμενων προβλημάτων, η Κομισιόν επιτρέπει μεγαλύτερη ευχέρεια παροχής επιδοτήσεων στις επιχειρήσεις, ενώ παράλληλα μελετά τρόπους βελτίωσης της ενεργειακής αυτονομίας της Ένωσης μέσω αναδρομολόγησης μέρους εκ των 220 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης. 

Το ενεργειακό πακέτο που θα παρουσιαστεί αυτή την εβδομάδα, ενδέχεται να εμπεριέχει μέτρα για την προστασία των νοικοκυριών από τις αυξημένες τιμές ενέργειας και το υψηλό κόστος διαβίωσης. Παρ’ όλα αυτά, η επικαιροποίηση των οικονομικών στοιχείων υποδεικνύει μείωση της οικονομικής ανάπτυξης της Ευρωζώνης από το 4% στο 2,7%.

Τέλος, οι ρυθμιστές ανησυχούν και για την αύξηση της δημοτικότητας των λαϊκιστικών κινημάτων που ενδέχεται να βασιστούν στα προβλήματα που προκαλεί το «κοκτέιλ» κρίσεων για την αύξηση της δημοτικότητάς τους. Σημειωτέον πως η Γαλλία έχει προγραμματίσει κοινοβουλευτικές εκλογές τον Ιούνιο, ενώ η Ιταλία και η Ισπανία έχουν προγραμματίσει εθνικές εκλογές το 2023.