Το χειρότερο όμως από μεριάς  δυτικών Κυβερνήσεων ήταν ότι πέραν του οικονομικού αντίκτυπου και της διεύρυνσης των εμπορικών ελλειμμάτων λόγω υστέρησης των εξαγωγών έναντι των εισαγωγών ήταν ότι υπέσκαψαν και τα θεμέλια της όποιας κοινωνικής πολιτικής, μιας πολιτικής συνοχής , που ήταν για δεκαετίες το καύχημα της Ευρώπης με επίκεντρο τον άνθρωπο και την ανακούφιση των ασθενέστερων κοινωνικών τάξεων .Σε όλα λοιπόν  αυτά βρήκαν πρόσφορο έδαφος χώρες και Κυβερνήσεις της άπω Ανατολής όπως η Κίνα, η Κορέα , η Ινδονησία κ.ά. που στρατηγικά εστίασαν στην μαζική βιομηχανική παραγωγή για να ικανοποιήσουν την διεθνώς αυξημένη ζήτηση, στην πρόσληψη εξειδικευμένου τεχνικού προσωπικού και στις αυτοματοποιημένες διαδικασίες , κάτι  που τους επέτρεψε να διεισδύσουν, να κυριαρχήσουν και να εξάγουν προϊόντα σε όλο τον κόσμο.

Η βιομηχανική αυτή κυριαρχία και κατίσχυση έναντι της Δύσης ωφέλησε την ανταγωνιστικότητά τους και βελτίωσε το βιοτικό τους επίπεδο  σε βαθμό που η υπερβάλλουσα από πλευράς τους ζήτηση σε δυτικότροπου τρόπου ζωής προϊόντα πχ. ζωΐκής προέλευσης συνέβαλλε και στην κούρσα ανόδου των διεθνών τιμών αρκετών προϊόντων.

Με εμφανή ως εκ τούτου την κατάρρευση του παγκόσμιου βιομηχανικού καπιταλισμού και τις νέες αναδυόμενες προκλήσεις για το ευρωπαϊκό οικοδόμημα το ερώτημα που ανακύπτει σχετίζεται προφανώς με την κατανόηση του μεγέθους και της έντασης αυτών των προκλήσεων καθώς  η όποια δυνατότητα θέσπισης παρεμβατικών Στρατηγικών από την Ευρωπαϊκή Ένωση προϋποθέτει την ενδελεχή ανάλυση και μελέτη των δυναμικών εκείνων παραμέτρων που καθορίζουν την επόμενη μέρα και επιφυλάσσουν για την Ευρώπη το ρόλο μιας κυρίαρχης ηγεμονεύουσας δύναμης.

Επιπλέον η εστίαση σε θέματα μεταναστευτικών ροών που συνιστούν διαρκή απειλή όπως και αποθεμάτων ενεργειακής αυτονομίας αποτελούν κυρίαρχες στρατηγικές προτεραιότητες.

Επίσης, το ζήτημα της αναπτυξιακής μεγέθυνσης, των επιτοκίων που σχετίζονται με την ανάπτυξη, του πληθωρισμού και υφεσιακών  καταστάσεων που είναι πιθανό να περιπέσουν οι οικονομίες, συνιστούν σοβαρά κεφάλαια ανάλυσης και μελέτης, επιπροσθέτως εξαιτίας και της πολιτικής δασμών που αφορούν την Ευρώπη και τελούν στην παρούσα φάση σε διαπραγματευτικό στάδιο.

Όσον αφορά τώρα τη χώρα μας οι πολύ καλές δημοσιονομικές επιδόσεις, το δημοσιονομικό και πρωτογενές πλεόνασμα, η αύξηση των επενδύσεων συνολικά ως ποσοστό του ΑΕΠ, η καλή διαχείριση του δημόσιου χρέους, η τιθάσευση του πληθωρισμού και η αντιμετώπιση της ανεργίας, της επιτρέπουν να ατενίζει την επόμενη ημέρα με σχετική αισιοδοξία.

Αν κανείς εστίαζε στις περιοχές εκείνες που χρήζουν παρέμβασης και βελτίωσης αυτές θα ήταν η κάλυψη της διαφοράς εξαγωγών- εισαγωγών που «γεννά» εμπορικά ελλείμματα, το επενδυτικό κενό συγκρινόμενο με το μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η συνέχιση των μεταρρυθμίσεων σε Δημόσια Διοίκηση, Υγεία και Παιδεία και βεβαίως η υιοθέτηση ολοκληρωμένης πρότασης που αφορά τον προσανατολισμό της οικονομίας μας στην κατεύθυνση ενός παραγωγικού, αναπτυξιακού προτύπου που θα απελευθερώσει τις υγιείς δυνάμεις της επιχειρηματικότητας και θα τραβήξει την οικονομία μπροστά.

Στην επιλογή αυτή η αξιοποίηση του υπολοίπου των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας  θα συνεισφέρει τα μέγιστα στην αναπτυξιακή δυναμική της Ελληνικής Οικονομίας

* Ο Αντώνης Ζαΐρης είναι καθηγητής Διοίκησης Επιχειρήσεων και μέλος της Ένωσης Αμερικάνων Οικονομολόγων (ΑΕΑ)

Του Αντώνη Ζαίρη*

Μερικά δε από τα επίμαχα ζητήματα που αναφύονται στην ανάλυση του παγκόσμιου σκηνικού και συνιστούν, σε ένα βαθμό, λόγο αβεβαιότητας για τη χρονιά που θα διανύσουμε, έχουν να κάνουν: Πρώτον, με την αξιοποίηση και ενσωμάτωση των δυνατοτήτων της τεχνητής νοημοσύνης και των συστημάτων αυτοματοποίησης που συντελούν σημαντικά στην κούρσα της παγκόσμιας ανάπτυξης Δεύτερον, με το ύψος των επενδύσεων στην Κβαντική υπολογιστική και τις υποδομές 5G που θα βελτιώσουν την καθημερινότητα Επιχειρήσεων και Καταναλωτών.

Τρίτον, με την ταχύτητα μετάβασης σε αναλώσιμες πηγές ενέργειας καθώς οι περιβαλλοντικές πιέσεις των Κυβερνήσεων οδηγούν προς αυτή την κατεύθυνση. Από την άλλη βέβαια οι Επενδύσεις στην πράσινη ανάπτυξη έχουν να προσφέρουν χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας στην Οικονομία.

Τέταρτον, με την προοπτική του Παγκοσμίου Εμπορίου και τις εντάσεις στις σχέσεις των μεγάλων Οικονομιών της Κίνας και των ΗΠΑ σε περίπτωση που υλοποιηθεί στην πράξη η δέσμευση του νέου Αμερικανού Προέδρου για επιβολή δασμών στα εισαγόμενα προϊόντα Τρίτων Χωρών. Σε αυτή την περίπτωση εφαρμογής Πολιτικών Προστατευτισμού η ανασχεδίαση των εφοδιαστικών αλυσίδων στη διακίνηση προϊόντων κρίνεται απαραίτητη.

Πέμπτον, με την απειλή του παγκόσμιου Πληθωρισμού και του υψηλού δημόσιου χρέους να παραμένει ορατή για πολλές ανεπτυγμένες Οικονομίες . Το παγκόσμιο χρέος υπολογίζεται στα 100 τρις USD δηλαδή στο 93% του ΑΕΠ ενώ ο παγκόσμιος πληθωρισμός θα διαμορφωθεί κατά μέσο όρο στο 3,9% το 2025 από 5% το 2024 και 6,5% το 2023 (Global Economic Outlook) με πολλούς όμως άγνωστους Χ όσον αφορά την πορεία του, πχ τιμές ενέργειας και επίμονος πληθωρισμός σε ορισμένες Χώρες.

Όσον αφορά τώρα την Ανάπτυξη στις ΗΠΑ προβλέπεται να έχει δυναμικά χαρακτηριστικά ενώ στην Ευρώπη η οικονομική δραστηριότητα να εμφανίζεται συγκρατημένη με πρόβλεψη ανάκαμψης στο 1,7%. Συνολικά η παγκόσμια Ανάπτυξη θα κινηθεί εντός του 2025 στα επίπεδα του 2,7% και 2,8% (0,2 μονάδες αυξημένη από τα επίπεδα του 2024).

Έκτον, με τους ιδιαίτερα ταχείς ρυθμούς που αναμένεται να αναπτυχθούν οι αναδυόμενες οικονομίες πχ Ινδία, Ινδονησία και να συμμετέχουν δυναμικά στη μεγέθυνση του Παγκοσμίου ΑΕΠ. Από την άλλη πλευρά η Κίνα θα επικεντρωθεί στην ενίσχυση της εσωτερικής κατανάλωσης και στην παγίωση του προφίλ του παγκόσμιου τεχνολογικού Ηγέτη που καλλιεργεί εξάλλου συστηματικά τα τελευταία χρόνια.

Αν επανέλθουμε τώρα στις προβλέψεις για την Ελληνική Οικονομία το 2025, αυτές είναι επίσης συνάρτηση της πορείας τόσο της Παγκόσμιας όσο και της Ευρωπαϊκής Οικονομίας με δυναμικές ωστόσο μεταβλητές αφενός, τις απαιτούμενες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας που θα επηρεάσουν την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα της Οικονομίας και αφετέρου, τη συνέχιση της άσκησης υπεύθυνης και συνετής δημοσιονομικής πολιτικής σταθερότητας για διατήρηση των πρωτογενών πλεονασμάτων που βοηθούν στην εξυπηρέτηση του χρέους το οποίο αναμένεται να μειωθεί ως ποσοστό του ΑΕΠ λόγω των υψηλότερων ρυθμών ανάπτυξης (μεταξύ 2%-3%) και των χαμηλότερων επιτοκίων για ορισμένα δάνεια.

Από την άλλη, ενώ οι επενδύσεις μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης (RRF) ενισχύουν δυναμικά την οικονομία ιδιαίτερα σε τομείς όπως η πράσινη ενέργεια, οι υποδομές και η ψηφιακή τεχνολογία, αντίθετα οι ξένες άμεσες επενδύσεις (ΞΑΕ) κινούνται σε χαμηλά επίπεδα.

Σε διαφορετική περίπτωση θα ήταν αυτές που θα χρηματοδοτούσαν το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (7% του ΑΕΠ) δίχως αναγκαστική προσφυγή σε δανεισμό που επί της ουσίας αντανακλά το υπερμεγέθες πρόβλημα της Ελληνικής Οικονομίας που είναι η υστέρηση των εξαγωγών έναντι των εισαγωγών, κάτι που αναγκάζει τη χώρα μας να προσφεύγει σε δανεισμό για να καλύψει τις ανάγκες κατανάλωσης σε σχέση με την αδύναμη εγχώρια παραγωγή.

Η περιορισμένη παραγωγική βάση της οικονομίας αντανακλά το εσωστρεφές αναπτυξιακό μοντέλο το οποίο θα πρέπει να αλλάξει και στο οποίο οφείλεται και η μεγάλη υστέρηση ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας.

Παρόλα αυτά η Ελληνική Οικονομία στη μεγάλη της εικόνα παραμένει ισχυρή και ανθεκτική με ρυθμούς ανάπτυξης πάνω από το μέσο όρο της Ευρωζώνης, Δημοσιονομική συνέπεια στην τήρηση στόχων ,πρωτογενή Πλεονάσματα ,ελεγχόμενο Πληθωρισμό και ανεργία σε επίπεδα κάτω του 10%.

Η μετάβαση σε περισσότερο πράσινες μορφές ενέργειας θα αποτελέσει πόλο έλξης νέων επενδύσεων ενώ η άμεση ψηφιοποίηση στον δημόσιο τομέα θα συντελέσει καθοριστικά στην βελτίωση της Παραγωγικότητας.

* O Αντώνης Ζαΐρης είναι Καθηγητής Διοίκησης Επιχειρήσεων, Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος ΣΕΛΠΕ και Μέλος της Ένωσης Αμερικάνων Οικονομολόγων (ΑΕΑ)

Ενώ η συνεχιζόμενη εμπορική διένεξη ΗΠΑ-Κίνας δημιουργούσε φόβους παγκόσμιας ύφεσης, οι κεντρικοί τραπεζίτες στο μέσον της χρονιάς οδηγήθηκαν απρόσμενα σε χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής (Fed, ΕΚΤ, ΒοJ) ως μέτρο αντιμετώπισης της κρίσης.

Επίσης υπήρξαν περίοδοι μεγάλης μεταβλητότητας στις διεθνείς αγορές λόγω εκπλήξεων στη καθημερινή ειδησεογραφία σχετικά με την διεθνή πολιτική (εμπορικοί πόλεμοι, Brexit) και τις γεωστρατηγικές εξελίξεις (Ιράν, Υεμένη, Χογκ Κογκ) που τροφοδότησαν επιπρόσθετα τα υψηλά επίπεδα μόχλευσης των επενδυτών.

Το τέλος της χρονιάς βρήκε τους διεθνείς μετοχικούς δείκτες κοντά σε ιστορικά υψηλά προεξοφλώντας αισιοδοξία για την αποφυγή ύφεσης το 2020-2021, ομαλό Brexit και για ομαλοποίηση στις εμπορικές σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας.

Η νέα χρονιά έρχεται όμως με κατάλοιπο αίσθημα ότι η τάση για παγκοσμιοποίηση υπονομεύτηκε και ότι ενδεχομένως μια νέα εποχή προστατευτισμού ξεκινάει μακροπρόθεσμα με πρωτοστάτη τον ανταγωνισμό μεταξύ ΗΠΑ-Κίνας, το βρετανικό Brexit (απόσχιση από την ΕΕ), τους τελευταίους περιορισμούς εξαγωγών τεχνολογίας από την Ιαπωνία στη Κορέα και την απειλή για δασμούς στην ΕΕ από τις ΗΠΑ.

Οι επενδυτές την επόμενη διετία έχουν να αντιμετωπίσουν αμφιβολίες για το διατηρήσιμο της παγκόσμιας ανάπτυξης, της αναπτυξιακής πρόθεσης των μεγάλων κεντρικών τραπεζών και κυβερνήσεων και της σταθερότητας στις διεθνείς εμπορικές σχέσεις. Αμφιβολίες που ίσως επηρεάσουν αρνητικά τις επενδυτικές προσδοκίες, πλήττοντας την προσπάθεια ανάκαμψης στους βιομηχανικούς δείκτες και αναθεωρώντας τις προσδοκίες ανάπτυξης προς τα κάτω.

Άλλα ρίσκα που αναφέρονται μεταξύ των αναλυτών για το 2020 στις ΗΠΑ είναι τα υψηλά επίπεδα δανεισμού των επιχειρήσεων και η ενδεχόμενη πολιτική αβεβαιότητα λόγω εκλογών στις ΗΠΑ το 2020 ενώ δεν θα πρέπει να αγνοηθεί ο γεωστρατηγικός παράγοντας που συνήθως λειτουργεί ως δυσάρεστη έκπληξη και προκαλεί απότομη αποφυγή ρίσκου και φυγή σε επενδύσεις ασφαλείας.

Τέλος, το τρίπτυχο δημογραφικής επιβράδυνσης, υψηλών επιπέδων δανεισμού και χαμηλών επιπέδων πληθωρισμού είναι το χαρακτηριστικό της εποχής που αναμένεται να βαρύνει στις ανεπτυγμένες οικονομίες.

Για τους παραπάνω λόγους για το 2020 βασικό χαρακτηριστικό των προτάσεων των μεγάλων επενδυτικών οίκων είναι η αμυντική στάση και η αντιστάθμιση έναντι δυσάρεστων εκπλήξεων όπως π.χ. μια αναπάντεχη ύφεση στην παγκόσμια οικονομία με παράλληλα απότομη άνοδο στον πληθωρισμό με ρίσκο όμως υποαπόδοσης στο θετικό σενάριο παγκόσμιας ανάκαμψης.

Η νέα 10ετία χαρακτηρίζεται από πολλούς επενδυτικούς οίκους ως η δεκαετία των μετασχηματισμών.

Σε ένα περιβάλλον συνεχούς τεχνολογικής ολοκλήρωσης ο επενδυτής-αναλυτής θα πρέπει να είναι πολύ ενημερωμένος, να εντοπίζει το γενικότερο κλίμα και τις προσδοκίες ώστε να διαμορφώνει μια στρατηγική με συνέπεια-ρεαλισμό στην εφαρμογή της με αντανακλαστικά για μεταβολές στην τακτική εντοπίζοντας επενδυτικές ευκαιρίες σε κλάδους και τίτλους με υγιή οικονομικά χαρακτηριστικά (style, sector switch).

Τη 10ετή περίοδο της παθητικής long στρατηγικής σε διεθνείς δείκτες μετοχών και ομολόγων που υπεραποδίδουν μάλλον διαδέχεται η εποχή των μεμονωμένων επιλογών και της πιο ενεργής διαχείρισης.

Μετοχές

Το 2019 οι αγορές μετοχών κυρίως παγκόσμια σημείωσαν θετικές αποδόσεις σε αντίθεση με την επιβράδυνση στην παγκόσμια ανάπτυξη. Διαψεύστηκαν οι προβλέψεις για επερχόμενο Bear Market, οι δε διεθνείς αγορές μετοχών παρουσιάστηκαν ισχυρές κλείνοντας σε υψηλότερα επίπεδα τιμών σε σχέση με την αρχή του έτους με τον αμερικανικό S&P 500 την 20/12 να σημειώνει άνοδο 28,5%, στην Ευρώπη ο γερμανικός DAX με άνοδο 26,15%, στην Ιαπωνία ο Nikkei 225 με άνοδο 19,02% και στην Κίνα ο SSEC με άνοδο 20,49%.

Σύμφωνα με αναλυτές της Blackrock, ιστορικά οι αγορές μετοχών τείνουν να υπεραποδίδουν στις τελευταίες φάσεις του οικονομικού κύκλου. Το γενικότερο επενδυτικό κλίμα και οι νέες τοποθετήσεις σε μετοχές δεν χαρακτηρίζονται από μεγάλη ευφορία ενώ έχει καταγραφεί το 2019 αποκόμιση ρευστότητας από τις διεθνείς αγορές μετοχών σύμφωνα με τις EPFR και IC.

Το 2020 η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται στα τελευταία στάδια του οικονομικού κύκλου, σε ένα χαμηλό καθεστώς επιτοκίων και αποδόσεων ομολόγων που συνηγορεί σε τοποθετήσεις μετοχών ως τον πιο ελκυστικό προορισμό βάσει σχέσης κινδύνου-απόδοσης.

Το overweight σε μετοχές βασίζεται κυρίως στο ότι η αποφυγή ύφεσης την διετία 2020-2021 ενδεχομένως δεν έχει αποτυπωθεί πλήρως στις τιμές των μετοχών. Εταιρίες με ποιότητα των ισολογισμών, σταθερή κερδοφορία, χαμηλά επίπεδα μόχλευσης και μερισματική απόδοση (value stocks) αναμένεται να κερδίσουν το ενδιαφέρον των επενδυτών σε σχέση με εταιρίες με προοπτικές ανάπτυξης που όμως δεν διαθέτουν τα παραπάνω στοιχεία (growth) καθώς θεωρούνται αμυντικές σε ένα περιβάλλον με πιθανότητα οικονομικής επιβράδυνσης την επόμενη διετία.

Σε γεωγραφικό επίπεδο, οι μετοχές στις ΗΠΑ με το μεγαλύτερο μέρος της κερδοφορίας τους στην εγχώρια οικονομία (69%) παρουσιάζονται πιο αμυντικές σε σχέση με την  Ευρώπη (47%) ιδιαίτερα σε ένα περιβάλλον νέας όξυνσης στις διεθνείς εμπορικές  διενέξεις.

Η πολιτική αβεβαιότητα όμως ενόψει εκλογών το 2020 τείνει να αναθεωρεί αρνητικά σε σχέση με το 2019 την έκθεση των επενδυτικών οίκων σε μετοχές των ΗΠΑ μετά το 1^ο εξάμηνο. To γεγονός της στροφής σε πιο ασφαλείς κλάδους μετοχών ευνοεί και τις εταιρίες κοινής ωφέλειας.

Η έκθεση στην Ευρώπη μετά την υπεραπόδοση το 2019 αντιμετωπίζει προκλήσεις λόγω του χαμηλού ρυθμού ανάπτυξης και παρά την ελκυστικότητα τους χάσματος μεταξύ μερισματικής απόδοσης και αποδόσεων των ευρωπαϊκών ομολόγων.

Στις ανεπτυγμένες οικονομίες των ΗΠΑ, Ευρώπης και Κίνας το μεγαλύτερο όφελος από τις χαλαρές νομισματικές πολιτικές των τοπικών κεντρικών τραπεζών φαίνεται να έχει προεξοφληθεί σε αντίθεση με τις προοπτικές νέων παρεμβάσεων στις αναδυόμενες οικονομίες.

Αναγνωρίζονται συνεπώς πολλές επενδυτικές ευκαιρίες στις αναδυόμενες αγορές όπου ο ελεγχόμενος πληθωρισμός βοηθάει για νέες παρεμβάσεις από τις εγχώριες κεντρικές τράπεζες και αρχές. Στην περίπτωση μάλιστα που οι εμπορικοί πόλεμοι συνεχιστούν χώρες εκτός Κίνας όπως Βιετνάμ, Μαλαισία, Ταϋλάνδη, Ινδία και Φιλιππίνες ενδέχεται να ευνοηθούν και να αποτυπωθεί αυτό στις σχετικές αγορές.

Μεταξύ των αναδυομένων αγορών που θα ευνοηθούν από τους υψηλούς ρυθμούς κερδοφορίας κοντά στο 12% το 2020 οι κινεζικές μετοχές παρουσιάζονται εύλογα ευαίσθητες στην εμπορική διένεξη με τις ΗΠΑ ωστόσο θα πρέπει να σημειωθεί ότι μόνο το 2% των πωλήσεων των κινεζικών εισηγμένων σημειώνεται στη Β. Αμερική και το 86% εγχώρια σύμφωνα με στοιχεία της UBS.

Οι κινεζικές μετοχές ευνοούνται επίσης από τις δυνητικές θετικές παρεμβάσεις των κινεζικών αρχών αλλά και από την τάση που υπάρχει παγκόσμια οι κινεζικές μετοχές να λαμβάνουν μεγαλύτερη στάθμιση στους διεθνείς δείκτες καθώς διογκώνονται οι κεφαλαιοποιήσεις.

Οι κινεζικές μετοχές παρόλα τα υψηλά επίπεδα μεταβλητότητας και το αυξημένο αριθμό πτωχευμένων εταιριών το 2019 προσφέρουν μεγάλα οφέλη διασποράς και διαφοροποίησης χαρτοφυλακίου με σημαντικό στοιχείο την σωστή επιλογή τίτλων.

Η Ιαπωνία για τους αναλυτές της Morgan Stanley στην ετήσια στρατηγική της αποτελεί μια αγορά η οποία έχει υποτιμηθεί σχετικά με την προοπτική συνέχισης αντιστροφής του οικονομικού κλιματος και παρά την αδυναμία υψηλών δεικτών ανάπτυξης με προοπτική αποδόσεων 9% για τον Topix.

Σε κλαδικό επίπεδο, στην Ιαπωνία ο κλάδος των επενδύσεων σε εταιρίες ακινήτων αναμένεται από πολλούς επενδυτικούς οίκους όπως η UBS ως καλύτερα τοποθετημένος για μια συνεχιζόμενη κατάσταση χαμηλών επιτοκίων.

Η ίδια εταιρία στην Ασία εντοπίζει ότι οι μερισματικές αποδόσεις βρίσκονται πάνω από τον ιστορικό μέσο τους.

Ακόμα και με ενδιάμεση εμπορική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ-Κίνας, η αβεβαιότητα θα συνεχίσει να βαρύνει το επιχειρηματικό κλίμα.

Μη εξαγωγικές εταιρίες αποτελούν φυσικό αντιστάθμισμα σε φάσεις εμπορικών πολέμων ιδιαίτερα στις ισχυρές οικονομίες με κυβερνήσεις και βούληση να παρέμβουν για την στήριξη της ανάπτυξης όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα και λιγότερο η Ευρωζώνη λόγω της πιο σύνθετης δομής αποφάσεων.

Οι κλάδοι καταναλωτικών προϊόντων προτιμώνται ως πιο αμυντικοί λόγω της αναμενόμενης συνέχισης της βελτίωσης στην αγορά εργασίας και τις αμοιβές με πρωταγωνιστή τον κλάδο αγαθών πολυτελείας-μη βασικής κατανάλωσης στις ΗΠΑ.

Παρουσιάζονται δε πιο ευνοϊκοί καθώς έχουν τη δυνατότητα να μετακυλήσουν δασμούς με ελάχιστη επίδραση από τις διεθνείς γεωπολιτικές εξελίξεις. Οι κλάδοι προϊόντων διαρκών αγαθών, ρουχισμού, αυτοκινήτων, διασκέδασης παρουσιάζονται πιο ευνοϊκοί σε σχέση με τους κλάδους πρώτων υλών και τεχνολογίας.

Επίσης θετικές είναι οι προβλέψεις για τον κλάδο υγείας των ΗΠΑ και τα προϊόντα τεχνολογίας (Blackrock).

Ο εξαγωγικός καταναλωτικός κλάδος της Ευρώπης στις αναδυόμενες αγορές αναμένεται να ευνοηθεί από την οικονομική ανέλιξη της μεσαίας τάξης στις αναδυόμενες αγορές παρά την αβεβαιότητα για το διεθνές εμπόριο.

Στην Ασία οι κινεζικές εταιρίες του διαδικτυακού κλάδου και η 5G τεχνολογία αναμένεται να ευνοηθούν από τον εκσυγχρονισμό των δικτύων. Ως οι λιγότερο ευνοϊκοί κλάδοι παρουσιάζονται της πληροφορικής και πρώτων υλών καθώς θεωρούνται εκτεθειμένες στις δυσμενείς μεταβολές στα επιχειρηματική εμπιστοσύνη.

Εφόσον ενταθούν οι εμπορικές διενέξεις οι εταιρίες κατασκευής υποδομών στις αναδυόμενες αγορές πλην Κίνας λογικά θα αποδώσουν σε μια τάση εξόδου τις βιομηχανίας από την Κίνα στις περιφερειακές χώρες. Ενδεχόμενες προσωρινές διενέξεις όμως θα μπορούσαν να δώσουν επενδυτικές ευκαιρίες σε ένα περιβάλλον επενδυτών ευαίσθητων για ρευστοποιήσεις στα διορθωτικά κύματα του 2020.

Ο κλάδος των επεξεργαστών μετά από μια έντονα ανοδική κίνηση από το 2016 ευνοήθηκε από τις νέες τεχνολογίες μαζικής αποθήκευσης και κινητής τηλεφωνίας ενθαρρύνοντας τους παραγωγούς για αυξήσεις στην παραγωγή και σε νέες επενδύσεις, όμως το 2018 αντιμετώπισε κρίση λόγω της διένεξης ΗΠΑ-Κίνας.

Σύμφωνα με αναλυτές (Barclays) τα χειρότερα για τον κλάδο βρίσκονται πίσω και το ενδεχόμενο καλύτερων τιμών το 2020 είναι πιθανό, ωστόσο οι επενδυτές θα πρέπει να προσέξουν το γεγονός ότι οι αποτιμήσεις ήδη βρίσκονται σε επίπεδα προς της κρίσης και ενδεχομένως έχουν προεξοφλήσει σε μεγάλο βαθμό την ανάπτυξη της σχετικής τεχνολογίας.

Από τους growth κλαδους λιγότερο ευάλωτος στους εμπορικούς πολέμους παρουσιάζεται  ο κλάδος πληροφορικής (Barclays) και κυρίως προϊόντων προγραμματισμού προς τις επιχειρήσεις υπηρεσιών που επιδιώκουν μεγαλύτερη αποδοτικότητα και αναζητούν εκσυχρονισμό και αναβαθμίσεις στο λογισμικό (cloud κτλ.).

Παρά το γεγονός ότι ο κλάδος υπηρεσιών πληροφορικής-προγραμματισμού με πρωταγωνιστές τις μετοχές FANG (Facebook, Apple, Netflix, Google-Alphabet) έχει σημειώσει αύξηση στις αποτιμήσεις, παρουσιάζεται ευνοϊκότερος των επεξεργαστών-ημιαγωγών-hardware που είναι πιο ευαίσθητοι στις αρνητικές εξελίξεις (ΑΕΠ, εμπορικοί πόλεμοι).

Ο ίδιος οίκος προβλέπει ο κλάδος των εταιριών εξόρυξης και παραγωγής πετρελαίου όπως υποαπέδωσε στο ράλι των μετοχών και της τιμής του αργού πετρελαίου το 2019, αναμένεται ομοίως  το 2020 με τον σχετικό κλάδο να σημειώσει μείωση στα κέρδη ανά μετοχή και να μην προτιμάται ως κύρια επενδυτική επιλογή.

Ιδιαίτερα σε μια προεκλογική περίοδο στις ΗΠΑ το 2020 όπου αναμένεται να προβληθεί η αλλαγή κλίματος και η υπερθέρμανση του πλανήτη με προτάσεις για σχέδια εναλλακτικής ενέργειας όπως και λόγω της προσπάθειας ελέγχου της τιμής του πετρελαίου από τις χώρες του OPEC και των συνεργατών με μειωμένη προσφορά αναμένεται να συντελέσει περισσότερο στην υποαπόδοση της τιμής των μετοχών των εταιριών έναντι της τιμής του πετρελαίου ευνοώντας και σχετικές στρατηγικές στην αγορά παραγώγων.

Ο κλάδος των τηλεπικοινωνιών παρά την μερική ανάκαμψη στην κερδοφορία το 2019 δείχνει ευάλωτος για βελτίωση των μεγεθών το 2020 με αποτέλεσμα να παρουσιάζεται ουδέτερος στις επενδυτικές επιλογές πολλών επενδυτικών οίκων (UBS).

Τίτλοι σταθερού εισοδήματος

Οι αποδόσεις των τίτλων σταθερού εισοδήματος διολίσθησαν απότομα το 2019 ενώ χαρακτηριστικό της κατάστασης σύμφωνα με την UBS είναι το γεγονός ότι στο τέλος του έτους η προσφορά τίτλων με αρνητική απόδοση ανέρχεται παγκόσμια σε 12 τρισ. δολάρια.

Η προσδοκία είναι ότι δεν υπάρχει χώρος για πολύ χαμηλότερα επίπεδα αποδόσεων το 2020 αλλά δεν προβλέπεται από τους αναλυτές (UBS) κάποια αντίθετη μεγάλη άνοδος ωθώντας τους επενδυτές σε πιο επικίνδυνα εργαλεία.

Από την άλλη, παρατηρείται ότι πολλοί εκδότες υψηλού ρίσκου παρουσιάζουν σημάδια χειροτέρευσης στην πιστοληπτική ικανότητα. Η επιλογή των επενδυτών που βελτιστοποιεί τη συνθήκη ρίσκου-απόδοσης εντοπίζεται μεταξύ των πολύ «ασφαλών» και πολύ «επικίνδυνων» εκδοτών (μεσαία διαβάθμιση).

Παρόλη την επιθυμία για συγχρονισμένες στηρικτικές νομισματικές πολιτικές των κεντρικών τραπεζών η παγκόσμια αγορά ομολόγων αναμένεται να σημειώσει διαφοροποιήσεις το 2020. Προσδοκία των αναλυτών (Morgan Stanley) είναι ότι τα κρατικά ομόλογα των ΗΠΑ και  της Ιαπωνίας θα υπεραποδόσουν τελικά των αντίστοιχων βρετανικών  και γερμανικών ομολόγων με αστερίσκο την μεταβλητότητα κατά την προεκλογική περίοδο στις ΗΠΑ.

Στις ΗΠΑ, παρά το τελευταίο ράλι , τα κρατικά ομόλογα της χώρας προσφέρουν αντιστάθμιση στην μετοχική αγορά λόγω αρνητικής συσχέτισης. Η αναμονή των επενδυτών για μια πιο απότομη καμπύλη αποδόσεων λόγω διατηρήσιμης ανάπτυξης στις ΗΠΑ, για ανοχή επίσης της Fed σε υψηλότερα επίπεδα πληθωρισμού αλλά και η προοπτική για αγορές τίτλων κοντινής διάρκειας από την κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ, αναμένονται να ευνοήσουν τα treasuries με λήξεις-διάρκεια μεταξύ 2-5 ετών και τίτλων με προστασία από τον πληθωρισμό.

Τα ομόλογα των αμερικανικών περιφερειών παρουσιάζονται ελκυστικά λόγω της πτώσης των αποδόσεων, των φορολογικών απαλλαγών τους στις ΗΠΑ και της δυναμικής προσφοράς-ζήτησης καθώς αναμένεται οι νέες εκδόσεις να είναι λιγότερες από τις ανακλήσεις-λήξεις (Morgan Stanley) με μόνο προβληματισμό ότι μια μεγαλύτερη του αναμενόμενου οικονομική επιβράδυνση θα μπορούσε να ρίξει ακόμα πιο χαμηλά τις αποδόσεις των χωρίς κίνδυνο ομολόγων αλλά και να αυξήσει τα spread σε σχέση με τα υπό συζήτηση ομόλογα.

Στην Ευρώπη τα χαμηλά επιτόκια και το αυξημένο πολιτικό ρίσκο μαζί με την προοπτική για χαλαρή νομισματική πολιτική της ΕΚΤ σε συνδυασμό και με τις απαισιόδοξες προβλέψεις ανάπτυξης ευνοούν τα κρατικά ομόλογα της ευρωπαϊκής περιφέρειας ενώ το 2020 αναμένεται πτώση στη μεταβλητότητα των αποδόσεων που ευνοεί τα εταιρικά ομόλογα υψηλού ρίσκου και λόγω αναμενόμενων θετικών ροών κεφαλαίων και ειδικά του ευρωπαϊκού τραπεζικού κλάδου ο οποίος έχει σημειώσει σημαντική βελτίωση στους ισολογισμούς (Blackrock).

Στις αναδυόμενες αγορές αρκετοί  επενδυτικοί οίκοι όπως η UBS εντοπίζουν ότι τα κρατικά ομόλογα με εκδόσεις σε αμερικανικό δολάριο προσφέρουν αποδόσεις περίπου 5% (EMBIGD Index) και αποτελούν καλό εργαλείο στην διαφοροποίηση χαρτοφυλακίων σε μια ομάδα οικονομιών όπου οι ρυθμοί ανάπτυξης εξακολουθούν να είναι υψηλότεροι των ανεπτυγμένων αγορών.

Έναν ελκυστικό προορισμό ως εναλλακτική των υψηλού κινδύνου-απόδοσης ομολόγων (high yield) εντοπίζουν οι αναλυτές στις εταιρίες που αναμένεται να επωφεληθούν από τους μετασχηματισμούς στη νομοθεσία για το περιβάλλον και την κοινωνική εταιρική διακυβέρνηση (ESG).

Νομίσματα και συναλλαγματικές ισοτιμίες

Η κύρια προσδοκία είναι ότι το δολάριο ΗΠΑ θα υποτιμηθεί εντός του 2020. Το ασφαλές νόμισμα με υψηλές αποδόσεις είχε στηριχθεί τα προηγούμενα χρόνια από υψηλότερα επιτόκια, αποφυγή ρίσκου και φόβων για το διεθνές εμπόριο όπως επίσης και από την τάση για επαναπατρισμό κερδών των εταιριών των ΗΠΑ (βλ. Αpple) που σε συνδυασμό με τους υψηλούς δείκτες παγκόσμιας ανάπτυξης ευνόησαν την οικονομία των ΗΠΑ.

Η παγκόσμια επιβράδυνση και το γεγονός ότι με την οικονομία των ΗΠΑ στην τελευταία φάση του οικονομικού κύκλου σε συνδυασμό με την πολιτική αβεβαιότητα λόγω εκλογών και την συνεχόμενη αρνητική επίδραση από την επιβολή δασμών αυξάνουν την πιθανότητα προς ένα πιο αδύναμο δολάριο (UBS) το 2020.

Αντίστροφα το ευρώ , με τις προβλέψεις για ένα ομαλό Brexit και μια μερική ανάκαμψη στις ευρωπαϊκές οικονομίες, αναμένεται να σημειώσει περιορισμένες αλλά θετικές επιδόσεις.

Η τάση προς αποφυγή ρίσκου το 2020 ευνοεί το ιαπωνικό Γεν και το ελβετικό φράγκο ως καταφύγια ασφαλείας, ωστόσο το καθεστώς χαμηλών επιπέδων πληθωρισμού παγκόσμια δεν ευνοεί τα νομίσματα με χαμηλές αποδόσεις.

Ευνοημένα αναμένονται τα νομίσματα σε χώρες των αναδυομένων αγορών με ελεγχόμενα επίπεδα πληθωρισμού, προοπτικές ανάπτυξης, παραγωγικότητας και κυβερνητικών αναπτυξιακών πολιτικών, όπως η Ινδία ενώ στην Λατινική Αμερική το νόμισμα της Βραζιλίας αναμένεται να προσφέρει αποδόσεις το 1^ο εξάμηνο του 2020 λόγω ανάκαμψης της οικονομίας, λογικών αποτιμήσεων και πρωτίστως βούλησης για μεταρρυθμίσεις από την κυβέρνηση.

Κυκλικά νομίσματα όπως το αυστραλιανό δολάριο , η νορβηγική και η σουηδική κορώνα αναμένονται να σημειώσουν κέρδη το 1^ο εξάμηνο του 2020 με μερική αντιστροφή το 2^ο εξάμηνο. Η βρετανική λίρα αναμένεται να κινηθεί ανοδικά το 1^ο τρίμηνο του 2020 καθώς διαφαίνεται σταθεροποίηση στο πολιτικό σκηνικό μετά τις τελευταίες εκλογές και πιο πιθανό σενάριο ένα ομαλό Brexit.

Εμπορεύματα

Πρωταγωνιστές της χρονιάς, ο χρυσός και το αργό πετρέλαιο σημείωσαν το 2019 αποδόσεις περίπου 12,5 % και 35% αντίστοιχα. Οι τοποθετήσεις στις αρχές της χρονιάς ξεκίνησαν ως πρόταση για αντιστάθμισμα στο ενδεχόμενο διορθωτικής κίνησης στις αγορές μετοχών.

Η τιμή όμως του αργού πετρελαίου και των παραγώγων του ευνοήθηκε τελικά τόσο λόγω του αυξημένου γεωπολιτικού ρίσκου στην Μ. Ανατολή (Ιράν) όσο και της πολιτικής σύσφιξης της προσφοράς πετρελαίου από τις μεγάλες πετρελαιοπαραγωγούς χώρες.

Για το 2020 προβλέπεται αύξηση στην τιμή του χρυσού (χαμηλότερος ρυθμό) λόγω χαμηλών αποδόσεων των διεθνών ομολόγων και των προβλέψεων για αδύναμη ανάπτυξη που μειώνουν το κόστος ευκαιρίας διακράτησής χρυσού ενώ η πολιτική αβεβαιότητα στις ΗΠΑ και οι ενδεχόμενες φάσεις πολιτικής έντασης διεθνώς θα μπορούσαν να προσελκύσουν νέες θέσεις.

Οι ανησυχίες για την παγκόσμια ανάπτυξη δεν ευνοούν τα εμπορεύματα που συνδέονται με τον οικονομικό κύκλο. Ύφεση στην βιομηχανική και επενδυτική δραστηριότητα αναμένεται να οδηγήσει σε πλεονάζουσα προσφορά τόσο στα βιομηχανικά μέταλλα όσο και στο πετρέλαιο και τα παράγωγά του.

Στο πετρέλαιο ωστόσο υπάρχει συντονισμένος μηχανισμός από τον OPEC και τους συνεργάτες του για τον έλεγχο της προσφοράς με πρόθεση για παρέμβαση, ειδικά εφόσον η τιμή του αργού διολισθήσει στην περιοχή γύρω στα $52/βαρέλι (WTI).

Στα βιομηχανικά μέταλλα οι πρωταγωνιστές αλουμίνιο και χαλκός αναμένεται να κεντρίσουν το ενδιαφέρον των επενδυτών σε ενδεχόμενες διορθωτικές κινήσεις, όμως στο ενδεχόμενο θετικής έκπληξης στο ζήτημα της παγκόσμιας ανάπτυξης ενδέχεται να υποαποδόσουν έναντι των τιμών στα πετρελαιοειδή.

• Μιλτιάδης Παπαϊωάννου,CFA, Τμήμα Διεθνών Αγορών ,Ελληνοαμερικανική Χρηματιστηριακή Α.Ε.Π.Ε.Υ. & Asset Management
• Αντώνης Ζαΐρης,Αναπλ.Αντιπρόεδρος ΣΕΛΠΕ, Επικ.Καθηγητής Πανεπιστημίου Νeapolis ,Πάφος

Η αδυναμία αυτή αναγνώρισης και κατανόησης των κρίσιμων προβλημάτων από τις ηγεσίες σε παγκόσμιο επίπεδο ήταν απολύτως ορατή, γεγονός που από την μια, συμπαρέσυρε χρονικά την κρίση επί μια δεκαετία και από την άλλη, ενδυνάμωσε κινήματα και προσωπικότητες που εξέφρασαν ακραίο λαϊκιστικό πολιτικό λόγο.

Των Δρ. Αντώνη Ζαϊρη και Δρ. Γεώργιου Δίελλα

Με τον τρόπο αυτό, ο κοινωνικά και πολιτικά εκφρασμένος λαϊκισμός έλαβε κρίσιμο μερίδιο στην πολιτική αγορά, καθώς σε σχέση με τα παραδοσιακά κόμματα είχε να αντιπροτείνει «άμεσα εφαρμόσιμες» λύσεις, με δήθεν φιλολαϊκό αφήγημα.

Οι δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις στάθηκαν αμήχανες, καθώς το δυσμενές και τοξικό περιβάλλον λιτότητας έδωσε ώθηση στον λαϊκισμό, προκαλώντας ταυτόχρονα ισχυρές αντιμεταρρυθμιστικές αντιστάσεις από πλευράς κοινωνίας λόγω δυσκολίας αφομοίωσης. Από την άλλη έπρεπε να ξεπεραστούν δύο κυρίαρχα εμπόδια:

Πρώτον, η παγιωμένη αναχρονιστική νοοτροπία, σε ένα βαθμό δικαιολογημένη δεδομένης της πολύχρονης κρίσης, αντιτάχθηκε στο μακροπρόθεσμο βασανιστικό ορίζοντα υλοποίησης μεταρρυθμίσεων.  Τούτο αναδεικνύει την ανάγκη ουσιαστικής ενημέρωσης της κοινωνίας για την αναγκαιότητα των μεταρρυθμίσεων που διευκολύνουν τις ζωές όλων, μακριά από πελατειακές, μονοσήμαντες αντιλήψεις και νοοτροπίες.

Δεύτερον, η πρόταξη της έννοιας του ιδίου, σε βάρος του συλλογικού συμφέροντος εφόσον οι σύγχρονες καπιταλιστικές κοινωνίες της Δύσης απώλεσαν μπροστά στην επιδίωξη του κέρδους, κάθε έννοια αλληλεγγύης, συνεργατικότητας και κοινωνικής υπευθυνότητας, ταυτισμένες με το ίδιον προσωπικό όφελος που συνεπαγόταν κύρος, αναγνώριση, κινητοποίηση εσωτερικών μηχανισμών ανάδειξης και καταξίωσης, βασισμένων εν πολλοίς στην ανθρώπινη ματαιοδοξία.

Ωστόσο, οι Κοινωνίες υπάρχουν και λειτουργούν πρωτίστως στη βάση εξυπηρέτησης του γενικού και όχι των επιμέρους συμφερόντων και αυτό δεν αποτελεί σύνθημα αλλά προορισμό, τρόπο ζωής και παραδειγματικής συμπεριφοράς απ΄ όλους, εθνικές ηγεσίες,  εκπροσώπους του λαού και επιτελικά στελέχη των κυβερνήσεων.

Οι οικονομικές επιπτώσεις σε πολλά κράτη της Δύσης υπήρξαν εξαιρετικά δυσμενείς και βαριές. Οι κακές πολιτικές κυβερνήσεων και η λανθασμένη ερμηνεία για την έννοια του κοινωνικού κράτους, οδήγησαν σε υπέρογκα χρέη και δημοσιονομικά ελλείμματα, δύσκολα αναστρέψιμα και μη ελέγξιμα.

Η αναγκαιότητα άμεσης επιβολής μέτρων για αποτροπή περαιτέρω δημοσιονομικού εκτροχιασμού στη χώρα μας «γέννησαν» αδικαιολόγητα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα, που δεν συνάδουν με τον ρόλο του κράτους στην οικονομία και την κοινωνία και υπονομεύουν την ανάπτυξη και τις επενδύσεις.

Η αντιμετώπιση βεβαίως του δημοσιονομικού ελλείμματος και του ελλείμματος ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, λόγω υστέρησης εξαγωγών, στέφθηκε με επιτυχία λόγω των προηγούμενων μέτρων.

Δημιούργησε ωστόσο σήμερα δύο νέου τύπου ελλείμματα, εξίσου σοβαρά, που τόσο οι Θεσμοί όσο και η δική μας προηγούμενη Κυβέρνηση, δυσκολεύτηκαν να διαχειριστούν. Πρόκειται για το έλλειμμα επενδύσεων και το έλλειμμα χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας.

Όσον αφορά τις εγχώριες  επενδύσεις παγίου κεφαλαίου στη χώρα μας, αυτές υποχώρησαν από τα 50δις στα 20δις με 32δις όμως αποσβέσεις, ενώ υστέρηση παρατηρείται και στις ξένες άμεσες επενδύσεις που κυμαίνονται γύρω στο 2% αλλά συνιστούν αναγκαία συνθήκη επίτευξης υψηλών ρυθμών ανάπτυξης. Συνολικά στη χώρα επενδύουμε το 10% περίπου του ΑΕΠ από 20% που ήταν την περίοδο προ κρίσης.  

Όσον αφορά το έλλειμμα χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας, αυτό θα σταματήσει να υφίσταται σταδιακά όταν ενεργοποιηθούν μηχανισμοί και εισέλθει σε πλήρη κανονικότητα η εξασφάλιση πρόσβασης του εγχώριου τραπεζικού συστήματος στις διεθνείς αγορές κεφαλαίου και χρήματος με ικανοποιητικά επιτόκια.

Είναι ενθαρρυντική η κίνηση του Ελληνικού Δημοσίου στις 16/7/2019 που δανείστηκε 2,5δις με επιτόκιο 1,9% μέσω 7ετούς ομολόγου, ενώ οι  προσφορές ξεπέρασαν τα 13 δις υπερκαλύπτοντας κατά πέντε φορές την έκδοση.

Αντίστοιχα η πρότερη έκδοση 10ετούς ομολόγου στις  5 Μαρτίου 2019 επιβαρύνθηκε με επιτόκιο 3,9%.

Εστιάζοντας στην Ελλάδα της επόμενης μέρας απόλυτη προτεραιότητα συνιστούν δύο βασικές κατευθύνσεις πολιτικής που σχετίζονται με το brand positioning της χώρας.

Η πρώτη είναι η τοποθέτηση της χώρας μας στην Οικονομία μέσα από ένα νέο Εθνικό παραγωγικό μοντέλο που θα κληθεί να υπηρετήσει η παρούσα Kυβέρνηση, καθώς είναι απαραίτητο να αλλάξουν και να επαναπροσδιοριστούν οι συσχετισμοί που αφορούν τις έννοιες: κεφάλαιο, παραγωγή, αγορά, δημόσιος τομέας, εργασιακές σχέσεις, συνδικαλισμός.

Η δεύτερη είναι η τοποθέτηση της χώρας στο διεθνές σκηνικό που απαιτεί επανασχεδίαση της εξωτερικής πολιτικής, με αξιοποίηση των διεθνών συσχετισμών, και διακριτό ενεργό ρόλο για την Ελλάδα, στο πλαίσιο ανάληψης πρωτοβουλιών και εφαρμογής ενεργών πολιτικών εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όλα αυτά βεβαίως χρήζουν πολιτικών εμπνευσμένων ηγεσιών, που διαθέτουν επιστημονική και τεχνολογική επάρκεια πρωτίστως, αλλά κυρίως εμπειρία πραγματικότητας και γνώση του διεθνούς περιβάλλοντος και της λειτουργίας της αγοράς.

Με άλλα λόγια, εμπειρία  καθημερινότητας, που σημαίνει διαμόρφωση στρατηγικής που εκπορεύεται από μελέτη και ανάλυση της συμπεριφοράς της διεθνούς πολιτικής και οικονομίας, αλλά όχι βασισμένων σε απόψεις μεμονωμένων ιδιαίτερων, διεθνών και εγχώριων  συμφερόντων συγκεκριμένων ομάδων.

Η χώρα χρειάζεται και τα δύο. Με ικανότητα σύνθεσης διαφορετικών αντιλήψεων και συγκεκριμένο στοχοθετημένο όραμα που θα προσεγγίζει την πραγματικότητα του μέσου πολίτη.

Με ανεπτυγμένο κριτήριο αντιπροσωπευτικότητας και ευαισθησία σε θέματα κοινωνικής συνοχής και αλληλεγγύης.

Χώρα απαλλαγμένη από ερασιτεχνισμούς, πειράματα, προσωπικές αλαζονείες και εγωκεντρισμούς.

Στην υπηρεσία του γενικού και όχι των επιμέρους συμφερόντων, καθώς οι πολιτικές επιλογές του σήμερα, έχουν το ελάττωμα να επιβεβαιώνονται αύριο.

*Δρ. Αντώνης Ζαϊρης, Αναπλ. Αντιπρόεδρος ΣΕΛΠΕ,Μέλος της Ενωσης Αμερικάνων Οικονομολόγων και της Αμερικάνικης Φιλοσοφικής Εταιρίας.
Δρ. Γεώργιος Δίελλας διδάσκει στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο και στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης

Και κατά δεύτερον, αποταμιευτικής λογικής που ενυπάρχει στο σώμα της κοινωνίας και βεβαίως προϋποθέτει ένα υγιές τραπεζικό σύστημα που αποπνέει εμπιστοσύνη, ασφάλεια και συναλλακτική φερεγγυότητα με τους πολίτες.

Του Δρ. Αντώνη Ζαΐρη*

Οσον αφορά τον προσδιορισμό του πολυσηζητημένου κατώτατου μισθού ή εν πάσει περιπτώσει, ενός ελάχιστα εγγυημένου εισοδήματος έχει προφανώς αξία στο πλαίσιο της εφαρμογής Πολιτικών στήριξης της Απασχόλησης, αντιμετώπισης της Ανεργίας και ενίσχυσης μεσομακροπρόθεσμα του ονομαστικού Εισοδήματος.

Είναι γεγονός από την άλλη ότι η αύξηση του κατώτατου μισθού που υπερβαίνει τις δυνατότητες –αντοχές της Οικονομίας, την ωθεί μεσομακροπρόθεσμα σε αύξηση της ανεργίας και απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων, ανοίγει δε έναν διάλογο μεταξύ κοινωνικών εταίρων και κυβέρνησης που μόνο σχέση δεν έχει με την βελτίωση του δείκτη παραγωγικότητας της Οικονομίας.

Για παράδειγμα ένας από τους λόγους της μεγάλης εκτίναξης της ανεργίας το 2009 ήταν η κατά 4,5%, πάνω από τις αντοχές της Οικονομίας, αύξηση του κατώτατου μισθού.

Αύξηση επίσης του κατώτατου μισθού δίχως διασύνδεσή του με την Παραγωγικότητα της Οικονομίας, διευρύνει το χάσμα πραγματικού και νομοθετημένου μισθού, με αποτέλεσμα πολλές μικρές επιχειρήσεις να επιδιώκουν να βρούν διέξοδο μέσω της αδήλωτης εργασίας, με ότι αυτό βεβαίως συνεπάγεται για τις εισφορές και τα φορολογικά έσοδα του Κράτους.

Αξίζει ωστόσο να γίνει παράθεση χρήσιμων στοιχείων που αφορούν τη σύγκριση μέσου και κατώτατου μισθού σε σχέση με το μέγεθος της επιχείρησης.

Για παράδειγμα με βάση επίσημα στοιχεία ΕΡΓΑΝΗ το 63,5% (367000 θέσεις εργασίας) των θέσεων εργασίας που αμείβονται με κατώτατο μισθό στις πολύ μικρές Επιχειρήσεις (μέχρι 10 ασφαλισμένοι) είναι είτε μερικής είτε πλήρους απασχόλησης.

Στις μικρές Επιχειρήσεις το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 48,1% (236000 θέσεις εργασίας), ενώ στις μεγάλες Επιχειρήσεις ο μέσος μισθός ανέρχεται στα 1.346 ευρώ, σχεδόν διπλάσιος των πολύ μικρών Επιχειρήσεων.

Σε περαιτέρω ανάλυση του μέσου μισθού κατά κατηγορία κλάδου, με βάση στοιχεία ΕΡΓΑΝΗ, στη μεν Μεταποίηση παρατηρείται αύξηση +13% (129 ευρώ) του μέσου μισθού δηλαδή 1.111 ευρώ σε σχέση με το μέσο μισθό της αγοράς (982 ευρώ).

Στο Εμπόριο αντίστοιχα παρατηρείται υστέρηση -8% (80 ευρώ) του μέσου μισθού σε σχέση με το μέσο όρο της αγοράς, στην εστίαση -62% σε σχέση με το μέσο μισθό ενώ εντυπωσιακή είναι η αύξηση +53% (520 ευρώ) του μέσου μισθού στο Δημόσιο σε σχέση με τον μέσο όρο.

Συμπερασματικά αν αναρωτιόταν τελικά κανείς ποιούς αφορά ο κατώτατος μισθός η πιθανολογούμενη απάντηση, βασισμένη πάντα σε έρευνες και μελέτες, θα ήταν ότι αφόρα 200.000 περίπου θέσεις πλήρους και μερικής απασχόλησης στη Λιανική αγορά και 190.000 περίπου θέσεις εργασίας που απασχολούνται στο κλάδο της Εστίασης.

Η οποιαδήποτε ως εκ τούτου σοβαρή συζήτηση περί αύξησης του κατώτατου μισθού θα προϋπέθετε συζήτηση και περί του νέου προτύπου κατανάλωσης που έχει ανάγκη η χώρα μέσω εγχωρίως παραγομένων πρώτων υλών – προϊόντων που με τη σειρά τους θα μετασχηματιστούν σε καταναλωτικά προϊόντα και όχι μέσω εισαγόμενων πρώτων υλών που δεν παρέχουν προστιθέμενη αξία στην οικονομία και δεν αφορούν εγχώρια εισοδήματα αλλά αντίθετα εισοδήματα για ξένους.

Σε αυτή ακριβώς την περίπτωση και μη λαμβανομένης υπόψη της προϋπόθεσης μεταβολής του σκεπτικού σύνθεσης της καταναλωτικής δαπάνης η αύξηση του κατώτατου μισθού μέσω νομοθετικής ρύθμισης αυτό που καταφέρνει είναι η περαιτέρω ενίσχυση και τόνωση των εισαγωγών με ταχεία επιβάρυνση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και βεβαίως η ενίσχυση των ξένων εισοδημάτων με δυσμενείς σωρευτικά επιπτώσεις στην ανεργία.

Έχει μεγάλη σημασία ως εκ τούτου να γίνει απολύτως ξεκάθαρο και κατανοητό ότι μόνον αν καταλήξουμε στο νέο πρότυπο παραγωγής- κατανάλωσης στο πλαίσιο υιοθέτησης ενός εθνικού μεταμνημονιακού σχεδίου τότε και μόνον τότε να αρχίσει ο γόνιμος και εποικοδομητικός κατά τα άλλα διάλογος σχετικά με την αναγκαιότητα αύξησης του κατώτατου μισθού ή όχι.

Στην παρούσα δύσκολη και πολύπλοκη συγκυρία που εγκλωβίζονται άκαιρα κλαδικοί φορείς εργοδοσίας -εργαζομένων αλλά και φορείς της κυβέρνησης με διάφορου τύπου δηλώσεις στερείται από τη μια νοήματος και από την άλλη, λειτουργεί ως τροχοπέδη που δυναμιτίζει την δυναμική επίλυση του προβλήματος ανάκαμψης της Οικονομίας καθώς είναι αδιανόητο οι όποιες τυχόν αυξήσεις να μην συνδεθούν με την αναπτυξιακή προοπτική της χώρας.

Έχει πολλαπλώς μνημονευθεί ότι ο παραγόμενος πλούτος προηγείται της διαμοίρασης του αποτελέσματος της εργασίας καθώς η «ανάποδη» προσέγγιση επιβαρύνει τη λειτουργία του κοινωνικού κράτους , εκτρέπει τον δανεισμό μιας χώρας και είναι μεσομακροπρόθεσμα πηγή αναπαραγωγής κρίσης.

Επί πολλές προηγούμενες δεκαετίες ανέξοδα και αβασάνιστα παρατηρούσαμε τους Ελληνες Πολιτικούς να υπόσχονται τα πάντα στο όνομα μιας επίπλαστης και εύθραυστης ευημερίας που βασίστηκε σε δανεικά χρήματα ως προϊόν εκτεταμένου και ανορίωτου δανεισμού και όχι παραγωγής πλούτου.

Αντί αυτού θα έπρεπε μάλλον να εστιάσουν στην υιοθέτηση έξυπνων Πολιτικών ενίσχυσης της απασχόλησης με έμφαση στη δημιουργικότητα και καινοτομία, με αξιοποίηση των ταλέντων και δεξιοτήτων της νέας γενιάς καθώς μέσα στο πλαίσιο αυτής της αλλαγής σκεπτικού θα βασίζονταν και η αναγέννηση της νέου τύπου Οικονομίας, όπως επιτάσσει η 4η και η 5η Βιομηχανική Επανάσταση και οι ανάγκες της νέας ψηφιακής Οικονομίας και της Ρομποτικής.

*Αναπληρωτής Αντιπρόεδρος ΣΕΛΠΕ, Επίκ.Καθηγητής Πανεπιστημίου Νεάπολις, Πάφος

Οι ταλαιπωρημένοι Έλληνες πολίτες δεν διαθέτουν, μετά από όλα όσα έχουν υποστεί, ούτε υπομονή ούτε και θα δώσουν ιδιαίτερη πίστωση χρόνου στην επόμενη Κυβέρνηση.

Του Αντώνη Ζαΐρη*

Το ευφυές ανέκδοτο του υπερήλικου, πλέον των 90 ετών, ζευγαριού που σκέφτηκε να πάρει διαζύγιο σε αυτή την ηλικία γιατί περίμενε πρώτα να πεθάνουν τα παιδιά τους για να μην τους στεναχωρήσουν, δεν ισχύει εδώ.

Οι Μάκρο και Μίκρο αναλύσεις των ακαδημαϊκών και η δυναμική αύξηση του ΑΕΠ ως πηγή πλούτου που θα βελτιώσει τη λειτουργία της πραγματικής οικονομίας και τις συνθήκες διαβίωσης του μέσου νοικοκυριού από ιδεολογικής πλευράς παραπέμπουν στους ψαλμούς του Δαβίδ, Π.Μ.140:

"Μη εκκλίνης την καρδίαν μου εις λόγους πονηρίας, του προφασίζεσθαι προφάσεις εν αμαρτίαις" και από πρακτικής πλευράς « έπεα πτερόεντα ».

Ας μιλήσουμε όμως συγκεκριμένα. Πρώτον, στις αοριστόλογες διατυπωμένες προβλέψεις για το ΑΕΠ για το 2019 2,4% και  μέχρι το 2024 1,2%,  ο απλός πολίτης ρωτά "τι σημαίνει αυτό για μένα; θα βελτιωθεί η κατάσταση στην τσέπη μου;".

Στο συγκεκριμένο βέβαια ερώτημα υπάρχει μια ψευδαίσθηση επιστροφής στην κανονικότητα καθώς το σύνολο του ιδιωτικού χρέους 230δις, (κόκκινα δάνεια 95 περίπου δις ευρώ , χρέη Εφορίας 100δις και ασφαλιστικών ταμείων 30δις), καθώς και υποχρεώσεις 130.000 ηλεκτρονικών πλειστηριασμών έως το 2021 ( με 10.000 για τη  φετινή χρονιά) δεν αφήνουν περιθώρια αισιοδοξίας.

Εκτός και αν υπάρξει τέτοιος οργασμός επενδύσεων 40-50 δις ευρώ και ανάπτυξη της πραγματικής οικονομίας υπηρετώντας ένα νέο μοντέλο παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας , οπότε το παραγόμενο εθνικό προιόν θα είναι αποτέλεσμα μιας ανταγωνιστικής οικονομίας και όχι μιας καταναλωτικής συμπεριφοράς.

Από την άλλη, η πρόβλεψη παγκόσμιας στασιμότητας με μηδενικά επιτόκια και τεράστια χρέη δυσκολεύει περισσότερο την κατάσταση.

Δεύτερον, στις υποχρεώσεις Πολιτών και Επιχειρήσεων περί αύξησης  των Πιστοδοτήσεων αφού από την άλλη έχουν μηδενίσει οι υποχρεώσεις των Τραπεζών στον ELA, ο απλός Πολίτης  και ο Επιχειρηματίας ρωτούν αν θα εξασφαλισθεί καλύτερη πρόσβαση στο τραπεζικό σύστημα;

Στο ερώτημα αυτό η αληθινή απάντηση είναι ότι δεν είναι θέμα προσφοράς αλλά θέμα ζήτησης δανειοδοτήσεων , καθώς τα αιτήματα που υποβάλλουν δεν πληρούν προϋποθέσεις χρηματοδότησης και από την άλλη η ζήτηση δανείων από υγιείς πχ επιχειρήσεις είναι περιορισμένη.

Το συμπέρασμα είναι ότι πρέπει να παρέλθει αρκετός χρόνος εξυγίανσης Νοικοκυριών και Επιχειρήσεων ώστε η ομαλοποίηση της Οικονομίας να ενδυναμώσει τα εισοδήματα και να υπάρχει πραγματική συνεισφορά στο ΑΕΠ, να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των Τραπεζών στις διεθνείς αγορές με  εύκολο δανεισμό, τον οποίο όμως θα διοχετεύσουν για υγιείς επιχειρησιακές δραστηριότητες πχ ανανέωση μηχανολογικού εξοπλισμού, επενδύσεις στη νέα τεχνολογία και όχι στην κατανάλωση εισαγόμενων προϊόντων που επιβάρυνε το εμπορικό ισοζύγιο και οδήγησε την Οικονομία σε παράλυση.

Τρίτον, στις διακηρύξεις περί μείωσης των φορολογικών συντελεστών που ναι μεν δημιουργεί συνθήκες ευωχίας σε Επιχειρήσεις και Νοικοκυριά ο απλός Πολίτης εύλογα αναρωτιέται, με βάση και την εμπειρία του παρελθόντος: η μείωση των φορολογικών συντελεστών θα επιφέρει λογικά μείωση των κρατικών εσόδων, καθώς δύσκολα κανείς ελπίζει σε διεύρυνση της φορολογικής βάσης, και ως εκ τούτου αν επέλθει αυτή η μείωση τότε πως το κοντέρ θα ανταποκριθεί στην επίτευξη πρωτογενούς πλεονάσματος στον Προϋπολογισμό που κατά τα άλλα αποτελεί ισχυρή δέσμευση στους δανειστές;

Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι υποθετική απάντηση θα μπορούσε να είναι ότι οι επενδύσεις που θα έρθουν αφού αρθούν όλα τα εμπόδια (γραφειοκρατικά, πολεοδομικά, διαφθοράς) θα συνδράμουν στην μεγέθυνση του ΑΕΠ και στην παράλληλη μείωση των συντελεστών.

Εδώ βέβαια υπάρχει και ένα δεύτερο ερώτημα που σχετίζεται με το τι θα γίνει μέχρι την πολυπόθητη έλευση των επενδύσεων καθώς ο στόχος του πρωτογενούς πλεονάσματος ισχύει !!!.

Τα ερωτήματα ωστόσο θα μπορούσαν να είναι άπειρα αρκέστηκα όμως στα σοβαρότερα, ώστε να υποκινηθεί το ενδιαφέρον της Νέας Διακυβέρνησης στη στοχοθεσία συγκεκριμένων προβλημάτων που ζητούν άμεσα λύση.

Και ακριβώς επειδή τα περιθώρια έχουν στενέψει χρειάζεται δουλειά από την επόμενη μέρα, δυστυχώς όχι και αυτή τη φορά με την επίκληση από μηδενική βάση, και βεβαίως κάτω από αντίξοες συνθήκες καθώς οι άνθρωποι που στοιχίζονται γύρω από τα κόμματακαι αναλαμβάνουν θέσεις είναι λιποβαρείς ενώ η Δημόσια Διοίκηση λειτουργεί με τους δικούς της ρυθμούς , και όλα αυτά στο πλαίσιο μιας Κοινωνίας, παράλογα πολλές φορές, διόλου  ανεκτικής ως προς τον χρόνο υλοποίησης των υπεσχημένων.

*Αναπληρωτής Αντιπρόεδρος ΣΕΛΠΕ, Επικ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Νεάπολις, Πάφος

Στη διαμόρφωση αυτών των ανταγωνιστικών τιμών συνέβαλαν σε ένα βαθμό και οι μειώσεις των μισθών - αμοιβών εργαζομένων και γενικότερα η μείωση του κόστους εργασίας. Αν βέβαια η ανταγωνιστική αυτή διαμόρφωση τιμών και η συνεπαγόμενη κατάκτηση αγορών προερχόταν από αύξηση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, τότε τα πράγματα σίγουρα θα ήταν καλύτερα.

Των Αντώνη Ζαΐρη και Aθανασίους Κρυστάλλη*

Η χρόνια αποεπένδυση και αποβιομηχάνιση που ταλαιπωρεί την ελληνική οικονομία με πολλαπλάσια αύξηση των αποσβέσεων σε σχέση με τις επενδύσεις και οι γραφειοκρατικές δυσκολίες - ιδιαιτερότητες που χαρακτηρίζουν τη λειτουργία μιας πολυδάπανης Δημόσιας διοίκησης και δυσκολεύουν την άμεση επίλυση ζητημάτων, δεν επιτρέπουν μισθολογικές αυξήσεις παρά μόνο αφήνουν περιθώριο για χαμηλούς μισθούς ανειδίκευτης εργασίας και παραγωγικότητας.

Με άλλα λόγια, αυτή η αναπαραγωγή θέσεων εργασίας «χαμηλού προφίλ» και οι αντίστοιχα χαμηλοί μισθοί είναι κυρίως υπεύθυνοι για την συντηρούμενη αναιμική εσωτερική ζήτηση που «κρατά» την αγορά ζωντανή αλλά σερνάμενη.

Αναρωτιέται ως εκ τούτου κανείς αν πρέπει να νιώθει υπερήφανος που είναι οι χαμηλοί αυτοί μισθοί που οδήγησαν στο να διατηρηθεί μια σχετική κινητικότητα στην εσωτερική αγορά και να τονωθούν οι εξαγωγές (με σημαντική συνεισφορά και των εμπορεύσιμων ανταγωνιστικών προϊόντων) που βρήκαν ικανοποιητικό πεδίο διείσδυσης στη Διεθνή και Ευρωπαϊκή αγορά και που συνεισφέρουν στην εμφάνιση δεικτών σχετικής ανάκαμψης της οικονομίας.

Η διασύνδεση, ως εκ τούτου, στοχευμένων εξαγωγικών προϊόντων αποτέλεσμα υψηλής εξειδίκευσης της οικονομίας είναι πρωτεύουσας σημασίας. Από την άλλη, ένα από τα κύρια δομικά προβλήματα της οικονομίας μας είναι ότι ο πρωτογενής τομέας είναι κατά 50% επιδοτούμενος και με χαμηλή παραγωγικότητα. Συγκεκριμένα, η συμμετοχή της βιομηχανίας στο ΑΕΠ ανέρχεται στο 11% ενώ του αγροτικού τομέα περίπου στο 3%-5% του ΑΕΠ. Το ίδιο ισχύει και για τις υπηρεσίες, που επίσης είναι χαμηλής παραγωγικότητας.

Εν τέλει, μόνον η αύξηση της «υψηλής» παραγωγικότητας θα οδηγήσει, αφενός, σε ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας - που στη συνέχεια θα επιτρέψει τη βελτίωση των εισοδημάτων - και αφετέρου, στην άμβλυνση των κοινωνικών εντάσεων και την ομαλοποίηση του οικονομικού κύκλου ώστε να « μπεί » η οικονομία σε τροχιά διατηρήσιμης ανάπτυξης.

*Αντώνης Ζαΐρης, Αναπληρωτής Αντιπρόεδρος ΣΕΛΠΕ, Επικ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Νεάπολις, Πάφος.
Aθανάσιος Κρυστάλλης, Associate Professor on International Business, American College of Greece "Deree"

Ωστόσο στην εποχή μας η σχέση εργασίας και ευημερίας έχει κλονισθεί καθώς είναι δεδομένη η δραματική υποβάθμιση της εργασίας και η υποκατάστασή του κεφαλαίου από τις πληροφορίες (data), πράγμα που οδηγεί στην επανεξέταση των εργαλείων αξιολόγησης της κατάστασης και υιοθέτηση νέων εργαλείων και Πολιτικών ερμηνείας της πραγματικής οικονομίας.

Του Δρ. Αντώνη Ζαΐρη*

Ένα από τα ενθαρρυντικά στοιχεία που αξίζει να αναφερθεί είναι ότι παρά τη σκληρή και βίαιη δημοσιονομική προσαρμογή της τελευταίας οκταετίας η ανθεκτικότητα και προσαρμογή των Ελληνικών Λιανεμπορικών Επιχειρήσεων υπήρξε αξιοθαύμαστη.

Από την άλλη, ήταν αναπόφευκτη η μετάλλαξη του αγοραστικού ενδιαφέροντος από μικρότερα σε μεγαλύτερα πολυκαταστήματα- αλυσίδες που συνδυάζουν την ικανοποίηση αναγκών ή προσδοκιών αναγκών με τη συνολική αγοραστική εμπειρία που απολαμβάνουν οι καταναλωτές (experiential customer service).

Οι σύγχρονες μάρκες- σύμβολα δημιουργούν πλέον αξία, υπερβαίνοντας την στενή αντίληψη κάλυψης της λειτουργικής ανάγκης των πελατών, αποκτώντας ενεργό ρόλο στην έκφραση της προσωπικότητας των πελατών που απευθύνονται. Έννοιες όπως εμπειρία, ατμόσφαιρα, διασκέδαση, ψυχαγωγία, φωτισμός « γεννούν » καθημερινά ολοένα και περισσότερες εμπειρίες και αναμετρώνται με τις αισθήσεις του σύγχρονου καταναλωτή.

Αν θελήσουμε επιπρόσθετα να εκτιμήσουμε τα μικροσκοπικά στοιχεία του οικονομικού περιβάλλοντος θα δούμε για τα τέλη του 2018 και τις αρχές του 2019 την υποχώρηση της αβεβαιότητας, τη βελτίωση του όγκου λιανικών πωλήσεων κατά  1,6%, την πενιχρή αλλά αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά 0,8% ,την μεγάλη ώθηση στον τουρισμό και την μικρή ανάκαμψη των εξαγωγών που συνεχίζουν βεβαίως να υποσκελίζονται από τις εισαγωγές.

Όλα αυτά με τον ένα η τον άλλον τρόπο δημιούργησαν συνθήκες απασχόλησης, στήριξαν την κερδοφορία ανταγωνιστικών επιχειρήσεων, συνέδραμαν στα εισοδήματα και τόνωσαν την εγχώρια ζήτηση.

Το ζητούμενο ωστόσο στην Οικονομία του 2019 παραμένει και σχετίζεται με την επιλογή και στρατηγική προώθηση προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας που θα ευεργετήσουν με πολλαπλασιαστικά οφέλη τη χώρα.

Με άλλα λόγια εννοούμε τα εμπορεύσιμα εκείνα προϊόντα, που πολύς λόγος έχει γίνει και που είναι ικανά να συμμετάσχουν στο διεθνή καταμερισμό εργασίας και να αναμετρηθούν με αντίστοιχα ανταγωνιστικά προιόντα. Ενώ λοιπόν η εγχώρια ζήτηση είναι πιθανό να κυμανθεί με θετικό πρόσημο λόγω των νομοθετημένων μέτρων δημοσιονομικής επέκτασης +0,5% του ΑΕΠ που θα ενισχύσουν το αποπληθωρισμένο διαθέσιμο εισόδημα  κατά 1,9% από 1,1%  το 2018, μεγάλη πληγή συνεχίζουν να υφίστανται οι επενδύσεις που στην παρούσα φάση του οικονομικού κύκλου υπολείπονται κατά πολύ των προσδοκιών.

Οι διεθνείς επενδυτές αναμένουν τους εγχώριους επενδυτές να δείξουν κινητικότητα και οι εγχώριοι εμφανίζουν πρωτοφανή, αλλά ως ένα βαθμό δικαιολογημένη, επιφυλακτικότητα.

Ανεξαρτήτως ωστόσο των οποίων επιχειρημάτων που παρατίθενται από την οποία πλευρά η αλήθεια είναι ότι το αποτύπωμα της πραγματικής εξόδου από τα μνημόνια και την κρίση , αντανακλά στις πολυπόθητες αναβαθμίσεις της πιστοληπτικής αξιοπιστίας της χώρας από τους Διεθνείς Οίκους Αξιολόγησης.

Η απόδοση κατά 3,6% του 5ετούς Ελληνικού ομολόγου είναι αναντίστοιχη αποδόσεων των ομολόγων της Ισπανίας, Πορτογαλίας και Ιρλανδίας που είναι κοντά στο μηδέν, έπειτα από επίσης πολύχρονες περιόδους κρίσεων  που βίωσαν. Η πραγματικότητα είναι μία και αδιάψευστη: ότι η χώρα τελεί εκτός επενδυτικών βαθμίδων ( investment grades ) και  προγραμμάτων ποσοτικής χαλάρωσης.

Κάτι λοιπόν δεν πάει καλά σε αυτή τη χώρα , κάτι σάπιο υπάρχει στο « βασίλειο της Δανιμαρκίας », κάτι προφανώς δεν κάνουμε καλά !!

Και αυτό το κάτι το ψάχνουμε 40 χρόνια και θα αποτελέσει βεβαίως πρώτο μέλημα και βαθύ προβληματισμό και της επόμενης Κυβέρνησης...

*Αντιπρόεδρος ΣΕΛΠΕ, Μέλος Ενωσης Αμερικάνων Οικονομολόγων

Το 2019 θα είναι μια χρονιά ορόσημο, επιβεβαιωτική στην πράξη των υψηλών ρυθμών ανάπτυξης της τάξης προϋπολογιστικά του 2,1% για το 2018, πράγμα αδιανόητο αφού χρειαζόταν η οικονομία να τρέξει με 3,65% του ΑΕΠ για το β' εξάμηνο του 2018.

Του Δρ. Αντώνη Ζαΐρη*

Αν η δυναμική αυτή δεν προκύπτει τότε για την χρονιά που διανύουμε η ανάπτυξη θα παραμένει βραδυπορούσα, ασθενική και χρονίως αναιμική.

Επιπλέον, επιβεβαιωτική ενός θηριώδους πλεονάσματος που υπερβαίνει κατά πολύ τον στόχο των 2,5δις του 2018, γύρω στα 5 δις, μιας πραγματικότητας που παράγει πολιτική ικανοποίηση και για το 2019 ανεξαρτήτως των αρνητικών επιπτώσεων στις καθυστερήσεις πληρωμής οφειλών του Δημοσίου σε ιδιώτες (3,13δις ευρώ) και της μείωσης δαπανών του ΠΔΕ κατά 1,2δις, του τελικά διαμορφώθηκαν στα 1,6δις ευρώ για το 2018.

Το παραγόμενο ωστόσο αποτέλεσμα που αντανακλά και στο 2019 είναι ότι θυσιάζονται οι επενδυτικές και αναπτυξιακές προοπτικές της οικονομίας και το βασικότερο «πνίγεται» κυριολεκτικά η ανάκαμψη στην πραγματική οικονομία καθώς αποστερείται ρευστότητας λόγω της συνεχιζόμενης σκληρής δημοσιονομικής προσαρμογής με υπερφορολόγηση μισθών και συντάξεων αλλά και υπερφορολόγησης των επιχειρήσεων.

Το σημαντικότερο όμως όλων είναι ότι το 2019 θα είναι χρονιά ορόσημο καθώς η αναγκαιότητα άμεσων επενδύσεων που χρειάζεται η χώρα από σήμερα και μέχρι τα επόμενα τρία χρόνια ανέρχονται στα 80 περίπου δις ευρώ.

Οι επενδύσεις αυτές θα ευεργετήσουν την απασχόληση, την αποταμίευση και την παραγωγικότητα της οικονομίας και θα εισφέρουν νέα εισοδήματα.

Η μέχρι τώρα επενδυτική δαπάνη σε επίπεδα χαμηλότερα των αποσβέσεων εξάντλησε το απόθεμα παραγωγικού κεφαλαίου με αποτέλεσμα η παραγωγικότητα της εργασίας είτε να απομειώνεται είτε να παραμένει υποτονική.

Για το επενδυτικό κενό της χρονιάς που πέρασε δεν υπήρξε ωστόσο καμία σοβαρή πολιτική ανάσχεσης του κλίματος αποεπένδυσης και ως εκ τούτου η συνδρομή μιας σοβαρής επενδυτικής στρατηγικής προσέλκυσης ξένων επενδυτικών κεφαλαίων από τη μια, καθώς και απελευθέρωσης του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων από την άλλη, καθίσταται εκ των ''ων ουκ άνευ" απαραίτητη στην παρούσα φάση.

Επιπρόσθετα, στο επίπεδο των επενδύσεων πρέπει να γίνει κατανοητό ότι είναι αναγκαίες οι εισροές κινητικότητας ξένων επενδυτικών κεφαλαίων αφού οι εγχώριες μόνον επενδύσεις δεν καλύπτονται από την εγχώρια αποταμίευση και ταυτόχρονα βέβαια η στοιχειοθέτηση μιας στρατηγικής εξαγωγών προκειμένου να απομειωθούν οι επιπτώσεις στο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.

Με άλλα λόγια, η ενίσχυση της εξωστρέφειας της οικονομίας αυξάνει τα εισοδήματα και την αποταμίευση και μειώνει το χάσμα επενδύσεων- αποταμίευσης συρρικνώνοντας το έλλειμμα του ισοζυγίου καθώς μια εκρηκτική αύξηση επενδύσεων είναι πιθανό να οξύνει το έλλειμμα μέχρι οι επενδύσεις να αρχίσουν να αποδίδουν σε επίπεδο παραγωγικότητας, εισοδημάτων, αποταμίευσης και να επέλθει ισορροπία.

Εν κατακλείδι, όπως σε όλα τα ζητήματα που αφορούν τη χώρα μας και ιδιαίτερα την προβληματική της οικονομία είναι απαραίτητη η διαμόρφωση μιας σοβαρής πολιτικής στρατηγικής από σοβαρούς ανθρώπους.

Όσον αφορά τους δεύτερους δύσκολα κανείς τους διακρίνει στην πολιτική που αναγκαστικά σε αυτήν επαφίεται η τύχη της χώρας. Όσον αφορά τη στρατηγική αυτή δεν συγκροτείται με όρους«κουτσομπολιού γειτονιάς» δηλαδή με βάση το τι σου λέει ο ένας και ο άλλος. Την στρατηγική ή την έχεις ή δεν την έχεις.

Κι αν έχεις ξεκάθαρη στρατηγική τότε μπορεί η πολιτική να ανοίξει δρόμους για να κινητοποιήσει την κοινωνία, διαφορετικά θα σέρνεται πίσω από μειοψηφούσες κοινωνικές ομάδες που προπορεύονται μεν αλλά ουδείς γνωρίζει αν πρόκειται περί αγαθών προθέσεων υπηρέτησης του συλλογικού καλού ή εξυπηρέτησης αλλότριων ίδιων συμφερόντων.

*Αναπλ. Αντιπρόεδρος ΣΕΛΠΕ, Μέλος Ενωσης Αμερικάνων Οικονομολόγων (ΑΕΑ)

Η ενθαρρυντική αύξηση εννεαμήνου 2018 (Ιανουαρίου- Σεπτεμβρίου) του Ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος κατά 2,1% σε σχέση με το αντίστοιχο 1,5% του 2017, για το ίδιο διάστημα, ανέκυψε εξαιτίας της ουσιαστικής συμβολής δύο δυναμικών παραμέτρων: αφενός, του τουρισμού και της γενικότερης κινητικότητας που παρατηρείται και αφετέρου, της ενίσχυσης της εξαγωγικής δραστηριότητας, ιδιαίτερα λόγω της αυξημένης ανταγωνιστικότητας των μεταποιητικού χαρακτήρα επιχειρήσεων.

Του Δρ. Αντώνη Ζαΐρη*

Οι εξαγωγές εννεαμήνου 2018 εκτιμώνται με αύξηση +8,3%, ενώ οι εισαγωγές κατά 3,1%.Ωστόσο τα πρωτεία της αρνητικής επίπτωσης στο ΑΕΠ κατέχουν οι επενδύσεις (-0,8 εκατοστιαία μονάδα).

Η θετική επιπλέον επίπτωση των εξαγωγών στο ΑΕΠ κατά 1,6 εκατοστιαίες μονάδες και η αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά 0,6 εκατοστιαίες μονάδες (με αντίστοιχη ωστόσο πτώση της δημόσιας κατανάλωσης -0,7 εκατοστιαίες μονάδες) επιδεικνύει τα πρώτα ενθαρρυντικά σημάδια ανάκαμψης στην πραγματική οικονομία.

Παρόλα αυτά η πολιτική εκτεταμένων και σε βάθος μεταρρυθμίσεων πρέπει να συνεχιστεί αν επιθυμούμε ελάφρυνση των μέτρων δημοσιονομικής προσαρμογής με τις υψηλές υπεραποδόσεις του πλεονάσματος (+3,5% του ΑΕΠ την περίοδο 2016-2018) που κυριολεκτικά « στραγγαλίζει » τη λειτουργία της οικονομικής δραστηριότητας και υπονομεύει τις προοπτικές στο μέλλον.

Τυχόν μέτρα επεκτατικής πολιτικής ανάπτυξης λόγω υπεραποδόσης πλεονάσματος θα ήταν λανθασμένη στην παρούσα φάση που το παραγωγικό αναπτυξιακό πρότυπο της οικονομίας υστερεί.

Από την άλλη, ενώ η μείωση των πρωτογενών δαπανών ανέρχεται στο -2,2% (σε όρους ΑΕΠ 1,3%) ωστόσο από κοινού με την ετήσια μείωση του ελλείμματος δημοσίων επενδύσεων κατά 0,5% του ΑΕΠ για το 2018, καθιστούν απαραίτητη την σχεδίαση πολιτικών τόσο σταθεροποίησης των δαπανών για αποφυγή τυχόν αναταράξεων όσο και αντισταθμιστικής πολιτικής, ενισχυτικές του αναπτυξιακού- παραγωγικού προτύπου ώστε να συγκρατηθεί το έλλειμμα δημοσίων επενδύσεων και να οριοθετηθούν ταυτόχρονα στρατηγικές παραγωγικών επενδύσεων που έχει ανάγκη η χώρα.

Με ορίζοντα το 2019 είναι απαραίτητο όχι μόνο να αξιοποιηθούν τα πρώτα θετικά σημάδια της μακροοικονομίας αλλά και να εστιασθούν συγκεκριμένες δράσεις επανασχεδίασης από τη μιά, του εξαγωγικού προτύπου της χώρας και από την άλλη,απενοχοποίησης της καταναλωτικής δαπάνης με στροφή στην εγχώρια παραγωγική δραστηριότητα μέσω της οποίας η κατανάλωση αποκτά ευεργετικά χαρακτηριστικά και συμβάλλει ουσιαστικά στην οικονομική ανάπτυξη.

*Αναπλ. Αντιπρόεδρος ΣΕΛΠΕ, Μέλος Ενωσης Αμερικάνων Οικονομολόγων (ΑΕΑ), Σύμβουλος-Καθηγητής Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου