Ήδη ερωτηθείσα η επικεφαλής της οικονομικής διεύθυνσης της Commerzbank, η οποία έχει εκτεταμένες δραστηριότητες στην Πολωνία μέσω της mBank, Bettina Orlopp, είπε ότι  ενδέχεται «να έχει αντίκτυπο» στο δεύτερο τρίμηνο της τράπεζας. Η Commerzbankέχει ήδη σχηματίσει προβλέψεις ή έχει προβεί σε πληρωμές ύψους περίπου 1,7 δισ. ευρώ (1,84 δισ. δολάρια) για την αντιμετώπιση του ζητήματος.

Η απόφαση για την Πολωνία τώρα μπορεί να αποτελέσει οδηγό και για τέτοια δάνεια που έχουν ληφθεί και στην Ελλάδα.

Η Πολωνία είναι μια από τις χώρες της Ευρώπης, περιλαμβανομένης και της Ελλάδας, όπου τα προηγούμενα χρόνια δεκάδες χιλιάδες δανειολήπτες είχαν λάβει στεγαστικά σε ελβετικό φράγκο, όταν τα επιτόκια ήταν χαμηλά και όταν η ισοτιμία με το ευρώ και άλλα εθνικά νομίσματα ήταν πολύ πιο ευνοϊκή. Στη συνέχεια όμως τα δεδομένα άλλαξαν, η ισοτιμία του φράγκου εκτοξεύτηκε, με αποτέλεσμα οι δανειολήπτες αυτοί να κληθούν να πληρώνουν υπέρογκες δόσεις και πολλοί από αυτούς να προσφύγουν στη δικαιοσύνη, με τις δικαστικές διαμάχες να κρατάνε πολλά χρόνια. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα στην Πολωνία δανειολήπτες δικαιώνονται επικαλούμενοι καταχρηστικούς όρους, με υποθέσεις να έχουν φτάσει έως το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

Ο γενικός εισαγγελέας του CJEU Άντονι Μάικλ Κόλινς έχει εκδώσει ήδη από το Φεβρουάριο μη δεσμευτική γνωμάτευση, σύμφωνα με την οποία έκρινε ότι σε περιπτώσεις όπου οι αμφισβητούμενες συμβάσεις στεγαστικών δανείων ακυρώνονται από τα τοπικά δικαστήρια, οι δανειστές δεν μπορούν να διεκδικήσουν πληρωμές πέρα από την επιστροφή του κεφαλαίου του δανείου.

Το 2008, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση του  δικαστηρίου «ένας καταναλωτής και η σύζυγός του συνήψαν σύμβαση ενυπόθηκου δανείου με την Bank M. Το δάνειο ήταν συνδεδεμένο με το ελβετικό φράγκο  και οι μηνιαίες δόσεις ήταν καταβλητέες σε πολωνικά ζλότι  κατόπιν μετατροπής βάσει της τιμής πώλησης του ελβετικού φράγκου σύμφωνα με τον πίνακα συναλλαγματικών ισοτιμιών της Bank M. κατά την ημερομηνία καταβολής κάθε μηνιαίας δόσης.

Εκτιμώντας ότι οι ρήτρες μετατροπής που καθορίζουν τη συναλλαγματική ισοτιμία είναι καταχρηστικές και ότι η σύμβαση αυτή η οποία τις περιέχει καθίσταται άκυρη στο σύνολό της, ο καταναλωτής άσκησε αγωγή κατά της Bank M. ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου Βαρσοβίας. Ζητεί την καταβολή χρηματικού ποσού το οποίο αντιστοιχεί στο ήμισυ του κέρδους που αποκόμισε η Bank M., κατά τη διάρκεια ορισμένης χρονικής περιόδου, χρησιμοποιώντας τα ποσά των μηνιαίων δόσεων του δανείου που είχαν καταβληθεί σε εκτέλεση της σύμβασης.
Προς στήριξη της αγωγής του, ο καταναλωτής προβάλλει ότι η Bank M. εισέπραξε τα ποσά αυτά χωρίς νόμιμη αιτία.

Το πολωνικό δικαστήριο ερωτά το Δικαστήριο αν η οδηγία που αφορά τις καταχρηστικές ρήτρες 1 καθώς και οι αρχές της αποτελεσματικότητας, της ασφάλειας δικαίου και της αναλογικότητας παρέχουν στους συμβαλλομένους, στην περίπτωση σύμβασης ενυπόθηκου δανείου που ακυρώνεται διότι δεν μπορεί να εξακολουθήσει να υφίσταται χωρίς τις καταχρηστικές ρήτρες, το δικαίωμα να ζητήσουν αποζημίωση επιπλέον της επιστροφής των ποσών που έχουν καταβληθεί βάσει της συμβάσεως αυτής και της καταβολής νόμιμων τόκων υπερημερίας από την
ημερομηνία όχλησης.

Η απόφαση του δικαστηρίου

Απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση C-520/21 | Bank M. (Συνέπειες της ακυρώσεως της σύμβασης)

«Σε περίπτωση» όπως αναφέρεται «ακυρώσεως συμβάσεως ενυπόθηκου δανείου η οποία περιέχει καταχρηστικές ρήτρες, το δίκαιο της Ένωσης δεν αντιτίθεται σε αίτημα των καταναλωτών για την καταβολή αποζημίωσης από την τράπεζα, επιπλέον της επιστροφής των ποσών των μηναίων δόσεων που κατέβαλαν.

Αντιθέτως, το δίκαιο της Ένωσης αντιτίθεται στην προβολή από την τράπεζα ανάλογων αξιώσεων σε βάρος των καταναλωτών.

Όπως ανέφερε η ανακοίνωση της Κομισιόν στις 15 Φεβρουαρίου, η απόφαση ελήφθη επειδή η Ελλάδα «δεν εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει της οδηγίας για τη δημιουργία ενιαίου ευρωπαϊκού σιδηροδρομικού χώρου (2012/34/ΕΕ)». Συγκεκριμένα, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση, «η οδηγία διευκρινίζει ότι τα κράτη-μέλη έπρεπε να εξασφαλίσουν τη σύναψη συμβατικής συμφωνίας μεταξύ της εθνικής αρμόδιας αρχής και του διαχειριστή σιδηροδρομικής υποδομής το αργότερο έως τις 16 Ιουνίου 2015 και τη δημοσίευσή της εντός ενός μηνός».

Η σύναψη και δημοσίευση της συμβατικής συμφωνίας χαρακτηρίζεται από την Κομισιόν «ιδιαίτερα σημαντική για τη διαφάνεια» των έργων στο σιδηροδρομικό δίκτυο. «Η συμφωνία αυτή θα πρέπει να περιέχει ουσιαστικές διατάξεις, όπως αναφορικά με το ύψος των κονδυλίων που διατίθενται για τις υπηρεσίες υποδομής, καθώς και στόχους επιδόσεων προσανατολισμένους στους χρήστες (για παράδειγμα, ταχύτητα γραμμής, ικανοποίηση πελατών ή προστασία του περιβάλλοντος)».

Σημειώνεται περαιτέρω ότι «παρά τις ανταλλαγές επιστολών μεταξύ της Επιτροπής και της Ελλάδας, οι εθνικές αρχές εξακολουθούν να μην έχουν υπογράψει και δημοσιεύσει τη συμβατική συμφωνία» με τον ΟΣΕ. Η Επιτροπή είχε κινήσει διαδικασία επί παραβάσει κατά της Ελλάδας για το θέμα το Δεκέμβριο του 2020 και απέστειλε αιτιολογημένη γνώμη τον Δεκέμβριο του 2021.

Θέτοντας το πλαίσιο της απόφασης για παραπομπή της Ελλάδα, η Κομισιόν προσθέτει: «Η υποχρέωση σύναψης και δημοσίευσης συμβατικών συμφωνιών μεταξύ εθνικών αρμόδιων αρχών και διαχειριστών σιδηροδρομικής υποδομής αποτελεί σημαντικό στοιχείο της οδηγίας για τον ενιαίο ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό χώρο. Οι συμφωνίες αυτές περιλαμβάνουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του κράτους-μέλους και του διαχειριστή ή των διαχειριστών υποδομής». Καλύπτουν, δε, «όλες τις πτυχές διαχείρισης της υποδομής, τις οικονομικές υποχρεώσεις του κράτους-μέλους, τις απαιτήσεις αποδοτικότητας για τον διαχειριστή υποδομής, τις υποχρεώσεις υποβολής αναφορών και τους κανόνες για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και σοβαρών διαταραχών σε λειτουργίες».

Περιλαμβάνουν επίσης «διορθωτικά μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται σε περίπτωση που ένα από τα μέρη παραβαίνει τις συμβατικές του υποχρεώσεις ή, σε εξαιρετικές περιστάσεις, σε περίπτωση που επηρεάζεται η διαθεσιμότητα δημόσιας χρηματοδότησης. Οι συμφωνίες περιλαμβάνουν ένα πενταετές χρηματοδοτικό πλαίσιο για την κατασκευή, την αναβάθμιση και τη συντήρηση της σιδηροδρομικής υποδομής, το οποίο καθιστά προβλέψιμη τη δημόσια χρηματοδότηση».

Ο μηχανισμός συνδέει την χορήγηση των ευρωπαϊκών πόρων με την τήρηση των αρχών του κράτους δικαίου και, κατά συνέπεια,  τον σεβασμό των δικαιωμάτων και των ελευθεριών, την ελευθερία του Τύπου και μια ανεξάρτητη δικαιοσύνη, από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Μία απόφαση-σταθμός

Η απόφαση αποτελεί σταθμό στην σύγκρουση της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις λαϊκιστικές, εθνικιστικές κυβερνήσεις των δύο χωρών για την παραβίαση του κράτους δικαίου.

«Η ολομέλεια του Δικαστηρίου απορρίπτει τις προσφυγές (της Ουγγαρίας και της Πολωνίας)», ανακοίνωσε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Να σημειωθεί ότι τον περασμένο Οκτώβριο το Δικαστήριο της ΕΕ καταδίκασε σε πρόστιμο 1 εκατ. την ημέρα την Πολωνία για παραβίαση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και της Συνθήκης της ΕΕ, ύστερα από την άρνηση της Βαρσοβίας να αποδεχθεί την υπεροχή του Ευρωδικαστηρίου έναντι των εθνικών δικαστηρίων και να σεβαστεί τη νομολογία του πρώτου.

Αντίστοιχες κατηγορίες αντιμετωπίζει και η Ουγγαρία. Σημειώνεται ότι οι δύο χώρες είχαν ασκήσει προσφυγές ενώπιον του Δικαστηρίου της ΕΕ ζητώντας την ακύρωση του μηχανισμού αιρεσιμότητας και είχαν παρέμβει η μία υπέρ της άλλης. Υπέρ του Ευρωκοινοβουλίου και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου παρενέβησαν από την άλλη το Βέλγιο, η Δανία, η Γερμανία, η Ιρλανδία, η Ισπανία, η Γαλλία, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία, η Φινλανδία, η Σουηδία και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ο μηχανισμός συνδέει την χορήγηση των ευρωπαϊκών πόρων με την τήρηση των αρχών του κράτους δικαίου και, κατά συνέπεια,  τον σεβασμό των δικαιωμάτων και των ελευθεριών, την ελευθερία του Τύπου και μια ανεξάρτητη δικαιοσύνη, από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Μία απόφαση-σταθμός

Η απόφαση αποτελεί σταθμό στην σύγκρουση της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις λαϊκιστικές, εθνικιστικές κυβερνήσεις των δύο χωρών για την παραβίαση του κράτους δικαίου.

«Η ολομέλεια του Δικαστηρίου απορρίπτει τις προσφυγές (της Ουγγαρίας και της Πολωνίας)», ανακοίνωσε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Να σημειωθεί ότι τον περασμένο Οκτώβριο το Δικαστήριο της ΕΕ καταδίκασε σε πρόστιμο 1 εκατ. την ημέρα την Πολωνία για παραβίαση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και της Συνθήκης της ΕΕ, ύστερα από την άρνηση της Βαρσοβίας να αποδεχθεί την υπεροχή του Ευρωδικαστηρίου έναντι των εθνικών δικαστηρίων και να σεβαστεί τη νομολογία του πρώτου.

Αντίστοιχες κατηγορίες αντιμετωπίζει και η Ουγγαρία. Σημειώνεται ότι οι δύο χώρες είχαν ασκήσει προσφυγές ενώπιον του Δικαστηρίου της ΕΕ ζητώντας την ακύρωση του μηχανισμού αιρεσιμότητας και είχαν παρέμβει η μία υπέρ της άλλης. Υπέρ του Ευρωκοινοβουλίου και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου παρενέβησαν από την άλλη το Βέλγιο, η Δανία, η Γερμανία, η Ιρλανδία, η Ισπανία, η Γαλλία, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία, η Φινλανδία, η Σουηδία και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.