Υπενθυμίζεται ότι, λόγω των επιπτώσεων που δημιούργησε η κρίση στη Μέση Ανατολή, το φυσικό αέριο εκτοξεύτηκε πάνω από τα 60 ευρώ ανά κιλοβατώρα τον Μάρτιο 2026. Ωστόσο, τις τελευταίες εβδομάδες σταθεροποιήθηκε κοντά στα 50 ευρώ ανά κιλοβατώρα. Στη σημερινή συνεδρίαση στο χρηματιστήριο ενέργειας της Ολλανδίας, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης  για τον επόμενο μήνα διαπραγματεύονται στα 48 ευρώ, με άνοδο της τάξης του 1%.

Οι συνεχείς αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία μετά την έναρξη του πολέμου, οδήγησαν σε άλμα των τιμών του φυσικού αερίου που ξεπερνούσαν τα 60 ευρώ ανά κιλοβατώρα τον Μάρτιο. Η κατάσταση επιδεινώθηκε μετά τα πλήγματα που υπέστη το ενεργειακό συγκρότημα Ras Laffan στο Κατάρ, ένα από τα σημαντικότερα κέντρα επεξεργασίας φυσικού αερίου παγκοσμίως.

Ευνοείται το φυσικό αέριο της Ρωσίας

Ιδιαίτερα ευνοημένη είναι η Ρωσία, καθώς η εξαγωγή φυσικού αερίου τον Απρίλιο του 2026 αυξήθηκε κατά 13,2% (και κατά 2,92 εκατομμύρια τόνους) συγκριτικά με την τιμή του Απριλίου 2025, σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters. Από τον Ιανουάριο έως τον Απρίλιο του 2026, οι εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 8,6%.

Η αύξηση αποδίδεται κυρίως στην ενίσχυση της παραγωγής από έργα στην Αρκτική και στη στρατηγική στροφή προς αγορές εκτός Δύσης.

Παράλληλα, παρατηρείται ότι η Ρωσία εξακολουθεί να διατηρεί παρουσία στην ευρωπαϊκή αγορά LNG, έστω και περιορισμένη σε σχέση με την προπολεμική περίοδο (πριν το 2022), γεγονός που αποτυπώνει τις δυσκολίες πλήρους ενεργειακής απεξάρτησης της Ευρώπης.

Σημειώνεται πως στις ΗΠΑ, η παραγωγή παραμένει υψηλή, αλλά οι τιμές δέχονται πιέσεις λόγω επαρκών αποθεμάτων και περιορισμών στις υποδομές εξαγωγών, ενώ η ζήτηση για φυσικό αέριο αυξάνεται λόγω της ισχυρής διεθνούς κατανάλωσης.

Η ΕIOPA (Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλισης και Επαγγελματικών Συντάξεων) και ο ESM (Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας), σε κοινή έκθεση τους που δημοσίευσαν την Πέμπτη, προτείνουν τη δημιουργία ενός κοινού ταμείου ασφάλισης φυσικών καταστροφών για να καλυφθεί το τεράστιο κενό ασφάλισης που παρατηρείται στην Ευρώπη.

Το σχέδιο αυτό επιδιώκει να μειώσει την αβεβαιότητα για τους ασφαλιστές, να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα της κεφαλαιακής διαχείρισης και να εξασφαλίσει τη μεγαλύτερη δυνατή προστασία για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.

Στα 10 δισ. ευρώ το προτεινόμενο Ταμείο

Η πρόταση του ESM και της EIOPA για την υλοποίηση ενός πανευρωπαϊκού ταμείου ασφάλισης έχει ως στόχο να μειώσει το οικονομικό κενό ασφάλισης που σήμερα εκτιμάται ότι καλύπτει μόνο το 50% έως 75% των ζημιών από φυσικές καταστροφές.

Ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία, το ποσοστό των καλυμμένων ζημιών είναι πολύ χαμηλότερο σε σχέση με άλλες περιοχές της Ευρώπης, γεγονός που θέτει σε κίνδυνο τις τοπικές οικονομίες.

Η προτεινόμενη λύση περιλαμβάνει την ίδρυση ενός ευρωπαϊκού ταμείου με αρχικό κεφάλαιο ύψους 10 δισ. ευρώ, το οποίο θα προέρχεται από δύο πηγές χρηματοδότησης: τις ασφαλιστικές εταιρείες και την αγορά των λεγόμενων καταστροφικών ομολόγων.

Οι ασφαλιστές θα καταβάλουν συγκεκριμένο ποσοστό από τα ετήσια ασφάλιστρα τους στο ταμείο, το οποίο θα παρέχει κάλυψη για φυσικές καταστροφές, μειώνοντας την οικονομική πίεση στις κυβερνήσεις και τις ασφαλιστικές εταιρείες.

Το μεγαλύτερο όφελος από την δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού ταμείου είναι η μείωση της ανάγκης για μεγάλες επενδύσεις κεφαλαίου από τις ασφαλιστικές εταιρείες. Μέσω της κατανομής του κινδύνου σε όλα τα κράτη μέλη, οι ασφαλιστικές εταιρείες μπορούν να μειώσουν τις κεφαλαιακές απαιτήσεις κατά 67% σε σχέση με τα εθνικά συστήματα, προσφέροντας πιο οικονομικά προσιτές λύσεις.

Μείωση του κενού Ασφάλισης και οικονομικά Οφέλη

Το οικονομικό κενό ασφάλισης στην Ευρώπη είναι σημαντικό και η έλλειψη κάλυψης επηρεάζει όχι μόνο τα νοικοκυριά αλλά και τις επιχειρήσεις.

Για παράδειγμα, οι πλημμύρες στην ισπανική Βαλένθια το 2024 προκάλεσαν ζημιές ύψους 11 δισ. ευρώ, με μόνο το 40% αυτών να είναι ασφαλισμένο, ενώ οι πλημμύρες στην γερμανική κοιλάδα Αρ, το 2021, προκάλεσαν ζημιές ύψους 51 δισ. ευρώ, εκ των οποίων μόνο το 25% καλύφθηκε από ασφαλιστικές εταιρείες.

Η πρόταση για το πανευρωπαϊκό ταμείο επιδιώκει να μειώσει αυτό το κενό και να φέρει την ασφάλιση σε επίπεδο που καλύπτει τουλάχιστον το 90% των ζημιών, περιορίζοντας έτσι τις οικονομικές συνέπειες για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.

Επιπλέον, η μείωση του οικονομικού κινδύνου για τις ασφαλιστικές εταιρείες μέσω του κοινού ταμείου θα επιτρέψει σε αυτές να αυξήσουν τη συμμετοχή τους στην ασφάλιση φυσικών καταστροφών χωρίς να αυξήσουν τις κεφαλαιακές απαιτήσεις τους. Αυτό, με τη σειρά του, θα οδηγήσει σε μείωση του κόστους για τους καταναλωτές, καθώς οι ασφαλιστικές εταιρείες θα προσφέρουν πιο προσιτές λύσεις, ενώ παράλληλα θα βοηθήσουν στη σταθεροποίηση του χρηματοοικονομικού τοπίου της Ευρώπης.

Κλιματική αλλαγή και ανάγκη για προσαρμογή

Η ανάγκη για ένα κοινό ευρωπαϊκό ταμείο είναι πιο επιτακτική από ποτέ, καθώς η Ευρώπη είναι η ήπειρος με τον ταχύτερο ρυθμό αύξησης θερμοκρασίας παγκοσμίως, γεγονός που οδηγεί σε περισσότερες και πιο έντονες φυσικές καταστροφές.

Οι ασφαλιστικές εταιρείες και οι κυβερνήσεις έχουν βρεθεί σε δύσκολη θέση, καθώς η συχνότητα και η ένταση των ακραίων φαινομένων και καταστροφών αυξάνονται. Η πρόταση για το ταμείο απαντά σε αυτήν την πρόκληση, προσφέροντας μια πιο βιώσιμη και αποτελεσματική λύση για την προστασία των πολιτών και των επιχειρήσεων.

Η κλιματική αλλαγή, η αύξηση του πληθυσμού, η αστικοποίηση και η συγκέντρωση πλούτου σε περιοχές με υψηλό κίνδυνο, προσθέτουν επιπλέον πίεση στους ήδη υπερφορτωμένους ασφαλιστικούς οργανισμούς. Η πρόταση αυτή ενισχύει τη δυνατότητα των ασφαλιστικών εταιρειών να παρέχουν τις απαραίτητες καλύψεις, περιορίζοντας τις πιέσεις στους δημόσιους πόρους.

Η τιμή των συμβολαίων έφτασε έως και τα 1.493,25 δολάρια ανά τόνο — επίπεδο που αντιστοιχεί σε πάνω από 200 δολάρια το βαρέλι — σημειώνοντας άνοδο έως 9,4% στις συναλλαγές στο Λονδίνο.

Η σχεδόν πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει μπλοκάρει τις ροές διυλισμένων προϊόντων, όπως το diesel, μέσω της κρίσιμης αυτής θαλάσσιας οδού. Παράλληλα, οι επιπτώσεις στην αγορά αργού πετρελαίου αναγκάζουν ορισμένα διυλιστήρια να περιορίσουν την παραγωγή τους.

Σε αυτό το περιβάλλον, οι έμποροι διεθνώς αναζητούν εναγωνίως διαθέσιμες ποσότητες, με φορτία καυσίμων να εκτρέπονται από τις αρχικές τους διαδρομές και να μεταφέρονται σε πολύ μεγαλύτερες αποστάσεις, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες.

Η Ευρώπη, η οποία διαχρονικά παράγει λιγότερο diesel από ό,τι καταναλώνει, βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξημένο κίνδυνο ελλείψεων.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις traders και αναλυτών, η περιοχή ενδέχεται να αντιμετωπίσει σημαντικά προβλήματα τροφοδοσίας μέσα στις επόμενες εβδομάδες, εφόσον δεν αποκατασταθεί η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ. Αντίστοιχες πιέσεις αναμένεται να εκδηλωθούν και στη Λατινική Αμερική.

Η στρατιωτική εκστρατεία του Ντόναλντ Τραμπ, της οποίας η έκβαση παραμένει εξίσου ασαφής, ωθεί τις χώρες να αναθεωρήσουν προς τα κάτω τις προβλέψεις τους για τo AEΠ, ενώ παράλληλα προετοιμάζονται για μια ανοδική πορεία των τιμών που θα προκληθεί από τον τομέα της ενέργειας.

Το αποτέλεσμα για την ευρωπαϊκή ήπειρο που μόλις είχε αρχίσει να ξεπερνά τις επιπτώσεις της σύγκρουσης στην Ουκρανία φαίνεται να είναι μια μερική επιστροφή στις πολιτικές που χρησιμοποιήθηκαν για να ξεπεραστεί εκείνη η κρίση, καθώς προσφέρεται βοήθεια στα νοικοκυριά και οι κεντρικές τράπεζες στρέφονται προς τις αυξήσεις των επιτοκίων.

Για τις εταιρείες, ενώ οι επιπτώσεις ήδη ασκούν πίεση σε τομείς που απαιτούν πολλούς πόρους — συμπεριλαμβανομένων των γερμανικών εταιρειών χημικών — υπάρχει ένας αυξανόμενος κίνδυνος τα προβλήματα να εξαπλωθούν ευρύτερα καθώς τα προσωπικά εισοδήματα μειώνονται.

«Είναι πολύ σαφές ότι οι ενεργοβόροι τομείς πλήττονται πρώτοι», δήλωσε ο Κρίστιαν Κέλερ, επικεφαλής της οικονομικής έρευνας της Barclays. «Όσο όμως η κρίση διαρκεί περισσότερο, θα επεκταθεί σε κάθε τομέα».

Καθώς οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου ανεβαίνουν και οι δείκτες των μετοχών κατακρημνίζονται, η Γερμανία και η Ιταλία συγκαταλέγονται μεταξύ των χωρών που εξετάζουν το ενδεχόμενο περικοπών στις επίσημες προβλέψεις ανάπτυξής τους, μετά τις πιο απαισιόδοξες προοπτικές που παρουσίασε την περασμένη εβδομάδα η ΕΚΤ.

Ο τρέχων κλονισμός «είναι πιθανώς πέρα από ό,τι μπορούμε να φανταστούμε αυτή τη στιγμή», δήλωσε η Κριστίν Λαγκάρντ. Αυτό «οδηγεί σε μια είδος καθυστερημένης εκτίμησης του πόσο σοβαρή είναι η τρέχουσα κρίση».

Η γερμανική χημική βιομηχανία — η οποία επλήγη σοβαρά από την τελευταία αύξηση του κόστους ενέργειας το 2022 — έχει προειδοποιήσει για περικοπές στην παραγωγή, καθώς τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ουσιαστικά κλειστά.

Η παραγωγή στο μεγαλύτερο εργοστάσιο αμμωνίας της χώρας, της SKW Piesteritz GmbH, έχει περιοριστεί στο τεχνικό ελάχιστο του 85%, ενώ η Evonik Industries, κατασκευαστής ειδικών χημικών, εξακολουθεί να εκτιμά τις ζημίες που ενδέχεται να υποστεί.

«Είναι ακόμα πολύ νωρίς για να ποσοτικοποιήσουμε τις ακριβείς συνέπειες», δήλωσε ο Διευθύνων Σύμβουλος Κρίστιαν Κούλμαν. Ωστόσο, «η Evonik δε θα μπορέσει να αποφύγει τις έμμεσες συνέπειες των εχθροπραξιών».

Η Hapag-Lloyd AG αντιμετωπίζει επιπλέον εβδομαδιαία κόστη ύψους 40-50 εκατομμυρίων δολαρίων για καύσιμα, ασφάλιση και αποθήκευση. Η εταιρεία προσπαθεί να ανακτήσει μέρος αυτών μέσω «χρεώσεων έκτακτης ανάγκης», δήλωσε ο Διευθύνων Σύμβουλος Ρολφ Χάμπεν Γιάνσεν.

Τέτοια κόστη απειλούν να εξαπλωθούν σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα, αυξάνοντας το κόστος διαβίωσης. Οι καταναλωτές το γνωρίζουν καλά: το ποσοστό των νοικοκυριών που αναμένουν ταχύτερη αύξηση των τιμών κατά το επόμενο έτος έχει αυξηθεί «πολύ έντονα», ανέφερε η στατιστική υπηρεσία της Γαλλίας.

Η βρετανική εταιρεία μόδας Next Plc προειδοποίησε ότι θα μπορούσε να αυξήσει τις τιμές κατά 1,5% έως 2% εάν ο πόλεμος διαρκέσει περισσότερο από τρεις μήνες.

Η σουηδική Hennes & Mauritz AB δήλωσε ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να προκαλέσει δευτερογενείς επιπτώσεις, οι οποίες ενδέχεται να περιορίσουν την κατανάλωση.

Τα επικαιροποιημένα στοιχεία για τον πληθωρισμό στην Ισπανία — τα πρώτα από μια μεγάλη ευρωπαϊκή οικονομία για τον Μάρτιο — έδειξαν μικρότερη αύξηση από την αναμενόμενη, αν και το ποσοστό παρέμεινε πολύ πάνω από τον στόχο του 2% της ΕΚΤ.

Η ανατροπή αυτή σε μια περιοχή που μέχρι πρόσφατα προσέβλεπε σε οικονομική ανάκαμψη και ήπιο πληθωρισμό μετά τις εμπορικές αναταραχές του περασμένου έτους θα μπορούσε να έχει σοβαρές συνέπειες.

Για την Ευρωζώνη, ένα ερώτημα είναι αν η σύγκρουση λειτουργεί ως κίνητρο ή εμπόδιο για τις μεταρρυθμίσεις που θα επιτρέψουν στην ένωση να σταθεί στα δικά της πόδια σε έναν κόσμο όπου η υποστήριξη των ΗΠΑ καταρρέει και ο ανταγωνισμός από την Κίνα γίνεται πιο έντονος.

Ωστόσο, η χρηματοδότηση των μέτρων οικονομικής στήριξης αποτελεί επίσης πρόβλημα για πολλές χώρες, με μόνη εξαίρεση τη Γερμανία που διαθέτει σημαντικό δημοσιονομικό περιθώριο.

Σύμφωνα με τον αναλυτή του Bloomberg Economics, Αντόνιο Μπαρόσο, «η δημοσιονομική πολιτική παραμένει ο κύριος μοχλός για την προστασία των πολιτών από τον πληθωρισμό. Ενώ η οικονομική θεωρία ευνοεί τη στοχευμένη στήριξη για τον περιορισμό των οικονομικών κινήτρων, οι μη στοχευμένες κινήσεις σε ευρύτερα τμήματα του πληθυσμού ενδέχεται να εξακολουθούν να είναι ελκυστικές για τους πολιτικούς. Ωστόσο, δε διαθέτουν όλες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις το δημοσιονομικό περιθώριο για να ακολουθήσουν μια τέτοια επιλογή».

Το Ηνωμένο Βασίλειο, εν τω μεταξύ, πρέπει να αξιοποιήσει τα ήδη πιεσμένα οικονομικά του για να ανακουφίσει τις δυσκολίες του κόστους διαβίωσης που τροφοδοτούν τους λαϊκιστές και στις δύο άκρες του πολιτικού φάσματος. Όπως και η ΕΚΤ, οι επενδυτές εκτιμούν ότι η Τράπεζα της Αγγλίας θα πρέπει να αυξήσει τα επιτόκια.

«Η κυβέρνηση θα πρέπει να κινηθεί με εξαιρετική προσοχή σε ό,τι κάνει αυτή τη φορά», δήλωσε ο Άντι Χάλντεϊν, πρόεδρος του Βρετανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου και πρώην μέλος της Επιτροπής Χρηματοπιστωτικής Πολιτικής της Τράπεζας της Αγγλίας, στο Bloomberg Television.

«Το περιθώριο ελιγμών είναι πολύ μικρό, το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται σαφώς στο στόχαστρο των αγορών από την άποψη του δημόσιου χρέους», είπε. «Το ενδεχόμενο ενός λάθους απαιτεί ένα βαθμό προσοχής και σύνεσης στον τρόπο με τον οποίο θα επεκταθεί αυτό το δίχτυ υποστήριξης, καθώς οι πολιτικές πιέσεις θα ενταθούν. Τώρα δεν είναι η ώρα για γενναιότητα», συμπλήρωσε.

Μια γεύση του πόσο τολμηροί θα είναι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής του γκρουπ των G7 αναμένεται να δοθεί όταν οι υπουργοί Ενέργειας και Οικονομικών θα συνομιλήσουν διαδικτυακά. Ο Γάλλος υπουργός Οικονομικών Ρολάν Λεσκίρ συνόψισε την κλίμακα της πρόκλησης που θέτει ο πόλεμος.

«Βρισκόμαστε στο σταυροδρόμι οικονομικών ζητημάτων, ενεργειακών ζητημάτων, πληθωρισμού και κεντρικών τραπεζών», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με πληροφορίες από ευρωπαϊκές διπλωματικές πηγές, υπάρχει ο φόβος ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, θα μπορούσε να επανεξετάσει τη στάση του έναντι του Κιέβου, ιδιαίτερα εάν θεωρήσει ότι οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι δεν συμβάλλουν επαρκώς στις επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή. Σε αυτό το πλαίσιο, ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιχειρούν μια λεπτή ισορροπία: από τη μία να αποφύγουν την άμεση εμπλοκή στον πόλεμο με το Ιράν και από την άλλη να μην διακινδυνεύσουν μια ρήξη με τις ΗΠΑ.

Η ανησυχία αυτή ενισχύεται από τις δημόσιες παρεμβάσεις του Αμερικανού προέδρου, ο οποίος έχει επικρίνει επανειλημμένα την Ευρώπη για την απροθυμία της να συμβάλει ενεργά στη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Παράλληλα, έχει συνδέσει ανοιχτά τη δέσμευση των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ με τη στάση των συμμάχων στη συγκεκριμένη κρίση, εντείνοντας την αβεβαιότητα για το μέλλον της συμμαχίας.

Την ίδια στιγμή, η Μόσχα φέρεται να επιχείρησε να εκμεταλλευτεί τη συγκυρία, προτείνοντας μια άτυπη ανταλλαγή προς την Ουάσιγκτον: περιορισμό της συνεργασίας της με το Ιράν με αντάλλαγμα τη μείωση της αμερικανικής υποστήριξης προς την Ουκρανία. Αν και η πληροφορία διαψεύστηκε επισήμως από το Κρεμλίνο, το γεγονός ότι τέτοια σενάρια συζητούνται εντείνει τους ευρωπαϊκούς προβληματισμούς.

Στο επιχειρησιακό επίπεδο, ευρωπαϊκές πηγές επισημαίνουν ότι η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή απορροφά κρίσιμους στρατιωτικούς πόρους – ιδίως πυραύλους και συστήματα αεράμυνας – που είναι απαραίτητοι για την άμυνα της Ουκρανίας απέναντι στη Ρωσία. Η πιθανή ανακατεύθυνση αυτών των πόρων δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στο Κίεβο.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ευρωπαϊκή διπλωματία κινείται με στόχο τη διατήρηση της συνοχής της Δύσης. Η Γαλλία, για παράδειγμα, εμφανίζεται διατεθειμένη να συμβάλει στη διασφάλιση της ελευθερίας ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, προωθώντας παράλληλα λύσεις μέσω του ΟΗΕ. Αντίστοιχα, το Ηνωμένο Βασίλειο έχει ήδη ενισχύσει τη στήριξή του προς τις ΗΠΑ, επιτρέποντας τη χρήση στρατιωτικών βάσεων.

Ωστόσο, παρά τις κινήσεις αυτές, οι ευρωπαϊκές δεσμεύσεις παραμένουν περιορισμένες και συχνά περισσότερο συμβολικές.

Σε κάθε περίπτωση, η παράλληλη εξέλιξη των δύο συγκρούσεων αναδεικνύει τη λεπτή ισορροπία που καλείται να διαχειριστεί η Ευρώπη: να στηρίξει την Ουκρανία χωρίς να αποξενώσει τις ΗΠΑ και ταυτόχρονα να αποφύγει μια βαθύτερη εμπλοκή σε έναν νέο, απρόβλεπτο πόλεμο στη Μέση Ανατολή.

Οι χώρες με υψηλά χρέη και διαρθρωτικά ελλείμματα, καθώς και εκείνες με δυσμενή σχέση πληθωρισμού-ανάπτυξης, θεωρούνται πιο ευάλωτες σε ένα παρατεταμένο σοκ. Το πιο άμεσο κανάλι μετάδοσης είναι οι αυξημένες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, που οδηγούν σε υψηλότερο πληθωρισμό και μειώνουν τα πραγματικά εισοδήματα, πλήττοντας την εγχώρια ζήτηση.

Σύμφωνα με το βασικό σενάριο της Fitch, οι τιμές του πετρελαίου αναμένεται να παραμείνουν στα τρέχοντα επίπεδα για τον Μάρτιο, προτού μειωθούν κατά μέσο όρο στα 70 δολάρια για το 2026. Ωστόσο, σε ένα δυσμενές σενάριο όπου η τιμή του πετρελαίου παραμείνει στα 95-100 δολάρια για όλο το 2026, η ανάπτυξη στις ανεπτυγμένες οικονομίες θα επιβραδυνθεί σημαντικά, φέρνοντας ορισμένες χώρες κοντά στην ύφεση.

Το stress test της Fitch αναδεικνύει ότι οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι πληθωρισμού εντοπίζονται στην Ιταλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιαπωνία και τη Γαλλία, ενώ ο αντίκτυπος στην ανάπτυξη προβλέπεται μεγαλύτερος για την Κορέα, την Ιαπωνία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιταλία, λόγω υψηλότερου κόστους ενέργειας και μεταφορών που επηρεάζει την κατανάλωση των νοικοκυριών.

Στο ελληνικό ΑΕΠ, οι επιπτώσεις εκτιμάται ότι θα είναι πιο ήπιες, με μείωση 0,4 ποσοστιαίων μονάδων μετά από τέσσερα τρίμηνα, εάν το πετρέλαιο παραμείνει στα 100 δολάρια κατά μέσο όρο για το 2026. Αντίθετα, μεγαλύτερες πιέσεις στην ανάπτυξη αναμένονται στις χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, όπως οι χώρες της Βαλτικής και η Σλοβενία, καθώς και στην Ταϊβάν, ενώ η Νορβηγία εμφανίζεται προστατευμένη, εκμεταλλευόμενη τις εξαγωγές ενέργειας.

Στο δημοσιονομικό μέτωπο, η Fitch εκτιμά ότι οι κυβερνήσεις ενδέχεται να λάβουν μέτρα όπως πλαφόν στις τιμές, μειώσεις φόρων και άμεση στήριξη σε νοικοκυριά και ενεργοβόρους κλάδους, ενώ η Κομισιόν θα μπορούσε να χαλαρώσει προσωρινά τους δημοσιονομικούς κανόνες. Το κόστος τέτοιων μέτρων θα αυξήσει τα ελλείμματα και θα περιορίσει τη δημοσιονομική ευελιξία, ειδικά σε χώρες που ξεκινούν από ασθενέστερη θέση.

Τέλος, η άνοδος των spreads των κρατικών ομολόγων της Ευρωζώνης κατά μέσο όρο 29 μονάδες βάσης από τις 27 Φεβρουαρίου καταδεικνύει ότι το κόστος δανεισμού αυξάνεται, περιορίζοντας τα περιθώρια ελιγμών των χωρών εάν η ενεργειακή κρίση συνεχιστεί και η ανάπτυξη αποδυναμωθεί.

Η ανακοίνωση από τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ολλανδία και την Ιαπωνία καταδικάζει τις ιρανικές επιθέσεις και καλεί την Τεχεράνη να σταματήσει άμεσα τις ενέργειές του. Δηλώνει επίσης πρόθεση συνεργασίας με συγκεκριμένες χώρες παραγωγής ενέργειας προκειμένου να αυξηθεί η παραγωγή και να σταθεροποιηθούν οι αγορές.

«Εκφράζουμε την ετοιμότητά μας να συμβάλουμε στις αναγκαίες προσπάθειες για να διασφαλίσουμε την ασφαλή διέλευση από τα Στενά», σύμφωνα με την ανακοίνωση. «Χαιρετίζουμε τη δέσμευση των κρατών που συμμετέχουν στον προπαρασκευαστικό σχεδιασμό».

Χαιρετίζοντας την αποδέσμευση των στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, προστίθεται στην ανακοίνωση: «Θα λάβουμε και άλλα μέτρα για να σταθεροποιήσουμε τις αγορές ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας με ορισμένες χώρες παραγωγής για να αυξήσουμε την παραγωγή».

Οι τιμές έχουν διπλασιαστεί από την αρχή του πολέμου.

Η QatarEnergy δήλωσε ότι πολλές από τις εγκαταστάσεις LNG μέσα στην Βιομηχανική Πόλη Ρας Λαφάν δέχθηκαν επιθέσεις με πυραύλους, προκαλώντας μεγάλες πυρκαγιές και εκτεταμένες ζημιές. Το συγκρότημα φιλοξενεί εργοστάσιο που παράγει συνήθως περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς LNG. Παρά το γεγονός ότι οι αποστολές είχαν ήδη σταματήσει νωρίτερα αυτό το μήνα λόγω του πολέμου, οι τελευταίες επιθέσεις απειλούν να κρατήσουν τις τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη και την Ασία υψηλές για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Οι εγκαταστάσεις αερίου Habshan του Αμπού Ντάμπι έκλεισαν επίσης αφού πλήγηκαν από συντρίμμια που προήλθαν από μια αναχαιτισμένη επίθεση. Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε σε ανάρτησή του στα κοινωνικά δίκτυα ότι οι ΗΠΑ θα ανταποδώσουν εάν ξαναχτυπηθούν οι εγκαταστάσεις LNG του Κατάρ.

Η QatarEnergy ανέφερε ότι οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη αυξήθηκαν την Πέμπτη. Οι πλήρεις λεπτομέρειες για το μέγεθος των ζημιών και το χρονοδιάγραμμα των επισκευών δεν είναι ακόμη γνωστές. Ενώ οι ασιατικές χώρες αγοράζουν τη μεγαλύτερη ποσότητα LNG που εξάγεται από τη Μέση Ανατολή, οποιαδήποτε παρατεταμένη διακοπή στη ροή των προμηθευμένων ποσοτήτων θα μειώσει την παγκόσμια προσφορά, διατηρώντας τις τιμές υψηλές σε όλο τον κόσμο.

Για την Ευρώπη, η κλιμάκωση αυτή συμβαίνει σε μια δύσκολη στιγμή καθώς η περιοχή βγαίνει από τον χειμώνα με τα αποθέματα να έχουν εξαντληθεί. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να αγοράσει περισσότερους φορτίους LNG αυτό το καλοκαίρι για να τα γεμίσει, ανταγωνιζόμενη τους αγοραστές από την Ασία για τις λιγότερες διαθέσιμες προμήθειες.

«Το LNG από το Κατάρ μπορεί να μείνει εκτός λειτουργίας για μήνες και, στην χειρότερη περίπτωση, για χρόνια», δήλωσε ο Άρνε Λόχμαν Ράσμουσεν, επικεφαλής αναλυτής στη Global Risk Management. «Για την αγορά φυσικού αερίου, η κρίση δεν τελειώνει απλώς επειδή τελειώνει ο πόλεμος και ανοίγει το Στενό του Ορμούζ».

Το εργοστάσιο Ρας Λάφαν έκλεισε νωρίτερα αυτό το μήνα μετά από επίθεση με ιρανικό drone, την πρώτη διακοπή της παροχής σε τρεις δεκαετίες λειτουργίας. Τώρα, μετά τις νέες επιθέσεις — σε αντίποινα για την ισραηλινή επίθεση στα τεράστια κοιτάσματα του South Pars την Τετάρτη — το ευρύτερο συγκρότημα έχει υποστεί, όπως περιγράφει το Κατάρ, εκτεταμένες ζημιές, καθυστερώντας την προοπτική επιστροφής στην κανονικότητα.

Οι μελλοντικές συμβάσεις για το φυσικό αέριο της Ολλανδίας, το σημείο αναφοράς για την αγορά αερίου της Ευρώπης, διαπραγματεύτηκαν 23% υψηλότερα στα 67,35 ευρώ ανά μεγαβατώρα μέχρι τις 8:27 π.μ. στο Άμστερνταμ.

Επί δεκαετίες, η μεγαλύτερη τάση στα ταξίδια ήταν η αναζήτηση «μυστικών» προορισμών, όμορφων, οικονομικών, αυθεντικών τόπων που έδιναν την αίσθηση του μοναδικού, ακόμη κι αν τελικά τους είχες μάθει από οδηγούς, τηλεοπτικές εκπομπές ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όμως στο Παρίσι, όπου το καλοκαίρι του 2025 οι κάτοικοι διαδήλωναν ενάντια στη «Disneyοποίηση» της πόλης τους, η αντίδραση ήταν μάλλον αδιάφορη. Κι αν τελικά τα καφέ έκαναν το σωστό;

Στις 20 Ιανουαρίου, τα Ηνωμένα Έθνη ανακοίνωσαν ότι οι διεθνείς αφίξεις τουριστών άγγιξαν τα 1,52 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, σχεδόν 4% πάνω από το ιστορικό ρεκόρ του 2019, πριν από την πανδημία. Περισσότεροι μάλιστα, από τους μισούς κατευθύνθηκε στην Ευρώπη. Με τις πόλεις να λυγίζουν ήδη από την πίεση, αρκετές αναζητούν τρόπους να κάνουν τον τουρισμό πιο βιώσιμο. Το να πληρώνει ο τουρίστας 50% ακριβότερα για ένα croque monsieur ίσως δεν είναι απάτη, αλλά μέρος της λύσης.

Όταν ο υπερτουρισμός γίνεται καθημερινότητα

Ο υπερτουρισμός δεν είναι νέο φαινόμενο. Ωστόσο, μετά την πανδημία επιδεινώθηκε δραματικά, καθώς το λεγόμενο «revenge travel» και η επανεκκίνηση των αεροπορικών και της κρουαζιέρας εκτόξευσαν τις μετακινήσεις. Σε μια εποχή γενικευμένης αβεβαιότητας, η Ευρώπη, παραδοσιακά δημοφιλής, επλήγη περισσότερο. Όπως επισημαίνουν ειδικοί, η ήπειρος θεωρείται από πολλούς «το τελευταίο ασφαλές καταφύγιο», με υψηλά επίπεδα ασφάλειας, σταθερό νομικό πλαίσιο και υποδομές. Ταυτόχρονα όμως, οι κορυφαίοι προορισμοί είναι θύματα της ίδιας τους της επιτυχίας. Εκατομμύρια επισκέπτες συρρέουν σε πόλεις που προβάλλονται αδιάκοπα από πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης, social media και κουλτούρα των σύντομων αποδράσεων.

Μουσεία και αρχαιολογικοί χώροι έχουν εμπειρία στη διαχείριση πλήθους. Όχι όμως και οι γειτονιές που μέχρι πρότινος εξυπηρετούσαν κυρίως ντόπιους. Εκεί, η τουριστική πίεση γίνεται πιο αισθητή, παραδοσιακά καταστήματα τροφίμων εξαφανίζονται, αντικαθίστανται από σουβενίρ ή επιχειρήσεις χωρίς σαφή ταυτότητα, ενώ εστιατόρια «εκτοξεύονται» μέσα σε μια νύχτα λόγω TikTok, αποκλείοντας την τοπική πελατεία. Το πρόβλημα, όπως λένε άνθρωποι του χώρου, δεν είναι απλώς ο αριθμός των επισκεπτών, αλλά το βάθος της εμπειρίας. Όταν ο τουρίστας έρχεται μόνο για μια φωτογραφία, η σχέση με την πόλη γίνεται επιφανειακή.

Τι είναι πραγματικά ο υπερτουρισμός

Συνήθως τον φανταζόμαστε ως ασφυκτικό συνωστισμό σε ιστορικά κέντρα ή μπροστά σε εμβληματικά έργα τέχνης. Στην ουσία όμως είναι ένα συναίσθημα. Η αίσθηση των τοπικών κοινωνιών ότι ο μαζικός τουρισμός τις υποβαθμίζει αντί να τις ωφελεί. Η υπομονή των κατοίκων εξαντλείται. Το καλοκαίρι που πέρασε, σχεδόν σε κάθε μεγάλη ευρωπαϊκή πόλη σημειώθηκαν διαμαρτυρίες, με χαρακτηριστικές εικόνες τουρίστες να βρέχονται από… νεροπίστολα. Οι λύσεις, ωστόσο, είναι σύνθετες και συχνά δεν αποδίδουν άμεσα.

Σύμφωνα με το Bloomberg, η αύξηση τιμών ή οι περιορισμοί πρόσβασης μπορούν να μειώσουν τη ζήτηση, αλλά δεν εγγυώνται καλύτερη εμπειρία. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα, η αίσθηση «σπανιότητας» ενισχύει ακόμα περισσότερο το ενδιαφέρον.

Ποιος πληρώνει τελικά;

Η αύξηση του κόστους των αεροπορικών θα μπορούσε θεωρητικά να περιορίσει τις ροές, όμως πλήττει κυρίως όσους ταξιδεύουν σπάνια, όχι τους συχνούς ταξιδιώτες υψηλού εισοδήματος. Ενδεικτικά, ένα πολύ μικρό ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού πραγματοποιεί το μεγαλύτερο μέρος των διεθνών πτήσεων.
Γι’ αυτό, αρκετοί ειδικοί θεωρούν πιο δίκαιες λύσεις εκείνες που ευνοούν τους μόνιμους κατοίκους, εκπτώσεις, προτεραιότητα πρόσβασης ή δωρεάν είσοδος σε πολιτιστικούς χώρους. Σε πολλές πόλεις, τέτοιες πρακτικές ενισχύουν την αποδοχή του τουρισμού και περιορίζουν την κοινωνική ένταση. Σε άλλες περιπτώσεις, επιβάλλονται φυσικοί περιορισμοί, όπως ανώτατα όρια επισκεπτών, περιορισμοί στα κρουαζιερόπλοια ή συστήματα παρακολούθησης πυκνότητας σε πραγματικό χρόνο. Όμως οι πόλεις χωρίς «σύνορα» δυσκολεύονται περισσότερο να ελέγξουν τις ροές.

Η στρατηγική της διασποράς

Η λέξη-κλειδί στη συζήτηση για τον υπερτουρισμό είναι η «διασπορά». Όχι λιγότερος τουρισμός, αλλά λιγότερος συγκεντρωμένος κόσμος σε ένα μέρος. Η τεχνολογία, που συνέβαλε στο πρόβλημα, μπορεί να γίνει και μέρος της λύσης, εφαρμογές, τεχνητή νοημοσύνη και έξυπνη πληροφόρηση μπορούν να κατευθύνουν επισκέπτες σε λιγότερο κορεσμένα σημεία ή σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Ωστόσο, η αλλαγή συμπεριφοράς των ταξιδιωτών παραμένει εξαιρετικά δύσκολη. Στις διακοπές, η λογική συχνά υποχωρεί μπροστά στην επιθυμία και τη μαζική τάση.

Ο υπερτουρισμός γίνεται ιδιαίτερα επικίνδυνος όταν τα οικονομικά οφέλη δεν μένουν στις τοπικές κοινωνίες. Σε αρκετές χώρες, οι αφίξεις αυξάνονται, αλλά οι πραγματικοί μισθοί μειώνονται και το κόστος στέγασης εκτοξεύεται. Αυτό τροφοδοτεί την κοινωνική δυσαρέσκεια πολύ περισσότερο από τα ίδια τα πλήθη.
Η συζήτηση για πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης, μεγάλες ταξιδιωτικές εταιρείες και τη διαρροή εσόδων εκτός τοπικής οικονομίας είναι πλέον κεντρική. Όπως τονίζουν αναλυτές, το ερώτημα δεν είναι αν χρειαζόμαστε τον τουρισμό, αλλά για ποιον δουλεύει τελικά.

Μπορεί να αλλάξει το μοντέλο;

Αρκετές πόλεις βρίσκονται σε αδιέξοδο. Η μείωση του υπερτουρισμού είναι δύσκολη όταν παγιωθεί. Ίσως οι λύσεις να είναι πιο ριζικές, λιγότερες πτήσεις, ακριβότερα ταξίδια, πιο αργός και συνειδητός τουρισμός. Όπως σημειώνουν ειδικοί της βιώσιμης ανάπτυξης, ορισμένοι προορισμοί προσπαθούν να θέσουν όρια πριν γίνουν «θύματα» της επιτυχίας τους. Γιατί όταν ένας τόπος ανακαλυφθεί μαζικά, συχνά χάνει ακριβώς αυτό που τον έκανε ξεχωριστό.

Η κατά κεφαλήν κατανάλωση στην Ελλάδα φτάνει τα 165 ευρώ, επίπεδο υψηλότερο από χώρες όπως η Βουλγαρία και η Ρουμανία, αν και παραμένει κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 183 ευρώ. Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι υπάρχει ακόμη περιθώριο περαιτέρω ανάπτυξης στην εγχώρια αγορά.

Η ελληνική αγορά καλλυντικών: Περιποίηση δέρματος και εξαγωγές "οδηγούν" την ανάπτυξη

Σε επίπεδο κατηγοριών προϊόντων, η περιποίηση δέρματος κυριαρχεί, καταλαμβάνοντας το 42,5% της αγοράς. Ακολουθούν τα προϊόντα περιποίησης μαλλιών με 22%, τα διακοσμητικά καλλυντικά με 13,2%, τα προϊόντα καθημερινής υγιεινής (12,9%) και τα αρώματα με 9,4%. Η ισχυρή παρουσία της περιποίησης δέρματος καταδεικνύει τη στροφή των καταναλωτών σε προϊόντα φροντίδας και ευεξίας.

Ιδιαίτερα θετική είναι η εικόνα στον τομέα των εξαγωγών. Το 2024 καταγράφηκε αύξηση 6,4% σε σχέση με το 2023, με την Ελλάδα να παρουσιάζει ισχυρή ανάκαμψη, ξεπερνώντας σε επιδόσεις αρκετές χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τη διεθνή ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων καλλυντικών.

Καθοριστικό ρόλο στον κλάδο διαδραματίζουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Στην Ελλάδα δραστηριοποιούνται περίπου 163 Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις (ΜμΕ) στον τομέα των καλλυντικών, οι οποίες συμβάλλουν σημαντικά στην απασχόληση και στην εγχώρια παραγωγή, αποτελώντας τη ραχοκοκαλιά του κλάδου.

Συνολικά, η ελληνική αγορά καλλυντικών εμφανίζει ανθεκτικότητα και προοπτικές περαιτέρω ανάπτυξης, ιδιαίτερα μέσα από την ενίσχυση των εξαγωγών και την επένδυση στην καινοτομία. Την ίδια στιγμή, ο ανταγωνισμός ανάμεσα στα σούπερ μάρκετ και τα ηλεκτρονικά φαρμακεία εντείνεται. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Circana (Ιανουάριος 2026) συνολικά στα σούπερ μάρκετ (ηλεκτρονικά και φυσικά καταστήματα) η κατηγορία των καλλυντικών αποτιμάται σε πωλήσεις 596 εκατ. ευρώ (αύξηση 1,7% σε σχέση με το 2024). Μερίδιο 28,8% καταλαμβάνουν προϊόντα ομορφιάς και αντηλιακά, 28,2% περιποίησης μαλλιών και styling, 27,8% περιποίησης δέρματος και 15,2% προϊόντα στοματικής υγιεινής. Στα ηλεκτρονικά σούπερ μάρκετ οι πωλήσεις καλλυντικών φτάνουν τα 10 εκατ. ευρώ (-1,5% σε σχέση με το 2024). Μερίδιο 36,8% καταλαμβάνει η κατηγορία περιποίησης δέρματος, 27,2% περιποίησης μαλλιών και styling, 18,9% τα προϊόντα ομορφιάς και αντιηλιακά και 17,2% τα προϊόντα στοματικής υγιεινής.

Στα ηλεκτρονικά φαρμακεία η κατηγορία των καλλυντικών αποτιμάται στα 114 εκατ. ευρώ (αύξηση 4,6% σε σχέση με το 2024). Κυριαρχούν τα προϊόντα περιποίησης δέρματος με μερίδιο 57,5% των συνολικών πωλήσεων και ακολουθούν τα προϊόντα ομορφιάς και αντιηλιακά (23,4%), τα προϊόντα περιποίησης μαλλιών και styling (10,1%) και τα προϊόντα στοματικής υγιεινής (9,1%).

Στη δυναμική του εγχώριου κλάδου καλλυντικών αναφέρθηκε εχθές ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Βιομηχάνων & Αντιπροσώπων Καλλυντικών & Αρωμάτων, Χρήστος Στανίτσας, στο πλαίσιο της ετήσιας τακτικής γενικής συνέλευσης του ΠΣΒΑΚ που πραγματοποιήθηκε στο Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Αθηνών. «Ο κλάδος των καλλυντικών στην Ελλάδα συνεχίζει να εξελίσσεται δυναμικά, ενισχύοντας την καινοτομία, την ασφάλεια και τη βιωσιμότητα» ανέφερε.

Ο ΠΣΒΑΚ, σύμφωνα με τον κ. Στανίτσα παραμένει σταθερά προσανατολισμένος στην υποστήριξη των επιχειρήσεων του κλάδου, ενισχύοντας τον διάλογο με τους θεσμούς και συμβάλλοντας ενεργά στις ευρωπαϊκές εξελίξεις, όπως η αναθεώρηση του κανονισμού για τα καλλυντικά.

Ο κ. Στανίτσας παραδέχθηκε ότι υπάρχουν ακόμα προκλήσεις, ρυθμιστικά θέματα, αυξημένο κόστος, ανταγωνισμός και διεθνείς πιέσεις που επηρεάζουν τις επιχειρήσεις του κλάδου. Την ίδια ώρα προβληματισμός επικρατεί λόγω των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή. «Με ενότητα, συνέπεια και εξωστρέφεια ο ΠΣΒΑΚ παραμένει επίσημος εκπρόσωπος της ελληνικής βιομηχανίας συνεχίζοντας τη δραστηριότητά του για την υποστήριξη των ελών του σε όλα τα επίπεδα» υπογράμμισε ο πρόεδρος του Συνδέσμου.

"Αξιόλογη" παρουσία της Ελλάδας στο ευρωπαϊκό περιβάλλον

Από την πλευρά της, η Σοφία Κουνενάκη Εφραίμογλου, Α' αντιπρόεδρος του ΕΒΕΑ ανέφερε ότι ο κλάδος των καλλυντικών και αρωμάτων αποτελεί ένα από τους πιο δυναμικούς τομείς της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Το 2024 η ευρωπαϊκή αγορά ξεπέρασε τα 100 δισ. ευρώ καταγράφοντας ανάπτυξη άνω του 6% ενώ οι εξαγωγές διαμορφώθηκαν σε πάνω από 76 δισ. ευρώ. «Πρόκειται για έναν κλάδο με ισχυρή διεθνή παρουσία σημαντική συμβολή στο εμπορικό ισοζύγιο και ουσιαστικό αποτύπωμα στην απασχόληση καθώς στηρίζει εκατοντάδες χιλιάδες άμεσες και εκατομμύρια έμμεσες θέσεις εργασίας στην Ευρώπη» τόνισε.

Η ίδια υποστήριξε ότι σε αυτό το ευρωπαϊκό περιβάλλον η Ελλάδα διατηρεί αξιόλογη παρουσία. Η εγχώρια αγορά προσεγγίζει τα 1,7 δισ. ευρώ με σταθερή αναπτυξιακή πορεία ενώ περισσότερες από 160 μικρομεσαίες επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται στον τομέα αποτελώντας τη ραχοκοκαλιά της παραγωγής και της απασχόλησης.

«Σήμερα οι επιχειρήσεις του κλάδου καλούνται να ανταποκριθούν σε αυξημένες κανονιστικές απαιτήσεις, στην ανάγκη για βιώσιμες πρακτικές, στην πράσινη μετάβαση αλλά και στην ενσωμάτωση της καινοτομίας και της ψηφιοποίησης. Οι προκλήσεις είναι σημαντικές αλλά ταυτόχρονα δημιουργούν νέες ευκαιρίες διαφοροποίησης και ενίσχυσης της διεθνούς παρουσίας. Το ΕΒΕΑ ως θεσμικός σύμβουλος της πολιτείας παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και παρεμβαίνει όπου απαιτείται για τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Στόχος μας είναι ένα σταθερό και προβλέψιμο πλαίσιο που θα επιτρέπει στις επιχειρήσεις του κλάδου σας να επενδύουν, να αναπτύσσονται και να ενισχύουν την εξωστρέφειά τους» υπογράμμισε.