Τελευταίες εξελίξεις

Η οικονομική δραστηριότητα στην Ελλάδα διατήρησε τη δυναμικότητά της καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025. Το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 2,5% το τελευταίο τρίμηνο, συμβαδίζοντας με μια ετήσια ανάπτυξη της τάξης του 2,1%. Η ανάπτυξη ήταν πολυεπίπεδη, καθώς η ιδιωτική κατανάλωση, οι επενδύσεις και οι εξαγωγές συνεισέφεραν θετικά, αναδεικνύοντας μια σταδιακή μετάβαση σε ένα περισσότερο ισορροπημένο μοντέλο ανάπτυξης της χώρας. Οι δαπάνες των νοικοκυριών στηρίχθηκαν από την αύξηση της απασχόλησης και των εισοδημάτων, αντανακλώντας τη συνεχιζόμενη ομαλοποίηση της αγοράς εργασίας και τη σύγκλιση των εισοδημάτων.

Όσον αφορά στις τιμές, το 2025 ο πληθωρισμός ξεπέρασε το στοχοθετημένο επίπεδο, αν και παρέμεινε σχετικά σταθερός καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Ο γενικός δείκτης τιμών καταναλωτή (ΔΤΚ) κυμάνθηκε μεταξύ 1,9% και 3,1%, με μέσο όρο 2,5% σε ετήσια βάση για το 2025. Οι υποκείμενες πληθωριστικές πιέσεις εντοπίστηκαν κυρίως σε βασικά στοιχεία, με επίμονη αύξηση στις τιμές των εγχώριων υπηρεσιών, με τις αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων να συμβάλλουν, επίσης, στη διαμόρφωση του γενικού πληθωρισμού. Την ίδια στιγμή, η πτώση των τιμών στην ενέργεια περιόρισε σε έναν βαθμό τη συνολική αύξηση των τιμών. Ο πληθωρισμός αυξήθηκε ελαφρώς τον Φεβρουάριο του 2026, στο 2,7%, σε σχέση με την ίδια περίοδο πέρυσι. Η ετήσια αύξηση των τιμών εξακολούθησε να τροφοδοτείται από τις τιμές των τροφίμων και των υπηρεσιών εστίασης και διαμονής, ενώ οι τιμές της ενέργειας – ιδιαίτερα του φυσικού αερίου και του πετρελαίου θέρμανσης – είχαν αποπληθωριστική επίδραση.

Οι προοπτικές για την Ελλάδα

Η ανάπτυξη του ΑΕΠ στην Ελλάδα προβλέπεται να σταθεροποιηθεί στο 2,1% το 2026 (σε παρόμοια επίπεδα με το 2025), παραμένοντας πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Η ανάπτυξη αναμένεται να στηριχθεί κυρίως από την επενδυτική δραστηριότητα, αντανακλώντας τη συνεχιζόμενη υλοποίηση έργων χρηματοδοτούμενων από το NextGenerationEU (NGEU). Την ίδια στιγμή, η ιδιωτική κατανάλωση προβλέπεται να επιβραδυνθεί ελαφρώς, καθώς η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή αναμένεται να έχει επιπτώσεις στις τιμές. Ο επενδυτικός χαρακτήρας της ανάπτυξης συνοδεύεται από σημαντική αύξηση των εισαγωγών, η οποία περιορίζει τη συμβολή του εμπορικού ισοζυγίου, παρά τη συγκρατημένη αύξηση των εξαγωγών.

Από το 2027 και έπειτα, η ανάπτυξη στην Ελλάδα αναμένεται σταδιακά να ομαλοποιηθεί, μετά από μία περίοδο κορύφωσής της, καθώς η δυναμική των επενδύσεων θα περιοριστεί εξαιτίας της ολοκλήρωσης της χρηματοδότησης από το NGEU. Από την άλλη πλευρά, η βελτιούμενη δημοσιονομική θέση της χώρας δημιουργεί περιθώρια για άμβλυνση των πιέσεων που ασκεί το ενεργειακό κόστος σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις, καθώς και για τη στήριξη της εγχώριας ζήτησης και τη συγχρηματοδότηση επενδύσεων, συμβάλλοντας, έτσι, στον μετριασμό των επιπτώσεων από τη σταδιακή επιβράδυνση της χρηματοδοτούμενης από την ΕΕ επενδυτικής δραστηριότητας.

Το 2026, ο γενικός πληθωρισμός στην Ελλάδα προβλέπεται να ενισχυθεί αγγίζοντας το 3,0%, καθώς η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή επιδρά αυξητικά στις τιμές της ενέργειας. Ο δομικός πληθωρισμός (core inflation) αναμένεται να υποχωρήσει, ωστόσο δεν αναμένεται να πέσει κάτω από το 2% εξαιτίας των επίμονων πιέσεων στις τιμές των υπηρεσιών. Το 2027, δε, η αναστροφή του ενεργειακού σοκ αναμένεται να μειώσει τον πληθωρισμό στο 2%, έστω και προσωρινά. Ωστόσο, το 2028, οι τιμές αναμένεται να αυξηθούν ξανά, κυρίως λόγω της ανόδου των τιμών της ενέργειας, που θα προκύψει από την εφαρμογή του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών 2 (ΣΕΔΕ2).

Η ευρωπαϊκή οικονομία

Η ελληνική οικονομία αναμένεται να ξεπεράσει σε απόδοση την Ευρωζώνη, χάρη σε μία ισχυρότερη επενδυτική δυναμική και εγχώρια ζήτηση. Το 2025, η Ευρωζώνη κατέγραψε ανάπτυξη 1,4%, επηρεαζόμενη σημαντικά από την εξαιρετική ανάπτυξη του ΑΕΠ της Ιρλανδίας, που έφτασε το 12,3%. Εξαιρώντας την Ιρλανδία, η ανάπτυξη στη ζώνη του ευρώ ανήλθε περίπου στο 1,0%, ξεπερνώντας το 0,8% του 2024. Τα τελευταία τρίμηνα, η ιδιωτική κατανάλωση και οι δημόσιες δαπάνες παρουσίασαν επιβράδυνση, επηρεάζοντας αρνητικά τη συνολική μεγέθυνση. Παράλληλα, η πτώση των επιτοκίων έχει αρχίσει να στηρίζει τη σταδιακή ανάκαμψη των επενδύσεων. Παρά τους δασμούς των ΗΠΑ, οι εξαγωγές έχουν αρχίσει να αυξάνονται, αν και η ανατίμηση του ευρώ και η μείωση της ανταγωνιστικότητας σε σχέση με την Κίνα, εξακολουθούν να μειώνουν το μερίδιο της Ευρώπης στο παγκόσμιο εμπόριο.

Καθώς η ανάπτυξη της Ιρλανδίας ομαλοποιείται, και η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή επηρεάζει το επενδυτικό κλίμα αυξάνοντας τις τιμές ενέργειας, η ανάπτυξη του ΑΕΠ της Ευρωζώνης αναμένεται να περιοριστεί στο 1,0% το 2026, πριν παρουσιάσει ξανά ελαφρά άνοδο στο 1,5% το 2027 και στο 1,6% για την περίοδο 2028-29. Ο υποκείμενος ρυθμός ανάπτυξης εκτιμάται ότι θα εξακολουθεί να βελτιώνεται, καθώς η κατανάλωση επανακάμπτει, οι επενδύσεις επεκτείνονται, υποστηριζόμενες από τη δημοσιονομική χαλάρωση στη Γερμανία και τα χαμηλότερα επιτόκια, ενώ οι εξαγωγές συνεχίζουν να αυξάνονται, παρά τα εμπόδια που προκαλούν οι δασμοί. Ωστόσο, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή αναμένεται να επιβραδύνει το βηματισμό για το 2026.

Ο δομικός πληθωρισμός στη ζώνη του ευρώ έχει σταθεροποιηθεί κοντά στο 2%, αν και τα αποτελέσματα του διαφέρουν από χώρα σε χώρα, αντανακλώντας διαφορές στις αυξήσεις μισθών, στις ρυθμιζόμενες τιμές και στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης. Εξαιτίας των υψηλότερων τιμών ενέργειας, ο πληθωρισμός αναμένεται να αυξηθεί ελαφρώς το 2026, με μέσο όρο στο 2,4%, ενώ ο δομικός πληθωρισμός παραμένει κοντά στον στόχο. Με τις τιμές των πρώτων υλών να υποχωρούν, ο πληθωρισμός αναμένεται να επιβραδυνθεί το 2027. Ο ρυθμός αύξησης των τιμών θα μπορούσε να παρουσιάσει ξανά άνοδο το 2028, εάν επεκταθεί η εφαρμογή του συστήματος εμπορίας εκπομπών (ETS).

Με τον πληθωρισμό να παραμένει κοντά στον στόχο και το ΑΕΠ να αυξάνεται σταθερά, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα διατήρησε το επιτόκιο καταθέσεων αμετάβλητο στο 2,0%, από τον Ιούνιο του 2025. Τα επιτόκια αναμένεται να παραμείνουν σταθερά, εκτός αν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή προκαλέσει παρατεταμένη αύξηση των τιμών της ενέργειας, η οποία θα αναθεωρήσει τις παρούσες εκτιμήσεις.

Βασικοί κινητήριοι παράγοντες και πηγές κινδύνου για την ευρωπαϊκή οικονομία

Οι οικονομικές προοπτικές της Ευρώπης για το 2026 επισκιάζονται από σημαντική αβεβαιότητα. Κύριες προκλήσεις αποτελούν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, οι εμπορικοί δασμοί και οι δυσμενείς δημογραφικές τάσεις, ενώ η δημοσιονομική πολιτική και η αυξανόμενη υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης αναμένεται να στηρίξουν την ανάπτυξη.

Η κλιμάκωση των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή αποτελεί τον κεντρικό γεωπολιτικό κίνδυνο, ο οποίος αυξάνει την αβεβαιότητα σε μακροοικονομικό επίπεδο, καθώς ήδη επηρεάζει τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, ενώ είναι πιθανό να προκαλέσει επιπτώσεις στο γενικό κλίμα εμπιστοσύνης, στις επενδυτικές αποφάσεις, καθώς και στις παγκόσμιες ροές κεφαλαίων.

Η διάρκεια και η ένταση της πολεμικής σύγκρουσης θα αποτελέσουν καθοριστικούς παράγοντες για το μέγεθος της απόκλισης του πληθωρισμού και της ανάπτυξης του ΑΕΠ στην Ελλάδα σε σχέση με τις προβλέψεις που είχαν διαμορφωθεί πριν από την κλιμάκωση των εχθροπραξιών. Πάντως, με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, ο αντίκτυπος στην ανάπτυξη διαφαίνεται περιορισμένος, γεγονός που αντανακλά μια διαφοροποίηση στους παράγοντες ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας και τη μικρή της εξάρτηση από ενεργοβόρες βιομηχανίες.

Ωστόσο, οι πρόσφατες εντάσεις υποδηλώνουν ότι ακόμη και μια γρήγορη κατάπαυση του πυρός στη Μέση Ανατολή, μπορεί να μην επιτρέψει τη γρήγορη επιστροφή της παραγωγής στα προ-σύγκρουσης επίπεδα, ιδιαίτερα όσον αφορά στο φυσικό αέριο. Σε αυτή την περίπτωση, οι τιμές αερίου στην Ευρώπη θα παραμείνουν υψηλότερες μεσοπρόθεσμα και θα προκληθούν σημαντικότερες οικονομικές επιπτώσεις από αυτές που προβλέπονται στο τρέχον βασικό σενάριο.

Σε ένα πιο δυσμενές σενάριο, το οποίο περιλαμβάνει παρατεταμένη διατάραξη της ναυσιπλοΐας στα στενά του Ορμούζ και τιμές πετρελαίου που παραμένουν επίμονα πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, ο πληθωρισμός στην Ελλάδα θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 2,9 ποσοστιαίες μονάδες το 2026. Το μειωμένο διαθέσιμο εισόδημα και η αποδυνάμωση της εμπιστοσύνης τόσο των επιχειρήσεων όσο και των νοικοκυριών, θα μπορούσαν να προκαλέσουν μείωση του ΑΕΠ κατά 1,2% έως το 2027, σε σύγκριση με τις εκτιμήσεις πριν από την έναρξη της σύγκρουσης.

Η εμπορική πολιτική αποτελεί μία ακόμα σημαντική πηγή κινδύνου. Παρά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ να κρίνει παράνομους ορισμένους από τους προηγούμενους δασμούς, η αμερικανική διοίκηση επέβαλε βασικό δασμό ύψους 10%, ο οποίος αναμένεται να αυξηθεί στο 15%. Ωστόσο, καθώς το βασικό ποσοστό για τις χώρες της ΕΕ θα παραμείνει αμετάβλητο σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο, η απόφαση αυτή αναμένεται να έχει περιορισμένη επίδραση στην Ευρώπη. Παρόλα αυτά, οι αμερικανικοί δασμοί αναμένεται να μειώσουν την ανάπτυξη του ΑΕΠ της ΕΕ το 2026 κατά 0,6 ποσοστιαίες μονάδες. Η Ελλάδα, λόγω της σχετικά περιορισμένης εμπορικής της έκθεσης στις ΗΠΑ, συγκαταλέγεται στις λιγότερο επηρεαζόμενες οικονομίες, με την επίπτωση να εκτιμάται σε μόλις 0,2 ποσοστιαίες μονάδες.

Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη αντιμετωπίζει επίσης δομικές προκλήσεις ανταγωνιστικότητας, όπως τα αυξημένα κόστη και τη γήρανση του εργατικού δυναμικού. Οι δημογραφικές πιέσεις θα διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο στη διαμόρφωση του μακροπρόθεσμου δυναμικού ανάπτυξης και της ανθεκτικότητας σε εξωτερικούς κραδασμούς. Πρόκειται για δεδομένα που μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την Ελλάδα, η οποία αντιμετωπίζει μία από τις ταχύτερες μειώσεις του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας στην Ευρώπη. Αυτό υπογραμμίζει τη σημασία των στρατηγικών επενδύσεων σε τεχνολογίες που ενισχύουν την παραγωγικότητα. Ωστόσο, σήμερα, η Ευρώπη χάνει τον αγώνα του AI πριν καν αυτός ξεκινήσει. Η πρόκληση αυτή, είναι ακόμη πιο έντονη για την Ελλάδα, η οποία βρίσκεται μεταξύ των χωρών με τα χαμηλότερα ποσοστά υιοθέτησης της τεχνητής νοημοσύνης ανάμεσα στις χώρες της ΕΕ, γεγονός που, εν μέρει, οφείλεται στην υψηλή παρουσία μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜμΕ) και υπογραμμίζει τη σημασία πολιτικών που στηρίζουν τον εκσυγχρονισμό, τη μεγέθυνση των επιχειρήσεων και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου κεφαλαίου τους.

Ο Γιώργος Παπαδημητρίου, Διευθύνων Σύμβουλος της ΕΥ Ελλάδος, σχολίασε: «Σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον, το οποίο χαρακτηρίζεται από εξελισσόμενες γεωπολιτικές, ενεργειακές και μακροοικονομικές προκλήσεις, η Ελλάδα παραμένει σε πορεία σταθερής ανάπτυξης, ξεπερνώντας σε επίδοση τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Οι στοχευμένες επενδύσεις, η συνετή δημοσιονομική πολιτική και τα ισχυρά θεμελιώδη μεγέθη στηρίζουν την οικονομική δραστηριότητα, ενισχύοντας τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της χώρας και μετριάζοντας την επίδραση εξωτερικών κραδασμών. Πλέον, η Ελλάδα χτίζει πάνω στα θεμέλια μίας παρακαταθήκης ανθεκτικότητας, η οποία αποδεικνύει ότι οι κρίσεις δεν μπορούν να είναι μόνο καταστροφικές για μία οικονομία, αλλά μπορούν εν δυνάμει και να αποτελέσουν εφαλτήριο για την ενίσχυσή της».

Η έρευνα, που εξετάζει την ελκυστικότητα της χώρας ως επενδυτικού προορισμού, διενεργήθηκε από την FT Longitude για λογαριασμό της EY, σε δείγμα 250 επενδυτών, στο διάστημα από 10 έως 28 Μαρτίου 2025. Τα ευρήματά της παρουσίασε ο Διευθύνων Σύμβουλος της ΕΥ Ελλάδος, Γιώργος Παπαδημητρίου, στο πλαίσιο του 8ου InvestGR Forum 2025, την Τρίτη 15 Ιουλίου στην Αθήνα.

Οι άμεσες ξένες επενδύσεις στην Ελλάδα το 2024

Σε ένα περιβάλλον επενδυτικής επιβράδυνσης πανευρωπαϊκά, η βάση δεδομένων της EY, European Investment Monitor (EIM), κατέγραψε 35 επενδυτικά έργα στην Ελλάδα το 2024, έναντι 50 το 2023. Πρόκειται για την τέταρτη καλύτερη επίδοση στο διάστημα 25 ετών που παρακολουθεί η βάση δεδομένων. Αθροιστικά, οι επενδύσεις των τελευταίων πέντε ετών αντιπροσωπεύουν το 53% των επενδύσεων που έχει καταγράψει η EY μέσω του EIM από το 2000. 

Σημειώνεται ότι η μεθοδολογία του ΕΙΜ παρακολουθεί τον αριθμό των επενδύσεων αποκλειστικά σε greenfield projects, δηλαδή έργα που δημιουργούν νέες εγκαταστάσεις και θέσεις εργασίας, ενώ δεν περιλαμβάνει μία σειρά από επενδύσεις, όπως συγχωνεύσεις και εξαγορές, ιδιωτικοποιήσεις, καθώς και επενδύσεις στον τουρισμό και το real estate. Το γεγονός αυτό εξηγεί και την απόκλιση από τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, που κατέγραψαν αύξηση της συνολικής αξίας των επενδύσεων κατά 37% το 2024.

Η φετινή έρευνα επιβεβαιώνει, επίσης, τη συνεχιζόμενη τάση βελτίωσης της ποιοτικής σύνθεσης των επενδύσεων, με την έμφαση να μετατοπίζεται σε δραστηριότητες έντασης γνώσης και τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας που μπορούν να συμβάλουν στον μετασχηματισμό της ελληνικής οικονομίας. Χαρακτηριστικά, οι επενδύσεις στον κλάδο του λογισμικού και των υπηρεσιών πληροφορικής αντιπροσωπεύουν το 26% του συνόλου, έναντι 15% πανευρωπαϊκά, ενώ 14% των ΑΞΕ κατευθύνθηκαν σε δραστηριότητες σχετικές με Internet Data Centers.

Υψηλή η διάθεση για επενδύσεις

Ένας στους δύο ερωτώμενους διεθνείς επενδυτές (48%) δήλωσε ότι η επιχείρησή του σχεδιάζει να αναπτύξει ή να επεκτείνει τις δραστηριότητές της στην Ελλάδα, στη διάρκεια του επόμενου χρόνου. Το ποσοστό αυτό είναι οριακά μειωμένο από το ιστορικά υψηλό 51% που καταγράφηκε πέρσι. Η υποχώρηση του δείκτη, ωστόσο, είναι πολύ μικρότερη από την αντίστοιχη στο σύνολο της Ευρώπης κατά 13 ποσοστιαίες μονάδες, από 72% σε 59%.  

Τα επενδυτικά σχέδια των επιχειρήσεων αυτών καλύπτουν, κυρίως, τις υποστηρικτικές υπηρεσίες (50%), τις πωλήσεις και το μάρκετινγκ (48%), και την έρευνα και ανάπτυξη (37%). Ως βασικός λόγος για τη δημιουργία νέων ή την επέκταση υφιστάμενων δραστηριοτήτων, αναδεικνύεται η πρόσβαση σε δεξιότητες (39%).

Θετικές απόψεις για την αποτελεσματικότητα της πολιτικής ελκυστικότητας 

Το 82% των ερωτώμενων, από 79% πέρσι – και μόλις 50% κατά την πρώτη χρονιά διεξαγωγής της έρευνας, το 2019 – χαρακτήρισαν ως αποτελεσματική την πολιτική της Ελλάδας για την προσέλκυση διεθνών επενδυτών, εκ των οποίων 22% πολύ αποτελεσματική. 

Οι επιδόσεις της χώρας ως προς την προσέλκυση ανθρώπινου ταλέντου (70% θεωρούν το επίπεδο απόδοσης της Ελλάδας καλό) φαίνεται να τροφοδοτούν αυτή τη θετική άποψη. Ακολουθούν η προσέλκυση επιχειρήσεων (69%), καινοτόμων δραστηριοτήτων (66%) και κεφαλαίου (63%), ενώ λιγότερο αποτελεσματικές κρίνονται οι πολιτικές για την προσέλκυση κεντρικών γραφείων επιχειρήσεων (51%) και τη δημιουργία κέντρων ανταγωνιστικότητας και κόμβων παγκόσμιας εμβέλειας (50%). Σημειώνεται ότι, κατά την πρώτη χρονιά διεξαγωγής της έρευνας στην Ελλάδα, το 2019, κανείς από αυτούς τους δείκτες δεν ξεπερνούσε το 50%. 

Οι συμμετέχοντες εκτιμούν, επίσης, ότι είχε θετική επίδραση η προσέγγιση της χώρας σε τομείς όπως τα δεδομένα και η τεχνολογία (65%), η βιώσιμη ανάπτυξη (64%), η τεχνητή νοημοσύνη/AI (63%), αλλά και η καινοτομία (58%) και το ρυθμιστικό πλαίσιο (56%). Πιο επιφυλακτικοί εμφανίζονται οι επενδυτές σε ό,τι αφορά την προσέγγιση για την ανταγωνιστικότητα του φορολογικού περιβάλλοντος (46%) και την αγορά εργασίας (40%).

Παράλληλα, στην πρώτη θέση μεταξύ των κινδύνων για την ελκυστικότητα της χώρας τα επόμενα τρία χρόνια – από την πέμπτη θέση πέρσι – αναδεικνύονται οι γεωπολιτικές εντάσεις ή/και συγκρούσεις (39%), ενώ ακολουθούν οι μακροοικονομικές συνθήκες (32%), οι δασμοί και άλλα εμπόδια στο εμπόριο (28%), και η διασφάλιση ενέργειας ή κρίσιμων υλών (28%).

Αισιοδοξία για την επόμενη τριετία

Τρεις στους πέντε συμμετέχοντες (60%, έναντι 62% πέρσι), δήλωσαν ότι τον τελευταίο χρόνο έχει βελτιωθεί η άποψή τους για την Ελλάδα, ως ένα μέρος όπου η επιχείρησή τους θα μπορούσε να αναπτύξει ή να επεκτείνει τις δραστηριότητές της. Ειδικότερα, μεταξύ των επιχειρήσεων που δεν έχουν σήμερα επενδυτική παρουσία στην Ελλάδα, το ποσοστό έχει αυξηθεί από 39% σε 41%. Συγχρόνως, 63% (από 69% πέρσι) εκτιμούν ότι η ελκυστικότητα της χώρας θα βελτιωθεί περαιτέρω την επόμενη τριετία. Το ποσοστό αυτό συγκρίνεται θετικά με το αντίστοιχο για το σύνολο της Ευρώπης (61%), και άλλων υπό σύγκριση χωρών, όπως η Πορτογαλία, η Ρουμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ υστερεί, μόνο έναντι της Γαλλίας και του Βελγίου.   

Η Ελλάδα ως ελκυστικός προορισμός για εκβιομηχάνιση 

Με δεδομένη τη μεγάλη πρόκληση της επαναβιομηχάνισης της χώρας, οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν πώς κρίνουν την ελκυστικότητα της Ελλάδας ως προορισμού για επενδύσεις που σχετίζονται με την εκβιομηχάνιση. Συνολικά, 76% των ερωτώμενων θεωρούν την Ελλάδα ελκυστικό προορισμό για επενδύσεις εκβιομηχάνισης, εκ των οποίων 20% ως «πολύ ελκυστικό». Οι καλύτερες προοπτικές για επενδύσεις αυτού του είδους εντοπίζονται στην ενέργεια, συμπεριλαμβανομένων των ΑΠΕ (45%), στη ναυτιλία (42%), και στον φαρμακευτικό κλάδο και τη βιοτεχνολογία (37%). 

Οι προτεραιότητες για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της χώρας

Για να διατηρήσει η Ελλάδα την ανταγωνιστική της θέση στην παγκόσμια οικονομία, οι ερωτώμενοι δίνουν έμφαση σε τρεις βασικές προτεραιότητες: την υποστήριξη στρατηγικών κλάδων της οικονομίας, όπως το Cleantech, η τεχνητή νοημοσύνη, η άμυνα, η τεχνολογία, και άλλοι (28%), τη βελτίωση του εκπαιδευτικού συστήματος και των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού και τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε ανθρώπινο κεφάλαιο (26%), και τη μείωση και απλοποίηση της φορολογίας (25%).

Οι προτάσεις της ΕΥ 

Όπως κάθε χρόνο, η ΕΥ Ελλάδος, μέσω της έρευνας EY Attractiveness Survey Ελλάδα, καταθέτει τις προτάσεις της για την περαιτέρω βελτίωση της ελκυστικότητας της χώρας, οι οποίες κινούνται σε οχτώ βασικούς άξονες:

1. Στοχευμένες κλαδικές στρατηγικές
2. Τεχνητή νοημοσύνη
3. Αντιμετώπιση των ελλείψεων σε ανθρώπινες δεξιότητες
4. Ενίσχυση του τομέα της βιομηχανίας
5. Ανταγωνιστικό φορολογικό περιβάλλον
6. Branding και διεθνής προβολή
7. Ποιότητα ζωής
8. Παρεμβάσεις στη διαμόρφωση κρίσιμων ευρωπαϊκών πολιτικών

Παράλληλα, στη φετινή έρευνα, τις απόψεις τους για την ελκυστικότητα της Ελλάδας ως επενδυτικού προορισμού καταθέτουν ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας, κ. Κυριάκος Μητσοτάκης, οι Υπουργοί κ.κ. Σοφία Ζαχαράκη – Υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Χρίστος Δήμας – Υπουργός Υποδομών και Μεταφορών, Τάκης Θεοδωρικάκος – Υπουργός Ανάπτυξης, Νίκη Κεραμέως – Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, και Δημήτρης Παπαστεργίου – Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, κ. Γιάννης Στουρνάρας, καθώς και οι κ.κ. Ράνια Αικατερινάρη – Πρόεδρος Εκτελεστικής Επιτροπής και Αντιπρόεδρος Διοικητικού Συμβουλίου ΣΕΒ, Νίκος Βέττας – Γενικός Διευθυντής ΙΟΒΕ και Καθηγητής Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Μαρίνος Γιαννόπουλος – Διευθύνων Σύμβουλος Enterprise Greece, και Λουκία Σαράντη – Πρόεδρος ΣΒΕ.

Διαβάστε εδώ ολόκληρη την έρευνα.

Παρουσιάζοντας την έρευνα, ο Διευθύνων Σύμβουλος της ΕΥ Ελλάδος, Γιώργος Παπαδημητρίου, δήλωσε: «Σε μία περίοδο που εντείνονται οι ανησυχίες για την ελκυστικότητα της Ευρώπης ως επενδυτικού προορισμού, αλλά και για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας γενικότερα, η έβδομη έκδοση της έρευνας της ΕΥ Ελλάδος, Attractiveness Survey Ελλάδα 2025, αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Τα στελέχη που συμμετείχαν στην έρευνα διατηρούν μία θετική προδιάθεση σχετικά με την ελκυστικότητα της Ελλάδας, ενώ, αθροιστικά, οι ΑΞΕ της τελευταίας πενταετίας ξεπερνούν σε αριθμό όσες κατέγραψε η βάση δεδομένων της ΕΥ κατά τις δυόμιση δεκαετίες που προηγήθηκαν. Η μεγάλη πρόκληση για τη χώρα μας σήμερα είναι να διεκδικήσουμε πιο ενεργά ένα όλο και μεγαλύτερο μερίδιο από την “πίτα” των ευρωπαϊκών επενδύσεων, την ώρα που αυτή δείχνει να συρρικνώνεται. Για να γίνει αυτό θα πρέπει να είμαστε σε θέση να προτείνουμε ένα διαφοροποιημένο επενδυτικό αφήγημα, βασισμένο στον σταδιακό μετασχηματισμό του παραγωγικού μοντέλου, με έμφαση σε τομείς προστιθέμενης αξίας, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η πράσινη ενέργεια. Και, παράλληλα, να συνδιαμορφώσουμε με τους εταίρους μας στρατηγικές που θα επιτρέψουν στην Ευρώπη να ανακτήσει τη θέση που της αναλογεί στον παγκόσμιο επενδυτικό χάρτη».

Πάνω από το ένα τρίτο των εργαζομένων αναφέρουν θετικές επιδράσεις από τη χρήση της GenAI, τόσο στην παραγωγικότητα (37%), όσο και στην ικανότητά τους να επικεντρώνονται σε εργασίες με υψηλό αντίκτυπο και προστιθέμενη αξία για τον οργανισμό (36%). Επιπλέον, η έρευνα διαπιστώνει ότι η υιοθέτηση της GenAI συνδέεται με την ανάπτυξη και ενίσχυση των δεξιοτήτων, με το 58% των εργαζόμενων να δηλώνουν ότι τα προγράμματα εκπαίδευσης και ανάπτυξης (learning & development) της εταιρείας τους είναι «άνω του μέσου όρου» ή «εξαιρετικά».

Σύμφωνα με τα όσα προκύπτουν, είναι εμφανής η ανάγκη για υιοθέτηση των εργαλείων και δεξιοτήτων που συνδέονται με την GenAI με ενιαίο τρόπο, από όλες τις γενιές που συνυπάρχουν στον χώρο εργασίας. Ενώ σχεδόν το ένα τέταρτο (23%) του συνόλου των εργαζόμενων που συμμετείχαν στην έρευνα αναφέρουν ότι κάνουν εκτεταμένη χρήση της τεχνολογίας, υπάρχει μεγάλη διαφοροποίηση στη χρήση διαγενεακά, με τους millennials να βρίσκονται στο 27% και τους baby boomers στο 7%.

Σε ευρύτερο επίπεδο, η έρευνα αποκαλύπτει ότι η εργασία απομακρύνεται από τις παραδοσιακές αντιλήψεις για την καριέρα και τους χώρους εργασίας. Παρά το γεγονός ότι οι εργαζόμενοι είναι πρόθυμοι να υποστηρίξουν τους εργοδότες τους, αναζητούν νέες ευκαιρίες για αύξηση συνολικών αποδοχών (81%), μεγαλύτερη ευεξία και καλύτερες προοπτικές καριέρας (79%), ποιοτική ηγεσία (76%) και δυνατότητα τηλεργασίας (75%). Η ευημερία, αλλά και η διακράτηση και προσέλκυση του ανθρώπινου δυναμικού, είναι βασικές παράμετροι, με την έρευνα της EY να επισημαίνει την ανάγκη για ολοκληρωμένες στρατηγικές που ενισχύουν την εταιρική κουλτούρα, τις συνολικές απολαβές και την εκπαίδευση, για την επίτευξη των βασικών επιχειρηματικών στόχων κάθε οργανισμού.

Αυξημένη η πρόθεση παραίτησης, κυρίως μεταξύ των Gen Z και millennials

Οι εργαζόμενοι αποκτούν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, η οποία πηγάζει από τις αντιλήψεις της γενιάς τους και τις ευκαιρίες στην αγορά εργασίας. Το 38% των ερωτηθέντων δηλώνουν ότι είναι πιθανό να εξετάσουν το ενδεχόμενο παραίτησης στη διάρκεια των επόμενων 12 μηνών, με το 26% να επιθυμούν να παραμείνουν στον τομέα που απασχολούνται σήμερα, και το 25% να αναζητούν ευκαιρίες σε νέους τομείς. Αυτή η τάση, είναι ιδιαίτερα έντονη στους millennials (40%), σε σύγκριση με τους baby boomers (23%). Μάλιστα, οι Gen Z και οι millennials είναι 1,8 φορές πιο πιθανό να παραιτηθούν σε σχέση με τους baby boomers, ενώ οι άνδρες έχουν 1,2 φορές περισσότερες πιθανότητες παραίτησης σε σχέση με τις γυναίκες.

Συνολικά, η πρόθεση παραίτησης των εργαζόμενων έχει αυξηθεί κατά 4% σε ετήσια βάση, παρά την οικονομική αβεβαιότητα, με το 37% να δηλώνουν ότι είναι πιθανό να αλλάξουν τον κύριο τόπο εργασίας τους μέσα στον επόμενο χρόνο.

Οι περισσότεροι οργανισμοί δεν έχουν εξασφαλίσει ένα «πλεονέκτημα ταλέντου»

Η έρευνα τονίζει την επιτακτική ανάγκη να εξασφαλίσουν οι οργανισμοί ένα «πλεονέκτημα ταλέντου» (talent advantage), το οποίο αξιολογείται με βάση πέντε άξονες: «υγεία και ροή ταλέντου», «τεχνολογία εργασίας και GenAI», «προτεραιότητες συνολικών ανταμοιβών», «μάθηση, δεξιότητες και καριέρα» και «εταιρική κουλτούρα και χώροι εργασίας». Οι οργανισμοί που έχουν εξασφαλίσει αυτό το «πλεονέκτημα ταλέντου» είναι σχεδόν επτά φορές πιο πιθανό να αναφέρουν σημαντική βελτίωση στην παραγωγικότητα τα τελευταία δύο χρόνια, και περίπου έξι φορές πιο πιθανό να δηλώνουν ότι υπεραποδίδουν στις τρέχουσες οικονομικές συνθήκες. Ωστόσο, σχεδόν το 70% των εργοδοτών δεν έχει ακόμη εξασφαλίσει αυτό το πλεονέκτημα.

Σχολιάζοντας τα ευρήματα της έρευνας, η κυρία Ευτυχία Κασελάκη, Εταίρος, Συμβουλευτικές Υπηρεσίες, Επικεφαλής Υπηρεσιών Organization, Change & People και Επικεφαλής Τομέα EY Private, της ΕΥ Ελλάδος, δήλωσε: «H κατάκτηση του “πλεονεκτήματος του ταλέντου” είναι καθοριστική για την ανταγωνιστικότητα, την καινοτομία και τη βιώσιμη ανάπτυξη των επιχειρήσεων. Η “υγεία” του ταλέντου ορίζεται από το επίπεδο των Net promoters, η ανάπτυξη των μελλοντικών δεξιοτήτων πρέπει να συνδέεται με το “γιατί” και το “πώς” του μετασχηματισμού, και οι συνολικές αμοιβές πρέπει να συνδέονται με τις προτεραιότητες των εργαζομένων. Ζούμε σε μία εποχή όπου οι εργαζόμενοι δεν αναζητούν απλώς μία θέση εργασίας, αλλά ανθρώπινη σύνδεση και μία εμπειρία που ανταποκρίνεται στις προσδοκίες και τις αξίες τους. Η ευελιξία, η μετακίνηση μεταξύ εργοδοτών για περισσότερες εμπειρίες και η δυνατότητα απόκτησης νέων δεξιοτήτων που να προάγουν τη μελλοντική τους εξέλιξη, έχουν γίνει οι νέοι κανόνες του παιχνιδιού. Την ίδια στιγμή, η ταχύτατη υιοθέτηση της GenAI αναδιαμορφώνει το τοπίο, καθιστώντας κρίσιμη την επένδυση σε τεχνολογία και νέες δεξιότητες, και σε μία εταιρική κουλτούρα που προάγει την εμπιστοσύνη και την καινοτομία. Αν θέλουμε να προσελκύσουμε και να διακρατήσουμε τα καλύτερα ταλέντα, πρέπει να συναντήσουμε τους εργαζόμενους εκεί που βρίσκονται – προσαρμόζοντας την υιοθέτηση της τεχνολογίας σε κάθε ρόλο και αναγνωρίζοντας τις ευκαιρίες για αύξηση της παραγωγικότητας σε όλα τα επίπεδα του οργανισμού».

Τα συμπεράσματα της τελευταίας έκδοσης της τακτικής παγκόσμιας έρευνας της ΕΥ, Future Consumer Index (FCI), στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 23.000 καταναλωτές σε 30 χώρες, δείχνουν ότι ποσοστό 32% εξακολουθεί να επιθυμεί την προσωποποιημένη εξυπηρέτηση που μπορούν να προσφέρουν μόνο οι αγορές στο φυσικό κατάστημα.

Το 57% των καταναλωτών που συμμετείχαν στην έρευνα θέλουν να «δουν», να «αγγίξουν» και να «αισθανθούν» τα προϊόντα πριν τα αγοράσουν, ενώ το 68% αναζητούν συμβουλές από ειδικούς για αγορές μεγάλης αξίας, ώστε να διασφαλίσουν ότι κάνουν καλά ενημερωμένες επιλογές. Η έρευνα επισημαίνει ότι, ενώ το 68% των καταναλωτών δέχονται με ευχαρίστηση και εμπιστεύονται εξατομικευμένες από την AI ενημερώσεις για προσφορές και προωθητικές ενέργειες, το 49% δεν είναι ικανοποιημένοι από τα «έξυπνα» chatbots που δεν απαντούν με αποτελεσματικό τρόπο στα ερωτήματά τους. Ποσοστό 33% των καταναλωτών ανησυχούν ότι οι συστάσεις που δημιουργούνται από την AI δείχνουν προκατάληψη προς συγκεκριμένα προϊόντα ή μάρκες.

Λαμβάνοντας υπόψη αυτές τις προκλήσεις, η έρευνα προτείνει στις επιχειρήσεις που έρχονται σε επαφή με τους καταναλωτές, να συνδυάσουν τις προσωποποιημένες υπηρεσίες με την τεχνολογία. Η επιτυχία τόσο των brands όσο και των εταιρειών λιανικής, έγκειται στην επίτευξη της «τέλειας ισορροπίας» - στην προσέλκυση, δηλαδή, του πελάτη την κατάλληλη στιγμή, με ένα μήνυμα ή μία προσφορά που τον αφορά και που μπορεί να εμπιστευθεί.

Ενώ οι καταναλωτές επιστρέφουν στα φυσικά καταστήματα για αγορές υψηλής αξίας, η έρευνα αποκαλύπτει ότι το σπίτι εξακολουθεί να εξελίσσεται σε ένα κέντρο γύρω από το οποίο περιστρέφονται όλο και περισσότερες καταναλωτικές δραστηριότητες. Μετά την πανδημία, όλο και περισσότεροι καταναλωτές απομακρύνονται από τις υπηρεσίες «άνεσης» (convenience services) και το digital streaming και δεν ενδιαφέρονται τόσο να ακολουθήσουν τις τελευταίες τάσεις, ξοδεύοντας λιγότερα στην παράδοση ειδών μαναβικής (38%), υπηρεσίες streaming (35%), μόδα (35%), καλλωπισμό ( 37%) και ηλεκτρονικά είδη ευρείας κατανάλωσης (41%). Αντίθετα, πολλοί στρέφονται σε έναν πιο «προσγειωμένο» τρόπο ζωής, με το 68% να επανεξετάζουν το πώς ξοδεύουν τον χρόνο τους. Για παράδειγμα, σχεδόν οι μισοί (47%) σκοπεύουν να μαγειρεύουν περισσότερο στο σπίτι, έναντι 39% πριν ένα χρόνο.

Αυτή η προτίμηση για εμπειρίες στο σπίτι έναντι των υπηρεσιών «άνεσης», αποτελεί την αντίδραση στις παρατεταμένες πληθωριστικές πιέσεις που συνεχίζουν να δυσχεραίνουν τους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών. Η έρευνα δείχνει ότι 85% των καταναλωτών ανησυχούν για τα οικονομικά τους, ενώ 72% θα αναζητήσουν τη μεγαλύτερη δυνατή αξία από τις αγορές τους (value for money) στο μέλλον, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την οικονομική προσιτότητα των ειδών μαναβικής και άλλων βασικών ειδών.

Αυτή η τάση δεν περιορίζεται στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες (Gen X και baby boomers) - το 38% των οποίων σχεδιάζουν να περνούν περισσότερο χρόνο στο σπίτι. Πάνω από τα δύο πέμπτα (43%) των νεότερων γενεών (Gen Z και millennials) - που συχνά θεωρούνται ως οι πιο κοινωνικές - στρέφονται, επίσης, στις δραστηριότητες στο σπίτι. Σύμφωνα με την έρευνα, περισσότεροι από τους μισούς (54%) νεότερους καταναλωτές σχεδιάζουν να μαγειρεύουν περισσότερο στο σπίτι, ενώ 37% σχεδιάζουν να δέχονται φίλους στο σπίτι συχνότερα.

Η κρίση κόστους ζωής και οι πληθωριστικές πιέσεις, έχουν αντίκτυπο στην προτίμηση των καταναλωτών για προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας (private label) έναντι επώνυμων προϊόντων. Ενώ κατά την έναρξη της σειράς ερευνών FCI, το 2020, λιγότεροι από ένας στους τρεις καταναλωτές ανέφεραν ότι επέλεγαν προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας έναντι των επώνυμων προϊόντων ως απάντηση στο αυξανόμενο κόστος, η παρούσα έκδοση έρευνα υπογραμμίζει ότι αυτή η τάση αποτελεί πλέον μία μια μόνιμη συνήθεια. Το 66% των ερωτώμενων θεωρούν ότι η φθηνότερη αυτή εναλλακτική, ικανοποιεί τις ανάγκες τους εξίσου καλά με τα επώνυμα προϊόντα, ενώ 38% δηλώνουν ότι δε σχεδιάζουν να επιστρέψουν σε επώνυμα προϊόντα.

Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με την έρευνα, η τάση αυτή δεν περιορίζεται στις ομάδες χαμηλότερου εισοδήματος. Οι καταναλωτές με υψηλότερο εισόδημα σχεδιάζουν, και αυτοί, να αγοράζουν προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας στο μέλλον και το εξετάζουν σε κάθε κατηγορία, συμπεριλαμβανομένων των φρέσκων τροφίμων (60%), των ειδών φροντίδας σπιτιού (56%), των συσκευασμένων τροφίμων (52%), των ρούχων, παπουτσιών και αξεσουάρ (49%), των ειδών προσωπικής φροντίδας (49%), και των ειδών καλλωπισμού και των καλλυντικών (39%).

Όπως τονίζει η έκθεση, η περιοχή της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης εξακολουθεί να αντιμετωπίζει μακροοικονομικές προκλήσεις, με την υποτονική εγχώρια ζήτηση και τη μειωμένη ζήτηση στο εξωτερικό να περιορίζουν τις αναπτυξιακές προοπτικές. Ωστόσο, με τη σταδιακή αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και με την ομαλοποίηση της νομισματικής πολιτικής κεντρικών τραπεζών ισχυρών οικονομιών της περιοχής όπως η Ουγγαρία και η Τσεχία, εκτιμάται ότι θα τονωθούν οι ροές κεφαλαίου και οι επενδύσεις, όχι όμως πριν τα τέλη του 2024.

Πολωνία και Τσεχία στην κορυφή της κατάταξης

Η Πολωνία βρίσκεται στην πρώτη θέση στον αριθμό συμφωνιών Σ&Ε, με 59 συναλλαγές συνολικά – μία επίδοση μειωμένη, ωστόσο, κατά 28% σε ετήσια βάση και κατά 39% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο. Αντίθετα, με βάση την αξία των συμφωνιών, στην κορυφή της κατάταξης βρίσκεται η Τσεχία (2,7 δισ. δολάρια), θέση την οποία κατείχε η Ελλάδα το τελευταίο τρίμηνο του 2023 (5,0 δισ. δολάρια). Στην Τσεχία πραγματοποιήθηκε μία από τις μεγαλύτερες συμφωνίες του πρώτου τριμήνου του 2024 στην περιοχή της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, στον τομέα της ενέργειας, έναντι 924 εκατ. δολαρίων.

Υποχώρησαν και στην Ελλάδα οι Σ&Ε

Σύμφωνα με την έκθεση, στην Ελλάδα, κατά το πρώτο τρίμηνο του έτους, πραγματοποιήθηκαν 13 συμφωνίες Σ&Ε (11 εταιρικές και δύο από ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια/private equity), μειωμένες κατά 50% σε ετήσια βάση και 19% σε σχέση με το τελευταίο τρίμηνο του 2023. Η συνολική αξία των συμφωνιών αυτών, διαμορφώθηκε στα 191 εκατ. δολάρια, αντιπροσωπεύοντας αντίστοιχα μείωση κατά 96% έναντι του πρώτου τρίμηνου του 2023 και 37% έναντι του τέταρτου τριμήνου της περασμένης χρονιάς.

Οι συμφωνίες που ολοκληρώθηκαν στην Ελλάδα αφορούσαν κυρίως τους κλάδους του real estate και της τεχνολογίας. Κατά το πρώτο τρίμηνο του 2024, εξαγορά εταιρείας λογισμικού που ολοκληρώθηκε στην Ελλάδα έναντι 140 εκατ. δολαρίων, αποτέλεσε τη μεγαλύτερη σε αξία συναλλαγή στον κλάδο της τεχνολογίας στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και την όγδοη μεγαλύτερη στην περιοχή, ανεξαρτήτου τομέα δραστηριότητας.

Στην τεχνολογία οι περισσότερες συμφωνίες, ενώ τα καταναλωτικά προϊόντα προηγούνται στην αξία των συναλλαγών

Με βάση τον αριθμό των συμφωνιών στην περιοχή, ο τομέας της τεχνολογίας διατήρησε την πρώτη θέση, με 54 συναλλαγές, αξίας 612 εκατ. δολαρίων. Ωστόσο, κατέγραψε μείωση κατά 23% στον αριθμό των συναλλαγών και 37% στην αξία τους, σε ετήσια βάση. Στη δεύτερη θέση, βρίσκεται ο τομέας της ενέργειας, με 41 συμφωνίες αξίας 1,2 δισ. δολαρίων, λαμβάνοντας ώθηση από την ανάγκη στροφής προς τις ανανεώσιμες και καθαρές πηγές ενέργειας.

Η μεγαλύτερη αξία συναλλαγών σημειώθηκε στον τομέα καταναλωτικών προϊόντων. Συνολικά, πραγματοποιήθηκαν 39 συμφωνίες αξίας 1,2 δισ. δολαρίων, μειωμένες κατά 17% και 16%, αντίστοιχα, σε σχέση με το ίδιο διάστημα το 2023, και κατά 11% και 69%, αντίστοιχα, σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο.

Κυριαρχούν οι εγχώριες Σ&Ε, παρά τη μεγάλη αύξηση της αξίας των εξερχόμενων συναλλαγών

Οι εγχώριες συμφωνίες κυριάρχησαν στη δραστηριότητα των Σ&Ε στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, τόσο ως προς τον αριθμό, όσο και ως προς την αξία των συμφωνιών. Συνολικά, το πρώτο τρίμηνο του 2024, πραγματοποιήθηκαν 125 εγχώριες συμφωνίες αξίας 2,3 δισ. δολαρίων, επιδόσεις, ωστόσο, μειωμένες τόσο σε ετήσια όσο και σε τριμηνιαία βάση.

Τη δυναμική τους έχασαν και οι εισερχόμενες Σ&Ε, με 72 συμφωνίες αξίας 1,2 δισ. δολαρίων – μειωμένες κατά 35% και 46%, αντίστοιχα, σε ετήσια βάση. Οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία και η Ελβετία ήταν οι πιο ενεργοί αγοραστές, για στόχους με βάση την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Αντίθετα, η συνολική αξία των εξερχόμενων Σ&Ε σχεδόν διπλασιάστηκε σε ετήσια βάση το ίδιο διάστημα, φτάνοντας τα 1,9 δισ. δολάρια. Βασικές αγορές-στόχοι για εταιρείες-αγοραστές από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, ήταν η Φινλανδία, η Γερμανία και η Ιταλία.

Σχολιάζοντας τα  ευρήματα της έκθεσης, ο κ. Τάσος Ιωσηφίδης, Εταίρος και Επικεφαλής του Τμήματος Χρηματοοικονομικών Συμβούλων, Εταιρικής Στρατηγικής και Συναλλαγών της EY Ελλάδος, δήλωσε: «Η υποχώρηση της δραστηριότητας των συγχωνεύσεων και εξαγορών στην ευρύτερη περιοχή της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, εξαιτίας της οικονομικής επιβράδυνσης και των γεωπολιτικών προκλήσεων, επηρέασε, φυσικά, και την Ελλάδα. Οι Σ&Ε αποτελούν προϋπόθεση για να μπορέσουν οι ελληνικές επιχειρήσεις να αποκτήσουν την απαραίτητη κρίσιμη μάζα, να ενισχύσουν την εξωστρέφειά τους και να διεκδικήσουν έναν πρωταγωνιστικό ρόλο στην παγκόσμια αγορά. Το τελευταίο τρίμηνο του 2023, κατά το οποίο η Ελλάδα κατέγραψε την μεγαλύτερη αξία συναλλαγών στην περιοχή, επιβεβαιώνει ότι οι συνθήκες είναι ώριμες και οι προοπτικές παραμένουν θετικές, ωστόσο το παράθυρο ευκαιρίας αναμένεται να ανοίξει προς το τέταρτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους».  

Το 68% των ερωτηθέντων στον κλάδο των τηλεπικοινωνιών πιστεύουν ότι δεν κάνουν ό,τι είναι απαραίτητο για να διαχειριστούν τις ακούσιες συνέπειες της τεχνητής νοημοσύνης, ενώ το 74% αναφέρουν ότι χρειάζεται να αναλάβουν περισσότερες δράσεις για να μετριάσουν τους «κακόβουλους παράγοντες», που θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν την τεχνητή νοημοσύνη για να υποστηρίξουν επιθέσεις στον κυβερνοχώρο και άλλες επιζήμιες δραστηριότητες. Την ίδια στιγμή, το 53% των συμμετεχόντων εκτιμούν ότι το κόστος των παραβιάσεων στον κυβερνοχώρο, θα διαμορφωθεί εν τέλει σε περισσότερα από $3 εκατ. για τον οργανισμό τους για το 2023, καταγράφοντας αύξηση 40% σε σχέση με το 2022.

Η επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης οδηγεί, επίσης, σε ενίσχυση των κινδύνων που συνδέονται με το ρυθμιστικό περιβάλλον, οι οποίοι βρίσκονται, για το 2024, στην ένατη από τη 10η θέση. Η έκθεση τονίζει ότι εγείρονται ερωτήματα ως προς τη μελλοντική νομοθεσία για την τεχνητή νοημοσύνη, δημιουργώντας αβεβαιότητες για τον κλάδο των τηλεπικοινωνιών. Οι πιέσεις αυτές, ενισχύονται από τις αποκλίσεις μεταξύ των διαφόρων εθνικών πολιτικών και κατευθυντήριων γραμμών για την τεχνητή νοημοσύνη.

Προσέλκυση και διακράτηση ταλέντων

Η ανεπαρκής διαχείριση του ανθρώπινου ταλέντου και των δεξιοτήτων, εμφανίζεται για πρώτη φορά μεταξύ των 10 κορυφαίων κινδύνων για τις εταιρείες τηλεπικοινωνιών, καταλαμβάνοντας την τρίτη θέση. Και πάλι, αυτό συνδέεται και με την εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης. Με τις αναμενόμενες εξελίξεις, τόσο στην GenAI, όσο και στο edge computing, η ζήτηση για ψηφιακές δεξιότητες αυξάνεται διαρκώς. Επιπλέον, η έλλειψη μηχανικών δικτύου αποτελεί μία από τις πιο άμεσες προκλήσεις για τον κλάδο.

Η τάση αυτή, επιδεινώνεται από τις οικονομικές πιέσεις, οι οποίες απειλούν τη μελλοντική γενιά ταλέντων. Περισσότεροι από τους μισούς (55%) εργοδότες στον κλάδο των τηλεπικοινωνιών, που συμμετείχαν στην έρευνα, έχουν προχωρήσει σε πάγωμα των προσλήψεων – σχεδόν διπλάσιο ποσοστό από αυτό που καταγράφηκε στο σύνολο των κλάδων της οικονομίας (28%). Συγχρόνως, το 61% των εταιρειών τηλεπικοινωνιών αναφέρουν ότι αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη διακράτηση ταλέντων, εξαιτίας των περικοπών μισθών και παροχών, στο πλαίσιο των προσπαθειών μείωσης του κόστους.

Οι καταναλωτές αναζητούν καλύτερα πακέτα συμφωνιών

Υποχωρώντας οριακά, στη δεύτερη θέση της κατάταξης, η ανταπόκριση των εταιρειών τηλεπικοινωνιών στις ανάγκες των καταναλωτών στη διάρκεια της κρίσης αυξημένου κόστους ζωής, παραμένει κορυφαία πρόκληση για το 2024. Ενώ μόνο το 16% των καταναλωτών μειώνουν τις δαπάνες τους για σταθερή και κινητή συνδεσιμότητα, πολλοί αναζητούν καλύτερες προσφορές – με 60% να αναφέρουν ότι εξαιτίας του αυξημένου κόστους ζωής, είναι πιο πιθανό να αναζητήσουν στην αγορά καλύτερες προσφορές. Το ποσοστό των νοικοκυριών που επισκέπτονται ιστότοπους σύγκρισης τιμών ή συμβουλεύονται φίλους και συγγενείς, αυξήθηκε από 19% το 2022, σε 30% το 2023.

Οι 10 κορυφαίοι κίνδυνοι που περιλαμβάνονται στην έκθεση για το 2024, είναι:

1. Υποτίμηση των μεταβαλλόμενων απαιτήσεων για ιδιωτικότητα, ασφάλεια και εμπιστοσύνη
2. Ανεπαρκής ανταπόκριση στις ανάγκες των καταναλωτών, κατά τη διάρκεια της κρίσης κόστους ζωής
3. Ανεπαρκής διαχείριση ταλέντων και δεξιοτήτων
4. Κακή διαχείριση της ατζέντας για τη βιώσιμη ανάπτυξη
5. Αποτυχία αξιοποίησης νέων επιχειρηματικών μοντέλων
6. Ανεπαρκής ποιότητα δικτύου και πρόταση αξίας
7. Αποτυχία βελτίωσης της κουλτούρας και των τρόπων εργασίας του ανθρώπινου κεφαλαίου
8. Αναποτελεσματική συνεργασία με εξωτερικά οικοσυστήματα
9. Αδυναμία προσαρμογής στο μεταβαλλόμενο ρυθμιστικό τοπίο
10. Αποτυχία μεγιστοποίησης της αξίας των υποδομών

Αναφερόμενος στην έκθεση, ο κ. Γιώργος Αποστολάκης, Εταίρος, Συμβουλευτικές Υπηρεσίες EY Ελλάδος, Επικεφαλής Τομέα Τεχνολογίας, Media και Τηλεπικοινωνιών (TMT) της ΕΥ στην Ελλάδα και στον Νότιο Τομέα της περιοχής της Κεντρικής, Ανατολικής, Νοτιοανατολικής Ευρώπης και Κεντρικής Ασίας (CESA) της ΕΥ Ελλάδος, δήλωσε: «Οι κίνδυνοι ασφάλειας δεδομένων που φέρνει η υιοθέτηση νέων τεχνολογιών όπως η GenAI, σε συνδυασμό με τις εντεινόμενες ελλείψεις σε ανθρώπινο δυναμικό με κρίσιμες δεξιότητες, αλλά και την πίεση στους καταναλωτές από τον υψηλό πληθωρισμό και την ακρίβεια, δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον για τις εταιρείες τηλεπικοινωνιών το 2024. Για να διαχειριστούν αυτό το τοπίο, θα πρέπει να επενδύσουν σε νέα επιχειρηματικά μοντέλα, να βελτιώσουν τις υποδομές δικτύου και να δώσουν έμφαση στην εκπαίδευση των ανθρώπων τους, ώστε να μπορέσουν να διαμορφώσουν μία νέα πρόταση αξίας, τόσο για τους πελάτες τους, όσο και εσωτερικά, στον ίδιο τον οργανισμό, ενισχύοντας έτσι την εμπιστοσύνη».  

Ο κ. Λάμπρος Ίσκος, Εταίρος στο Τμήμα Technology Consulting της ΕΥ Ελλάδος, σημείωσε: «Είναι εύλογο οι προκλήσεις που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη να βρίσκονται ψηλά στην ατζέντα των στελεχών του κλάδου των τηλεπικοινωνιών για το 2024. Δεν πρέπει, ωστόσο, να υποτιμάται η κρισιμότητα και άλλων ζητημάτων που θα απασχολήσουν τον κλάδο, όπως οι συνεπαγόμενες αλλαγές στο ρυθμιστικό περιβάλλον, η ποιότητα του δικτύου και η ανάγκη στήριξης των καταναλωτών σε μία περίοδο μείωσης του διαθέσιμου εισοδήματος. Παράλληλα, για να αντιμετωπίσουν τις ελλείψεις σε κρίσιμες δεξιότητες που θα είναι απαραίτητες για τη δημιουργία προστιθέμενης αξίας, οι εταιρείες του κλάδου θα πρέπει να αναζητήσουν νέους τρόπους διαχείρισης του ανθρώπινου δυναμικού και να δώσουν έμφαση στην εκπαίδευση και την επανακατάρτιση των ανθρώπων τους, αλλά και την προσέλκυση ταλαντούχων νέων στελεχών».  

Σύμφωνα με τη 12η έκδοση της παγκόσμιας έρευνας, EY Future Consumer Index (FCI), η προσιτή τιμή αποτελεί πλέον την κύρια ανησυχία για το 35% των καταναλωτών στις χώρες του δείγματος. Το ποσοστό αυτό, είναι αυξημένο κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με τον Οκτώβριο του 2022 και παραμένει το μεγαλύτερο τμήμα του καταναλωτικού κοινού.

Τα στοιχεία της έρευνας αποκαλύπτουν, επίσης, ότι οι καταναλωτές, τόσο στις ανεπτυγμένες, όσο και στις αναδυόμενες οικονομίες, κάνουν δραματικές, βραχυπρόθεσμες αλλαγές στον τρόπο ζωής τους, για να αντιμετωπίσουν τις συνεχιζόμενες ανατροπές στην καθημερινότητά τους. Από τις πέντε τυπολογίες καταναλωτών, η ομάδα όσων δίνουν προτεραιότητα στο περιβάλλον (Planet First) σημείωσε τη μεγαλύτερη μείωση, από 25% σε 16%, επιβεβαιώνοντας μία στροφή των καταναλωτών προς την οικονομική προσιτότητα.

Καθώς η σημερινή οικονομική αβεβαιότητα δε φαίνεται να υποχωρεί, το 92% των ερωτηθέντων ανησυχούν για την οικονομία της χώρας τους, ενώ το 39% αναμένουν ότι η κατάσταση θα επιδεινωθεί τους επόμενους έξι μήνες. Οι καταναλωτές που συμμετείχαν στην έρευνα, κινητοποιούνται για να μειώσουν τις δαπάνες σε πολλούς τομείς της ζωής τους, με περισσότερο από το ένα τρίτο (36%) να σχεδιάζουν να ξοδέψουν λιγότερα για ρουχισμό, το 44% να αναμένουν να αγοράσουν λιγότερα τρόφιμα σε πακέτο, και σχεδόν τους μισούς (49%) να προγραμματίζουν να ξοδέψουν μόνο σε βασικά προϊόντα. Η πρόσβαση σε βασικά αγαθά εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση για πολλούς από τους καταναλωτές. Πάνω από τα τρία τέταρτα (79%) παγκοσμίως, πιστεύουν ότι οι τιμές για τα τρόφιμα έχουν αυξηθεί τους τελευταίους τρεις έως τέσσερις μήνες, ενώ τρεις στους τέσσερις (74%) παρατήρησαν ότι ορισμένες μάρκες έχουν μειώσει τα μεγέθη συσκευασίας τους χωρίς να αντικατοπτρίζουν τις αλλαγές στην τιμή – πρακτική που έχει γίνει γνωστή ως “shrinkflation”.

Η τεχνολογία αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής των καταναλωτών

Η έρευνα αποκαλύπτει ότι σχεδόν οι μισοί (46%) καταναλωτές βασίζονται στην τεχνολογία, για να διαχειριστούν την καθημερινότητά τους. Αυτή η αυξανόμενη εξάρτηση από την τεχνολογία, διαμορφώνει, επίσης, τις αγοραστικές αποφάσεις και τη συνολική κατανάλωση. Τα στοιχεία δείχνουν ότι, σχεδόν οι μισοί από τους καταναλωτές που συμμετείχαν στην έρευνα (46%), έχουν χρησιμοποιήσει διαδικτυακές υπηρεσίες παράδοσης για είδη παντοπωλείου τους τελευταίους τρεις μήνες, καταγράφοντας αύξηση 12 ποσοστιαίων μονάδων από τον Ιούνιο του 2022. Το 53% των ερωτηθέντων έχουν αναπτύξει κοινωνικές επαφές με τους φίλους και την οικογένειά τους μέσα από πλατφόρμες βίντεο, μία σημαντική αύξηση 14 ποσοστιαίων μονάδων από τον Ιούνιο του 2022, ενώ το 62% ακούν μουσική διαδικτυακά, μία τεράστια αύξηση 17 ποσοστιαίων μονάδων στο ίδιο διάστημα. Η διείσδυση των αναδυόμενων τεχνολογιών αυξήθηκε, επίσης εντυπωσιακά, με τον αριθμό των καταναλωτών παγκοσμίως που απάντησαν ότι χρησιμοποιούν πλέον εικονικές πλατφόρμες πολλών χρηστών, να υπερδιπλασιάζεται, σε σύγκριση με τον Ιούνιο του 2022. Χαρακτηριστικά, το 66% των ερωτηθέντων δήλωσαν ότι είναι πρόθυμοι να μοιραστούν τα δεδομένα τους με αντάλλαγμα φθηνότερες εναλλακτικές λύσεις.

Η έρευνα καταγράφει τις απόψεις 1.040 Οικονομικών Διευθυντών (CFOs) και άλλων ανώτερων χρηματοοικονομικών στελεχών, και 320 θεσμικών επενδυτών σε ολόκληρο τον κόσμο, ενώ εξετάζει τις προσδοκίες και τους στόχους τους σε σχέση με τις επενδύσεις βιώσιμης ανάπτυξης και την υποβολή αναφορών ESG.

Μακροπρόθεσμες επενδύσεις ή βραχυπρόθεσμα κέρδη;

Σύμφωνα με την έκθεση, πάνω από τα τρία τέταρτα των επενδυτών (78%) δηλώνουν ότι πιστεύουν πως οι εταιρείες πρέπει να επενδύσουν σε βελτιώσεις σχετικά με θέματα ESG (Environmental, Social and Governance – θέματα περιβαλλοντικά, κοινωνικά και διακυβέρνησης), ακόμη και αν αυτό μειώνει τα βραχυπρόθεσμα κέρδη τους, ωστόσο μόνο το 55% των επικεφαλής επιχειρήσεων έχουν την ίδια άποψη.

Επιπλέον, τα ευρήματα δείχνουν ότι περισσότερες από τις μισές επιχειρήσεις (53%) πιστεύουν ότι οι προσπάθειές τους να προωθήσουν μακροπρόθεσμες επενδύσεις, στην πραγματικότητα εμποδίζονται από την πίεση των επενδυτών να παρουσιάσουν βραχυπρόθεσμα κέρδη. Ένα στα πέντε (20%) υψηλόβαθμα στελέχη χρηματοοικονομικών διευθύνσεων που συμμετείχαν στην έρευνα, έφτασε στο σημείο να δηλώσει ότι οι επενδυτές «αδιαφορούν» για τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονται με τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Ανησυχίες για “greenwashing”

Οι επενδυτές είναι, επίσης, ιδιαίτερα επικριτικοί ως προς την προσέγγιση των επιχειρήσεων για τη δημοσίευση σημαντικών πληροφοριών σχετικά με τις δραστηριότητές τους που αφορούν στη βιώσιμη ανάπτυξη. Σχεδόν όλοι οι επενδυτές που συμμετείχαν στην έρευνα (99%) δηλώνουν ότι οι αναφορές ESG αποτελούν ένα κρίσιμο στοιχείο κατά τη λήψη των επενδυτικών τους αποφάσεων, ωστόσο, τα τρία τέταρτα (76%) πιστεύουν ότι οι οργανισμοί είναι «ιδιαίτερα επιλεκτικοί» σχετικά με τις πληροφορίες που παρέχουν – εγείροντας ανησυχίες για φαινόμενα greenwashing. Σχεδόν εννέα στους δέκα (88%) υποστηρίζουν την άποψη ότι οι εταιρείες υποβάλλουν αναφορές μόνο όταν αναγκάζονται.

Στις περιπτώσεις όπου οι επιχειρήσεις πραγματοποιούν μακροπρόθεσμες επενδύσεις στη βιώσιμη ανάπτυξη, το 80% των επενδυτών δηλώνουν ότι, συχνά, δεν εξηγούν επαρκώς το σκεπτικό τους και υποστηρίζουν ότι αυτό μπορεί να δυσκολεύει την αξιολόγηση τέτοιων επενδύσεων.

Περιθώρια βελτίωσης

Είναι ενδιαφέρον ότι πολλές επιχειρήσεις φαίνεται να αναγνωρίζουν ότι υπάρχει δυνατότητα βελτίωσης στον τρόπο που προσεγγίζουν την υποβολή αναφορών ESG. Λίγο περισσότερες από τις μισές επιχειρήσεις που συμμετείχαν στην έρευνα (54%) δήλωσαν ότι παρέχουν στους επενδυτές σχετικές πληροφορίες για τις δραστηριότητες βιώσιμης ανάπτυξης, ενώ οι υπόλοιπες αναγνωρίζουν ότι δεν το πράττουν. Τέλος, τα δύο πέμπτα των στελεχών των χρηματοοικονομικών διευθύνσεων που ερωτήθηκαν, παραδέχθηκαν ότι η τρέχουσες αναφορές για θέματα ESG που υποβάλλουν δεν θα μπορούσαν να ανταποκριθούν στον έλεγχο των βασικών προτύπων διασφάλισης, γνωστών ως «εύλογη διασφάλιση».

Κοινό έδαφος ως προς τις ελλείψεις των αναφορών

Η έρευνα αναδεικνύει ορισμένα κοινά σημεία μεταξύ των επιχειρήσεων και των επενδυτών τους: συμφωνούν σχετικά με τις αδυναμίες των υπαρχόντων προτύπων αναφορών και επισημαίνουν την έλλειψη απαιτήσεων για τεκμηρίωση μέσω αποδεικτικών στοιχείων. Συμφωνούν, επίσης, ότι βασικά ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν είναι ο διαχωρισμός των αναφορών ESG από τις κύριες οικονομικές αναφορές και η απουσία γνωστοποιήσεων που εστιάζουν στο μέλλον.

Η έρευνα καταγράφει ορισμένα μέτρα που μπορούν να λάβουν οι επιχειρήσεις για να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη των επενδυτών και υπογραμμίζει δύο προτεραιότητες: τη βελτίωση των αναφορών βιώσιμης ανάπτυξης που έχουν σχεδιαστεί για να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες και την αναβάθμιση του ρόλου των επικεφαλής των χρηματοοικονομικών λειτουργιών στην υποβολή των αναφορών αυτών.

Σχολιάζοντας τα ευρήματα της έρευνας, η κυρία Κιάρα Κόντη, Εταίρος, Υπηρεσίες Κλιματικής Αλλαγής και Βιώσιμης Ανάπτυξης της ΕΥ Ελλάδος, δήλωσε: «Για να καλυφθεί το κενό εμπιστοσύνης μεταξύ επιχειρήσεων, επενδυτών αλλά και λοιπών ενδιαφερομένων μερών, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να συνδέσουν τα κριτήρια ESG που παρουσιάζουν στις αναφορές τους με το επιχειρηματικό τους μοντέλο, εστιάζοντας λιγότερο στην καθιερωμένη μέτρηση χρηματοοικονομικών και μη-χρηματοοικονομικών αποτελεσμάτων (outputs) και περισσότερο στη μέτρηση και, όπου είναι εφικτό, στην αποτίμηση των επιδράσεών τους (outcomes), της αξίας δηλαδή που δημιουργούν ή καταστρέφουν για τα ενδιαφερόμενά τους μέρη, και την ευρύτερη οικονομία, κοινωνία και περιβάλλον».

Ο κ. Κώστας Σταθόπουλος, Εταίρος, Ελεγκτικές Υπηρεσίες EY Ελλάδος - Επικεφαλής Χρηματοοικονομικών Λογιστικών Συμβουλευτικών Υπηρεσιών, τόνισε: «Η διασφάλιση της εμπιστοσύνης από την αγορά και ο μακροπρόθεσμος προσανατολισμός που θέλουν οι εταιρείες να παρουσιάζουν είναι, πλέον, άρρηκτα συνδεδεμένες με την ενσωμάτωση της βιώσιμης ανάπτυξης με στρατηγικό, συστημικό και ολοκληρωμένο τρόπο, στις διαδικασίες σύνταξης των αναφορών των επιχειρήσεων. Μόνο με αυτό τον τρόπο ενισχύεται η εμπιστοσύνη της επενδυτικής κοινότητας στις εταιρείες και αναγνωρίζονται οι σημαντικές προσπάθειες των επιχειρήσεων προς την κατεύθυνση της βιώσιμης ανάπτυξης»

Η έρευνα, που διεξήχθη σε δείγμα 13.000 καταναλωτών σε 18 χώρες, καταδεικνύει ότι οι αγοραστές αυτοκινήτων στην Ευρώπη (π.χ. Ιταλία - 73%) και στην Ασία (π.χ. Κίνα - 69%, Νότια Κορέα - 63%), παρουσιάζονται περισσότερο αποφασισμένοι για την αγορά ενός ηλεκτρικού οχήματος, σε αντίθεση με τους καταναλωτές στην Αυστραλία (38%) και στις ΗΠΑ (29%).

Οι περιβαλλοντικές ανησυχίες αποτελούν τον πρωταρχικό παράγοντα που ωθεί τους συμμετέχοντες στην αγορά ηλεκτρικού οχήματος (38%), ενώ οι αυξανόμενοι περιορισμοί και επιβαρύνσεις στα οχήματα με κινητήρες εσωτερικής καύσης, παρουσιάζονται, για πρώτη φορά, ως σημαντική ανησυχία (34%).

Η έρευνα, επίσης, σημειώνει ότι όσοι προσανατολίζονται στην αγορά ενός ηλεκτρικού οχήματος, είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν επιπλέον χρήματα. Το 88% δηλώνουν ότι θα πλήρωναν περισσότερα, ενώ το 35% είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν 20% επιπλέον ή και περισσότερο.

Αυξάνεται η εμπιστοσύνη στην αυτονομία

Τέλος, η έρευνα καταδεικνύει ότι, όσοι καταναλωτές κατέχουν ήδη ηλεκτρικά οχήματα, ανησυχούν λιγότερο για την αυτονομία τους μετά τη φόρτιση ή για τις ίδιες τις υποδομές φόρτισης. Ο κορυφαίος παρακινητικός παράγοντας για την αγορά ηλεκτρικού οχήματος είναι, για δεύτερη συνεχόμενη φορά, η μεγαλύτερη αυτονομία τους, ενώ μόλις το 27% των ιδιοκτητών ηλεκτρικών οχημάτων τρέφουν προβληματισμούς για τις υποδομές φόρτισης, σε σύγκριση με το 36% όσων δε διαθέτουν ηλεκτρικό όχημα.

Σχολιάζοντας τα ευρήματα της έρευνας, ο κος Γιάννης Πιέρρος, Εταίρος στην EY Ελλάδος και Επικεφαλής Τομέα Προηγμένης Βιομηχανίας, Αυτοκινητοβιομηχανίας και Μεταφορών της EY στην περιοχή της Κεντρικής, Ανατολικής, Νοτιοανατολικής Ευρώπης και Κεντρικής Ασίας (CESA), δήλωσε: «Η απότομη αύξηση στη δημοφιλία των ηλεκτρικών οχημάτων, εκτιμούμε πως συνδέεται με τη ραγδαία αύξηση της τιμής των καυσίμων, οφείλεται, όμως, σε μεγάλο βαθμό, και στην εντεινόμενη ανησυχία των καταναλωτών για την κλιματική κρίση. Την ίδια ώρα, το γεγονός ότι οι κάτοχοι ηλεκτρικών οχημάτων ανησυχούν πλέον λιγότερο για την αυτονομία και τη διαθεσιμότητα σταθμών φόρτισης, μας δείχνει ότι η ανάπτυξη των απαραίτητων δικτύων προχωρά με ικανοποιητικούς ρυθμούς. Για να ανταποκριθούμε στην ιστορική αυτή στροφή, και στη χώρα μας, χρειάζονται περαιτέρω δράσεις, τόσο σε επίπεδο Πολιτείας, αλλά και των ενδιαφερόμενων μερών του ευρύτερου οικοσυστήματος της ηλεκτροκίνησης, όπως οι αυτοκινητοβιομηχανίες, οι κατασκευαστές φορτιστών και οι διαχειριστές δικτύων ενέργειας». 

Την επίσημη παρουσίαση της έρευνας έκανε ο Διευθύνων Σύμβουλος της ΕΥ Ελλάδος, κος Παναγιώτης Παπάζογλου, στην εναρκτήρια συνεδρία του 5th InvestGR Forum 2022: A New Greece Emerges, η οποία πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 13 Ιουλίου.

Ο χρόνος διεξαγωγής της έρευνας και οι επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία

Ο πόλεμος στην Ουκρανία δημιούργησε, αναπόφευκτα, μια αρνητική ψυχολογία στην παγκόσμια επενδυτική κοινότητα. Η έρευνα για την Ελλάδα αποτυπώνει αυτό το κλίμα πιο έντονα, καθώς ήταν από τις τελευταίες έρευνες που διεξήχθησαν στην Ευρώπη, όταν η μεγάλη διάρκεια της σύρραξης και οι οικονομικές της επιπτώσεις είχαν πλέον καταστεί κοινή συνείδηση. Είναι χαρακτηριστικό ότι, μία στις τρεις επιχειρήσεις (32%) δηλώνει ότι έχει καθυστερήσει τα άμεσα επενδυτικά της σχέδια για την Ελλάδα μέχρι το 2023, ή και αργότερα, ως αποτέλεσμα του πολέμου. Ωστόσο, πάνω από τους μισούς ερωτώμενους (54%) απαντούν ότι δεν έχουν επέλθει αλλαγές στον σχεδιασμό τους, ενώ 13% των ερωτηθέντων αναφέρουν ότι προχωρούν σε μικρή (<20%) αύξηση των προγραμματισμένων επενδύσεων.

Δεύτερη καλύτερη χρονιά ως προς τον αριθμό των ΑΞΕ στην Ελλάδα, ενώ συνεχίζεται η βελτίωση της ποιοτικής σύνθεσης των επενδύσεων

Σύμφωνα με το ΕΥ European Investment Monitor, μια εκτεταμένη βάση δεδομένων που επεξεργάζεται η ΕΥ, το 2021 πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα 30 άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ), αριθμός που αποτελεί τη δεύτερη καλύτερη επίδοση της χώρας από την έναρξη της έρευνας το 2000, μετά τον περσινό αριθμό ρεκόρ των 39 επενδύσεων. Αθροιστικά, οι επενδύσεις της τελευταίας διετίας αντιπροσωπεύουν το 24% του συνόλου των επενδύσεων που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία 22 χρόνια. Το 2021, εντάθηκε η στροφή προς επενδύσεις με υψηλή προστιθέμενη αξία. Με βάση το είδος της δραστηριότητας όπου κατευθύνονται οι επενδύσεις, το 30% αφορά επενδύσεις σε κεντρικά γραφεία επιχειρήσεων (headquarters), έναντι μόλις 4% μεταξύ 2000 και 2020, και 7% στο σύνολο της Ευρώπης το 2021, ενώ στη δεύτερη και τρίτη θέση βρίσκονται αντίστοιχα οι βιομηχανικές δραστηριότητες (20%) και οι δραστηριότητες logistics (17%). Με βάση τους κλάδους της οικονομίας, στην κορυφή της κατάταξης βρίσκονται η αγροδιατροφή (20%), οι μεταφορές και τα logistics (20%) και οι υπηρεσίες λογισμικού και πληροφορικής (17%), τρεις κλάδοι που συνδέονται με σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα της ελληνικής οικονομίας: την ποιότητα των αγροτικών της προϊόντων, τη γεωγραφική της θέση και τις δεξιότητες του ανθρώπινου δυναμικού της.

Αυξάνεται η διάθεση για επενδύσεις και η αισιοδοξία για το μέλλον

Το ποσοστό των επιχειρήσεων που σχεδιάζουν να επενδύσουν, ή να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους στην Ελλάδα, στη διάρκεια του επόμενου χρόνου, παρά τις δύσκολες γεωπολιτικές συνθήκες, αυξήθηκε για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, φτάνοντας στο 37%, από 34% πέρσι και 28% το 2020.

Την ίδια ώρα, 58% των συμμετεχόντων στην έρευνα δηλώνουν ότι η άποψή τους για την Ελλάδα ως ένα μέρος όπου η επιχείρησή τους θα μπορούσε να αναπτύξει ή να επεκτείνει τις δραστηριότητές της, έχει βελτιωθεί κατά τον τελευταίο χρόνο, ποσοστό οριακά μειωμένο έναντι του 2021 (62%), ενώ τρεις στους τέσσερις επενδυτές (75%), εκτιμούν ότι η ελκυστικότητα της Ελλάδας θα βελτιωθεί στα επόμενα τρία χρόνια, ποσοστό που κατατάσσει την Ελλάδα στην πρώτη θέση μεταξύ των υπό σύγκριση χωρών, αλλά και συγκριτικά με το σύνολο της Ευρώπης (64%).

Ψήφος εμπιστοσύνης στις επιμέρους πολιτικές για την ελκυστικότητα

Σημαντική βελτίωση καταγράφεται ως προς τις απόψεις της επενδυτικής κοινότητας σχετικά με τις ακολουθούμενες πολιτικές για τη βελτίωση επιμέρους πτυχών της ελκυστικότητας της χώρας. Το εύρημα αυτό δείχνει να επιβεβαιώνει ότι οι επενδυτές αποδίδουν τη βελτίωση της εικόνας της χώρας στην εφαρμογή συγκεκριμένων πολιτικών και όχι πλέον στη χρονική συγκυρία και τη λήξη της περιόδου αβεβαιότητας που προκάλεσε η οικονομική κρίση. Συγκεκριμένα, θετικά αξιολογούνται οι πολιτικές για την προσέλκυση επιχειρήσεων (81%), την προσέλκυση ανθρώπινου δυναμικού (78%), την προσέλκυση καινοτόμων δραστηριοτήτων (75%), την προσέλκυση κεφαλαίου (65%), την προσέλκυση κεντρικών γραφείων και κέντρων λήψης αποφάσεων (58%) και τη δημιουργία κέντρων ανταγωνιστικότητας & κόμβων παγκόσμιας εμβέλειας (55%).

Συγκριτικά πλεονεκτήματα και αδύναμα σημεία της χώρας

Ως ισχυρά χαρτιά της ελκυστικότητας της χώρας αναδεικνύονται, και πάλι, η ποιότητα ζωής (75%), οι υποδομές μεταφορών και logistics (73%), οι υποδομές τηλεπικοινωνιών / ψηφιακές υποδομές (72%), η εσωτερική αγορά της Ελλάδας (72%), καθώς και οι δεξιότητες του ανθρώπινου δυναμικού (70%). Στον αντίποδα, ως λιγότερο ελκυστικά στοιχεία αναδεικνύονται η ευελιξία της εργατικής νομοθεσίας (46%), η γεωπολιτική θέση της Ελλάδας (47%), το εκπαιδευτικό σύστημα (48%) και η πρόσβαση σε χρηματοδότηση και διαθεσιμότητα κεφαλαίων στην Ελλάδα (48%).

Βιώσιμη ανάπτυξη, τεχνολογία και ανθρώπινο δυναμικό

Οι συμμετέχοντες στην έρευνα αξιολόγησαν, επίσης, την Ελλάδα με βάση μια σειρά από κριτήρια που συνδέονται με τη βιώσιμη ανάπτυξη, την τεχνολογία και το ανθρώπινο δυναμικό, τρεις από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν σήμερα τις επενδυτικές αποφάσεις, και στους οποίους η Ελλάδα έχει δώσει ιδιαίτερη έμφαση τα τελευταία χρόνια. Σε όλους τους επιμέρους τομείς, η πλειοψηφία των ερωτώμενων εκτιμά ότι οι επιδόσεις της Ελλάδας είναι εφάμιλλες, ή και καλύτερες, σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Ωστόσο, σε αρκετούς τομείς, υπάρχουν και σημαντικά μειοψηφικά ποσοστά των ερωτώμενων που θεωρούν ότι οι επιδόσεις της χώρας υστερούν των αντίστοιχων ευρωπαϊκών, υπενθυμίζοντας τον σκληρό ανταγωνισμό και τις προσπάθειες που καταβάλλουν όλες οι ευρωπαϊκές χώρες σήμερα για την προσέλκυση επενδύσεων.

Τομείς προτεραιότητας για την ενίσχυση της ελκυστικότητας της χώρας

Οι επενδυτές εκτιμούν ότι, για να βελτιώσει τη θέση της, η Ελλάδα πρέπει να επικεντρωθεί στη βελτίωση του εκπαιδευτικού συστήματος και των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού (40%), την υποστήριξη των κλάδων της καινοτομίας και της υψηλής τεχνολογίας (37%), τη μείωση της φορολογίας (33%) και την ενίσχυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (27%).

Τέλος, ένα εντυπωσιακό 90% των επιχειρήσεων, και 83% εκπροσώπων των επιχειρήσεων που δεν έχουν μέχρι σήμερα παρουσία στη Ελλάδα, έναντι 86% και 62% αντίστοιχα πέρυσι, δηλώνουν ότι θα ήταν πιο πρόθυμοι να επενδύσουν στη χώρα, αν αντιμετωπιστούν τα αρνητικά σημεία που λειτουργούν σήμερα αποτρεπτικά.

Οι προτάσεις της ΕΥ 

Μέσω της έρευνας, η ΕΥ Ελλάδος, καταθέτει μια δέσμη προτάσεων με στόχο την περαιτέρω βελτίωση της ελκυστικότητας της χώρας, οι οποίες κινούνται σε 10 βασικούς άξονες:

• Ανθρώπινο δυναμικό και δεξιότητες
• Ψηφιακή τεχνολογία και καινοτομία
• Βιώσιμη ανάπτυξη και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας
• Logistics και υποδομές
• Επανεστίαση στη βιομηχανία
• Φορολογία
• Γραφειοκρατία και δικαιοσύνη
• Μικρομεσαίες επιχειρήσεις
• Συστράτευση για αποτελεσματικότερη επικοινωνία στο εξωτερικό
• Πολιτική σταθερότητα

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, καταθέτει στην έρευνα την άποψή του αναφορικά με τη βελτίωση της εικόνας της χώρας και αναφέρεται στα βήματα που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί και σε όσα πρέπει να γίνουν, τονίζοντας:

«Η προσπάθεια συνεχίζεται. Το κράτος γίνεται μεν ψηφιακό, αλλά πρέπει να γίνει συνολικά και πιο αποτελεσματικό. Η απονομή της δικαιοσύνης να επιταχυνθεί περισσότερο. Άλλες τομές, όπως για παράδειγμα αυτές στην κατάρτιση, έχουν ψηφιστεί, αλλά μένει και να εφαρμοστούν σωστά. Ενώ πολλές άλλες επενδύσεις προγραμματίζονται, αλλά πρέπει να ολοκληρωθεί ο σχεδιασμός τους και να ανακοινωθούν. Η Ελλάδα πρέπει και μπορεί να είναι από τους πρώτους επενδυτικούς προορισμούς της Ευρώπης».

Εκτός από τον πρωθυπουργό, τις απόψεις τους για τη σημασία των ξένων επενδύσεων για την Ελλάδα, εκφράζουν στην έρευνα, και οι υπουργοί κ.κ. Χρήστος Σταϊκούρας, Υπουργός Οικονομικών, Άδωνις Γεωργιάδης, Υπουργός Ανάπτυξης και Επενδύσεων, ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, κ. Γιάννης Στουρνάρας, καθώς και οι κ.κ. Δημήτρης Παπαλεξόπουλος, Πρόεδρος ΣΕΒ, Πρόεδρος Εκτελεστικής Επιτροπής Ομίλου ΤΙΤΑΝ και Νίκος Βέττας, Γενικός Διευθυντής ΙΟΒΕ και Καθηγητής, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Συστράτευση για την αντιμετώπιση του εντεινόμενου ανταγωνισμού

Παρουσιάζοντας την έρευνα, ο διευθύνων σύμβουλος της ΕΥ Ελλάδος, Παναγιώτης Παπάζογλου, δήλωσε: «Σε μια χρονιά αυξανόμενης παγκόσμιας αβεβαιότητας, η ελκυστικότητα της χώρας μας ως επενδυτικού προορισμού παραμένει υψηλή, χάρη στα σημαντικά βήματα των τελευταίων ετών. Την κατάκτηση αυτή, και την ευρεία συναίνεση, γύρω από την επιτακτική ανάγκη προσέλκυσης ξένων επενδύσεων, με καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας και υψηλή προστιθέμενη αξία για την εθνική οικονομία, οφείλουμε να την περιφρουρήσουμε, μέσω της συστράτευσης των πολιτικών και παραγωγικών δυνάμεων, της δημόσιας διοίκησης, αλλά και της ελληνικής κοινωνίας. Πρέπει, δε, να θυμόμαστε ότι δραστηριοποιούμαστε σε ένα εξαιρετικά ανταγωνιστικό ευρωπαϊκό και παγκόσμιο περιβάλλον, στο οποίο, όλες οι χώρες εντείνουν σήμερα τις προσπάθειές τους και προχωρούν με γρήγορους ρυθμούς για να ενισχύουν περαιτέρω την ελκυστικότητά τους. Με αυτές πρέπει να συγκρινόμαστε πλέον, και όχι με τις παλιότερες δικές μας επιδόσεις».