Τα νέα περιστατικά έρχονται μόλις δύο ημέρες μετά τις αλλεπάλληλες απειλές που είχαν σημάνει συναγερμό σε αεροδρόμια της Ευρώπης.

Σύμφωνα με το Reuters και το Bloomberg, οι τελευταίες απειλές επηρέασαν πτήσεις των Aer Lingus, Wizz Air, Finnair, LOT Polish Airlines και Ryanair, προκαλώντας έκτακτες προσγειώσεις και σημαντική κινητοποίηση των αρμόδιων υπηρεσιών. Παρά την έκταση των περιστατικών, μέχρι στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί η ύπαρξη εκρηκτικού μηχανισμού, ενώ οι αρχές διερευνούν εάν οι απειλές συνδέονται μεταξύ τους.

Έκτακτη προσγείωση της Aer Lingus σε στρατιωτική βάση

Ένα από τα σοβαρότερα περιστατικά της Πέμπτης σημειώθηκε σε πτήση της Aer Lingus από το Δουβλίνο προς τη Ρώμη. Η πτήση EI402 εκτράπηκε από την προγραμματισμένη πορεία της και -με συνοδεία μαζητικού- προσγειώθηκε με ασφάλεια στη στρατιωτική βάση του Εβρέ, περίπου 100 χιλιόμετρα δυτικά του Παρισιού, έπειτα από απειλή για βόμβα.

Στο αεροσκάφος επέβαιναν περισσότεροι από 150 επιβάτες και έξι μέλη πληρώματος. Η ιρλανδική αεροπορική εταιρεία επιβεβαίωσε ότι η εκτροπή πραγματοποιήθηκε για προληπτικούς λόγους ασφαλείας, διευκρινίζοντας ότι θα μεριμνήσει για τη μεταφορά των επιβατών στον τελικό προορισμό τους.

Το γραφείο του Γάλλου πρωθυπουργού επιβεβαίωσε το περιστατικό, αναφέροντας ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες παρακολουθούν την κατάσταση και εφαρμόζουν τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα.

Συναγερμός σε Βέλγιο, Ιταλία και Αυστρία

Ανάλογη κινητοποίηση σημειώθηκε στο αεροδρόμιο Ζάβεντεμ των Βρυξελλών, έπειτα από απειλή που αφορούσε αεροσκάφος της LOT Polish Airlines από τη Βαρσοβία. Σύμφωνα με βελγικά μέσα ενημέρωσης, οι αρχές ενεργοποίησαν τις διαδικασίες ασφαλείας, ενώ το αεροσκάφος οδηγήθηκε σε ειδικό χώρο προκειμένου να πραγματοποιηθούν οι απαραίτητοι έλεγχοι. Δεν εντοπίστηκαν επικίνδυνα αντικείμενα και η λειτουργία του αεροδρομίου συνεχίστηκε κανονικά.

Στην Ιταλία, αεροσκάφος της Finnair που εκτελούσε πτήση από το Ελσίνκι προς τη Ρώμη συνοδεύτηκε από μαχητικά της ιταλικής Πολεμικής Αεροπορίας μέχρι την προγραμματισμένη προσγείωσή του.

Παράλληλα, πτήση της Wizz Air από το Μιλάνο προς τη Βαρσοβία αναγκάστηκε να αλλάξει πορεία και να προσγειωθεί στη Βιέννη, όταν έγινε γνωστή απειλή για βόμβα κατά τη διάρκεια του ταξιδιού.

Τρεις πτήσεις σε συναγερμό στη Βουλγαρία

Σημαντική κινητοποίηση καταγράφηκε και στη Βουλγαρία, όπου τρία επιβατικά αεροσκάφη επηρεάστηκαν από απειλές. Σύμφωνα με τις βουλγαρικές αρχές, δύο πτήσεις που είχαν αναχωρήσει από την Κοπεγχάγη και τη Μαδρίτη προσγειώθηκαν στη Σόφια, ενώ τρίτο αεροσκάφος, προερχόμενο από το Λονδίνο, κατευθύνθηκε στο αεροδρόμιο του Πλόβντιβ.

Οι αρχές ασφαλείας ενεργοποίησαν τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα, με προτεραιότητα την προστασία των επιβατών και των πληρωμάτων.

Είχαν προηγηθεί απειλές σε επτά πτήσεις και ένα κρουαζιερόπλοιο

Το νέο κύμα απειλών έρχεται μετά τα περιστατικά της Τρίτης (3/11), όταν τουλάχιστον επτά πτήσεις σε διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες έγιναν στόχος ανάλογων προειδοποιήσεων. Μεταξύ άλλων, αεροσκάφη της Ryanair υποβλήθηκαν σε ελέγχους στη Ρώμη και στη Μούρθια της Ισπανίας, ενώ πτήση της LOT εκτράπηκε σε άλλο αεροδρόμιο της Βαρσοβίας.

Συναγερμός είχε σημάνει και στην Ελλάδα, όταν το κρουαζιερόπλοιο Crown Iris, με περίπου 1.500 επιβαίνοντες, δέχθηκε απειλή για βόμβα ενώ βρισκόταν στη Σύρο. Οι έλεγχοι δεν εντόπισαν εκρηκτικό μηχανισμό.

Στο μικροσκόπιο των αρχών το ενδεχόμενο συντονισμένης αποσταθεροποίησης

Η ασυνήθιστη συχνότητα των απειλών προκαλεί προβληματισμό στις ευρωπαϊκές υπηρεσίες ασφαλείας. Ειδικοί εκτιμούν ότι τέτοιες ενέργειες, ακόμη και όταν αποδεικνύονται ψευδείς, μπορούν να προκαλέσουν σημαντική αναστάτωση με περιορισμένο κόστος για τους δράστες.

Τα περιστατικά σημειώνονται σε περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής έντασης, κατά την οποία Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν καταγγείλει υβριδικές επιθέσεις και ενέργειες δολιοφθοράς, αποδίδοντας ευθύνες στη Ρωσία και στο Ιράν. Και οι δύο χώρες απορρίπτουν τις σχετικές κατηγορίες.

Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι οι συγκεκριμένες απειλές συνδέονται με κάποια χώρα ή αποτελούν μέρος οργανωμένης επιχείρησης.

Αυτή είναι η εικόνα που αποτυπώνει η Τράπεζα Πειραιώς, στην έκθεση Global Macro Trends του Οκτωβρίου 2026, επισημαίνοντας ότι οι διεθνείς οικονομικές προοπτικές θα εξαρτηθούν σε σημαντικό βαθμό από την πορεία των ενεργειακών τιμών, την εξέλιξη του πληθωρισμού και τις πολιτικές αποφάσεις που θα ακολουθήσουν τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές.

Η συνέχιση των συγκρούσεων έχει προκαλέσει σημαντικές αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας, καθώς το κόστος ασφάλισης των πλοίων και μεταφοράς αργού πετρελαίου παραμένει αυξημένο, ενώ οι σοβαρές ζημιές στις ενεργειακές υποδομές έχουν περιορίσει δραστικά τη δυνατότητα διύλισης. Οι πιέσεις αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία ενόψει της χειμερινής περιόδου, όταν η ζήτηση για ενέργεια αναμένεται να αυξηθεί.

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει τους μεγαλύτερους κινδύνους, εξαιτίας της υψηλής εξάρτησής της από τις εισαγωγές ενέργειας και των ιδιαίτερα χαμηλών, για την εποχή, επιπέδων πλήρωσης των αποθηκών φυσικού αερίου. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τις ανησυχίες για την ενεργειακή επάρκεια και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει μια παρατεταμένη περίοδος υψηλών τιμών στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά.

Πρόσθετη αβεβαιότητα δημιουργεί το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών στις Ηνωμένες Πολιτείες, το οποίο, σύμφωνα με την Πειραιώς, ενδέχεται να επηρεάσει σημαντικά τις εξελίξεις στα δύο πολεμικά μέτωπα και, κατ' επέκταση, τις συνθήκες στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) θεωρείται πολύ πιθανό να διατηρήσουν αμετάβλητη τη νομισματική τους πολιτική στις προσεχείς συνεδριάσεις, αναμένοντας σαφέστερες ενδείξεις για την πορεία του πληθωρισμού πριν προχωρήσουν σε νέες αποφάσεις για τα επιτόκια.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οικονομία εξακολουθεί να επιδεικνύει απρόσμενη ανθεκτικότητα, παρά το ιδιαίτερα δύσκολο διεθνές περιβάλλον. Τα οικονομικά στοιχεία και οι πρόδρομοι δείκτες παραμένουν σε ικανοποιητικά επίπεδα, υποδηλώνοντας ότι η οικονομική δραστηριότητα διατηρεί τη δυναμική της.

Ωστόσο, η εξέλιξη του πληθωρισμού τους επόμενους μήνες αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη συνέχιση αυτής της πορείας. Η ένταση και η έκταση με την οποία οι ανατιμήσεις θα διαχυθούν στην οικονομία αναμένεται να επηρεάσουν την αγοραστική δύναμη των αμερικανικών νοικοκυριών, το επίπεδο των επιτοκίων και τελικά την καταναλωτική ζήτηση.

Παράλληλα, η συνεχής αύξηση του αμερικανικού δημόσιου χρέους, χωρίς να προωθούνται ουσιαστικά διορθωτικά μέτρα, έχει αρχίσει να αποτυπώνεται στην άνοδο των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων, δημιουργώντας πρόσθετες προκλήσεις για το κόστος χρηματοδότησης της οικονομίας.

Στον αντίποδα, σημαντική στήριξη προσφέρουν οι αυξημένες εταιρικές επενδύσεις, ιδιαίτερα εκείνες που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και οι ευνοϊκές συνθήκες στην αγορά εργασίας. Σύμφωνα με την Πειραιώς, η προσφορά και η ζήτηση εργασίας παραμένουν γενικά σε ισορροπία, συμβάλλοντας στη διατήρηση της οικονομικής δραστηριότητας.

Στην Ευρωζώνη, η ανάπτυξη εξακολουθεί να υπερβαίνει τις αρχικές εκτιμήσεις, στηριζόμενη στις ευνοϊκές συνθήκες απασχόλησης, στην αύξηση των εξαγωγών, στις υψηλότερες δαπάνες για άμυνα και υποδομές και στις επενδύσεις στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας.

Παρά τις θετικές αυτές επιδόσεις, οι προκλήσεις παραμένουν σημαντικές. Η διαχείριση του ήδη υψηλού και αυξανόμενου δημόσιου χρέους σε ορισμένες ευρωπαϊκές οικονομίες, με χαρακτηριστικότερη περίπτωση τη Γαλλία, απαιτεί δύσκολες δημοσιονομικές αποφάσεις, οι οποίες πρέπει να συνδυάζουν την ανάγκη συγκράτησης του χρέους με τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.

Την ίδια στιγμή, οι διαπραγματεύσεις για την κατανομή των πόρων του νέου κοινοτικού προϋπολογισμού αναδεικνύουν εκ νέου τις διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των χωρών του ευρωπαϊκού Βορρά και Νότου. Οι διαφωνίες αυτές προστίθενται στην απουσία κοινής ευρωπαϊκής συμφωνίας για την αντιμετώπιση του προβλήματος της ενεργειακής επάρκειας και τη στήριξη του ιδιωτικού τομέα απέναντι στις ιδιαίτερα υψηλές τιμές της ενέργειας.

Η κατάσταση δημιουργεί ένα σύνθετο οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον για την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η ανάγκη δημοσιονομικής προσαρμογής συνυπάρχει με τις αυξημένες απαιτήσεις χρηματοδότησης της άμυνας, των υποδομών και της ενεργειακής ασφάλειας.

Στην Κίνα, η οικονομική δραστηριότητα διατηρεί ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης, παρά τη διαχρονική τάση σταδιακής επιβράδυνσης. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που παραθέτει η Πειραιώς, το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 4,5% σε ετήσια βάση το τρίτο τρίμηνο του 2026, έναντι 4,3% το δεύτερο τρίμηνο.

Η επίδοση αυτή καθιστά εφικτή την επίτευξη του ετήσιου κυβερνητικού στόχου για ανάπτυξη περίπου 4,5%-5%, αν και η Τράπεζα Πειραιώς θεωρεί πιθανότερο ο τελικός ρυθμός να διαμορφωθεί κοντά στο κατώτερο όριο του συγκεκριμένου εύρους.

Οι εξαγωγές εξακολουθούν να αποτελούν τον σημαντικότερο κινητήριο μοχλό της κινεζικής οικονομίας, στηρίζοντας την ισχυρή αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής. Ωστόσο, η δυναμική αυτή δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη ενίσχυση της εγχώριας κατανάλωσης, καθώς ο πληθωρισμός παραμένει ιδιαίτερα χαμηλός και ο ρυθμός αύξησης των λιανικών πωλήσεων περιορισμένος.

Παράλληλα, τα χρόνια προβλήματα στην αγορά ακινήτων συνεχίζουν να λειτουργούν ανασταλτικά για την αναπτυξιακή δυναμική της χώρας, αποτελώντας μία από τις σημαντικότερες διαρθρωτικές αδυναμίες της κινεζικής οικονομίας.

Θετική εξέλιξη αποτελεί η παράταση της εμπορικής εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας έως τις 10 Ιανουαρίου 2027, η οποία περιορίζει προσωρινά την αβεβαιότητα στις διμερείς εμπορικές σχέσεις και δημιουργεί ευνοϊκότερες συνθήκες για τις εξαγωγικές επιχειρήσεις.

Το συνολικό μήνυμα της έκθεσης της Τράπεζας Πειραιώς είναι ότι η παγκόσμια οικονομία εξακολουθεί να εμφανίζει αξιοσημείωτες αντοχές, αλλά οι γεωπολιτικές εξελίξεις και η ενεργειακή κρίση αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες κινδύνου για τους επόμενους μήνες. Η έκβαση των αμερικανικών ενδιάμεσων εκλογών, η διάρκεια των πολεμικών συγκρούσεων και η πορεία του πληθωρισμού θα επηρεάσουν όχι μόνο τις αποφάσεις της Fed και της ΕΚΤ, αλλά και τις προοπτικές ανάπτυξης στις μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη.

Το μεγάλο στοίχημα είναι εάν η ανθεκτικότητα που εμφανίζουν σήμερα οι ΗΠΑ, η Ευρωζώνη και η Κίνα θα αποδειχθεί αρκετή για να απορροφήσει τις πιέσεις από την ενέργεια και τα υψηλά επιτόκια ή εάν η παρατεταμένη γεωπολιτική αβεβαιότητα θα οδηγήσει σε νέα επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας.

Στη Γαλλία, σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, σχεδόν 2.400 άνθρωποι συνελήφθησαν το Σάββατο και σχεδόν 1.000 αστυνομικοί και χωροφύλακες τραυματίστηκαν, καθώς βίαιες ομάδες συγκρούστηκαν με τις δυνάμεις ασφαλείας σε πόλεις σε ολόκληρη τη χώρα. Καταστήματα λεηλατήθηκαν ή υπέστησαν ζημιές και κτήρια καλύφθηκαν με γκράφιτι. Περίπου 550.000 άνθρωποι διαδήλωσαν σε δεκάδες πόλεις, εκ των οποίων 110.000 στο Παρίσι, σύμφωνα με τις αρχές. Εκατοντάδες χιλιάδες διαδήλωσαν ειρηνικά, ωστόσο ακραίες ομάδες επιτέθηκαν σε δημόσια κτήρια και αστυνομικούς.

Σε τηλεοπτική ομιλία του την Κυριακή, ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν υποσχέθηκε «αδιάλλακτη» απάντηση στους «ταραχοποιούς των άκρως αριστερών ομάδων, στους οποίους προστέθηκαν πολλοί παραβάτες». «Τίποτα δεν το δικαιολογεί, τίποτα δεν το εξηγεί, τίποτα δεν το συγχωρεί», είπε. Δεν κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης ούτε επέβαλε απαγόρευση κυκλοφορίας, επέτρεψε όμως σε νομάρχες και δημάρχους να απαγορεύουν συγκεντρώσεις όπου χρειάζεται για την προστασία δημοσίων κτηρίων και τοπικών επιχειρήσεων. Διέταξε επίσης έλεγχο για πιθανές αστοχίες στη συλλογή πληροφοριών ή στην αστυνομική προετοιμασία και ζήτησε από την κυβέρνηση να συγκεντρώσει φοιτητές, εκπαιδευτικούς, βουλευτές, συνδικάτα και επιχειρηματίες για «συγκεκριμένες προτάσεις».

Οι ταραχές εκδηλώθηκαν ενόψει κρίσιμης ψηφοφορίας για τον προϋπολογισμό. Η μειοψηφική κυβέρνηση του πρωθυπουργού Σεμπαστιάν Λεκορνί επιδιώκει δημοσιονομικές εξοικονομήσεις 54 δισ. ευρώ στον προϋπολογισμό του 2027, με την Εθνοσυνέλευση να ψηφίζει την Τρίτη το πρώτο μέρος του νομοσχεδίου. Το δημόσιο χρέος της Γαλλίας έφτασε σε ρεκόρ 3,6 τρισ. ευρώ το δεύτερο τρίμηνο, ή 119% του ΑΕΠ.

Οι ζημιές είναι εκτεταμένες. Στη Λιμόζ το δημαρχείο ηλικίας 143 ετών πυρπολήθηκε και καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό. «Υπήρχε σαφής, προμελετημένη πρόθεση να καεί το δημαρχείο και όσοι βρίσκονταν μέσα φοβήθηκαν για τη ζωή τους», δήλωσε ο δήμαρχος Γκιγιόμ Γκερέν. Διαδηλωτές εισέβαλαν στο δημαρχείο της Μασσαλίας και τουριστικό γραφείο στη Λυών πυρπολήθηκε. Ο υπουργός Εσωτερικών Λοράν Νυνέζ ανέφερε ότι αρκετές εκατοντάδες καταστήματα υπέστησαν σημαντικές υλικές ζημιές, ενώ ο δήμαρχος του Μπορντό, Τομά Καζενάβ, μίλησε για λεηλασίες έως και 100 καταστημάτων. Διαδηλωτής πέθανε από ανακοπή καρδιάς στο Παρίσι, ενώ η αστυνομία έκανε χρήση δακρυγόνων και χειροβομβίδων κρότου-λάμψης στην Πλας ντε λα Ρεπουμπλίκ. Ο υπουργός Οικονομίας Ρολάν Λεσκιούρ υποσχέθηκε κρατική στήριξη σε επιχειρηματίες που υπέστησαν απώλειες.

Πολιτικά, η Μαρίν Λεπέν, φαβορί για τις προεδρικές εκλογές του επόμενου έτους, δήλωσε ότι η κυβέρνηση «λειτουργεί με τα τελευταία αποθέματα, εξαντλημένη και αποπροσανατολισμένη». Ο Ζαν-Λικ Μελανσόν προειδοποίησε ότι η χώρα μπορεί να οδεύει σε «γεγονότα που τελικά θα γίνουν ανεξέλεγκτα».

Σημειώνεται πως ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αρνήθηκε να δεχθεί την παραίτηση του υπουργού Εσωτερικών Λοράν Νουνιέζ, σύμφωνα με Ελιζέ, ενώ ο Γάλλος πρόεδρος καταλόγισε «αποτυχίες» που οδήγησαν στις βίαιες διαδηλώσεις και ζήτησε νέες μεθόδους αντιμετώπισης των ταραχοποιών. Σύμφωνα με το Ελιζέ, ο Μακρόν ζήτησε από τον Νουνιέζ να θέσει σε εφαρμογή το συντομότερο δυνατό νέα μέσα δράσης για την αντιμετώπιση των επεισοδίων.

Στην Αλβανία, βίαιες διαδηλώσεις συγκλονίζουν τα Τίρανα για έκτη συνεχόμενη ημέρα, με τον πρωθυπουργό Έντι Ράμα, σε τέταρτη θητεία, να αποκλείει την παραίτηση. Εκατοντάδες διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν ξανά την Κυριακή μπροστά από το υπουργείο Παιδείας φωνάζοντας «Ράμα, παραιτήσου», με την αστυνομία να χρησιμοποιεί πλαστικές σφαίρες, κανόνια νερού και δακρυγόνα. Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας, από την Τρίτη έχουν τραυματιστεί 272 άτομα, εκ των οποίων 169 αστυνομικοί. Την Κυριακή το πρωί καταγράφηκαν 65 τραυματίες, 37 αστυνομικοί, με 12 να νοσηλεύονται. Οι διαδηλωτές ζητούν καλύτερη παιδεία, περισσότερες θέσεις εργασίας, τέλος στη διαφθορά και την παραίτηση του πρωθυπουργού, ο οποίος κυβερνά από το 2013.

Ο Ράμα απέδωσε την έξαρση των κινητοποιήσεων σε «ξένο χέρι» και δήλωσε έτοιμος να ακούσει τα δίκαια αιτήματα των φοιτητών, επιμένοντας ότι όσοι προκάλεσαν καταστροφές πρέπει να λογοδοτήσουν. Άφησε επίσης αιχμές για την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας: «Θέλουν αυτό ή θέλουν την ΕΕ;», είπε, με την Αλβανία να στοχεύει στην ένταξη έως το 2030. Οι πρώτες κινητοποιήσεις της χρονιάς, γνωστές ως «Επανάσταση των Φλαμίνγκο», είχαν ξεκινήσει τον Μάιο κατά ενός πολυτελούς τουριστικού συγκροτήματος στη νότια Αλβανία, με σύνδεση με τον Τζάρεντ Κούσνερ.

Στην Ιταλία, πορεία στο κέντρο του Μιλάνου κατά της ακρίβειας ξεκίνησε ειρηνικά και κατέληξε σε επεισόδια, με μασκοφόρους να εκτοξεύουν πέτρες και πλάκες πεζοδρομίου σε αστυνομικούς και να πυρπολούν οδοφράγματα. Η αστυνομία χρησιμοποίησε υδροφόρες και δακρυγόνα. Τραυματίστηκαν τουλάχιστον δύο αστυνομικοί και κρατήθηκαν περίπου 50 διαδηλωτές, πολλοί εκ των οποίων ανήλικοι, σύμφωνα με το πρακτορείο LaPresse. Η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι τόνισε ότι η διαδήλωση είναι δικαίωμα, αλλά «να βάζουμε φωτιά στις πόλεις μας δεν είναι». Ο δήμαρχος Τζουζέπε Σάλα έκανε λόγο για κατανοητούς λόγους διαμαρτυρίας, χωρίς όμως δικαιολογία για τη βία.

Στη Λισαβόνα, διαδηλωτές έστησαν καταυλισμό σκηνών στην πλατεία Ροσίο, ζητώντας δράση για την κρίση στέγασης και το κόστος ζωής. Η κινητοποίηση ακολούθησε πορεία που συγκέντρωσε χιλιάδες πολίτες σε όλη τη χώρα, ενώ ανάλογος καταυλισμός είχε στηθεί και στο Πόρτο. Οι τιμές κατοικιών στην Πορτογαλία αυξήθηκαν 124% την περίοδο 2015-2024, περίπου διπλάσια από τον μέσο όρο της ΕΕ. Ο πρωθυπουργός Λουίς Μοντενέγκρο δήλωσε ότι κατανοεί την οργή των πολιτών, προειδοποίησε όμως ότι δεν πρέπει να «εισαχθούν στην Πορτογαλία κλίματα αστάθειας» που δεν έχουν στήριξη στην κοινωνία, σε πιθανή αναφορά στα γεγονότα στη Γαλλία.

Στο Βέλγιο, διαδηλωτές συγκρούστηκαν με την αστυνομία στις Βρυξέλλες και στη Λιέγη. Στις Βρυξέλλες οι αστυνομικοί έριξαν δακρυγόνα κατά νεαρών που πετούσαν μπουκάλια και άλλα αντικείμενα στην περιοχή Μπουρς, ενώ στη Λιέγη φέρεται να χρησιμοποιήθηκαν κανόνια νερού. Ο υπουργός Εσωτερικών Μπερνάρ Κεντέν δήλωσε ότι η κατάσταση «δεν είναι πλέον απλώς διαμαρτυρία» αλλά «καθαρή και απλή βία, οργανωμένη και επαναλαμβανόμενη με στόχο την αποσταθεροποίηση της κοινωνίας». Μαθητές λυκείου στο Βέλγιο διαδηλώνουν εδώ και εβδομάδες κατά του αυξανόμενου κόστους εκπαίδευσης, ενώνοντας τις φωνές τους με τους Γάλλους συναδέλφους τους.

Από τις ιστορικές πόλεις της Κεντρικής Ευρώπης μέχρι τις ανερχόμενες πρωτεύουσες των Βαλκανίων, υπάρχουν επιλογές που μπορούν να προσφέρουν ένα ολοκληρωμένο ταξίδι με συγκρατημένες δαπάνες. Το μυστικό βρίσκεται στον συνδυασμό οικονομικής διαμονής, καλών δημόσιων συγκοινωνιών και δραστηριοτήτων που δεν επιβαρύνουν σημαντικά τον ταξιδιωτικό προϋπολογισμό.

Βουδαπέστη: Πολυτέλεια και ιστορία χωρίς υπερβολικό κόστος

Η Βουδαπέστη παραμένει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα επιλογή για όσους θέλουν να γνωρίσουν μια εντυπωσιακή ευρωπαϊκή πρωτεύουσα χωρίς τις τιμές του Παρισιού ή του Λονδίνου. Η ουγγρική πρωτεύουσα διαθέτει ιστορικά κτίρια, θερμά λουτρά, παραποτάμιους περιπάτους και μεγάλη ποικιλία καταλυμάτων.

Οι επισκέπτες μπορούν να περιορίσουν τις δαπάνες τους χρησιμοποιώντας τις δημόσιες συγκοινωνίες, επιλέγοντας τοπικά εστιατόρια και οργανώνοντας επισκέψεις σε αξιοθέατα με δωρεάν πρόσβαση. Η Βουδαπέστη είναι κατάλληλη τόσο για ένα σύντομο ταξίδι όσο και για διακοπές μεγαλύτερης διάρκειας.

Κρακοβία: Μια ιστορική πόλη με οικονομικές επιλογές

Η Κρακοβία της Πολωνίας αποτελεί μια ελκυστική εναλλακτική απέναντι στις ακριβότερες πόλεις της Δυτικής Ευρώπης. Το ιστορικό της κέντρο, η κεντρική πλατεία, τα μουσεία και η ιδιαίτερη αρχιτεκτονική δημιουργούν τις προϋποθέσεις για ένα ταξίδι πλούσιο σε εμπειρίες.

Η πόλη προσφέρει διαφορετικές κατηγορίες διαμονής, οικονομικές επιλογές εστίασης και αρκετές διαδρομές που μπορούν να πραγματοποιηθούν με τα πόδια. Έτσι, ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να περιορίσει τις καθημερινές μετακινήσεις και να διαθέσει μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού του σε πολιτιστικές δραστηριότητες.

Σόφια: Μια οικονομική απόδραση κοντά στην Ελλάδα

Η πρωτεύουσα της Βουλγαρίας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για Έλληνες ταξιδιώτες, κυρίως λόγω της γεωγραφικής εγγύτητας. Η Σόφια συνδυάζει ιστορικά μνημεία, σύγχρονες υποδομές, χώρους πολιτισμού και δυνατότητες εξορμήσεων στη φύση.

Το πλεονέκτημά της είναι ότι μπορεί να αποτελέσει προορισμό ακόμη και για ένα σύντομο τριήμερο. Για όσους ταξιδεύουν από τη Βόρεια Ελλάδα, η οδική πρόσβαση μπορεί να αποτελέσει εναλλακτική λύση, εφόσον το κόστος καυσίμων, διοδίων και στάθμευσης είναι ανταγωνιστικό σε σχέση με άλλους τρόπους μεταφοράς.

Βουκουρέστι: Μεγάλη πόλη, περισσότερες επιλογές

Το Βουκουρέστι έχει εξελιχθεί σε προορισμό που προσελκύει ταξιδιώτες με ενδιαφέρον για την αρχιτεκτονική, τη γαστρονομία και τη νυχτερινή ζωή. Η ρουμανική πρωτεύουσα διαθέτει μεγάλο εύρος ξενοδοχείων, διαμερισμάτων και χώρων εστίασης, επιτρέποντας στον επισκέπτη να προσαρμόσει το ταξίδι στις οικονομικές του δυνατότητες.

Η χρήση του μετρό και των υπόλοιπων μέσων μεταφοράς μπορεί να μειώσει σημαντικά το κόστος μετακινήσεων, ενώ οι μεγάλες πλατείες και τα πάρκα αποτελούν επιλογές αναψυχής χωρίς ιδιαίτερη οικονομική επιβάρυνση.

Τίρανα: Ένας ανερχόμενος βαλκανικός προορισμός

Τα Τίρανα έχουν αλλάξει αισθητά τα τελευταία χρόνια, με νέους χώρους εστίασης, πολιτιστικές παρεμβάσεις και αυξημένο τουριστικό ενδιαφέρον. Η πρωτεύουσα της Αλβανίας μπορεί να προσφέρει μια διαφορετική εμπειρία για όσους αναζητούν μια σύντομη και σχετικά οικονομική απόδραση.

Παρότι η τουριστική ανάπτυξη επηρεάζει σταδιακά τις τιμές, εξακολουθούν να υπάρχουν επιλογές διαμονής και εστίασης για διαφορετικούς προϋπολογισμούς. Η πόλη προσφέρεται επίσης ως αφετηρία για εξορμήσεις σε άλλες περιοχές της χώρας.

Το πραγματικό κόστος δεν είναι μόνο το αεροπορικό εισιτήριο

Ένα από τα συχνότερα λάθη στον σχεδιασμό ενός οικονομικού ταξιδιού είναι η επιλογή προορισμού αποκλειστικά με βάση την τιμή του εισιτηρίου. Ένας φθηνός ναύλος μπορεί να συνοδεύεται από πρόσθετες χρεώσεις για αποσκευές, μεταφορά από το αεροδρόμιο και επιλογή θέσης, ενώ μια οικονομική διανυκτέρευση μπορεί να βρίσκεται μακριά από το κέντρο.

Για μια ουσιαστική σύγκριση χρειάζεται να υπολογίζονται όλες οι δαπάνες: μετακίνηση, διαμονή, διατροφή, τοπικές συγκοινωνίες, τουριστικοί φόροι και εισιτήρια αξιοθέατων. Μόνο έτσι μπορεί να διαπιστωθεί ποιος προορισμός προσφέρει πραγματικά καλύτερη σχέση ποιότητας και τιμής.

Πώς να οργανώσετε οικονομικότερα το επόμενο ταξίδι

Η επιλογή ημερομηνιών εκτός περιόδων υψηλής ζήτησης μπορεί να κάνει σημαντική διαφορά στον συνολικό προϋπολογισμό. Τα ταξίδια στη διάρκεια της εβδομάδας, οι κρατήσεις με ευέλικτες ημερομηνίες και η σύγκριση διαφορετικών καταλυμάτων αποτελούν πρακτικές που αξίζει να εξετάζονται.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στους όρους ακύρωσης, καθώς μια φαινομενικά χαμηλή τιμή μπορεί να αποδειχθεί ασύμφορη εάν αλλάξουν τα σχέδια. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να επιλεγεί η φθηνότερη προσφορά, αλλά να εξασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή εμπειρία με ελεγχόμενο κόστος.

Η Ευρώπη εξακολουθεί να προσφέρει πολλές ενδιαφέρουσες επιλογές για ταξιδιώτες που δεν θέλουν να διαθέσουν μεγάλα ποσά. Με σωστή προετοιμασία, ακόμη και ένας περιορισμένος προϋπολογισμός μπορεί να μετατραπεί σε ένα πλούσιο ταξίδι.

Μήπως κάτι παρόμοιο συμβαίνει και σήμερα; Είναι πολύ πιθανό, αν δούμε με προσοχή δηλώσεις και πράξεις που ασχολούνται με θέματα γεωπολιτικής και στρατηγικής.
Έτσι, πριν λίγους μήνες, ο Γάλλος αρχηγός του Γαλλικού Στρατού, χωρίς πολλές διπλωματικές εκφράσεις, τόνιζε προς όσους ήθελαν να τον ακούσουν, ότι ένας πόλεμος με τη Ρωσία ήταν πιθανός και «κάποιοι Γάλλοι θα έπρεπε να αποδεχτούν την πιθανότητα να χάσουν τα παιδιά τους».

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Αυτά τα λόγια προκαλούσαν ισχυρές εντυπώσεις και σχόλια στη Γαλλία και προδίκαζαν ότι νέες θέσεις ισχύος έκαναν την εμφάνισή τους στην Ευρώπη. Έκτοτε, όχι μόνο ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, και γίνεται όλο και πιο θανατηφόρος, αλλά η Ρωσία, χωρίς νίκη, έχει εμπλακεί σε μια αμείλικτη μάχη με τη μορφή παραπληροφόρησης πολέμου, υβριδικών συγκρούσεων, ηλεκτρονικών επιθέσεων, πτήσεων μη επανδρωμένων αεροσκαφών και τώρα φυσικών επιθέσεων στην Ευρώπη.

Τα παραδείγματα αφθονούν. Τον Αύγουστο, μια έκρηξη έπληξε τις εγκαταστάσεις της KNDS Ammo Italy κοντά στη Ρώμη, η οποία ειδικεύεται στην κατασκευή πυρομαχικών. Λίγες εβδομάδες αργότερα, ξέσπασε πυρκαγιά σε χώρο αποθήκευσης πυρομαχικών στην καρδιά της Βουλγαρίας. Στη Γαλλία, την άνοιξη, επιθέσεις στόχευαν ηλεκτρικούς μετασχηματιστές που προμήθευαν εταιρείες όπλων κοντά στην Μπουρζ.

Τον Αύγουστο, οι εντάσεις κλιμακώθηκαν περαιτέρω με την επίθεση ενός drone φορτωμένου με εκρηκτικά εναντίον του αεροδρομίου της Λειψίας. Η επιχείρηση στόχευε στην πρόκληση σημαντικών ζημιών:και μόνο ένα περιστατικό της τελευταίας στιγμής απέτρεψε μια καταστροφή. Λίγες εβδομάδες αργότερα ένα drone πλήττει ένα τρένο στα πολωνικά σύνορα και οι πολωνικές υπηρεσίες ασφάλειας δηλώνουν ότι η κατάσταση έχει πάρει επικίνδυνες διαστάσεις.

Σε τελευταία ομιλία του, ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τάσκ, δήλωσε απερίφραστα ότι η Ρωσία «ετοιμάζεται για πόλεμο». Ο ίδιος όμως, μία ημέρα νωρίτερα,  είχε δηλώσει ότι διέθετε πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες η Ρωσία σκόπευε να πλήξει ευρωπαϊκές χώρες που στηρίζουν την Ουκρανία με drones ή πυραύλους, και στη συνέχεια να ισχυριστεί ότι επρόκειτο για ατυχήματα. Η Ρωσία. είπε. θέλει να «παραλύσει» το NATO, δοκιμάζοντας το Άρθρο 5 της συνθήκης της συμμαχίας, το οποίο δεσμεύει τα μέλη ότι μια επίθεση εναντίον ενός θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων Μια χλιαρή αντίδραση εκ μέρους των συμμάχων θα έθετε εν αμφιβάλω αυτή τη δέσμευση.

Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Καθώς η Γηραιά Ήπειρος, ολοένα και πιο διχασμένη, σε γεωπολιτικό επίπεδο βρίσκεται αποδυναμωμένη, το Κρεμλίνο θέλει να εκμεταλλευτεί τα τρωτά της σημεία με επιχειρήσεις που έχουν σχεδιαστεί για να σπείρουν πολιτική διχόνοια. Ίσως υπάρχει ακόμα χρόνος για να σταματήσει αυτή η κλιμάκωση.

«Έχω την αίσθηση ότι περνάμε από μια σειρά μεμονωμένων περιστατικών γκρίζας ζώνης σε μια συνεχή εκστρατεία», λέει ο Andrew Thomson, πρώην Βρετανός διπλωμάτης που εργάζεται πλέον στη Monarch, γερμανική εταιρεία παροχής υπηρεσιών ασφαλείας.

Ίσως έτσι, αυτός να είναι και ο λόγος που ο Πολωνός πρωθυπουργός ανακοίνωσε ότι η Πολωνία του χρόνου θα έχει τον δεύτερο καλύτερο στρατό στην Ευρώπη, ο οποίος θα είναι και άριστα προετοιμασμένος για τα χειρότερα.

Και αυτά τα τελευταία πιθανόν να μην είναι πολύ μακριά, όταν άνθρωποι ονειρεύονται να αναστείλουν «παλιές αυτοκρατορίες» που γκρεμίστηκαν...

Στις ΗΠΑ, η πιο «επιθετική» στάση της Fed ενισχύει τις προσδοκίες ότι το επιτόκιο πολιτικής μπορεί να κινηθεί προς το 5%. Σύμφωνα με τον Mark Swiber, οι ανοδικές αναθεωρήσεις στις αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων που συνδέονται με τον πληθωρισμό προέρχονται κυρίως από την άνοδο των πραγματικών αποδόσεων. Η Bank of America προτιμά τοποθετήσεις σε μακροπρόθεσμα inflation forwards και στρατηγικές που επωφελούνται από περαιτέρω εξομάλυνση ή αναστροφή της καμπύλης πραγματικών αποδόσεων, καθώς η αυστηρή νομισματική πολιτική πιέζει περισσότερο τις βραχυπρόθεσμες προσδοκίες πληθωρισμού.

Στην Ευρωζώνη, αντίθετα, η Bank of America αμφισβητεί την αποτίμηση της αγοράς ότι η καμπύλη πραγματικών επιτοκίων θα γίνει πολύ πιο επίπεδη μέσα στους επόμενους 12 μήνες. Ο Martin Capleton επισημαίνει ότι συγκεκριμένες εκδόσεις ιταλικών ομολόγων συνδεδεμένων με τον πληθωρισμό εμφανίζουν σημαντικές αποκλίσεις αποτίμησης, με τις βραχύτερες διάρκειες να θεωρούνται ακριβές σε σχέση με τα συμβατικά ομόλογα και τα γαλλικά inflation-linked, ενώ οι μακρύτερες διάρκειες εμφανίζονται φθηνότερες.

Για το Ηνωμένο Βασίλειο, η τράπεζα επαναλαμβάνει τη σύστασή της για μετακίνηση από ομόλογα μικρότερης διάρκειας προς τα UKTi 2038. Η θέση βασίζεται τόσο στις πραγματικές αποδόσεις όσο και στα asset swaps, με τους αναλυτές να θεωρούν ελκυστικά τα σημερινά επίπεδα εισόδου και το λεγόμενο roll-down. Επιπλέον, εκτιμάται ότι οι συγκεκριμένες στρατηγικές θα μπορούσαν να ωφεληθούν από ενδεχόμενη μείωση του προγράμματος έκδοσης βρετανικών inflation-linked ομολόγων.

ΗΠΑ: Το σοκ στο diesel και ο περιορισμένος αντίκτυπος στον πληθωρισμό

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην εκτίναξη των τιμών του diesel στις ΗΠΑ, οι οποίες έχουν φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα μέσα στο 2026. Η άνοδος αποδίδεται εν μέρει στις διαταραχές της παραγωγικής δυναμικότητας των ρωσικών διυλιστηρίων.

Καθώς τα φορτηγά μεταφέρουν το μεγαλύτερο μέρος των εμπορευμάτων στο εσωτερικό των ΗΠΑ, το ακριβότερο diesel αυξάνει το κόστος μεταφοράς και ενισχύει τους ανοδικούς κινδύνους για τον πληθωρισμό. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Stephen Juneau, το diesel αποτελεί σχετικά μικρό μέρος της συνολικής καταναλωτικής δαπάνης και, βάσει ιστορικών δεδομένων, η μετακύλιση των αυξήσεων τιμών στον γενικό πληθωρισμό αναμένεται να παραμείνει περιορισμένη.

Ευρωζώνη: «Δυσκολότερος χειμώνας» και αύξηση επιτοκίων από την ΕΚΤ τον Δεκέμβριο

Η Bank of America αναθεωρεί προς το δυσμενέστερο το βασικό της σενάριο για την Ευρωζώνη, ενσωματώνοντας υψηλότερες τιμές ενέργειας κατά τη διάρκεια του χειμώνα και πιο αυστηρές χρηματοδοτικές συνθήκες.

Η μεγαλύτερη αλλαγή αφορά τον πληθωρισμό, ο οποίος πλέον εκτιμάται στο 3,0% για το 2026 και στο 2,5% για το 2027. Οι οικονομολόγοι της τράπεζας προβλέπουν αύξηση επιτοκίων από την ΕΚΤ τον Δεκέμβριο του 2026.

Μία επιπλέον αύξηση τον Μάρτιο του 2027 θεωρείται πιο πιθανή σε σχέση με μία πρόωρη κίνηση τον Οκτώβριο του 2026, χωρίς ωστόσο κανένα από τα δύο ενδεχόμενα να αποτελεί το βασικό σενάριο. Η Bank of America τοποθετεί την έναρξη των μειώσεων επιτοκίων από την ΕΚΤ στον Σεπτέμβριο του 2027.

Ηνωμένο Βασίλειο: Πληθωρισμός έως 4,2% και δύο αυξήσεις επιτοκίων

Πιο «σκληρή» γίνεται και η εκτίμηση για τη βρετανική οικονομία εξαιτίας των υψηλότερων προβλέψεων για τις τιμές της ενέργειας. Η Bank of America αναθεωρεί τον πληθωρισμό στο 3,2% για το 2026, στο 3,2% για το 2027 και στο 2,0% για το 2028, με την κορύφωση να αναμένεται στο 4,2% τον Φεβρουάριο του 2027.

Η τράπεζα προβλέπει ότι η Τράπεζα της Αγγλίας θα αυξήσει τα επιτόκια τον Νοέμβριο του 2026 και ξανά τον Φεβρουάριο του 2027, οδηγώντας το βασικό επιτόκιο στο 4,25%. Στη συνέχεια αναμένονται μειώσεις μέσα στο 2028, με το επιτόκιο να υποχωρεί στο 3,5%.

Για το 2027, ο οίκος τοποθετεί επίσης τον ρυθμό ανάπτυξης της Ελλάδας στο 1,8%, διατηρώντας αμετάβλητη τη σχετική πρόβλεψη.

Παρά την ελαφρά υποβάθμιση των εκτιμήσεων για φέτος, η Ελλάδα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές οικονομίες που εμφανίζουν καλύτερες αναπτυξιακές επιδόσεις, μαζί με την Ιβηρική Χερσόνησο, ορισμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και κάποιες σκανδιναβικές οικονομίες.

Η εικόνα αυτή έρχεται σε αντίθεση με τις χαμηλότερες ταχύτητες που αναμένονται στις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές οικονομίες. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσιάζει η Morningstar DBRS, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία και Ηνωμένο Βασίλειο αναμένεται να κινηθούν με ρυθμούς ανάπτυξης μόλις 0,5%-1% το 2026, με ήπια επιτάχυνση στο 0,7%-1,2% το 2027.

Ο οίκος έχει, πάντως, προχωρήσει σε μικρή αναβάθμιση των προβλέψεών του για ορισμένες ευρωπαϊκές οικονομίες, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Ισπανία και οι Κάτω Χώρες.

Ανθεκτικότητα παρά το ενεργειακό σοκ

Η Morningstar DBRS διαπιστώνει ότι οι περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες έχουν μέχρι στιγμής επιδείξει σημαντική ανθεκτικότητα απέναντι στην αύξηση των τιμών της ενέργειας που προκάλεσε ο πόλεμος.

Οι πιέσεις, ωστόσο, παραμένουν. Τα μακροπρόθεσμα επιτόκια συνεχίζουν να κινούνται ανοδικά, ενώ η νομισματική πολιτική των κεντρικών τραπεζών γίνεται σταδιακά λιγότερο υποστηρικτική για την οικονομική δραστηριότητα.

Το ενεργειακό σοκ τροφοδοτεί παράλληλα τον πληθωρισμό και περιορίζει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, δημιουργώντας μία σύνθετη εξίσωση για τις κεντρικές τράπεζες.

Οι αποφάσεις τους, σύμφωνα με τον οίκο, δεν θα καθοριστούν αποκλειστικά από την άνοδο των τιμών της ενέργειας, αλλά και από την πορεία της υποκείμενης ζήτησης στις οικονομίες.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι ΗΠΑ εξακολουθούν να αποτελούν εξαίρεση μεταξύ των μεγάλων ανεπτυγμένων οικονομιών ως προς τη δυναμική τους, ενώ στις αναδυόμενες αγορές ξεχωρίζουν η Ινδία και η Κίνα.

Η «τεχνολογική κούρσα εξοπλισμών»

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει η Morningstar DBRS σε μία νέα τάση που θεωρεί ότι διαμορφώνει πλέον τις παγκόσμιες οικονομικές και χρηματοπιστωτικές συνθήκες: την «τεχνολογική κούρσα εξοπλισμών».

Πρόκειται για την ισχυρή επενδυτική ζήτηση που καταγράφεται στην τεχνολογία και κυρίως στην τεχνητή νοημοσύνη, στις ενεργειακές υποδομές που απαιτούνται για την υποστήριξη της AI, καθώς και στους κλάδους της αεροδιαστημικής και της άμυνας.

Σε συνδυασμό με τον αυξανόμενο προστατευτισμό και τις προσπάθειες κυβερνήσεων και επιχειρήσεων να διαφοροποιήσουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες τους, η επενδυτική αυτή έκρηξη λειτουργεί υποστηρικτικά για την παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα.

Έχει όμως και μία δεύτερη πλευρά: αυξάνει σημαντικά τη ζήτηση για μακροπρόθεσμα κεφάλαια, συμβάλλοντας στις ανοδικές πιέσεις που καταγράφονται στις αποδόσεις των ομολόγων και γενικότερα στο κόστος χρηματοδότησης.

Το διεθνές περιβάλλον διαμορφώνεται έτσι από δύο αντίρροπες δυνάμεις. Από τη μία πλευρά, οι μεγάλες επενδύσεις σε AI, ενεργειακές υποδομές, άμυνα και νέες εφοδιαστικές αλυσίδες στηρίζουν την ανάπτυξη. Από την άλλη, το ενεργειακό σοκ, ο πληθωρισμός και τα υψηλότερα επιτόκια περιορίζουν την κατανάλωση και αυξάνουν το κόστος κεφαλαίου.

Μέσα σε αυτή τη συγκυρία, η Ελλάδα διατηρεί ρυθμό ανάπτυξης υψηλότερο από εκείνον των μεγαλύτερων ευρωπαϊκών οικονομιών, παρά την οριακή προς τα κάτω αναθεώρηση της πρόβλεψης της Morningstar DBRS για το 2026.

Η ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου επιστρέφει στο επίκεντρο, με τα συμβόλαια αναφοράς να κινούνται προς την πέμπτη διαδοχική εβδομάδα ανόδου και να καταγράφουν συνολικά κέρδη περίπου 12% μέσα στην εβδομάδα.

Τα ολλανδικά συμβόλαια TTF επόμενου μήνα, που αποτελούν το βασικό σημείο αναφοράς για την Ευρώπη, διαμορφώθηκαν την Παρασκευή στα 80,82 ευρώ ανά μεγαβατώρα, παρά την ενδοσυνεδριακή υποχώρηση κατά περίπου 1,5%.

Το επίπεδο είναι ιδιαίτερα υψηλό σε σχέση με έναν χρόνο πριν και επαναφέρει τον κίνδυνο ενός νέου γύρου ενεργειακών ανατιμήσεων στην ευρωπαϊκή οικονομία.

Το μεγάλο πρόβλημα των αποθηκών

Η άνοδος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της κατάστασης των ευρωπαϊκών αποθεμάτων.

Οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου στην Ευρώπη είναι γεμάτες λίγο πάνω από 67%, επίπεδο που είναι το χαμηλότερο για τη συγκεκριμένη εποχή του έτους από το 2009, όταν άρχισαν να τηρούνται συγκρίσιμα στοιχεία.

Πρόκειται για μια σημαντικά διαφορετική εικόνα σε σχέση με πέρυσι, όταν την αντίστοιχη περίοδο οι αποθήκες βρίσκονταν κοντά στο 80%.

Η αγορά επομένως δεν ανησυχεί μόνο για την τρέχουσα τιμή του TTF. Το κρίσιμο ερώτημα είναι με πόσο φυσικό αέριο θα μπει τελικά η Ευρώπη στον χειμώνα και, κυρίως, πόσο θα κοστίσει η εξασφάλιση των επιπλέον ποσοτήτων.

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι τα ευρωπαϊκά αποθέματα μπορεί να κορυφωθούν φέτος μόλις στο 70%-75%, αφήνοντας μικρότερα περιθώρια ασφαλείας σε περίπτωση ενός ιδιαίτερα ψυχρού χειμώνα.

Η Μέση Ανατολή αλλάζει ξανά την ενεργειακή εξίσωση

Στην καρδιά της νέας αναταραχής βρίσκεται η Μέση Ανατολή.

Οι παρατεταμένες διαταραχές στις ενεργειακές ροές έχουν περιορίσει σημαντικό μέρος της παγκόσμιας προσφοράς LNG, την ώρα που η Ευρώπη εξαρτάται πλέον πολύ περισσότερο από το υγροποιημένο φυσικό αέριο μετά τη δραστική μείωση των ρωσικών ροών μέσω αγωγών.

Η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ έχει επηρεάσει τις εξαγωγές LNG από την περιοχή και ιδιαίτερα τις ροές από το Κατάρ.

Το αποτέλεσμα είναι να αυξάνεται ο ανταγωνισμός ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ασία για τα διαθέσιμα φορτία LNG. Και για να προσελκύσει η ευρωπαϊκή αγορά περισσότερα φορτία, πρέπει ουσιαστικά να προσφέρει υψηλότερες τιμές.

Το MoneyPress έχει ήδη αναδείξει τον κίνδυνο που δημιουργεί αυτή η μάχη για LNG, καθώς στο δυσμενές σενάριο η Goldman Sachs έχει προειδοποιήσει ακόμη και για TTF άνω των 100 ευρώ/MWh εφόσον οι διαταραχές παραταθούν.

Νέα αναθεώρηση από την Goldman Sachs

Οι τελευταίες εξελίξεις οδηγούν ήδη σε νέες αναθεωρήσεις.

Η Goldman Sachs αύξησε την πρόβλεψή της για το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο κατά το τέταρτο τρίμηνο στα 70 ευρώ ανά μεγαβατώρα, από προηγούμενη εκτίμηση 53 ευρώ/MWh.

Η αλλαγή είναι σημαντική, καθώς δείχνει ότι η αγορά αρχίζει να ενσωματώνει ένα πιο παρατεταμένο σενάριο υψηλών ενεργειακών τιμών.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι ακόμη και αν δεν επιβεβαιωθούν τα πλέον ακραία σενάρια, ένα TTF που παραμένει επί μακρόν μεταξύ 70 και 80 ευρώ δημιουργεί ήδη σημαντικό πρόσθετο κόστος για την ευρωπαϊκή οικονομία.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα και τους λογαριασμούς ρεύματος

Για την Ελλάδα η εξέλιξη έχει άμεσο ενδιαφέρον, καθώς το φυσικό αέριο εξακολουθεί να έχει σημαντικό ρόλο στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Όταν το TTF ανεβαίνει, αυξάνεται το μεταβλητό κόστος των μονάδων φυσικού αερίου και δημιουργούνται ανοδικές πιέσεις στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρισμού.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μια ημερήσια άνοδος του αερίου μεταφέρεται αυτομάτως στον επόμενο λογαριασμό. Εάν όμως οι υψηλές τιμές διατηρηθούν για εβδομάδες ή μήνες, η πίεση στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας γίνεται πολύ πιο δύσκολο να απορροφηθεί.

Παρόμοιο κίνδυνο δημιουργεί ήδη η άνοδος του πετρελαίου. Το MoneyPress έχει επισημάνει ότι η αύξηση του Brent και του diesel μπορεί να μεταφερθεί μέσω των μεταφορών στο συνολικό κόστος της οικονομίας.

Εάν ακριβύνουν ταυτόχρονα πετρέλαιο, φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια, η πίεση γίνεται πολύ μεγαλύτερη.

Οι επιχειρήσεις μπροστά σε νέο ενεργειακό κόστος

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η ανησυχία για τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις.

Βιομηχανία, μεταποίηση, τρόφιμα, ξενοδοχεία, εστίαση και επιχειρήσεις με μεγάλες ανάγκες ψύξης ή θέρμανσης είναι περισσότερο εκτεθειμένες σε μια παρατεταμένη περίοδο υψηλών τιμών.

Το ενεργειακό κόστος δεν περιορίζεται όμως στις επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν απευθείας φυσικό αέριο.

Μέσω του ηλεκτρισμού, των μεταφορών και της εφοδιαστικής αλυσίδας μπορεί να μεταφερθεί σε πολύ μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας.

Αυτό δημιουργεί τον κίνδυνο ενός νέου κύκλου αυξήσεων στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών, ακριβώς τη στιγμή που η Ευρώπη προσπαθεί να συγκρατήσει τις πληθωριστικές πιέσεις.

Ο πληθωρισμός επιστρέφει στην ενεργειακή εξίσωση

Η ενέργεια παραμένει ένας από τους πιο απρόβλεπτους παράγοντες για την πορεία του πληθωρισμού.

Μια παρατεταμένη άνοδος φυσικού αερίου και πετρελαίου μπορεί να επηρεάσει τόσο άμεσα τους λογαριασμούς των καταναλωτών όσο και έμμεσα τις τιμές μέσω του κόστους παραγωγής.

Για την Ελλάδα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς οποιαδήποτε νέα ενεργειακή επιβάρυνση προστίθεται στις πιέσεις που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά από το αυξημένο κόστος ζωής.

Παράλληλα, ένα νέο ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να περιορίσει τα περιθώρια των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και των κεντρικών τραπεζών για μια ταχύτερη αποκλιμάκωση της οικονομικής πίεσης.

Τρία «κλειδιά» για τον χειμώνα

Η πορεία των τιμών τους επόμενους μήνες θα κριθεί κυρίως από τρεις παράγοντες: τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, την επαναφορά των διεθνών ροών LNG και τις καιρικές συνθήκες στην Ευρώπη.

Ένας ήπιος χειμώνας θα μπορούσε να περιορίσει τη ζήτηση και να προσφέρει σημαντική ανακούφιση στην αγορά.

Αντίθετα, ένας ψυχρός χειμώνας σε συνδυασμό με χαμηλά αποθέματα και συνεχιζόμενες διαταραχές στις προμήθειες LNG θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερο ανταγωνισμό για φορτία και σε νέα άνοδο του TTF.

Η Ευρώπη δεν βρίσκεται σήμερα στην ίδια θέση με το 2022, καθώς έχει διαφοροποιήσει σημαντικά τις πηγές προμήθειας. Το πρόβλημα αυτή τη φορά φαίνεται να είναι λιγότερο το εάν θα βρεθεί φυσικό αέριο και περισσότερο σε ποια τιμή θα εξασφαλιστεί.

Και αυτή ακριβώς η τιμή μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για επιχειρήσεις και νοικοκυριά τον ερχόμενο χειμώνα.

Τα ευρωπαϊκά συμβόλαια αναφοράς Dutch TTF ξεπέρασαν την Τρίτη τα 68 ευρώ/MWh, στο υψηλότερο επίπεδο από τις αρχές του 2023, πριν υποχωρήσουν ελαφρώς.

Ένας ψυχρός χειμώνας, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη στενότητα στην προσφορά, θα μπορούσε να οδηγήσει τις τιμές σε ένα εύρος μεταξύ 90 και 120 ευρώ/MWh, δήλωσε στο CNBC ο Tancrede Fulop, ανώτερος αναλυτής μετοχών της Morningstar.

Αναλυτές της Goldman Sachs ανέφεραν σε έκθεση που δημοσιεύθηκε την Κυριακή ότι, εάν οι εξαγωγές LNG από τη Μέση Ανατολή «ομαλοποιηθούν μόνο σταδιακά κατά τη διάρκεια του 2027», τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης φυσικού αερίου θα πρέπει να κινηθούν πάνω από τα 100 ευρώ/MWh, προκειμένου να περιοριστεί αρκετά η ασιατική ζήτηση ώστε η Ευρώπη να μπορέσει να διαχειριστεί τα επίπεδα των αποθεμάτων της κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα τα αποθέματα

Η μεγάλη ανησυχία για την Ευρώπη είναι ότι, αυτή τη στιγμή, τα αποθέματα φυσικού αερίου βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα για την εποχή.

Οι διαταραχές στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν περιορίσει δραστικά τις εξαγωγές LNG από σημαντικούς παραγωγούς του Κόλπου, όπως το Κατάρ, και μάλιστα κατά τη διάρκεια της κρίσιμης περιόδου κατά την οποία η Ευρώπη αναπληρώνει τα αποθέματα φυσικού αερίου της.

Παράλληλα, το ιδιαίτερα θερμό καλοκαίρι στην Ευρώπη έχει αυξήσει τη ζήτηση για κλιματισμό και άλλες ενεργοβόρες συσκευές, σε μια περίοδο κατά την οποία η κατανάλωση φυσικού αερίου —το οποίο χρησιμοποιείται ευρέως για θέρμανση και μαγείρεμα— συνήθως υποχωρεί. Το φυσικό αέριο αντιπροσωπεύει περίπου το ένα έκτο της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ.

Οι καιρικές συνθήκες έχουν περιορίσει και τη διαθεσιμότητα εναλλακτικών πηγών ενέργειας. Η ζέστη έχει προκαλέσει μείωση της παραγωγής πυρηνικής ενέργειας, καθώς σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής σε διάφορες περιοχές αναγκάστηκαν είτε να διακόψουν είτε να περιορίσουν την παραγωγή τους. Ταυτόχρονα, η παραγωγή αιολικής ενέργειας παρέμεινε ασθενής κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Ως αποτέλεσμα, οι αποθήκες φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκονται περίπου στο 63% της χωρητικότητάς τους, σύμφωνα με στοιχεία της Gas Infrastructure Europe. Πρόκειται για ένα από τα χαμηλότερα επίπεδα που έχουν καταγραφεί ποτέ για αυτή την περίοδο του έτους και περίπου 18 ποσοστιαίες μονάδες κάτω από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας.

«Η Ευρώπη βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε τροχιά να ξεκινήσει τον χειμώνα χωρίς επαρκές απόθεμα ασφαλείας απέναντι σε ένα ενδεχόμενο κύμα ψύχους προς το τέλος της χειμερινής περιόδου, ιδιαίτερα επειδή η ποσότητα φυσικού αερίου που μπορεί να αντληθεί από τις αποθήκες σε μία ημέρα αιχμής της ζήτησης μειώνεται όσο αδειάζουν οι αποθήκες», δήλωσε μέσω email στο CNBC ο Matt Drinkwater, επικεφαλής του ευρωπαϊκού τομέα φυσικού αερίου στην Energy Aspects.

Υπάρχει η πιθανότητα η ενίσχυση του φαινομένου Ελ Νίνιο να οδηγήσει σε έναν ήπιο πρώτο χειμερινό κύκλο στη βορειοανατολική Ασία, περιορίζοντας τη ζήτηση, σημείωσε ο Drinkwater. Ωστόσο, το ίδιο φαινόμενο «αυξάνει επίσης τον κίνδυνο το τελευταίο μέρος του χειμώνα να είναι ψυχρότερο από το συνηθισμένο», πρόσθεσε.

Οι ελπίδες για επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ

Καθοριστική μεταβλητή για την ευρωπαϊκή αγορά αποτελεί το κατά πόσο σημαντικές ποσότητες LNG από τη Μέση Ανατολή θα επιστρέψουν στην αγορά πριν από τον χειμώνα.

Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης τόσο του αργού πετρελαίου όσο και του φυσικού αερίου υποχώρησαν την Τετάρτη, εν μέσω προσδοκιών ότι Ιράν και Ομάν θα καταλήξουν σε συμφωνία για την εξασφάλιση ασφαλούς διέλευσης μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Μια ουσιαστική ανάκαμψη των εξαγωγών LNG από τη Μέση Ανατολή θα σήμαινε ότι, παρότι η Ευρώπη εξακολουθεί να είναι πιθανό να εισέλθει στον χειμώνα με «ανησυχητικά χαμηλά αποθέματα», θα μπορούσε να διατηρήσει μεγαλύτερο μέρος των αποθεμάτων της για την περίοδο αιχμής του ψύχους, τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο, σύμφωνα με τον Drinkwater.

Ωστόσο, ελάχιστα μπορούν να θεωρηθούν δεδομένα, εξαιτίας της έντονης γεωπολιτικής αστάθειας γύρω από αυτή τη ζωτικής σημασίας εμπορική θαλάσσια οδό.

Εάν οι ροές LNG από τη Μέση Ανατολή δεν επιστρέψουν σε υψηλά επίπεδα πριν από τον χειμώνα, η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με πολύ υψηλές τιμές φυσικού αερίου, αυξημένους λογαριασμούς για τους καταναλωτές και, στο χειρότερο σενάριο, περιορισμούς στην κατανάλωση φυσικού αερίου από τη βιομηχανία, ανέφερε ο Drinkwater.

Σκληρός ανταγωνισμός Ευρώπης – Ασίας για το LNG

Ο ανταγωνισμός με την Ασία για τα φορτία LNG αναμένεται επίσης να παραμείνει έντονος, καθώς η αύξηση της παγκόσμιας προσφοράς θα είναι περιορισμένη κατά τους επόμενους 12 μήνες. Νέα έργα στο Κατάρ δεν αναμένεται να φθάσουν σε πλήρη παραγωγική δυναμικότητα πριν από το δεύτερο εξάμηνο του 2027, σύμφωνα με τη συμβουλευτική Wood Mackenzie.

Η εταιρεία περιέγραψε την Ευρώπη ως περιοχή που «πλησιάζει σε συνθήκες ενεργειακής κρίσης», καθώς διαθέτει ελάχιστες βραχυπρόθεσμες εναλλακτικές για την κάλυψη των αναγκών της σε φυσικό αέριο, την ώρα που πλησιάζει και η προθεσμία για την απαγόρευση όλων των εισαγωγών ρωσικού LNG στις αρχές του 2027.

Με τις σημερινές τιμές, η Ευρώπη διατηρεί ένα μικρό πλεονέκτημα έναντι της Ασίας στην προσέλκυση ευέλικτων φορτίων LNG από τις ΗΠΑ, σύμφωνα με τον Fulop της Morningstar, ακόμη και όταν λαμβάνεται υπόψη το υψηλότερο κόστος μεταφοράς των συγκεκριμένων φορτίων προς την Ασία.

Ωστόσο, η Ευρώπη θα χρειαστεί πολύ μεγαλύτερες ποσότητες αμερικανικού LNG εάν οι υπόλοιπες πηγές προμήθειας παραμείνουν περιορισμένες.

«Εκτιμούμε ότι η Ευρώπη θα χρειαζόταν περίπου 64 δισ. κυβικά μέτρα αμερικανικού LNG, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 77% των συνολικών εξαγωγών των ΗΠΑ», ανέφερε ο Fulop.

«Η προσέλκυση ενός τόσο ασυνήθιστα υψηλού μεριδίου θα απαιτούσε από την Ευρώπη να προσφέρει σημαντικά υψηλότερη καθαρή τιμή σε σχέση με την Ασία. Στο ανώτερο άκρο του εύρους, οι υψηλές τιμές θα άρχιζαν επίσης να εξισορροπούν την αγορά μέσω της καταστροφής της βιομηχανικής ζήτησης και της στροφής προς εναλλακτικά καύσιμα», κατέληξε.

Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times που επικαλείται στοιχεία της βρετανικής μη κυβερνητικής οργάνωσης Climate Bonds Initiative, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 εκδόθηκαν στην Ευρώπη πράσινα ομόλογα συνολικής αξίας 242 δισ. δολαρίων, το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ για το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι εκδόσεις αναμένεται να ξεπεράσουν το προηγούμενο ιστορικό υψηλό των 673 δισ. δολαρίων, το οποίο είχε καταγραφεί το 2024. Την ίδια χρονιά, οι ευρωπαϊκές εκδόσεις είχαν διαμορφωθεί στα 385 δισ. δολάρια.

Η φετινή ανάκαμψη της αγοράς πράσινων ομολόγων στην Ευρώπη έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την εικόνα στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου οι εκδόσεις αναμένεται να υποχωρήσουν για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά.

Πολλές αμερικανικές επιχειρήσεις αποφεύγουν πλέον να χαρακτηρίζουν τις χρηματοδοτήσεις τους ως «πράσινες», φοβούμενες πολιτικές αντιδράσεις από την κυβέρνηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, η οποία έχει υιοθετήσει σαφώς αρνητική στάση απέναντι στις πολιτικές ESG (Περιβάλλον, Κοινωνία και Εταιρική Διακυβέρνηση).

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει υιοθετήσει αντιθέτως το σύνθημα «Drill, Baby, Drill», προωθώντας την ενίσχυση της παραγωγής ορυκτών καυσίμων, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος έχει πανηγυρίσει δημόσια την κατάργηση εκατοντάδων «πράσινων» έργων της προηγούμενης κυβέρνησης Μπάιντεν.

Τα πράσινα ομόλογα αποτελούν χρηματοδοτικά εργαλεία μέσω των οποίων κυβερνήσεις και επιχειρήσεις αντλούν κεφάλαια αποκλειστικά για έργα με περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Η αγορά έχει αναπτυχθεί θεαματικά την τελευταία δεκαετία, με την Ευρώπη να αποτελεί πλέον τη μεγαλύτερη και πιο ώριμη αγορά παγκοσμίως.

Το 2025 εκδόθηκαν στην Ευρώπη πράσινα ομόλογα αξίας περίπου 374 δισ. δολαρίων, ποσό που αντιστοιχούσε στο 55% της παγκόσμιας αγοράς. Το 2026 το ποσοστό αυτό αναμένεται να αυξηθεί ακόμη περισσότερο, με την Ευρώπη να καλύπτει σχεδόν τα δύο τρίτα των νέων εκδόσεων διεθνώς.

Οι αναλυτές αποδίδουν σημαντικό μέρος της φετινής δυναμικής στην ανανεωμένη έμφαση που δίνει η Ευρώπη στην ενεργειακή ασφάλεια μετά τις αναταράξεις που προκάλεσε ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Ιδιαίτερα δραστήριες στις εκδόσεις πράσινων ομολόγων εμφανίζονται οι εταιρείες κοινής ωφέλειας, οι οποίες χρηματοδοτούν επενδύσεις σε ηλεκτρικά δίκτυα, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και υποδομές ενεργειακής μετάβασης.

Ενδεικτικά τον Ιούνιο, η ισπανική Iberdrola άντλησε 1,5 δισ. ευρώ μέσω δύο εκδόσεων πράσινων ομολόγων, ενώ η γερμανική EEW Energy from Waste, η οποία ανήκει σε κινεζικά συμφέροντα, προχώρησε σε έκδοση ύψους 550 εκατ. ευρώ. Νωρίτερα, τον Φεβρουάριο, η γαλλική EDF είχε αντλήσει 2,75 δισ. ευρώ μέσω αντίστοιχης έκδοσης.