Γράφει ο Ζαχαρίας Ζούπης

Η Ν.Δ είναι πολιτικά κυρίαρχη, προηγούμενη σταθερά με διαφορά 17%- 18% του δεύτερου κόμματος. Δείχνει να βρίσκει ένα καλύτερο βηματισμό, να στέκεται πιο σταθερά στα πόδια της και κατά μ.ό να βρίσκεται στο 33.1%, επίδοση που δείχνει ότι είναι εφικτός ο στόχος που διατύπωσε ο Κ. Μητσοτάκης για να πιάσει το ποσοστό των Ευρωεκλογών. Η άνοδος της επίδοσης οφείλεται κύρια στην άνοδο της συσπείρωσής της, στην άνοδο στο Κέντρο που υπήρχαν ρηγματώσεις, στην καμπάνια που αναπτύσσει στηριζόμενη στα διλήμματα που θέτει και στην έντονη παρουσία του Πρωθυπουργού που συνεχίζει σύμφωνα με όλα τα στοιχεία να είναι το ισχυρό χαρτί για την Ν.Δ  (δημοφιλία και καταλληλότητα για Πρωθυπουργός σε μεγάλη απόσταση από τους άλλους Πολιτικούς αρχηγούς και μεγαλύτερες από την δημοσκοπική επίδοση της Ν.Δ).  Αυτή την στιγμή δείχνει να μπορεί να φτάσει σε μεγαλύτερη επίδοση μέχρι και 35%.

Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει στόχο την δεύτερη θέση, με πήχη ένα ποσοστό κοντά στο 17% που ήταν η επίδοση στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές. Τον πρώτο δείχνει να τον επιτυγχάνει, προηγούμενος πια κατά μ.ό 3.2% του ΠΑΣΟΚ. Φαίνεται να εισπράττει αντισυστημικά, απολίτικα ακροατήρια, πολίτες με πιο νεανικά χαρακτηριστικά που αισθάνονται εκτός των τειχών και αυτό του προσφέρει μια δυναμική που τον οδηγεί κατά μ,ό στο 15.4%. Αν αυτή η δυναμική συνεχίσει και βέβαια αυτό το μωσαϊκό δυνάμεων με τις πιο διαφορετικές ιδεολογικές και πολιτικές απόψεις εκφραστεί και στις κάλπες, δεν αποκλείεται να πλησιάσει το 17%. Άλλωστε ήδη το εύρος τιμών της δημοκοπικής του επίδοσης βρίσκεται από το 13.9% έως το 16.9%.

Το ΠΑΣΟΚ, χάνοντας δυνάμεις το τελευταίο τρίμηνο της τάξης του 2.5%-3%, βρίσκεται στην τρίτη θέση με επίδοση 12.2% και φαίνεται να κινείται στα αποτελέσματα των περυσινών βουλευτικών εκλογών ή και λίγο παραπάνω. Κινείται σε εύρος τιμών από 10.7%-13.7%. Το πρόβλημα με το ΠΑΣΟΚ είναι ότι αν και διατηρεί έστω και με πτώση καλή συσπείρωση, αδυνατεί να εισπράξει από τα δεξιά του ή και τα αριστερά του ακολουθώντας μια αντιπολιτευτική πολιτική που γυρνάει την πλάτη στο Κέντρο και ταυτόχρονα χάνει δυνάμεις και από τους ΔΗΜΟΚΡΑΤΕΣ του Α. Λοβέρδου, αλλά και από την ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΣΗ. Εδώ ακριβώς βρίσκεται ένα πολιτικό θρίλερ σε εξέλιξη. Η μάχη για την 3η, 4η, 5η θέση είναι ανοικτή αφού η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΣΗ απέχει κατά μ.ό 2.8% από το ΠΑΣΟΚ (σε ορισμένες μετρήσεις η διαφορά αυτή μειώνεται στο 0.6% ή και στο 1.5%) και το Κ.Κ.Ε έχει αύξηση αλλά φαίνεται να έχει φρενάρει στο τελευταίο διάστημα.

Από τα υπόλοιπα κόμματα αύξηση εμφανίζει η ΠΛΕΥΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, ενώ το άθροισμα των κομμάτων δεξιά της Ν.Δ εμφανίζει αύξηση, φτάνοντας περίπου στο 17% και με την ΦΩΝΗ ΛΟΓΙΚΗΣ να καταγράφεται πια κατά μ.ό στο 1.7%. και βέβαια μένει ανοικτό το ερώτημα προς τα που θα οδεύσει το 2.1 % των ΣΠΑΡΤΙΑΤΩΝ που δεν θα συμμετέχουν τελικά στις Ευρωεκλογές. Φαίνεται , ότι επτά συν δύο κόμματα να μπορούν να συμμετέχουν στην διανομή των 21 εδρών. Τα συν δύο είναι η ΝΕΑ ΑΡΙΣΤΕΡΑ και οι ΔΗΜΟΚΡΑΤΕΣ που δείχνουν ότι μπορούν να σπάσουν το φράγμα του 3%.

Έχουμε πολύ δρόμο επομένως.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Today Press

Στην τελευταία έρευνα της OPINION POLL (29-2) ζώνη ανάμεσα στις θέσεις 2 έως 5 έχει μέγιστη διαφορά 3,8 μονάδες. Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται στη 2η θέση, αλλά με τάσεις μικρής μείωσης σε σχέση με προηγούμενες μετρήσεις από τον Νοέμβριο και μετά και με απόσταση δύο μονάδων από τον ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος υποχωρεί διαρκώς (στην πρόθεση ψήφου η διαφορά είναι 1.4%, ενώ σε μετρήσεις άλλων εταιρειών κυμαίνεται από 0.8% έως 1.4%, με την PULSE να βρίσκει απόλυτη ισοπαλία). Ταυτόχρονα έχουμε το φαινόμενο ΚΚΕ και Ελληνική Λύση να καταγράφουν διψήφια ποσοστά (10,1% και 10,2% αντίστοιχα), με το κόμμα του κ. Βελόπουλου να βρίσκεται 3ο. Αλλά η εικόνα αυτή δεν φαίνεται να έχει παγιωθεί, τα δεδομένα δείχνουν ότι τα πάντα είναι ρευστά.

Για να γίνει πιο σαφές η οριακότητα των συσχετισμών που βλέπουμε, θα πρέπει να σημειωθεί ότι βρισκόμαστε μπροστά σε ένα πολύ υψηλό ποσοστό αναποφάσιστων, της τάξης του 18%-19% και συνολικά μια γκρίζα ζώνη που κυμαίνεται ανάμεσα στο 21% και το 25%. Αυτό θολώνει περαιτέρω το τοπίο, καθώς η αναγωγή των αναποφάσιστων έχει ένα βαθμό επισφάλειας.

Ας δούμε όμως τι συμβαίνει με τα κόμματα της διακεκαυμένης ζώνης. Το ΠΑΣΟΚ έχει μεγάλη συσπείρωση, παραμένει δεύτερο κόμμα στην εκτίμηση ψήφου με 13,9%, αλλά δεν φαίνεται να εισπράττει από τις φθορές της ΝΔ, του ΣΥΡΙΖΑ ή από αλλού. Δείχνει να έχει παραιτηθεί από την διεκδίκηση του κέντρου και να στοχεύει καταψηφίζοντας τα πάντα προς τα αριστερά του, αν και η πτώση του ΣΥΡΙΖΑ δεν φαίνεται να τροφοδοτεί κάποιο ρεύμα εισροών . Πρόκειται για στρατηγικό σφάλμα που μπορεί να αποβεί μοιραίο. Ο ΣΥΡΙΖΑ υποχωρεί στο 11,9%, αλλά τα ευρήματα της έρευνας δείχνουν ότι μετά το συνέδριο, το προφίλ του Κασσελάκη έχει ενισχυθεί. Μένει να δούμε αν αυτό αποτυπωθεί σε άνοδο των ποσοστών του ΣΥΡΙΖΑ στις επόμενες μετρήσεις. Την ίδια στιγμή είναι αξιοσημείωτη η άνοδος της Ελληνικής Λύσης στο 10,2%, καθώς έχει στοιχεία δυναμικής. Εισπράττει τόσο από τη ΝΔ, όσο επίσης από το ΠΑΣΟΚ και το ΣΥΡΙΖΑ. Αν η Ελληνική Λύση συνεχίσει τη δυναμική που δείχνει δημοσκοπικά από το Δεκέμβριο και μετά, δεν μπορεί κανείς να αποκλείσει ότι δεν θα πλασαριστεί ακόμη πιο ψηλά. Τα ποσοστά της από το δεύτερο ΠΑΣΟΚ απέχουν 3,7 μονάδες, λίγο πάνω δηλαδή από τα όρια του στατιστικού λάθους, και δείχνει μια δυναμική, την οποία δεν έχει το κόμμα του κ. Ανδρουλάκη. Αν η δυναμική αυτή συνεχιστεί και δεν είναι μια εικόνα της περιόδου αυτής λόγω του γάμου ομόφυλων ζευγαριών, δεν αποκλείεται να βρεθούμε προ εκπλήξεων.

Κάλπη χαλαρής ψήφου

Εν ολίγοις, τα πάντα ρει και αυτό αποκτά μεγαλύτερη αξία αφού μιλάμε για εκλογές κατ΄ εξοχήν χαλαρής ψήφου, όπως πάντα είναι οι Ευρωεκλογές. Δεν πρέπει δε να υποτιμάμε, ότι έχει δημιουργηθεί πλέον ένας κοινός χώρος, δίχως τις παραδοσιακές διαχωριστικές γραμμές «Αριστερά – Δεξιά», όπου στρώματα πολιτών, επιρρεπή στον λαϊκισμό, μετακινούνται πολύ εύκολα από κόμμα σε κόμμα. Το βασικό κριτήριο δεν είναι τόσο ο πολιτικός χώρος, όσο ποιος φωνάζει, κατά τη γνώμη τους, πιο δυνατά και αποτελεσματικά. Το βλέπουμε παντού στην Ευρώπη, το βλέπουμε τώρα και στην Ελλάδα.

Έτσι βλέπουμε επικαλύψεις όσον αφορά τη στάση των κομμάτων που ανήκουν στην Αριστερά και την Κεντροαριστερά με εκείνη που αφορά κόμματα που ανήκουν στον πέραν της ΝΔ, χώρο. Τα πέντε κόμματα της Αριστεράς και Κεντροαριστεράς, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ, ΠΛΕΥΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, ΝΕΑ ΑΡΙΣΤΕΡΑ, καταψηφίζουν τα ίδια νομοσχέδια, με την ίδια ευκολία και συχνά παρόμοια επιχειρηματολογία, όπως ακριβώς κάνουν η Ελληνική Λύση, η Νίκη και οι Σπαρτιάτες. Σε αυτή την λίαν περίεργη Βουλή, βλέπουμε 8 κόμματα να είναι απέναντι σε ένα. Με κοινό καταγγελτικό λόγο και στάση που δίνει πολλές φορές την εντύπωση ενός ενιαίου χώρου.

Τα παραδείγματα πολλά, από την επιστολική ψήφο, το καθολικό όχι στην ψήφιση του νέου Ποινικού Κώδικα, τις τοποθετήσεις τους, αν και από διαφορετικές αφετηρίες, στα μη κρατικά πανεπιστήμια, κ,.ό.κ.

Η ομογενοποίηση θολώνει το μήνυμα

Αν παλαιότερα έκλεινες τα μάτια και άκουγες κάποιον να έχει αρνητική θέση για τα μη κρατικά πανεπιστήμια, θα τον τοποθετούσες αυτομάτως στην Αριστερά. Σήμερα, αυτό δεν ισχύει. Εναντίον τους είναι και όλος ο πέραν της ΝΔ πολιτικός χώρος. Αυτή η ομογενοποίηση θολώνει το μήνυμα για κάποια ακροατήρια και διευκολύνει τις μετακινήσεις. Αυτός ο κοινός «αντιμητσοτακικός» χώρος που δημιουργείται κάνει επί της ουσίας ζημιά στα κόμματα της Κεντροαριστεράς, με ωφελημένες τις δυνάμεις από τα πιο Δεξιά. Δεν είναι τυχαίο ότι τα κερδισμένα από τις μετακινήσεις κόμματα είναι η Ελληνική Λύση, το ΚΚΕ και η Νίκη.

Συγκρίνοντας τα ευρήματα της τελευταίας έρευνας της OPINION POLL με την αμέσως προηγούμενη, δέκα ημέρες πριν, διαπιστώνουμε ότι το ΠΑΣΟΚ χάνει 0,7%, ο ΣΥΡΙΖΑ 0,3%, ενώ το ΚΚΕ, όπως και η Ελληνική Λύση ενισχύονται αμφότερα με 0,7%. Από 14,6% το ΠΑΣΟΚ έχει πέσει στο 13,9% και από 12,5% ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται στο 11,9%. Αντίστοιχα το ΚΚΕ έχει ανέβει από το 9,4% στο 10,1% και η Ελληνική Λύση από το 9,5% στο 10,2%. Κερδισμένη και η Νίκη, που εισπράττει 0,4%, και από 3,8%, την βρίσκουμε πλέον στο 4,2%.

Στατιστικά, οι σημερινές δημοσκοπικές αποστάσεις των τεσσάρων κομμάτων που ακολουθούν τη ΝΔ, είναι επισφαλείς, βρίσκονται στα όρια του σφάλματος, και πολιτικά αυτές οι δυναμικές που φαίνεται να αναπτύσσονται, εγείρουν ερωτήματα. Το συμπέρασμα είναι ότι ενόψει των Ευρωεκλογών του Ιουνίου θα μπορούσε να συμβεί κάθε είδους ανατροπή στις θέσεις 2 έως 5.

Βρισκόμαστε μπροστά σε Ευρωεκλογές που το μόνο σίγουρο είναι ότι η Ν.Δ θα είναι πρώτο κόμμα με σημαντική διαφορά. Όλα τα άλλα παίζονται. Το επόμενο διάστημα θα έχει μεγάλο ενδιαφέρον και για το ποσοστό της Ν.Δ, αλλά μάλλον μεγαλύτερο για τα ποσοστά και την τελική κατάταξη των βασικών κομμάτων της αντιπολίτευσης. Οι κάλπες ίσως κρύβουν μεγάλες εκπλήξεις και αυτό θα πυροδοτήσει πιθανότατα πολιτικές αναταράξεις.

Στην τελευταία έρευνα της OPINION POLL (29-2) ζώνη ανάμεσα στις θέσεις 2 έως 5 έχει μέγιστη διαφορά 3,8 μονάδες. Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται στη 2η θέση, αλλά με τάσεις μικρής μείωσης σε σχέση με προηγούμενες μετρήσεις από τον Νοέμβριο και μετά και με απόσταση δύο μονάδων από τον ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος υποχωρεί διαρκώς (στην πρόθεση ψήφου η διαφορά είναι 1.4%, ενώ σε μετρήσεις άλλων εταιρειών κυμαίνεται από 0.8% έως 1.4%, με την PULSE να βρίσκει απόλυτη ισοπαλία). Ταυτόχρονα έχουμε το φαινόμενο ΚΚΕ και Ελληνική Λύση να καταγράφουν διψήφια ποσοστά (10,1% και 10,2% αντίστοιχα), με το κόμμα του κ. Βελόπουλου να βρίσκεται 3ο. Αλλά η εικόνα αυτή δεν φαίνεται να έχει παγιωθεί, τα δεδομένα δείχνουν ότι τα πάντα είναι ρευστά.

Για να γίνει πιο σαφές η οριακότητα των συσχετισμών που βλέπουμε, θα πρέπει να σημειωθεί ότι βρισκόμαστε μπροστά σε ένα πολύ υψηλό ποσοστό αναποφάσιστων, της τάξης του 18%-19% και συνολικά μια γκρίζα ζώνη που κυμαίνεται ανάμεσα στο 21% και το 25%. Αυτό θολώνει περαιτέρω το τοπίο, καθώς η αναγωγή των αναποφάσιστων έχει ένα βαθμό επισφάλειας.

Ας δούμε όμως τι συμβαίνει με τα κόμματα της διακεκαυμένης ζώνης. Το ΠΑΣΟΚ έχει μεγάλη συσπείρωση, παραμένει δεύτερο κόμμα στην εκτίμηση ψήφου με 13,9%, αλλά δεν φαίνεται να εισπράττει από τις φθορές της ΝΔ, του ΣΥΡΙΖΑ ή από αλλού. Δείχνει να έχει παραιτηθεί από την διεκδίκηση του κέντρου και να στοχεύει καταψηφίζοντας τα πάντα προς τα αριστερά του, αν και η πτώση του ΣΥΡΙΖΑ δεν φαίνεται να τροφοδοτεί κάποιο ρεύμα εισροών . Πρόκειται για στρατηγικό σφάλμα που μπορεί να αποβεί μοιραίο. Ο ΣΥΡΙΖΑ υποχωρεί στο 11,9%, αλλά τα ευρήματα της έρευνας δείχνουν ότι μετά το συνέδριο, το προφίλ του Κασσελάκη έχει ενισχυθεί. Μένει να δούμε αν αυτό αποτυπωθεί σε άνοδο των ποσοστών του ΣΥΡΙΖΑ στις επόμενες μετρήσεις. Την ίδια στιγμή είναι αξιοσημείωτη η άνοδος της Ελληνικής Λύσης στο 10,2%, καθώς έχει στοιχεία δυναμικής. Εισπράττει τόσο από τη ΝΔ, όσο επίσης από το ΠΑΣΟΚ και το ΣΥΡΙΖΑ. Αν η Ελληνική Λύση συνεχίσει τη δυναμική που δείχνει δημοσκοπικά από το Δεκέμβριο και μετά, δεν μπορεί κανείς να αποκλείσει ότι δεν θα πλασαριστεί ακόμη πιο ψηλά. Τα ποσοστά της από το δεύτερο ΠΑΣΟΚ απέχουν 3,7 μονάδες, λίγο πάνω δηλαδή από τα όρια του στατιστικού λάθους, και δείχνει μια δυναμική, την οποία δεν έχει το κόμμα του κ. Ανδρουλάκη. Αν η δυναμική αυτή συνεχιστεί και δεν είναι μια εικόνα της περιόδου αυτής λόγω του γάμου ομόφυλων ζευγαριών, δεν αποκλείεται να βρεθούμε προ εκπλήξεων.

Κάλπη χαλαρής ψήφου

Εν ολίγοις, τα πάντα ρει και αυτό αποκτά μεγαλύτερη αξία αφού μιλάμε για εκλογές κατ΄ εξοχήν χαλαρής ψήφου, όπως πάντα είναι οι Ευρωεκλογές. Δεν πρέπει δε να υποτιμάμε, ότι έχει δημιουργηθεί πλέον ένας κοινός χώρος, δίχως τις παραδοσιακές διαχωριστικές γραμμές «Αριστερά – Δεξιά», όπου στρώματα πολιτών, επιρρεπή στον λαϊκισμό, μετακινούνται πολύ εύκολα από κόμμα σε κόμμα. Το βασικό κριτήριο δεν είναι τόσο ο πολιτικός χώρος, όσο ποιος φωνάζει, κατά τη γνώμη τους, πιο δυνατά και αποτελεσματικά. Το βλέπουμε παντού στην Ευρώπη, το βλέπουμε τώρα και στην Ελλάδα.

Έτσι βλέπουμε επικαλύψεις όσον αφορά τη στάση των κομμάτων που ανήκουν στην Αριστερά και την Κεντροαριστερά με εκείνη που αφορά κόμματα που ανήκουν στον πέραν της ΝΔ, χώρο. Τα πέντε κόμματα της Αριστεράς και Κεντροαριστεράς, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ, ΠΛΕΥΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, ΝΕΑ ΑΡΙΣΤΕΡΑ, καταψηφίζουν τα ίδια νομοσχέδια, με την ίδια ευκολία και συχνά παρόμοια επιχειρηματολογία, όπως ακριβώς κάνουν η Ελληνική Λύση, η Νίκη και οι Σπαρτιάτες. Σε αυτή την λίαν περίεργη Βουλή, βλέπουμε 8 κόμματα να είναι απέναντι σε ένα. Με κοινό καταγγελτικό λόγο και στάση που δίνει πολλές φορές την εντύπωση ενός ενιαίου χώρου.

Τα παραδείγματα πολλά, από την επιστολική ψήφο, το καθολικό όχι στην ψήφιση του νέου Ποινικού Κώδικα, τις τοποθετήσεις τους, αν και από διαφορετικές αφετηρίες, στα μη κρατικά πανεπιστήμια, κ,.ό.κ.

Η ομογενοποίηση θολώνει το μήνυμα

Αν παλαιότερα έκλεινες τα μάτια και άκουγες κάποιον να έχει αρνητική θέση για τα μη κρατικά πανεπιστήμια, θα τον τοποθετούσες αυτομάτως στην Αριστερά. Σήμερα, αυτό δεν ισχύει. Εναντίον τους είναι και όλος ο πέραν της ΝΔ πολιτικός χώρος. Αυτή η ομογενοποίηση θολώνει το μήνυμα για κάποια ακροατήρια και διευκολύνει τις μετακινήσεις. Αυτός ο κοινός «αντιμητσοτακικός» χώρος που δημιουργείται κάνει επί της ουσίας ζημιά στα κόμματα της Κεντροαριστεράς, με ωφελημένες τις δυνάμεις από τα πιο Δεξιά. Δεν είναι τυχαίο ότι τα κερδισμένα από τις μετακινήσεις κόμματα είναι η Ελληνική Λύση, το ΚΚΕ και η Νίκη.

Συγκρίνοντας τα ευρήματα της τελευταίας έρευνας της OPINION POLL με την αμέσως προηγούμενη, δέκα ημέρες πριν, διαπιστώνουμε ότι το ΠΑΣΟΚ χάνει 0,7%, ο ΣΥΡΙΖΑ 0,3%, ενώ το ΚΚΕ, όπως και η Ελληνική Λύση ενισχύονται αμφότερα με 0,7%. Από 14,6% το ΠΑΣΟΚ έχει πέσει στο 13,9% και από 12,5% ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται στο 11,9%. Αντίστοιχα το ΚΚΕ έχει ανέβει από το 9,4% στο 10,1% και η Ελληνική Λύση από το 9,5% στο 10,2%. Κερδισμένη και η Νίκη, που εισπράττει 0,4%, και από 3,8%, την βρίσκουμε πλέον στο 4,2%.

Στατιστικά, οι σημερινές δημοσκοπικές αποστάσεις των τεσσάρων κομμάτων που ακολουθούν τη ΝΔ, είναι επισφαλείς, βρίσκονται στα όρια του σφάλματος, και πολιτικά αυτές οι δυναμικές που φαίνεται να αναπτύσσονται, εγείρουν ερωτήματα. Το συμπέρασμα είναι ότι ενόψει των Ευρωεκλογών του Ιουνίου θα μπορούσε να συμβεί κάθε είδους ανατροπή στις θέσεις 2 έως 5.

Βρισκόμαστε μπροστά σε Ευρωεκλογές που το μόνο σίγουρο είναι ότι η Ν.Δ θα είναι πρώτο κόμμα με σημαντική διαφορά. Όλα τα άλλα παίζονται. Το επόμενο διάστημα θα έχει μεγάλο ενδιαφέρον και για το ποσοστό της Ν.Δ, αλλά μάλλον μεγαλύτερο για τα ποσοστά και την τελική κατάταξη των βασικών κομμάτων της αντιπολίτευσης. Οι κάλπες ίσως κρύβουν μεγάλες εκπλήξεις και αυτό θα πυροδοτήσει πιθανότατα πολιτικές αναταράξεις.

Όταν έξι μήνες μετά τη διπλή εκλογική νίκη και ενώ η κυβέρνηση διανύει τον πέμπτο χρόνο διακυβέρνησης, η ΝΔ προηγείται στην εκτίμηση ψήφου με 24.7% του δεύτερου ΠΑΣΟΚ (39.1% έναντι 14.4%) και 25.9% του τρίτου ΣΥΡΙΖΑ και όταν ο Κυρ. Μητσοτάκης επικρατεί στην καταλληλότητα για Πρωθυπουργός με εξαπλάσια ποσοστά του Στ. Κασσελάκη και του Ν. Ανδρουλάκη, δεν χρειάζονται παραπέρα σχόλια.

Αυτή η εικόνα που αποτυπώνεται στους πολιτικούς συσχετισμούς, δεν μπορεί να κρύψει τα προβλήματα που υπάρχουν για την κυβέρνηση και συνοψίζονται στα εξής δύο: Ακρίβεια και εγκληματικότητα. Πρόκειται για τα δύο πρώτα στην προτεραιότητα των πολιτών προβλήματα, όπως καταγράφονται σε όλες τις έρευνες.

Εδώ όμως εμφανίζεται και μια διάχυτη δυσφορία. Για την ακρίβεια, για παράδειγμα, η ικανοποίηση από τα μέτρα της κυβέρνησης φτάνει στην κοινή γνώμη το 21.2%, επίδοση μάλλον ανησυχητική. Η επίδοση αυτή φτάνει το 39.2% στο ακροατήριο της ΝΔ, από το οποίο ένα 59.4% δηλώνει λίγο ή και καθόλου ικανοποιημένο. Αν δούμε την ανάλυση ανά ιδεολογικό αυτοπροσδιορισμό, στους δεξιούς ικανοποιημένοι δηλώνουν το 34.6% έναντι 62.9%, στους κεντροδεξιούς το 44.66% έναντι 55.4% και στο Κέντρο 16.9% έναντι 82.1%.

Προκύπτει εν ολίγοις, ένα ανησυχητικό μήνυμα για την κυβέρνηση.

Ας σημειωθεί δε, ότι ενώ την περίοδο της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία και της ενεργειακής κρίσης και ακρίβειας κυριαρχούσε ή άποψη ότι κύρια αιτία ήταν η διεθνής συγκυρία, τώρα με καθαρή πλειοψηφία κυριαρχεί η άποψη ότι για την ακρίβεια φταίει η κυβέρνηση και έχει πέσει πολύ το ποσοστό όσων βλέπουν στις αυξήσεις κυρίως εξωγενή αίτια.

Ωστόσο, πολύ άσχημη είναι και η εικόνα που αφορά την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας/παραβατικότητας. Στην κοινή γνώμη ικανοποιημένοι δηλώνουν το 14.5% έναντι 83.8% που έχουν αντίθετη άποψη. Και πάλι έχει ενδιαφέρον να δούμε ότι η ικανοποίηση στους ψηφοφόρους της ΝΔ φτάνει το 21.4%, ενώ στους δεξιούς το 22.8%, στους κεντροδεξιούς το 20.4% και στους κεντρώους ψηφοφόρους το 10.9%. Από αυτά τα στοιχεία προκύπτει και το δεύτερο ανησυχητικό μήνυμα για την κυβέρνηση.

Ας σημειωθεί δε, ότι το θέμα της νομιμότητας, της ασφάλειας των πολιτών, της τήρησης της τάξης αποτελούσαν και αποτελούν σημαίες για τη ΝΔ.

Αυτά τα δύο προβλήματα είναι τα κύρια που απασχολούν τους πολίτες και φαίνεται να αποσταθεροποιούν ή το λιγότερο να μην ικανοποιούν τους ψηφοφόρους της ΝΔ. Η τελευταία μπορεί να είναι μακράν μπροστά στις δημοσκοπήσεις, αλλά ακριβώς την ώρα που βρίσκεσαι στην κορυφή πρέπει να προβληματίζεσαι για τα εμπόδια που θα συναντήσεις και τα απρόοπτα γεγονότα που μπορεί να αμφισβητήσουν την κυριαρχία σου.

Για παράδειγμα, το πρόβλημα της ακρίβειας το οποίο διογκώνεται ήδη για μεγάλο χρονικό διάστημα, κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι θα είναι ελέγξιμο άμεσα ή και ότι δεν θα επιδεινωθεί από διεθνείς παράγοντες π.χ αύξηση τιμής καυσίμων, αύξηση μεταφορικών λόγω γεγονότων στη Μ. Ανατολή και στην Ερυθρά θάλασσα.

Έτσι μπορεί η δυσφορία να μην απεικονίζεται στους πολιτικούς συσχετισμούς και η αδυναμία της κεντροαριστερής αντιπολίτευσης να είναι παροιμιώδης, αλλά συχνά η κοινωνία εκφράζεται εκπλήσσοντας, επαληθεύοντας ότι το κενό στην πολιτική δεν διαρκεί ες αεί.

Σ΄ αυτές τις συνθήκες δεν είναι αδιάφορη και η στάση των πολιτών διακομματικά και έντονα στο εσωτερικό της ΝΔ για τον γάμο ομόφυλων και την τεκνοθεσία. Το 47% της κοινής γνώμης συμφωνεί με τον γάμο των ομοφύλων έναντι 50% που διαφωνεί (39.6% υπέρ έναντι 58.4% κατά στη ΝΔ και 24.1% έναντι 73.5% σε όσους αυτοκαθορίζονται ως δεξιοί). Το 25% της κοινής γνώμης συμφωνεί με την τεκνοθεσία έναντι 72% που διαφωνεί (18.8% έναντι 79.1% στη ΝΔ και 10.5% έναντι 88.2% σε όσους αυτοκαθορίζονται δεξιοί).

Έτσι, όταν για το θέμα αυτό το 14.4% των ψηφοφόρων της ΝΔ δηλώνει πολύ πιθανό αυτό να καθορίσει πολιτικές επιλογές τους και το 18.8% αρκετά πιθανό, υπάρχουν δύο αναγνώσεις.

Σύμφωνα με την πρώτη, σε μια δημοσκόπηση αυτοί που απαντούν θέλουν να πιέσουν, να δείξουν ότι «δεν παίζουν» και στην πράξη κανείς δεν θα θυμάται κάτι μετά από τρεις μήνες. Η άλλη ανάγνωση είναι ότι η εξέλιξη σ' αυτό, μπορεί σε συνδυασμό με τα προβλήματα που κυρίαρχα καίνε την κοινωνία να δημιουργήσουν συνθήκες δημιουργίας ενός κοκτέιλ που να τροφοδοτήσει δυνάμεις δεξιά της ΝΔ.

Μέχρι στιγμής φαίνεται ότι βασικά η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΣΗ ενισχύεται βασικά παίρνοντας από ΝΙΚΗ και ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ, αλλά και οριακά δυνάμεις της ΝΔ. Δεν φαίνεται ότι μπορεί να κάνει κάποιο άλμα. Καθαρές κουβέντες: Δεν μπορεί να δημιουργηθεί κίνδυνος για τη ΝΔ από δεξιά και ακροδεξιά αν δεν υπάρξει σημαντικό τμήμα της λαϊκής δεξιάς που να συμμετείχε σε σχηματισμό ενός νέου κόμματος.

Αυτό θα ήταν τουλάχιστον περίεργο πολιτικά γιατί θα προϋπόθετε ύπαρξη στελεχών σήμερα της ΝΔ που θα ηγούνταν πρωτοβουλίας και κάτι τέτοιο φαίνεται απίθανο. Εκτός και να κάποιοι ξαφνικά θέλουν να επιφέρουν πλήγμα όχι μόνο στον Κυρ. Μητσοτάκη αλλά και στη σταθερότητα της χώρας.

Οι παραπάνω παρατηρήσεις δεν σημαίνει ότι η κυβέρνηση πρέπει να υποχωρήσει στη μεταρρυθμιστική ατζέντα της που σε τελευταία ανάλυση και για αυτήν ψηφίστηκε. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι πρέπει να πιάσει τον ταύρο από τα κέρατα αντιμετωπίζοντας ακρίβεια και εγκληματικότητα γιατί έτσι κι αλλιώς πρέπει να τα λύσει, αλλά και για να εμποδίσει τυχόν περίεργα κοκτέιλ.

Το πρόβλημα με το ΠΑΣΟΚ είναι άλλης τάξης. Ότι την στιγμή που υπήρχαν προβλήματα στην διακυβέρνηση της Ν.Δ, η Ν.Δ πήρε 41% μη νιώθοντας καμία πίεση από το ΠΑΣΟΚ και την στιγμή που ο  ΣΥΡΙΖΑ κατακρημνιζόταν χάνοντας 14% ( 850.000 ψηφοφόρους), το ΠΑΣΟΚ εισέπραττε ένα πολύ μικρό ποσοστό από αυτές τις απώλειες. Το ίδιο βλέπουμε και στο εξάμηνο που πέρασε. Ενώ δεν ήταν και το καλύτερο εξάμηνο για την Κυβέρνηση και ο ΣΥΡΙΖΑ συνεχίζει να πέφτει, το ίδιο εισπράττει τόσο όσο για να περάσει στην 2η θέση προσπερνώντας τον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά με διαφορά μεταξύ 1% και 2%. Δείχνει, δηλαδή, αδυναμία να κάνει ένα άλμα, να καθαρίσει οριστικά την 2η θέση από το ΣΥΡΙΖΑ, αλλά πριν απ΄όλα να αυξήσει σημαντικά τα ποσοστά του, ώστε να μειώσει την διαφορά από την Ν.Δ η οποία κινείται στην ζώνη του 38%-39% προηγούμενη 23%-24% από το δεύτερο ΠΑΣΟΚ. Όταν υπάρχουν τέτοιοι συσχετισμοί, καμία εναλλακτική πρόταση εξουσίας δεν θα μπορεί να φανεί, αλλά και αντίστροφα. Όσο δεν προβάλλεται ως σαφής εναλλακτική, σύγχρονη, μεταρρυθμιστική πρόταση εξουσίας, δεν θα μπορεί να κάνει και το άλμα.

Αυτό είναι και το κύριο πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ συνδεδεμένο και με το γεγονός ότι, παρά τα βήματα στην δημοφιλία του Ν. Ανδρουλάκη, δεν έχει πείσει για την δυνατότητα να κυβερνήσει απέχοντας έτη φωτός από την επίδοση στην καταλληλότητα για Πρωθυπουργός από τον Κ. Μητσοτάκη. Όσον αφορά, δε, την ικανοποίηση από την αντιπολιτευτική πολιτική του ΠΑΣΟΚ, αυτή κινείται στο 12.3%, ποσοστό δηλαδή χαμηλότερο από την εκτίμηση ψήφου του ΠΑΣΟΚ. Ο λόγος του εν ολίγοις δεν πείθει και η αντιπολιτευτική τακτική επηρεασμένη προφανώς από την θέληση να εισπράξει από τις διαρροές του ΣΥΡΙΖΑ, δεν του εξασφαλίζει τα αναμενόμενα οφέλη και ταυτόχρονα το απομακρύνει από τον χώρο του Κέντρου. Το ΠΑΣΟΚ έχει ανάγκη αναπροσαρμογής της στρατηγικής του.

Αυτή την στιγμή έχει -πέραν των ανωτέρω- δύο προβλήματα για να πετύχει τους στόχους του. Το πρώτο είναι ότι φαίνεται να εξαντλεί τις δεξαμενές που στόχευσε. Έχει υψηλή συσπείρωση της τάξης του 80%-81% , άρα δεν έχει να περιμένει πολλές εφεδρείες από αυτό το ακροατήριο. Στην ζωή έχει φανεί ότι από τις τεράστιες απώλειες του ΣΥΡΙΖΑ, δεν φαίνεται να «τρέχουν» και πολλοί προς το παρόν. Πρέπει επομένως να δει νέες πηγές, νέες δεξαμενές και αυτό προϋποθέτει αναπροσαρμογές σε θέσεις και τακτικές. Η εμμονή σε μια στείρα αντιδεξιά ρητορική και η θεωρία ότι «αν ασκήσουμε πιο σκληρή κριτική στην Ν.Δ, θα αυξήσουμε τα εκλογικά οφέλη», μπορεί να το οδηγήσει σε δύσκολες καταστάσεις. Σε τελευταία ανάλυση, αν κάποιοι αισθάνονται πιο αριστεροί και δεν θέλουν να ψηφίσουν ΣΥΡΙΖΑ, γιατί να μην ψηφίσουν ΝΕΑ ΑΡΙΣΤΕΡΑ, ΚΚΕ, ΠΛΕΥΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, ΜΕΡΑ 25, ΑΝΤΑΡΣΥΑ κ.λ.π; Ενώ, λοιπόν, τα αριστερά ακροατήρια δεν ανταποκρίνονται, οι ψηφοφόροι της Ν.Δ που θέλουν να στείλουν μήνυμα στην Κυβέρνηση, γιατί να ψηφίσουν ένα κόμμα δήθεν σκληρής αντιδεξιάς τακτικής, σε σημείο να αφήνει να εννοηθεί ότι μπορεί να δει μετά τις Ευρωεκλογές και την συγκρότηση αντι-Ν.Δ μετώπου;

Το δεύτερο πρόβλημα είναι ότι ενώ ο Κ. Μητσοτάκης ανοίγει σοβαρά θέματα της μεταρρυθμιστικής ατζέντας (επιστολική ψήφος, επιτάχυνση διαδικασιών Δικαιοσύνης, μη Κρατικά Πανεπιστήμια, γάμος ομοφύλων κ.λ.π), το ΠΑΣΟΚ δείχνει αμήχανο, με επαμφοτερίζουσες θέσεις. Οι δηλώσεις στελεχών του είναι θολές, κανείς δεν καταλαβαίνει τι μήνυμα εκπέμπουν και ταυτόχρονα αυξάνει την καχυποψία ότι χαράζει τακτική καταψήφισης των πάντων πίσω από δικαιολογίες που αναζητούνται. Θα είναι αυτοκτονικό το ΠΑΣΟΚ που έχει πλήρη ευθύνη για την μη αναθεώρηση του Άρθρου 16, να καταψηφίσει τα μη Κρατικά Πανεπιστήμια. Θα είναι καταστροφικό γι’ αυτό που ως κόμμα που έχει κυβερνήσει τα μισά χρόνια της Αντιπολίτευσης και δεν τόλμησε να φέρει το θέμα του γάμου ομοφύλων, να καταψηφίσει την θέσπισή του οχυρωμένο σε επιμέρους παρατηρήσεις . Όταν ανοίγονται μεγάλα θέματα, τότε ακριβώς κρίνεται η φυσιογνωμία σου και αν είσαι πράγματι μια δύναμη που θέλει και πάλι να εμφανιστεί με σύγχρονες σοσιαλδημοκρατικές θέσεις, ως δύναμη εξουσίας με καθαρές θέσεις,  ή αν φλερτάρεις με τα χαρακτηριστικά μιας δύναμης που καταψηφίζει τα πάντα γιατί θες να εμφανιστείς αντιδεξιός, βοηθώντας τελικά τον Κ. Μητσοτάκη.

Κρίσιμο το επόμενο διάστημα για το ΠΑΣΟΚ. Οι επιλογές του, η στρατηγική του, η ικανότητά του να διατυπώσει καθαρές, κατανοητές θέσεις, θα κρίνει πολλά.

Ας μην ξεχνάμε. Οι κάλπες είναι γένους θηλυκού και μπορεί να κρύβουν μεγάλες εκπλήξεις όταν ανοίξουν στις Ευρωεκλογές.

Συνεπής στη μεταρρυθμιστική ατζέντα του ανοίγει τον διάλογο για ένα μείζον θέμα, δείχνοντας ότι γνωρίζει την τέχνη της σύνθεσης που δεν ευνουχίζει την ουσία, ότι γνωρίζει να λειαίνει γωνίες (π.χ. για την παρένθετη μητέρα) και αφαίρεσης επιχειρημάτων από όσους δεν μπορούν να τοποθετηθούν καθαρά με βάση τη λογική, την πίστη στην ισότητα των ανθρώπων και των ζευγαριών και την απαίτηση να εναρμονιστεί η Ελλάδα με ότι συμβαίνει σε όλες τις πολιτισμένες χώρες.

Ο γάμος ομοφύλων σε αυτά ακριβώς ανταποκρίνεται, αλλά και σε κάτι ακόμα. Στις Δημοκρατίες νομοθετεί η Κυβέρνηση και η Βουλή και όχι η Εκκλησία, με όλο τον σεβασμό τις απόψεις της τις οποίες και χρεώνεται η ίδια. Τα του Καίσαρος τω Καίσαρι, τα του Θεού τω Θεώ.

Αυτό ας το σκεφτούν καλύτερα βουλευτές που δηλώνουν ότι θα συμβουλευτούν πέραν της κοινωνίας και την Εκκλησία.

Το πρώτο είναι αυτονόητο αν και κάποιες στιγμές οι πολιτικοί ταγοί πρέπει να συμβάλουν στην υπέρβαση ιδεοληψιών και αγκυλώσεων, ώστε να προχωράει μπροστά στην κοινωνία. Το δεύτερο αποτελεί αυτο-αμφισβήτηση για το ποιος κυβερνάει, άρα του ρόλου τους.

Η διαδικασία καθιέρωσης του γάμου ομοφύλων ξεκινάει και είναι χρήσιμο ο διάλογος να μην είναι προσχηματικός, αλλά με κατεύθυνση την ανάγκη να βρεθεί λύση και να ψηφιστεί το αυτονόητο. Να μην χαρακτηρίζεται από εντάσεις και διχασμό. Ούτε οι εντάσεις, ούτε ο διχασμός βοηθούν και όσοι το επιδιώξουν πρέπει να απομονωθούν. Να κατατίθενται σαφείς προτάσεις  με την πρόθεση να βγει άκρη σε ένα θέμα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Δεν είναι εύκολο το εγχείρημα. Υπάρχουν αντιρρήσεις στην κοινωνία, καλοπροαίρετα ερωτήματα ή ακόμα και ανθρώπινα «κολλήματα», στερεότυπα. Υπάρχουν ωστόσο και μεσαιωνικές απόψεις και  κόμματα που τις εκφράζουν στη Βουλή. Οι πρώτες μπορούν να διαφοροποιηθούν, πολλοί άνθρωποι να πειστούν.

Οι δεύτερες θέλουν ένα «μέτωπο» εναντίον τους, όπως ταιριάζει σε δυνάμεις σκοταδισμού εκ πεποιθήσεως. Αυτό δείχνουν τέσσερις δημοσκοπήσεις που έθεσαν ερωτήματα για τη θέσπιση του γάμου ομοφύλων (OPINION POLL για ACTION 24, TAΣEIΣ MRB, PULSE για ΣΚΑΙ, ALCO για ALPHA).

Με την σειρά που αναφέραμε τις δημοσκοπήσεις για τον γάμο ομοφύλων, τα ποσοστά υπέρ έναντι κατά είναι: 42,7% έναντι 53,3%, 40,3% έναντι 52,9%, 45% έναντι 46% και 35% έναντι 49%. Αν δούμε τον μέσο όρο και των τριών, το 40,7% τάσσεται υπέρ και το 50.3% τάσσεται κατά.

Για την τεκνοθεσία, τα ποσοστά γίνονται 24,6% έναντι 71,8%, 24,2% έναντι 24,2% έναντι 68,7% και 36% έναντι 56% (στην έρευνα της ALCO δεν υπήρχε αντίστοιχο ερώτημα). Ο μέσος όρος είναι 28,2% έναντι 65,5%. Είναι φανερό, ότι υπάρχει μια πλειοψηφία κατά του γάμου ομοφύλων που «παλεύεται», αλλά και μια συντριπτική πλειοψηφία κατά της τεκνοθεσίας.

Αυτό σημαίνει ότι η ΝΔ και η κυβέρνηση πρέπει να δώσουν τη μάχη με τη μεγίστη συνοχή. Το ίδιο ισχύει όμως και με τα κόμματα της αντιπολίτευσης και ιδιαίτερα το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ.

Η αλήθεια είναι ότι το ΠΑΣΟΚ κυβέρνησε τα μισά χρόνια της Μεταπολίτευσης και ο ΣΥΡΙΖΑ πέντε χρόνια και δεν έλυσαν νομοθετικά το θέμα του γάμου ομοφύλων, της τεκνοθεσίας, κ.λ.π. Θα όφειλαν να δώσουν κάποιες εξηγήσεις λοιπόν αντί να προσπαθούν να φανούν υπεράνω, καθαροί και με σαφείς θέσεις. Αυτή είναι η πικρή αλήθεια.

Κάνουν όμως απ΄ότι φαίνεται ένα ακόμα λάθος. Δημοκρατικό, προοδευτικό καθήκον τους είναι να συμβάλουν να θεσπιστεί ό,τι ακριβώς αυτά τα κόμματα δεν τόλμησαν να κάνουν. Το θέμα δεν προσφέρεται για μικροπολιτική αξιοποίηση, ούτε για την αναζήτηση άλλοθι σε δήθεν πιο προωθημένες απόψεις για τυχόν αποστασιοποίηση από τις ευθύνες τους. Ας μην κάνουν δε, ένα ακόμα λάθος.

Μη θεωρούν ότι το θέμα αυτό αποτελεί πρόβλημα μόνο για τη ΝΔ και την ακροδεξιά και καγχάζουν ή προσπαθούν να δείξουν ότι «χωρίς αυτούς δεν θα γίνει τίποτα». Πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι και στη δική τους εκλογική, κοινωνική βάση δεν είναι και τόσο καθαρές οι απόψεις τους.

Ας δούμε ανά κόμμα τι συμβαίνει σύμφωνα με τη δημοσκόπηση της OPINION POLL. Για τον πολιτικό γάμο στη ΝΔ υπέρ τάσσεται το 34,5% και έναντι 62,5%, στο ΣΥΡΙΖΑ υπέρ το 67,3% και έναντι 30,4%, στο ΠΑΣΟΚ υπέρ το 39,4% και έναντι 58,5%, στο ΚΚΕ υπέρ το 68,1% και έναντι το 26,6%.

Στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΣΗ, υπέρ είναι το 26,3% και έναντι το 65,8%, στην ΠΛΕΥΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ υπέρ το 74% και έναντι το 22,2%, στη ΝΙΚΗ υπέρ το 6,4% και έναντι το 90,6% και στους ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ υπέρ το 15,3% και έναντι το 84,6%.

Σχετικά με το θέμα της τεκνοθεσίας, στη ΝΔ υπέρ τάσσεται το 16% και έναντι το 81,2%, στο ΣΥΡΙΖΑ υπέρ το 47% και έναντι το 51,1%, στο ΠΑΣΟΚ υπέρ το 21,3% και έναντι το 74,5%, στο ΚΚΕ υπέρ το 35,9% και έναντι το 59,4%, στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΣΗ υπέρ το 16,2% και έναντι το 81,1%, στην ΠΛΕΥΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ υπέρ το 29,6% και έναντι το 66,6%, στη ΝΙΚΗ υπέρ το 9,7% και έναντι το 90,2% και στους ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ υπέρ το 10,2% και έναντι το 89,7%.

Συμπερασματικά, η άποψη υπέρ του γάμου ομοφύλων είναι πλειοψηφική ανάμεσα στους ψηφοφόρους του ΣΥΡΙΖΑ, του ΚΚΕ και της ΠΛΕΥΣΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ. Η άποψη υπέρ της τεκνοθεσίας είναι συντριπτικά μειοψηφική σε όλα τα κομματικά ακροατήρια.

Η εικόνα αυτή δείχνει ότι για να γίνει αυτό το βήμα χρειάζεται πρώτον τόλμη από την κυβέρνηση και από κάθε στέλεχός της ξεχωριστά να προχωρήσει και δεύτερον συνεννόηση όσων κατανοούν ότι δεν μπορείς να προχωράς προς τα εμπρός κοιτώντας πίσω και λέγοντας μόνιμα δεν είναι η ώρα. Η ώρα της ευθύνης για όλους είναι τώρα.

Ο  μ.ό δηλαδή είναι 12.5%. Όταν δούμε την προσέγγιση της εκτίμησης ψήφου οι επιδόσεις  ήταν 16%, 13.8% και 14.3% ( μ.ό 14.7%). Για να γίνει κατανοητό, η διαφοροποίηση στην εκτίμηση ψήφου οφείλεται στο μέγεθος της γκρίζας ζώνης που βρίσκει κάθε κόμμα και στον τρόπο κατανομής αυτής.

Η ουσία δεν αλλάζει. Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται πια δημοσκοπικά δεύτερο με προβάδισμα 1.1% στην πρόθεση ψήφου και 1.2% στην εκτίμηση ψήφου. Ας σκεφτούμε ότι πέντε μήνες πριν, με βάση τα αποτελέσματα των βουλευτικών εκλογών βρισκόταν στο 11.84% , 5.99% πίσω από το ΣΥΡΙΖΑ. Ας  θυμηθούμε, ότι στις βουλευτικές εκλογές το ’19 βρισκόταν στο 8% και κάτι, 23.5 μονάδες πίσω από τον ΣΥΡΙΖΑ!

Ας αναφερθούμε σε ορισμένες κρίσιμες παρατηρήσεις:

1. Αυτή η ανατροπή οφείλεται κυρίως στην κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ που σήμερα βρίσκεται σε κατάσταση αποσύνθεσης. Παρουσιάζει διαρροές που κυρίως κατευθύνονται στο ΠΑΣΟΚ, στο Κ.Κ.Ε και στην γκρίζα ζώνη και δευτερευόντως σε άλλα κόμματα όπως ΠΛΕΥΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, ΜΕΡΑ 25, Ν.Δ κ.ά. Ο ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές του Ιουνίου χάνοντας  14% σε σχέση με το 2019 και το ΠΑΣΟΚ εισέπραξε με βάση τα exit polls 2.5% από αυτές τις απώλειες. Έκτοτε έχει χάσει επιπλέον 4.3% δημοσκοπικά από τις οποίες το ΠΑΣΟΚ κερδίζει το 9%-11% αυτών των απωλειών. Έτσι ανεβάζει τις δυνάμεις του και περνάει δεύτερο.

2. Η πρώτη είναι ότι τα οφέλη του θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερα, πολύ περισσότερο που ο κορμός του εκλογικού σώματος του ΣΥΡΙΖΑ ήταν και συνεχίζουν να προέρχονται από το ΠΑΣΟΚ.  Η δεύτερη είναι ότι σημαντικά τμήματα ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ επιλέγουν άλλα κόμματα π.χ . Κ.Κ.Ε επειδή αισθάνονται αριστερόστροφα . Eπομένως δεν θα πρέπει να αναμένονται τεράστιες παραπέρα «εισπράξεις » από το ΣΥΡΙΖΑ προς το ΠΑΣΟΚ.

3. Η κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ θα συνεχιστεί . Η συγκρότηση κόμματος από τα στελέχη που αποχώρησαν και θα αποχωρήσουν θα πιέσει ακόμα περισσότερο το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Στην έρευνα της OPINION POLL  πάνω από το 50% των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ θα μπορούσε να ψηφίσει ένα τέτοιο αριστερόστροφο κόμμα. Επομένως, από την μια θα παρατηρούμε μείωση των ποσοστών του ΣΥΡΙΖΑ που μπορεί να τροφοδοτούν  το ΠΑΣΟΚ, αλλά από την άλλη και ένα κόμμα Αχτσιόγλου – Τσακαλώτου που πιθανά να ανακόπτει τον ρυθμό τροφοδοσίας του ΠΑΣΟΚ.

Τι σημαίνουν οι παραπάνω παρατηρήσεις;  Ότι το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική ευκαιρία να εδραιώσει και να διευρύνει την διαφορά του από το όποιο τρίτο κόμμα, αυξάνοντας τις δυνάμεις του. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αναζητήσει νέες δεξαμενές ψηφοφόρων, χωρίς να παραιτείται βέβαια από την διεκδίκηση και άλλων δυνάμεων από το ΣΥΡΙΖΑ χωρίς όμως ψευδαισθήσεις. Οι δεξαμενές αυτές είναι βασικά δύο: Οι ψηφοφόροι που αυτοκαθορίζονται κεντρώοι , όπως και δυνάμεις της μεταρρυθμιστικής αριστεράς. Ποιο είναι το κοινό χαρακτηριστικό αυτών των δύο δεξαμενών; Ότι δεν είναι και ιδιαίτερα γοητευμένοι από την πορεία του ΣΥΡΙΖΑ ως Αντιπολίτευση και ως κυβέρνηση, ότι δεν ξεχνούν τα όσα συνέβησαν στα χρόνια που μεσουρανούσε ο ΣΥΡΙΖΑ. Χρειάζονται δηλαδή  προσαρμογές στην στρατηγική, στον τρόπο αντιπολίτευσης, στην πυκνότητα και το περιεχόμενο των πρωτοβουλιών, ώστε εμφανίσει πειστική εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης και να μπορεί να διεκδικήσει σημαντικό τμήμα του Κέντρου που σήμερα κυριαρχεί ο Μητσοτάκης.

Η συγκυρία είναι ευνοϊκή για το ΠΑΣΟΚ. Η κυβέρνηση παρουσιάζει προβλήματα (ικανοποίηση από το έργο της δηλώνει το 28.3%) και ο ΣΥΡΙΖΑ αποσυντίθεται. Τώρα είναι η ευκαιρία, αλλά πρέπει να τολμήσει. Στο χέρι του…

* Ο Ζαχαρίας Ζούπης είναι Διευθυντής Ερευνών της Opinion Poll

Η Ν.Δ κινείται μεταξύ 38%- 40% στην εκτίμηση ψήφου (31.1%-36% στην απλή πρόθεση) δείχνοντας σημαντική συσπείρωση πάνω από 80% και επιβεβαιώνοντας την κυριαρχία της και το μεγάλο προβάδισμα που διαθέτει παρόλο το άσχημο ξεκίνημά της. Ο ΣΥΡΙΖΑ δείχνει να είναι σε κατάσταση αποσύνθεσης, έχοντας βιώσει ήδη δύο διασπάσεις σε ένα μήνα και διαρκή αποχώρηση στελεχών του που δεν μπορεί να διασκεδαστεί από κανένα. Έτσι κινείται στο 12.1%-14.7% στην εκτίμηση ψήφου (10.5%-12% στην πρόθεση ψήφου) σημειώνοντας σημαντική πτώση σε σχέση με την ήδη χαμηλή εκλογική του επίδοση στις εκλογές του Ιουνίου μεσοσταθμικά της τάξης του 3.5%-4%.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ανακατατάξεις και τροφοδοτεί ΠΑΣΟΚ που βρίσκεται στην δεύτερη θέση με επίδοση 13.8%-16% στην εκτίμηση ψήφου( 12.1%-13% στην πρόθεση ψήφου) και Κ.Κ.Ε που μετά από δεκαετίες βρίσκεται λίγο πάνω, λίγο κάτω από το 10% με 9.6%-12.1% στην εκτίμηση ψήφου (8.3%-10.5% στην πρόθεση ψήφου). Αναπτύσσονται δηλαδή νέες δυναμικές που διαμορφώνουν ένα νέο πολιτικό σκηνικό, ενώ ένα 13.3%-19.3% ανάλογα με την έρευνα βρίσκεται στην γκρίζα ζώνη.

Στην πραγματικότητα οι δυναμικές είναι ακόμα μεγαλύτερες και τα νέα σημεία ισορροπίας θέλουν χρόνο για να φανούν. Ας λάβουμε δε ταυτόχρονα υπόψη ότι βρισκόμαστε μόλις πέντε μήνες μετά τις εκλογές και δεν αναμενόταν να υπάρχουν μεγάλες διαφοροποιήσεις, ούτε θα υπήρχαν αν δεν υπήρχε η κατάσταση στο ΣΥΡΙΖΑ. Ας το εξηγήσουμε καλύτερα:

Η Ν.Δ είναι κυρίαρχη και μάλιστα προηγείται στις δημοσκοπήσεις από το 2016. Το πολιτικό κεφάλαιο του Κ. Μητσοτάκη και η αδυναμία να αναδειχθεί μια εναλλακτική λύση διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο. Ωστόσο είναι αντιμέτωπη με ένα δύσκολο αντίπαλο, την ακρίβεια και φαίνεται να της κοστίζει.

Στην έρευνα της Οpinion poll φαινόταν ότι η θετική αξιολόγηση έφτανε το 29%, επίδοση που είναι η χαμηλότερη στην διάρκεια των κυβερνητικών θητειών της. Σ΄αυτή απεικονίζεται και η επίδραση της ακρίβειας αλλά όχι μόνο. Το καλοκαίρι με τις φυσικές καταστροφές αλλά και η μη προώθηση σημαντικών μεταρρυθμίσεων μέχρι τώρα έχουν πληγώσει το διαχειριστικό και μεταρρυθμιστικό προφίλ της, έχουν κάνει τμήματα του κέντρου να προβληματίζονται. Άρα δεν είναι καλά όλα.

Κάτω από την επίδοσή της στην εκτίμηση ψήφου κρύβονται προβλήματα που μένει να δούμε αν ξεπεραστούν. Έχει χρόνο, οι συσχετισμοί είναι υπέρ της, φαίνεται να εξασφαλίζει και σχετική συναίνεση σε μέτρα που δημιουργούν εντάσεις όπως στο φορολογικό, αλλά βρίσκεται μπροστά σε κρίσιμα προβλήματα και προκλήσεις. Επτά μήνες μέχρι τις ευρωεκλογές και τρεισήμισι χρόνια μέχρι τις επόμενες βουλευτικές εκλογές είναι πολύς χρόνος και για να εδραιώσει ισχυρή κυριαρχία με προοπτική, αλλά και να δεχτεί ήττες.

Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι αυτή την ώρα ο μεγάλος ασθενής, ήδη τρίτος δημοσκοπικά και με το Κ.Κ.Ε να αναεβαίνει. Έχασε 851.844 ψήφους από το 2019 μέχρι τον Ιούνιο και η δημοσκοπική πτώση δείχνει ότι σ΄αυτό το διάστημα έχει απωλέσει άλλες 200.000-250.000 ψήφους. Για να συνειδητοποιήσουμε καλύτερα τι έχει διατελεστεί οι απώλειες από τον Ιανουάριο του 2015 μέχρι τον φετεινό Ιούνιο φτάνουν τους 1.315.565 ψηφοφόρους. Εμφανίζει μια κατάσταση διαλυτική και πολλοί προαναγγέλλουν τίτλους τέλους. Ας μην βιαζόμαστε.

Ασφαλώς ο ΣΥΡΙΖΑ δεν μπορεί να επιστρέψει σε ποσοστά που να τον κάνουν ένα ισχυρό κόμμα και ακόμα και η επίδοση των εκλογών του Ιουνίου ως στόχος για τις Ευρωεκλογές φαντάζει απελπιστικά υψηλός και το πιο πιθανό σενάριο με βάση την εικόνα της στιγμής  είναι ότι θα χάσει κι άλλες δυνάμεις και δεν αποκλείεται να βρεθεί να φλερτάρει με μονοψήφια ποσοστά. Ωστόσο πολλά θα εξαρτηθούν από δύο παράγοντες: Πρώτο, από την δυνατότητα ανασύνταξης, εμφάνισης ενός νέου επιτελείου και όχι αυτό που προσωποποιείται από τον Π. Πολάκη και την κατ΄αρχήν σταθεροποίησή του σε ποσοστά. Δεύτερο από την δύναμη που θα εμφανίσει το νέο κόμμα των στελεχών, δύναμη που θα προέρχεται βασικά από την μήτρα του «τέως ΣΥΡΙΖΑ». Παράλληλα δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί ο Σ. Κασσελάκης αν μπορέσει να βρει τον βηματισμό του, αν και εμφανίζεται να παλεύει στην δημοφιλία με τον Κ. Βελόπουλο για την πέμπτη θέση.

Το νέο κόμμα μπορεί να πάρει σημαντικό τμήμα των δυνάμεων του ΣΥΡΙΖΑ. Στην τελευταία έρευνα της Opinion poll το 56% των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ απαντούσαν ότι θα μπορούσαν να ψηφίσουν ένα αριστερόστροφο κόμμα αποτελούμενο από στελέχη που προέρχονται από τον ΣΥΡΙΖΑ. Ωστόσο άλλο θα μπορούσα και άλλο ψηφίζω. Όλα θα κριθούν από την πορεία, την πολιτική ατζέντα και τις θέσεις που θα εμφανίσουν. Ωστόσο εδώ πρέπει να σημειωθεί κάτι που θα επιδράσει στους συσχετισμούς. Το νέο κόμμα μπορεί υπό όρους να λειτουργεί ως ανάχωμα της διαρροής προς ΠΑΣΟΚ και Κ.Κ.Ε .

Και εδώ έρχεται το θέμα πώς πορεύεται το ΠΑΣΟΚ. Έχει κάθε λόγο να χαίρεται που βρέθηκε μετά από έντεκα χρόνια, εισπράττοντας από διαρροές του ΣΥΡΙΖΑ. Ωστόσο δεν έχει φανεί κάποιο τεράστιο ρεύμα , ενώ δεν έχει εισροές από την Ν.Δ ή μάλλον το ισοζύγιο εισροών – εκροών μεταξύ Ν.Δ- ΠΑΣΟΚ είναι μηδενικό. Στις εκλογές το ΠΑΣΟΚ πήρε 160.000 ψηφοφόρους περισσότερους από το 2019. Όμως την ίδια στιγμή 851.000 έφευγαν από το ΣΥΡΙΖΑ και 136.000 από την Ν.Δ, που συνολικά αθροίζουν 1 εκατομμύριο ψηφοφόρους. Είχε δηλαδή μικρές εισπράξεις και το ίδιο φαίνεται και στις δημοσκοπήσεις. Παίρνει το 7%-11% των απωλειών του ΣΥΡΙΖΑ. Το ερώτημα που τίθεται ευθέως είναι: αν ο ΣΥΡΙΖΑ σταθεροποιηθεί σε ποσοστά έχοντας χάσει δυνάμεις που θα προτιμούν να οδεύσουν προς το νέο κόμμα με το οποίο μπορεί να αισθάνονται πιο κοντά, με τι πηγές νέου ανεφοδιασμού θα μείνει, αν ακολουθήσει να πορεύεται με θολή στρατηγική και ασαφείς στοχεύσεις;

Με δεδομένο ότι απέναντι στο ίδιο πρόβλημα μπορεί να βρεθεί το Κ.Κ.Ε ( να χάσει τμήμα των εισροών από τον ΣΥΡΙΖΑ), αν και η αύξηση των δυνάμεών του φαίνεται να οφείλεται και στην ανεβασμένη επιρροή στους νέους, την δημοφιλία του Δ. Κουτσούμπα και την δυνατότητα να φαίνεται αντισυστημικό κόμμα σε μια εποχή που όλοι φαίνονται συστημικοί, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί η διαμόρφωση των συσχετισμών στο επόμενο διάστημα. Ακόμα πιο δύσκολο είναι να εκτιμηθούν τα αποτελέσματα στις Ευρωεκλογές.

Γι αυτό ας μην προτρέχει κανείς. Βρισκόμαστε εν μέσω μίας κινητικότητας και μιας νέας διαμόρφωσης του πολιτικού σκηνικού που ίσως κρύβει μικρές ή και μεγάλες εκπλήξεις. Εξάλλου αν κάτι μάθαμε τα προηγούμενα χρόνια είναι η αξία του απρόοπτου και των αιφνιδιαστικών γεγονότων.

Δημοσιεύτηκε στο "Ποντίκι"

Η κυβέρνηση και η Ν.Δ είχε κάθε λόγο να στρέψει την προσοχή της σε άλλα σημεία των ερευνών. Γιατί συγκεντρώνοντας 38%-40% στην εκτίμηση ψήφου προηγείται 22%-25% του δεύτερου κόμματος. Η κυβέρνηση είχε επομένως κάθε λόγο να σταθεί σε άλλα ευρήματα, στα  ποιοτικά ευρήματα που καλείται να ζυγίσει και να μελετήσει για τη συνέχεια της θητείας της. Να σταθεί στα ευρήματα που αφορούν την αποδοχή του έργου της από την κοινωνία.

Εδώ υπάρχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αφού διανύουμε μια εποχή γκρίνιας, δυσφορίας από την κοινωνία λόγω βασικά της ακρίβειας που σε όλες τις έρευνες αναδεικνύεται πρώτο θέμα που απασχολεί τους πολίτες με ποσοστά πάνω από 60%. Αυτό το κλίμα επηρεάζει καθοριστικά τη συνολική  αξιολόγηση του κυβερνητικού έργου που εμφανίζεται στα επίπεδα του 29% (Opinion Poll). 

Ωστόσο, εδώ εμφανίζονται αποτελέσματα σε κρίσιμα ερωτήματα που αναδεικνύουν αντανακλαστικά και προσδοκίες της κοινωνίας. Οι έρευνες πραγματοποιήθηκαν εν μέσω  έντονων αντιδράσεων από τους ελεύθερους επαγγελματίες για το νέο τρόπο φορολόγησής τους. Τα ευρήματα όμως δείχνουν άλλα από εκείνα που πιθανώς θα αναμένονταν.

Δείχνουν ότι οι πολίτες συμφωνούν με τη γενική φιλοσοφία του μέτρου, ακόμη και αν η επιβολή ενός ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος δεν συνιστά μεταρρύθμιση, παρά δείχνει περισσότερο τη διαχρονική αποτυχία του φοροελεγκτικού μηχανισμού να συλλάβει τη φοροδιαφυγή.

Πιο συγκεκριμένα, την οριζόντια φορολόγηση των αυτοαπασχολούμενων τη θεωρεί «σωστή» το 19% των πολιτών (Pulse), ενώ το 40% απαντά ότι είναι «σωστή αλλά χρειάζεται διορθώσεις». Το 59% δηλαδή απαντά ότι πρέπει να χτυπηθεί η φοροδιαφυγή στους ελεύθερους επαγγελματίες, έστω και αν λέει στην κυβέρνηση ότι πρέπει σε κάποια σημεία να επανεξετάσει τη θέση της και να προβεί σε βελτιώσεις. Το ποσοστό που τη θεωρεί προς τη «λάθος κατεύθυνση» είναι το 30%.

Το ακόμη πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι με την πρόταση της κυβέρνησης να τους φορολογήσει συμφωνεί και ένα πολύ μεγάλο μέρος των ίδιων των θιγόμενων. Το 10% απαντά ότι είναι προς τη σωστή κατεύθυνση και το 36% ότι είναι προς τη σωστή, αλλά χρειάζονται βελτιώσεις. Το 46% δηλαδή των αυτοαπασχολούμενων συμφωνεί ότι κάτι πρέπει να γίνει με το πρόβλημα της εκτεταμένης φοροδιαφυγής στον χώρο τους, έναντι ενός 47% που απαντά ότι το μέτρο είναι προς τη λάθος κατεύθυνση. Σύμφωνα με την έρευνα της marc η κοινωνική πλειοψηφία και πάλι με ποσοστό 49.1% θεωρεί τα μέτρα προσπάθεια περιορισμού της φοροδιαφυγής έναντι 41.5% που τα θεωρεί άδικο χαράτσι.

Τι δείχνουν τα παραπάνω; Ότι ακόμη και όταν η κοινωνία αναγνωρίζει ότι η τεκμαρτή φορολόγηση των ελευθέρων επαγγελματιών αποτελεί απόδειξη της κραυγαλέας μέχρι τώρα αποτυχίας του φορολογικού μηχανισμού να εντοπίσει όσους κλέβουν το κράτος, παρά μεταρρύθμιση, καθώς και ότι πτυχές του φορολογικού νομοσχέδιου είναι λάθος και χρήζουν επανεξέτασης, εντούτοις ζητά από την κυβέρνηση, αφού τις διορθώσει, να μην κάνει πίσω. Θεωρεί ότι χρειάζονται βήματα, μέτρα για την πάταξη της φοροδιαφυγής που συζητάμε για δεκαετίες και βήματα δε βλέπουμε. Λογικό. Το 60% περίπου απαντά ότι πάντα ή συχνά έχει βρεθεί μπροστά σε πρόταση από ελεύθερους επαγγελματίες να πληρώσουν λιγότερα αρκεί να μη ζητήσουν απόδειξη (Opinion Poll).

Eίναι φανερό, ότι η κοινωνία απαιτεί τολμηρές κινήσεις από τη κυβέρνηση, να ανοίξει κεφάλαια, να κάνει γρηγορότερα βήματα σε βαλτωμένους τομείς, να αναπτύξει ταχύτερο βηματισμό. Δεν τη θέλει ως απλό διαχειριστή μιας κατάστασης, αλλά να αλλάξει παράδειγμα στην άσκηση πολιτικής, να κάνει όσα υποσχέθηκε.

Μήπως δεν είναι χαρακτηριστικό και ότι το 61% τασσόταν υπέρ της κυβερνητικής πρότασης για την ψηφιοποίηση της διαδικασίας για την μεταβίβαση ακινήτων με μόνο το 15% να θεωρεί ότι η πρόταση βρίσκεται σε λάθος κατάσταση;

Ας σημειωθεί δε, ότι το εύρημα αναδεικνύονταν, ενώ ακόμα οι αντιδράσεις των συμβολαιογράφων ήταν έντονες. Τα παραπάνω στοιχεία δείχνουν ότι στην  κοινωνία έχοντας βιώσει χρόνια στασιμότητας και ατέρμονων συζητήσεων για θέματα επί δεκαετίες, έχουν διαμορφωθεί νέοι συσχετισμοί, νέες πλειοψηφίες υπέρ μέτρων που κάποια χρόνια πριν θα ήταν αδιανόητες.

Ποιος θα περίμενε πριν κάποια χρόνια μέτρα φορολόγησης να συγκεντρώνουν την κοινωνική πλειοψηφία; Στην πράξη η κοινωνία στέλνει για μια ακόμη φορά ένα ηχηρό μήνυμα προς την κυβέρνηση ότι βρίσκεται πιο μπροστά από αυτήν. Απαιτεί τολμηρότερα βήματα από αυτά τα οποία κάνει το κυβερνητικό σχήμα για να αντιμετωπιστούν παθογένειες δεκαετιών.

Σε τελευταία ανάλυση αυτό ήταν και το μήνυμα των τελευταίων διπλών εκλογών και κάθε καθυστέρηση δε γίνεται κατανοητή, εκλαμβάνεται ως απραξία, ολιγωρία, ατολμία. Η χώρα έχει ανάγκη από μεταρρυθμίσεις και η στιγμή είναι τώρα. Πριν απ΄όλα γιατί έχει ωριμάσει πια η αναγκαιότητά τους αλλά και γιατί οι πολιτικοί συσχετισμοί βοηθούν σε μια τέτοια κατεύθυνση. Άλλωστε οι βουλευτικές εκλογές θα πραγματοποιηθούν σε τρεισήμισι χρόνια και ακόμα αν υπάρχουν αντιδράσεις, θα έχει φανεί η ωφελιμότητα των μεταρρυθμίσεων, θα έχει φανεί ποιοι είναι προοδευτικοί και μεταρρυθμιστές και ποιοι δίνουν μάχες οπισθοφυλακών.

Μεταρρυθμίσεις παντού και τώρα. Αυτό είναι το μήνυμα, η λαϊκή απαίτηση που διψάει από αλλαγές. Μεταρρυθμίσεις για την αντιμετώπιση της γραφειοκρατίας και θα τολμούν τομές  στο μεγάλο ασθενή που λέγεται κράτος. Μεταρρυθμίσεις στην Παιδεία με ίδρυση μη Κρατικών Πανεπιστημίων, αλλά και μεγάλες αλλαγές στη λειτουργία της Εκπαίδευσης, την ουσιαστική αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, την καταλληλότητα των δομών και το περιεχόμενο, σπουδών από το Νηπιαγωγείο μέχρι τα Πανεπιστήμια ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν στον ανταγωνισμό που θα συναντήσουν οι νέοι άνθρωποι στην εποχή της ψηφιοποίησης, της ρομποτικής και της τεχνητής νοημοσύνης.

Ριζικές αλλαγές  στην Υγεία με στήριξη και εκσυγχρονισμό του ΕΣΥ. Μεταρρύθμιση στην Δικαιοσύνη που να αντιμετωπίζει τις παθογένειες με πρώτη την παροιμιώδη καθυστέρηση στους ρυθμούς απονομής Δικαιοσύνης που έχει τροφοδοτήσει ανέκδοτα.

Μεταρρυθμίσεις παντού και τώρα και για την ακρίβεια, μεταρρυθμίσεις ή τώρα ή ποτέ. Αυτό είναι το πιο ουσιαστικό μήνυμα από τις τελευταίες δημοσκοπήσεις. Η μπάλα είναι στο γήπεδο της κυβέρνησης, η κοινωνία είναι έτοιμη να τις στηρίξει και οι πολιτικοί συσχετισμοί το επιτρέπουν. Σε τελευταία ανάλυση ας χαραχτούν σ΄αυτή τη βάση οι νέες διαχωριστικές γραμμές και όχι στη βάση ξεπερασμένων ιδεοληψιών ή υπαρξιακές ανάγκες τμημάτων της αντιπολίτευσης.  Χρειάζεται όμως να ανεβάσει στροφές...