Του Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη

Οι κεντρικές τράπεζες οι οποίες έχουν ήδη πληγεί από τη συστημική κρίση του 2008, φαίνεται να εξαντλούνται από λύσεις όπως και οι κυβερνήσεις. Άρα, η υγειονομική κρίση θα μπορούσε να έχει σημαντικές συνέπειες στον τρόπο ζωής μας και στην αντίληψή μας για την κοινωνική οργάνωση.

Χωρίς απαραιτήτως να εξετάσουμε τα καταστροφικά σενάρια και να παρουσιάσουμε ένα είδος πολύ υποθετικού και ανησυχητικού τέλους του κόσμου, είναι δύσκολο να μη φανταστεί κανείς ότι θα υπάρξει ένα «πριν» και «μετά» το έτος 2020, όπως αυτό συνέβει το 1929 ή το 1939.

Οικονομία

Καθώς η πανδημία βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, οι κυβερνήσεις προετοιμάζονται για τη μετά κρίση εποχή. Έχοντας επίγνωση ότι μια άνευ προηγουμένου οικονομική κρίση βρίσκεται σε εξέλιξη ( τα σενάρια που επεξεργάζεται η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δείχνουν ότι το ΑΕΠ της Ευρωζώνης θα μειωθεί από 5% έως 12% φέτος, Κριστιν Λαγκάρντ), κάθε χώρα θα παρεμβαίνει σύμφωνα με τους κανόνες της για να σώσει τις βιομηχανίες που θεωρούνται προτεραιότητες για την οικονομία της.

Είναι κατανοητό ότι η κρατική παρέμβαση σε βασικούς τομείς της οικονομίας θα μπορούσε να έχει σημαντικές επιπτώσεις σε ξένους ανταγωνιστές οι οποίοι δεν επωφελούνται από την ίδια δημόσια υποστήριξη.

Εκτός αυτού, όλα τα χτυπήματα φαίνονται ήδη επιτρεπόμενα. Για παράδειγμα, αναφέρεται η επιθετική στρατηγική των ΗΠΑ για εκτροπή διεθνών αποστολών μάσκας με χιλιάδες δολάρια.

Όπως είναι γνωστό, η πανδημία είναι, μερικώς, αποτέλεσμα της παγκοσμιοποίησης και της αλληλεξάρτησης των οικονομικών αγορών.

Η ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών και ανθρώπων δεν έκανε τίποτα άλλο παρά να επιταχύνει το φαινόμενο. Χωρίς αυτή την οικονομική παγκοσμιοποίηση, ο ιός Covid-19 θα μπορούσε αναμφίβολα να περιοριστεί σε μια τοπική κρίση.

Δυστυχώς, η αντίδραση των χωρών κυριαρχείται από οικονομικές επιταγές παρά από αυτές της δημόσιας υγείας, όταν πρόκειται για την επιβίωση της ανθρωπότητας.

Όπως αναφέρει και η Βρετανή ανθρωπολόγος Jane Goodall (βλέπε, Le Monde 2/5/2020), «Ας συνειδητοποιήσουμε ότι η πανδημία συνδέεται με την έλλειψη σεβασμού για το φυσικό κόσμο. Εάν η ανθρωπότητα συνεχίσει να αγνοεί τις αιτίες των ζωονόσων (νόσος που μεταπηδά από ζώο σε άνθρωπο), όπως τον Covid-19, κινδυνεύει να μολυνθεί με ακόμη πιο θανατηφόρους ιούς».

Δυστυχώς, χρειάστηκε πολύ χρόνο να ενεργήσει η ανθρωπότητα λόγω της επιθυμίας της να μειώσει τις οικονομικές επιπτώσεις της κρίσης.

Μέχρι να βρεθεί αποτελεσματική θεραπεία και εμβόλιο, η άμυνα ενάντια στον ιό είναι ωστόσο απλή: περιορισμός και ελαχιστοποίηση των ανταλλαγών όλων των ειδών... Πολύπλοκο φαντάζει όσο οι ηγέτες του κόσμου υποτάσσουν πάντα τους κοινωνικούς προβληματισμούς τους στις οικονομικές απαιτήσεις.

Εμπόριο

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (ΠΟΕ) προβλέπει για φέτος πτώση 32% στο διεθνές εμπόριο, καθώς η πανδημία του κορωνοϊού διαταράσσει την κανονική οικονομική δραστηριότητα όπως αναφέρει ο διευθύνων σύμβουλός του Roberto Azevedo.

Ο ίδιος δήλωσε ότι ο Covid-19 έχει αλλάξει εντελώς την
παγκόσμια οικονομία και το διεθνές εμπόριο. Είναι ταυτόχρονα υγειονομική και κοινωνικοοικονομική κρίση που έχει αφήσει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως χωρίς δουλειά ή εισόδημα.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις του ΠΟΕ, όλες οι περιοχές του πλανήτη θα παρουσιάσουν διψήφια πτώση στον όγκο των συναλλαγών το 2020, με τις εξαγωγές από τη Βόρεια Αμερική και την Ασία να είναι το περισσότερο «κτυπημένες».

Ακόμη, το εμπόριο πιθανό να μειωθεί σε κλάδους όπως ο ηλεκτρονικός εξοπλισμός και η εμπορία αυτοκινήτων.

Ένας καθοριστικός παράγοντας για τη δύναμη της παγκόσμιας ανάκαμψης θα ήταν η ταχύτητα με την οποία θα τεθεί υπό έλεγχο η πανδημία και οι πολιτικο-οικονομικές επιλογές των Κυβερνήσεων.

Συμπερασματικά, για να αναστραφεί αυτή η κατάσταση, οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο μπορούν και πρέπει να θέσουν τα θεμέλια για μια ισχυρή και αλληλέγυα ανάκαμψη.

Το εμπόριο και ο διεθνής συντονισμός θα είναι γενικά τα σημαντικά συστατικά για την οικονομική και εμπορική ανασύνταξη της παγκόσμιας οικονομίας.

Φαίνεται επιτακτική ανάγκη να διατηρηθεί η ισορροπία της υγείας: ανθρώπων-ζώων-οικοσυστημάτων, ώστε η αναγκαστική επιβράδυνση που μας επιβάλει αυτή η πανδημία να μας οδηγήσει να σκεφτούμε τη συλλογική μας ευθύνη έναντι της υγείας όλων αυτών και κυρίως των πιο ευάλωτων. Η επιτυχία αυτού του εγχειρήματος γίνεται μόνο με βιώσιμο τρόπο

Του Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη*

Σε πολλές χώρες, όπως η Γαλλία, εγκρίθηκε τον Απρίλιο του 2019 ο νόμος PACTE όπου, με δύο άρθρα, το 1833: “η επιχείρηση υποστηρίζει το κοινωνικό της συμφέρον, λαμβάνοντας υπόψη τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις της δραστηριότητάς της”, και με το 1835: “οι επιχειρήσεις να ενσωματώνουν τον λόγο ύπαρξής τους στο καταστατικό τους”.

Ως προς αυτό το μείζον θέμα, οι μάνατζερ επιθυμούν:

· να δώσουν περισσότερη σημασία στις δραστηριότητες και στα επαγγέλματα της επιχείρησής τους,

· να ευθυγραμμίσουν την προσέγγιση ΕΚΕ με τους στρατηγικούς και εμπορικούς στόχους της,

· να προσελκύσουν και διατηρήσουν πελάτες και συνεργάτες που μοιράζονται τις ίδιες αξίες με αυτούς,

· να ξεχωρίσουν από τον ανταγωνισμό χάρη στις συγκεκριμένες δεσμεύσεις τους,

· να αναπτύξουν συνεργασία οριζόντια και κάθετη με τις υπηρεσίες τους.
Ένα πραγματικό στρατηγικό εργαλείο για τη επιχείρηση, ο λόγος ύπαρξης είναι μοχλός απόδοσης.

Επίσης, παρέχει ένα πλαίσιο για τις πιο σημαντικές αποφάσεις, προκειμένου να υλοποιηθεί το συμφέρον της κοινωνίας και της επιχείρησης μέσα σε ένα πλαίσιο κοινωνικών και περιβαλλοντικών παραμέτρων.

Η εγγραφή του λόγου ύπαρξης δεν είναι επομένως ασήμαντη πράξη, διότι αποτελεί τη βάση της επενδυτικής στρατηγικής, που προτείνεται στους μετόχους.

Επίσης, δεδομένου ότι καθορίζει την ταυτότητα της επιχείρησης και τη συμβολή της στο γενικό συμφέρον, είναι δύσκολο να αλλάξει η εξίσωση μετέπειτα.

Για να έχει πραγματικό νόημα και σημασία, πρέπει να είναι ο ακρογωνιαίος λίθος ενός μακροπρόθεσμου στρατηγικού στόχου. Ο Todd Zenger (Beyond competitive advantage) προσδιορίζει τρεις βασικούς πυλώνες, που δύναται να δώσουν συνέπεια και ουσιαστικότητα στον λόγο ύπαρξης:

· Στρατηγική πρόθεση,

· Άυλα και ενσώματα στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία της επιχείρησης,

· Σχέση με τους συμμετέχοντες.

Η επιβεβαίωση ενός λόγου ύπαρξης συνεπάγεται τον ορισμό ή τον επαναπροσδιορισμό της “στρατηγικής πρόθεσης” και των επιδιωκόμενων στόχων. Μέσω αυτού του πυλώνα, τοποθετείται η επιχείρηση σε σχέση με μια κοινωνική πρόκληση πρωταρχικής ανάγκης και προτείνεται στο εξής να αξιολογείται ως προς τη συμβολή της σε αυτόν τον στόχο.

Η εξίσωση του λόγου ύπαρξης δεν πρέπει να περιορίζεται σε μια ρητορική άσκηση.

Ο λόγος ύπαρξης απαιτεί μια σε βάθος ανανέωση των σχέσεών της με τους συμμετέχοντες. Αυτή η εργασία θα πρέπει να επιτρέπει τη μέτρηση του αντίκτυπου της επιχείρησης πολύ πιο μακριά από τα οικονομικά και οργανωτικά της όρια. Ακόμη, είναι δυνατόν να επιτραπεί ή να αποκλειστεί ο αριθμός ορισμένων συμμετεχόντων, προκειμένου να αποκτηθεί η πρόσβαση σε νέους πόρους, σε πιο ανταγωνιστικές τιμές.

Συμπερασματικά, ο λόγος ύπαρξης επηρεάζει τις αξίες, την κουλτούρα και την αποδοτικότητα της επιχείρησης.

Η εταιρική κουλτούρα και η διοικητική της διάσταση θα κερδίσουν δύναμη από τη στιγμή που η επιχείρηση εξυπηρετεί έναν ελκυστικό λόγο ύπαρξης με πραγματικά εμπνευσμένες αξίες για την καθοδήγηση των καθημερινών δραστηριοτήτων της.

Να είσαι επιτυχημένος, ΑΛΛΑ με σημασία…

Η επιτυχία αυτή καθαυτή δεν είναι κάτι το αρνητικό. Εκείνη η τάση προς κάτι το μεγαλύτερο και ανώτερο είναι καθοριστική. Όμως, πάρα πολλοί που φτάνουν στην κορυφή την οποία είχαν θέσει ως στόχο, διαπιστώνουν ότι στην πραγματικότητα κυνηγούσαν μια φενάκη.

Έπειτα από λίγο η έξαψη ξεθυμαίνει, οι έπαινοι σβήνουν και συχνά διαπιστώνουν πως έχουν απομείνει μόνοι στην κορυφή.

Το τίμημα της επιτυχίας ήταν μεγαλύτερο απ' ό,τι υπολόγιζαν να διαθέσουν, με αποτέλεσμα οι προσωπικές τους σχέσεις, η υγεία τους ή η ψυχική τους ηρεμία να καταγράφονται μεταξύ των θυμάτων της επιτυχίας τους.
Είναι απείρως προτιμότερο να είσαι επιτυχημένος με σημασία παρά να είσαι επιτυχημένος δίχως σκοπό.

Φαίνεται πως δεν είμαι ο μόνος που το πιστεύει. Έχει κάνει την εμφάνισή του ένα κίνημα, στο πλαίσιο του οποίου οι άνθρωποι ανακαλύπτουν πως το ποιοι είναι έχει μεγαλύτερη σημασία από το τι κάνουν.

Ο Ντόνιελ Πινκ, συγγραφέας του «Α Whole New Mind» («Μια ολότελα νέα νοοτροπία»), αναφέρει:

«…Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα στις Η.Π.Α., περισσότεροι από τρεις στους πέντε ενήλικους πιστεύουν πως μια ισχυρότερη αίσθηση νοήματος θα βελτίωνε την εργασιακή τους καθημερινότητα. Αντίστοιχα, το 70% όσων συμμετείχαν σε μια ετήσια έρευνα που πραγματοποίησε η βρετανική δεξαμενή σκέψης Roffey Park, ανέφεραν πως ήθελαν η επαγγελματική τους ζωή να διαθέτει περισσότερο νόημα….».

* Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης & Audencia Business School, France

Του Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη*

Το ερώτημα που τίθεται είναι: ποιά οικονομική ανάκαμψη ελπίζουμε ότι θα έχουμε μετά την κρίση του Covid 19; Θα είναι αργή, γρήγορη, ταραχώδης ή ανύπαρκτη; Θα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εξέλιξη της κατάστασης υγείας σε όλο τον κόσμο. Επί του παρόντος τα διάφορα Κράτη έχουν αναλάβει τα βάρη της οικονομικής δραστηριότητας εξ’αιτίας της παράλυσης που δημιουργήθηκε από την απαγόρευση της κυκλοφορίας: πληρωμή μισθών σε εργαζόμενους, υποστήριξη της φερεγγυότητας των επιχειρήσεων,...

Χωρίς την κρατική συνδρομή, η κατάρρευση είναι δεδομένη. Μερικές εκτιμήσεις οικονομικών επιστημόνων αναφέρουν υποχώρηση 5% του ΑΕΠ στην ευρωζώνη, άλλοι πιο απαισιόδοξοι προβλέπουν 10% ή και περισσότερο.
Αυτή η υπόθεση εργασίας προϋποθέτει τον αποκλεισμό των χωρών της Ευρώπης για δύο μήνες περίπου και μια ισχυρή ανάκαμψη το τέταρτο τρίμηνο του έτους.

Η πρόκληση για τις επιχειρήσεις είναι να δημιουργήσουν εκ νέου άμεσες επιχειρηματικές διαδικασίες οργάνωσης όπου η διευθυντική ομάδα είναι ο άρχων του παιχνιδιού: εξακρίβωση θέσεων-κλειδιών για τη δραστηριότητα, ευέλικτους εργαζόμενους, εγκαθίδρυση μιας αλυσίδας αποφάσεων που προβλέπει την πιθανή αλλαγή κάποιου μάνατζερ που αρρωσταίνει, με στόχο να εξασφαλίσει τη συνέχεια της παραγωγικής διαδικασίας και ταυτόχρονα την υγεία των υπόλοιπων εργαζομένων.

Βέβαια η επέκταση του αποκλεισμού καθιστά πιο σκληρή την κατάσταση και θέτει νέες προκλήσεις για τις επιχειρήσεις.

Η περιορισμένη φυσική αλληλεπίδραση του αποκλεισμένου, η επικοινωνία από απόσταση εκθέτει τον εργαζόμενο σε μια γνωστική υπερφόρτωση και η κρίση υγείας δημιουργεί ένα αγχωτικό περιβάλλον. Το θέμα που δημιουργείται είναι πολύ μεγάλο, διότι οι συνέπειες πρόκειται να πολλαπλασιάσουν τις εθιστικές πρακτικές σε λανθασμένες αποφάσεις.

Ακόμη, οι εμπειρίες της NASA έδειξαν ότι το άγχος που προκαλείται από τον αποκλεισμό, οδηγεί πολλές φορές τα άτομα τα οποία έχουν προετοιμαστεί καλύτερα να λάβουν κακές αποφάσεις. Άρα, για να πάρουν ορθολογικές αποφάσεις οι μάνατζερ, οφείλουν αυτές να είναι συντονισμένες και ώριμες. Οι διαδοχικές ανακοινώσεις αποσταθεροποιούν τα άτομα που έχουν επιτελικό έργο να πράξουν.

Συμπερασματικά, όπως αναφέρει το Μουσείο του Μάνατζμεντ του Κύκλoυ Καινοτομίας του Πανεπιστημίου Paris-Dauphine, το “Μάνατζμεντ είναι ταυτόχρονα τεχνολογία και ανθρωπότητα, συνδυάζει ορθολογισμό και υπευθυνότητα”.

Η υπευθυνότητα του μάνατζερ να εξασφαλίσει την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων, τον υποχρεώνει να προβλέψει τους παράγοντες του ρίσκου, να εξηγήσει τις καλές πρακτικές της τηλεργασίας και να ενδυναμώσει την επικοινωνία στους συνεργάτες του. Αλλά με ποιό τρόπο μπορεί να αναγνωρίσει τους επικίνδυνους-ακατάλληλους εργαζόμενους από απόσταση; Μερικές συμπεριφορές που πρέπει να ληφθούν υπόψη είναι:

· Λεκτική ανησυχία

· Ασυνήθης σιωπή
· Διάφορες χειρονομίες ρουτίνας χωρίς χρησιμότητα.

*Καθηγητής στο Πολυτεχνείο Κρήτης, Ακαδημαϊκός στη Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών της Ισπανίας, Ακαδημαϊκός στη Βασιλική Ευρωπαϊκή Ακαδημία των Διδακτόρων Distinguished Research Professor, Audencia Business School

Του Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη

Η τεχνολογία και η κουλτούρα θα βοηθήσουν τις επόμενες τις κοινωνίες να ανταπεξέλθουν με τον ορθολογικό τρόπο σε ένα μέλλον το οποίο χαρακτηρίζεται από πλήρη αβεβαιότητα.

Κρίση – Πόλεμος

Στην περίπτωση του κορωνοϊού, η λέξη κρίση αφήνει ξαφνικά τη θέση της στη λέξη πόλεμος με ένα αόρατο εχθρό, ο οποίο βέβαια κατάφερε σε λίγους μήνες (βδομάδες για την περίπτωση της Ευρώπης) να παραλύσει επιχειρήσεις από ήπειρο σε ήπειρο.

Μετά τη χρηματοοικονομική κρίση του 2008, τα διάφορα κράτη το ένα μετά το άλλο “πέφτουν σε χειμερία νάρκη” τόσο οικονομικά όσο και κοινωνικά, διακόπτοντας την παραγωγική τους δραστηριότητα. Ουδεμία πρόβλεψη είναι πιθανή όσο ολόκληρος ο κόσμος είναι σε περιορισμό.

Οικονομία – επιχειρήσεις

Όπως αναφέρθηκε στο άρθρο μας (βλ. Οικονομικές Συνέπειες του Covid 19 σε Διεθνές Επίπεδο, Ναυτεμπορική, 25/03/2020), ο κόσμος της οικονομίας είναι χωρίς πυξίδα: οι επιχειρήσεις κλείνουν η μια μετά την άλλη, η μερική απασχόληση γίνεται ο κανόνας, εκτός από αυτούς που δύνανται να εργασθούν με τηλεργασία, τα cash flows μειώνονται και πωλήσεις μηδενίζονται.

Οι κεφαλαιαγορές δεν επιτρέπουν πλέον τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων, οι τιμές των μετοχών καταρρέουν και τα μερίδια αγορών τους εξαφανίζονται. Ο κίνδυνος της απώλειας εμπιστοσύνης μεταξύ των οικονομικών παραγόντων είναι πολύ μεγάλος: μια ολόκληρη αλυσίδα αδυναμίας πληρωμών εγκαθίσταται.

Κάθε επιχείρηση προσπαθεί να διαφυλάξει τα διαθέσιμά της παρά να πληρώσει τους προμηθευτές, τους δανειστές και τους φόρους της. Το κράτος στις περιπτώσεις αυτές, πρέπει να εξασφαλίσει την εθνική αλληλεγγύη, να πληρώσει τους εργαζόμενους και να διευκολύνει φορολογικά τις επιχειρήσεις.

Η λέξη κλειδί είναι η αποζημίωση παρά η λέξη δανεισμός των επιχειρήσεων.
Επίσης, το κράτος οφείλει σε συνθήκες κρίσης να εξασφαλίσει ένα ελάχιστο εισόδημα σε αυτούς που το έχουν ανάγκη και είναι λιγότερο ασφαλισμένοι από άλλους (δημόσιοι υπάλληλοι).

Ρίσκο – ευκαιρία

Η μετάφραση της λέξης κρίση στα κινέζικα (weiji) έχει μια διπλή έννοια: ρίσκο και ευκαιρία. Οι βραχυπρόθεσμες ενέργειες πρέπει να αφήσουν τη θέση τους σε μια μακροπρόθεσμη στρατηγική ανακατασκευής και αναγέννησης του επιχειρηματικού ιστού. Η ευκαιρία δόμησης, μοντελοποίησης, μετασχηματισμού και ομαδοποίησης των επιχειρήσεων είναι η πιο κατάλληλη τώρα με στόχο την αντιμετώπιση διάφορων κινδύνων που προέρχονται από μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες του εξωτερικού.

Κουλτούρα

Η μεγάλη αλλαγή θα πραγματοποιηθεί στην έννοια της κουλτούρας. Η λέξη αυτή πρέπει να εισέλθει στη ζωή και δραστηριότητα των επιχειρήσεων, οι οποίες θα αναλάβουν το μετασχηματισμό τους για να αντιμετωπίσουν τις κλιματικές προκλήσεις, τις συνθήκες υγιεινής, της ασφάλειας εργασίας, της βιοποικιλίας και της γενικής αλλαγής σε λογικές συμπεριφορές που δεν είναι μόνο οικονομικές.

Συμπερασματικά, και αυτή η κρίση στέλνει ένα αισιόδοξο μήνυμα: η επιθυμία της ζωής είναι πάντα πιο δυνατή στο τέλος. Οι άνθρωποι ανατρέπουν κάθε τι που τους εμποδίζει να περάσουν ευχάριστες στιγμές πάνω στη γη.

* Ακαδημαϊκός, Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών
Distinguished Research Professor, Audencia Business School, France

Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ 2020, που πραγματοποιήθηκε στο Davos (21-24 Ιανουαρίου), η κλιματική αλλαγή τοποθετήθηκε στην κορυφή των ανησυχιών για τη βιωσιμότητα του πλανήτη για πρώτη φορά στα χρονικά. Αυτό είναι ένα δείγμα  το πόσο σοβαρή και κρίσιμη είναι η έγκαιρη αντιμετώπισή της μέσω ορθολογικών και λειτουργικών λύσεων.

Για να υπάρξει λύση όμως, σε ένα πρόβλημα θα πρέπει να έχουν ξεκαθαριστεί οι αιτίες του. Στην περίπτωση μας, οι αιτίες είναι πολλές και σχετικά καθορισμένες. Μία από τις οποίες γίνεται λόγος, είναι η επίδραση των μεταφορικών μέσων(οδικά, ακτοπλοϊκά, αεροπορικά).

Παρακάτω, θα αναλύσουμε διεξοδικά τη σχέση της κλιματικής αλλαγής και των εναέριων μεταφορών όπου οι εκάστοτε εταιρίες θεωρούνται ότι αδικούνται σε σχέση με τις οδικές μεταφορές, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

ΚΥΡΙΕΣ ΑΙΤΙΕΣ

Σύμφωνα με έρευνες, οι αερομεταφορές συμβάλλουν 2-3% στην εκπομπή παγκόσμιων ρύπων όσες δηλαδή και τα αυτοκίνητα, τα φορτηγά και οι μηχανές. Η διαφορά των δύο κλάδων έγκειται στο γεγονός ότι για το δεύτερο έχουν βρεθεί λύσεις, οι οποίες έχουν ήδη εφαρμογή.

Για τον πρώτο, δεν υπάρχει ένα λειτουργικό σχέδιο ώστε να εξασφαλιστεί η μείωση του διοξειδίου του άνθρακα. Παράλληλα, σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι εκπομπές της Ευρωπαϊκήςαεροπλοΐας έχουν αυξηθεί κατά 25% από το 2013.

Επιπλέον σύμφωνα με έρευνες, η εμπορική αεροπορία ευθύνεται για το 5% της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Σημαντικό ρόλο στα παραπάνω, έπαιξαν:

• Η αύξηση της αεροπορικής κίνησης από το 2009 έως το 2014.
• Οι υπερβολικά χαμηλές τιμές ορισμένων εισιτηρίων (άμεσα συνυφασμένες με τη διόγκωση του προβλήματος).
• Η μη φορολόγηση της κηροζίνης και οι γενικότερες φορολογικές απαλλαγές των αεροπορικών εταιριών.
• Η ύπαρξη περιττών εμπορικών πτήσεων για αποστάσεις κάτω από 1000 χλμ.σε συγκεκριμένες περιοχές όπου υπήρχε μέσο μεταφοράς πιο «φιλικό» προς το περιβάλλον (πχ. Νυρεμβέργη-Βερολίνο)
• Τα οικολογικά καύσιμα (αλλιώς συνθετικά) είναι εξαιρετικά δαπανηρά.
• Ο περιορισμός χρήσης της τεχνολογίας της μπαταρίας είναι ανέφικτος με τα υπάρχοντα μέσα.
• Σύμφωνα με στοιχεία, ο μέσος ναύλος μετ’ επιστροφής έχοντας αφομοιώσει τον πληθωρισμό και την φορολογία της κάθε χώρας, είναι κατά 2/3 χαμηλότερος σε σχέση με πριν 20 χρόνια
• Ο συνεχώς αυξανόμενος μεσογειακός τουρισμός λόγω πολύ φθηνών ναύλων (10,20,30 ευρώ).
• Τα προηγούμενα χρόνια 3-4 δις άνθρωποι χρησιμοποίησαν ετησίως το αεροπλάνο για τις μεταφορές τους.

Η ΠΛΕΥΡΑ ΤΩΝ ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ

Η θέση των αεροπορικών εταιριών απέναντι στην κύρια αιτία του προβλήματος είναι πιο απλή. Θεωρούν πως η κακή διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας στους πολυσύχναστους εναέριους δρόμους της Ευρώπης, είναι ο κύριος λόγος μεγέθυνσης της κλιματικής αλλαγής.

Για αυτό τον λόγο πιέζουν τις αρμόδιες αρχές για ορθολογικότερο έλεγχο και συντονισμό των πτήσεων, έτσι ώστε να μειωθεί η ποσότητα των χρησιμοποιούμενων καυσίμων. Ταυτόχρονα θεωρούν πως οι υψηλές τιμές της συνθετικής κηροζίνης αποτελούν τροχοπέδη για την υιοθέτηση αυτής στα δρομολόγια των αεροσκαφών τους.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

Σύμφωνα πάντα με στοιχεία των οργανισμών έρευνας, μέχρι το 2040 θα υπερδιπλασιαστεί ο αριθμός των επιβατών (από 3-4 δις το 2016 στους 9,5!). Ταυτόχρονη και εύλογη αύξηση θα έχουν και οι εκτελούμενες πτήσεις από 35,5 εκ. το 2016 στις 53 εκ. του 2040.

Επιτακτική κρίνεται λοιπόν, η αναζήτηση προτάσεων για την άμβλυνση του φαινομένου.

Υπάρχουν πολλές προκρινόμενες λύσεις, πολλές εκ των οποίων μπορούν να εφαρμοστούν, άλλες που ήδη έχουν εφαρμογή και άλλες που μένουν στα χαρτιά, δεν είναι δηλαδή προς το παρόν λειτουργικές και συμβατές με το υφιστάμενο σύστημα. Θα αναλυθούν όλες παρακάτω.

Αρχικά, οι αεροπορικές εταιρίες προσανατολίζονται στην αναμόρφωση των αεροσκαφών τους με στόχο να γίνουν πιο οικολογικά, για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Σε αυτό το πλαίσιο, σύμφωνα με στοιχεία της ιστοσελίδας της NASA, ήδη είναι υπό ανάλυση συμπεράσματα που προήλθαν από δοκιμές που διεξήγαγε η ίδια στο χρονικό διάστημα μεταξύ 2009 και 2015 στα πλαίσια του προγράμματος ERA (Environmentally Responsible Aviation Project). Παράλληλα, οι ίδιες οι εταιρίες δαπανούν 170 δις ευρώ (189 δις δολάρια) για μεγαλύτερη αποδοτικότητα καυσίμου, πάραυτα οι εκπομπές τους παραμένουν επιβλαβείς. Αυτό σημαίνει ότι χρειάζονται και άλλα πιο ουσιαστικά βήματα προς την πλήρη επίλυση.

Έρευνες πάνω σε αυτό το κομμάτι κάνει και το Γερμανικό Κέντρο Αεροδιαστημικής με ένα μοντέλο που εισάγεται πρώτη φορά παγκοσμίως. Πιο συγκεκριμένα, ανέλυσαν τις εξελίξεις στον αριθμό των επιβατών, του στόλου των αεροσκαφών και των πτητικών κινήσεων. Όλες αυτές τις παραμέτρους προσπάθησαν να τις συνδυάσουν με την αύξηση του πληθυσμού και την οικονομική ανάπτυξη. Το συμπέρασμα από αυτή την έρευνα είναι ότι θα υπάρξειαύξηση των κινήσεων στα αεροδρόμια. Συγκεκριμένα η Ευρώπη, η Κίνα, οι ΗΠΑ, η Ινδονησία και η Ινδία θα είναι οι πρώτες περιοχές που θα επηρεαστούν. Αυτό συνδέεται άμεσα με την κλιματική αλλαγή καθώς αυξάνονται και οι εκπομπές CO2 στην ατμόσφαιρα.Η λύση που προτάθηκε είναι η αύξηση της χωρητικότητας των αεροσκαφών. Έως το 2040 λοιπόν, οι θέσεις θα έχουν αυξηθεί κατά 70 περίπου. Θα υπάρξει διεύρυνση της έρευνας αναφορικά με το πως θα επιτευχθεί ισορροπία ανάμεσα στο βάρος του αεροσκάφους και τις εκπομπές του.

ΚΑΥΣΙΜΑ ΚΑΙ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΗΣ ΚΗΡΟΖΙΝΗΣ

Στο επίκεντρο για την αντιμετώπιση του ζητήματος τοποθετούνται τα συνθετικά καύσιμα. Πιο συγκεκριμένα, ηΟμοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντοςζητά να καταργηθούν οι φοροαπαλλαγές που ισχύουν σήμερα στις αεροπορικές εταιρίες. Μόνο για το 2012 υπολογίζονται απώλειες ύψους 7 δις ευρώ από τη μη φορολόγηση, σύμφωνα με στοιχεία. Εντυπωσιακό είναι το γεγονός πως οι περισσότερες δεν πληρώνουν φόρους στα καύσιμα. Η ορθολογική φορολόγηση  θα μπορούσε να μειώσει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα κατά περίπου 17 εκ. τόνους το χρόνο.

Αντίθετες σε αυτό το σχέδιο είναι οι εταιρίες χαμηλού κόστους (πχ.Ryanair, WizzAir, κτλ.) οι οποίες θεωρούν πως ο υψηλός φόρος θα επιβαρύνει τα ασθενέστερα οικονομικά στρώματα. Από την πλευρά της η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω της Πράσινης συμφωνίαςανακοίνωσε πως θα φορολογηθεί η συμβατική κηροζίνη και θα επανεξεταστούν όλες οι παράμετροι αυτής για τη μείωση των εκπομπών ρύπων.

Το Ελληνικό Υπουργείο Οικονομικών μέσω κύκλων του εκφράζει την αντίθεση του για την επιβολή «πράσινου» φόρου σε αερομεταφορές και ναυτιλία. Επιπλέον πολλές οικολογικές οργανώσειςσε παγκόσμιο επίπεδο έχουν αναλάβει δράση. Το έργο τους συνίστανται στο να υπολογίζουν την ποσότητα βλαβερών ουσιών που προκαλεί ο κάθε επιβάτης με το επιλεγόμενο μέσο μεταφοράς του σε αντιστοιχία με το ποσό των χρημάτων που απαιτούνται για να ισορροπηθεί η ζημιά που συντελείται στο περιβάλλον , με την επένδυση σε οικολογικές δράσεις.

Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (WEF 2020) που πραγματοποιήθηκε στο Davos21-24/01/2020,  τονίστηκε ότι θα χρησιμοποιούνται αεροπορικές εταιρείες που χρησιμοποιούν πρακτικές αντιστάθμισης των εκπομπών CO2. Πάραυτα,  οι ηγέτες που συμμετείχαν δέχτηκαν έντονη κριτική καθώς έγιναν 310 ταξίδια από ιδιωτικά αεροσκάφη (πλην πρωθυπουργών και προέδρων), τη στιγμή που αυτά τα αεροσκάφη παράγουν περισσότερους ρύπους ανά άτομο.

Συμπέρασμα:Η οικολογική κηροζίνη ανήκει στην κατηγορία των λύσεων που παραμένουν στα χαρτιά και θα χρειαστεί προσπάθεια και συνεργασία για να γίνει εφαρμόσιμη. Ενώ παράλληλα κίνητρα θα πρέπει να δίνονται σε αεροπορικές που επιλέγουν οικολογικούς τρόπους διεκπεραίωσης των δρομολογίων τους.

ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ EASYJET

Η βρετανική αεροπορική εταιρία προχωράει σε σημαντική δράση αναφορικά με το πρόβλημα. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση στο siteτης (https://www.easyjet.com/en/sustainability), ανακοίνωσε ένα σχέδιο οπού θα αντισταθμίζει την εκπομπή ρύπων της (CO2) με την δενδροφύτευση.

«Δεν λέμε ότι είναι η τέλεια λύση. Γνωρίζουμε ότι είναι προσωρινό βήμα πριν έρθουν στο παιχνίδι οι νέες τεχνολογίες» δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος, Johan Lundgren στην τηλεόραση του Bloomberg (naftemporiki.gr). Η προσπάθεια αυτή θα της κοστίσει 25 εκ. στερλίνες, ποσό που μεταφράζεται σε 26 βρετανικές λίρες ανά επιβάτη και 3 λίρες ανά τόνο CO2.

 ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ AEGEAN AIRLINES

Στη χώρα μας, η AegeanAirlinesπροσπαθεί να συνδράμει στην διαχείριση του προβλήματος με ουσιαστικές κινήσεις. Μία από αυτές ήταν η απόκτηση 46(30+16) αεροσκαφών νέας τεχνολογίαςτης οικογένειας AirbusA320/321neo, με την προοπτική να προστεθούν 12, έχοντας τη στήριξη από χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς.

Τα νέα αυτά αεροσκάφη, τα οποία παρουσιάστηκαν στο κοινό σε μία εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο «Ελευθέριος Βενιζέλος» στις 12/02/2020 έχουν νέους κινητήρες που εξομαλύνουν την αέρια ρύπανση. Πιο συγκεκριμένα και σύμφωνα με τα λεγόμενα του ΔιευθύνοντοςΣυμβούλου της εταιρίας, καθώς και την επίσημη ενημέρωση από το site:

• Μείωση εκπομπής του διοξειδίου του άνθρακα 19-23% ανά θέση σε σχέση με τα τωρινά αεροσκάφη της Aegean.
• Μείωση του CO2 κατά 50% σε σχέση με τα παλαιότερα του στόλου Avro (σε χρήση 2001-2012).
• 15-20% λιγότερη κατανάλωση καυσίμου.
• 50% μικρότερο αποτύπωμα θορύβου.
• Λιγότερα πλαστικά μιας χρήσης.
• Ανακυκλωμένα ή επαναχρησιμοποιούμενα υλικά εξυπηρέτησης.

Είναι πολύ σημαντικό ότι η απόκτηση τέτοιας σειράς αεροσκαφών ακολουθείται από πληθώρα αεροπορικών εταιριών σε παγκόσμιο επίπεδο. Είναι ικανά βήματα, που θέλουν την αρωγή και άλλων δράσεων για να γίνουν ουσιαστικά.

*Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων

Χρησιμοποιήθηκαν χρήσιμες πληροφορίες από σχετικά άρθρα, από τα εξής site: capital.gr, businessdaily.gr, dw.com, iefimerida.gr, lifo.gr.

Η ρήξη με το χθές, δεν αφορά μόνο τις τεχνολογικές start-up. Είναι καθολική και ακόμη δεν έχουμε δει τη δύναμή της σε ότι αφορά το μετασχηματισμό της ζωής μας και των κοινωνιών μας.

Το κάθε τι μπορεί να διασπαστεί: οι επιχειρήσεις, τα προϊόντα/οι υπηρεσίες τους, οι εμπειρίες πελατών, αλλά επίσης τα μοντέλα οργάνωσης, οι τρόποι εκμάθησης, επικοινωνίας, εργασίας, οι παραστάσεις του κόσμου, οι αξίες μας… μέχρι και το σώμα μας.

Ο δρ. Laurent Alexander,Γάλλος συγγραφέας και επιστήμονας, με ένα ενθουσιώδη τρόπο στο τελευταίο βιβλίο του, με τίλιο «Οι ρήξεις» (Les ruptures) παρουσιάζει τις τεχνολογικές εξελίξεις που οδηγούν στο τέλος της εργασίας, των ιεραρχιών μέσα στην επιχείρηση, των CVs, των διπλωμάτων, των μάνατζερ, του επικοινωνιακού μοντέλου της επιχείρησης…

Ο στόχος του είναι καταλάβουμε και να εισέλθουμε μέσα στο νέο αυτό κόσμο πριν από άλλους οι οποίοι θα τον “κτίσουν” αντί για μας.

Στον πρόλογο του βιβλίου ο Δρ. Laurent Alexandre χειρούργος και επιχειρηματίας αναφέρει ότι το εγχειρίδιο αυτό παρουσιάζει εμπεριστατωμένα τους κινδύνους που απειλούν τις επιχειρήσεις την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) και μας ενθαρρύνει να είμαστε προσεκτικοί από τους διάφορους συμβούλους, τα εφέ της μόδας, τις απλές λύσεις και τις αρνήσεις της πραγματικότητας.

Τεχνολογική διάσπαση

Εισαγωγικά, ο συγγραφέας προσπαθεί να ορίσει τον όρο “disruption”. Από τα λατινικά disrumpere, που σημαίνει “χωρισμός, διαφορά” και rumpere, “διακόπτω”. Η λέξη προτείνει ένα μίγμα “ρήξης”, “αναστάτωσης”, “επανάστασης”, ταυτόχρονα γρήγορης και βίαιης, αλλά κυρίως αναπόφευκτης.

Στον αγγλοσαξονικό κόσμο η λέξη χαρακτηρίζει την εποχή που ζούμε αυτή τη στιγμή, μέσα στην οποία ολόκληροι κλάδοι οι οποίοι εγκαθιδρύθηκαν σε στερεές βάσεις τα τελευταία χρόνια, “χάνονται” πολύ γρήγορα, αντικαθιστάμενοι από άλλους πιο μικρούς, πιο ευκίνητους, πιο αποτελεσματικούς, λιγότερο ακριβοί, λιγότερο αλαζονικοί, πιο σεβαστοί από τους πελάτες τους. Αυτοί οι νέοι παράγοντες της διάσπασης είναι: Uber, Airbnb, Netflix, Alibaba.

Συνεχίζοντας, θέτει μια ενδιαφέρουσα ερώτηση: ποιο είναι το κοινό σημείο ανάμεσα στην ιατρική διάγνωση, τις τράπεζες, τις συμβουλευτικές εταιρείες, τους δικηγόρους, το μάρκετινγκ, τα business schools, το εργατικό δυναμικό και την πραγματογνωμοσύνη υπό την ευρεία έννοια;

Απάντηση: είναι όλα μαζί και με άλλα έτοιμα ή πρόκειται να “διασπαστούν”.

Η ρήξη προκαλεί φόβο. Πώς να εξηγήσεις σε ένα ακτινολόγο με δέκα χρόνια σπουδών ότι η ΤΝ αρχίζει να εφαρμόζει το λειτούργημά του καλύτερα από αυτόν, πιο γρήγορα και πιο φθηνά;

Πώς να δώσεις να καταλάβει σε ένα καθηγητή ότι η παράδοσή του στο αμφιθέατρο μπορεί να παραχθεί δωρεάν στο YouTube από κάποιον ο οποίος μπορεί να μην είναι ούτε καθηγητής. Το ίδιο μπορεί να συμβεί σε δικηγόρους, συμβολαιογράφους, οδηγούς, μηχανικούς, κ.α.

Δεν έχουμε πλέον την επιλογή. Η διάσπαση είναι ήδη παρούσα σε παγκόσμιο επίπεδο. Δημιουργεί μια ισχυρή δυναμική που τίποτα δεν μπορεί να τη σταματήσει μακροπρόθεσμα, ούτε η θέληση των Κρατών. Είναι η αλλαγή του παραδείγματος που θα έχει μεγαλύτερη επίδραση στην ανθρωπότητα από τις εφευρέσεις της γραφής, του ηλεκτρισμού, του τυπογραφείου και του διαδικτύου.

Σκεφτείτε σαν επιχειρηματίας, όχι σαν μάνατζερ

Στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία, υπέρ-ανταγωνιστική και δικτυωμένη, κάθε φορά που ένα προϊόν ή υπηρεσία υιοθετείται από την αγορά, αντιγράφεται πολύ γρήγορα, μετασχηματίζεται και τέλος, παρακμάζει. Στη ψηφιακή οικονομία, μια νέα απαίτηση έρχεται να προστεθεί στην αναγκαιότητα βελτίωσης και τη διαρκή καινοτομία των προϊόντων: η εμπειρία του πελάτη.

Μια εξαιρετική εμπειρία σε όλα τα επίπεδα: από την πρόθεση αγοράς στη χρήση του προϊόντος, μέχρι την υπηρεσία πελάτη. Αυτήν την εμπειρία την προσφέρουν οι “disrupteurs” διαρκώς. Η Apple δημιουργεί προϊόντα με τέλειο design, η Amazon μια εύκολη εμπειρία αγοράς και μια γρήγορη παράδοση, η Uber μια υπηρεσία χωρίς περιττή ενέργεια εκ μέρους μας και η Netflix μια εμπειρία χωρίς διακοπή.

Μέσα στο πλαίσιο αυτό η διαφήμιση και το μάρκετινγκ δεν έχουν θέση. Η διαφήμιση ήταν χρήσιμη σε μια εποχή όπου η πληροφορία δεν κυκλοφορούσε αποτελεσματικά. Με την παρουσία των αλγορίθμων όλο και πιο εξελιγμένων και προσωπικών, η διαφήμιση έγινε απαρχαιωμένη και θα εξαφανιστεί.

Η αναπόφευκτη εξαφάνιση του μάρκετινγκ θα έρθει γιατί οι πελάτες δεν το συμπαθούν. Οι πελάτες είναι δύσπιστοι γνωρίζοντας ότι οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούν τις τεχνικές μάρκετινγκ για να επηρεάσουν τις αποφάσεις τους. Το μάρκετινγκ θεωρείται σαν μια χειραγώγηση των προτιμήσεών τους.

Μια άλλη έννοια που ετοιμάζεται να εξαφανιστεί είναι η εταιρική επικοινωνία. Με βάση αυτήν, η επιχείρηση προσπαθεί να προωθήσει τις αξίες της, την υπευθυνότητά της, το σεβασμό, το πνεύμα της ομάδας, την ακεραιότητα και κάθε άλλη ιδεώδη αξία.

Αποτέλεσμα: το αποτέλεσμα είναι ακριβώς το αντίθετο. Δεν γίνεται πιστευτή. Η απάντηση είναι ότι αν η επιχείρηση έχει ανάγκη να προωθήσει όλες αυτές τις αξίες, αυτό ακριβώς σημαίνει ότι δεν τις έχει και θα ήθελε να τις έχει ή το λιγότερο, θα ήθελε οι πελάτες της να πιστέψουν ότι τις έχει. Όσες επιχειρήσεις τη χρησιμοποιούν ακόμη, κινδυνεύουν να διασπαστούν.

Η πρώτη αντανάκλαση που υπάρχει έναντι της διάσπασης, είναι η βασική αρχή ότι κανείς δεν είναι απαραίτητος.

Η διάσπαση είναι ο “θάνατος” του ήδη εγκατεστημένου. Οι περισσότερες επιχειρήσεις κάνουν το λάθος να προσπαθούν, να επιχειρήσουν ένα ψηφιακό μετασχηματισμό με την προϋπόθεση ότι η βασική τους παραγωγική δραστηριότητα δεν θα αλλάξει (το παράδειγμα με την Kodak είναι το πιο χαρακτηριστικό).

Αντί να ψάχνουν οι μάνατζερ να προστατεύσουν ή να βελτιστοποιήσουν την εικόνα της επιχείρησής τους διατηρώντας μια ράντα, καλύτερα αρμόζει να σταματήσουν (κλείσουν) τη δραστηριότητα αυτή και να προσαρμοστούν στις νέες απαιτήσεις.

Οι μάνατζερ πρέπει να εξαφανιστούν και να αφήσουν τη θέση τους στους επιχειρηματίες που έχουν όραμα και δύνανται πριν από όλους να δουν την αξία της επιχείρησης στο μέλλον. Μια επιχείρηση δεν διευθύνεται με στρατηγικά πλάνα πενταετίας και στόχους κατάκτησης μεριδίων αγοράς: η αγορά μπορεί ίσως να μην υπάρχει.

Πρέπει να επιλέγει καλύτερα η διάσπαση ή η εξαφάνιση. Πολλές επιχειρήσεις το έχουν καταλάβει, αλλά δεν επιθυμούν να το δεχτούν. Προτιμούν την αργή εξαφάνιση.

Η διάσπαση είναι ένα σοκ, ένα σπάσιμο, δεν είναι μια συνέχεια. Δεν επιδιώκει τη βελτίωση αλλά να “σπάσει” να “διακόψει” το status quo και να το “σπρώξει”, “to make the world a better place”, όπως το προσδιορίζουν οι δημιουργοί των start ups της Silicon Valley.

Η εργασία ενός επιχειρηματία είναι ακριβώς να αντιληφθεί αυτό που κανένας άλλος δεν έχει δει, δεν έχει φανταστεί, δεν έχει πάει να ψάξει.

Και αυτό κοστίζει πολύ ακριβά και έχει μεγάλο ποσοστό άρνησης. Αντίθετα, οι μάνατζερ των παραδοσιακών επιχειρήσεων είναι ειδικοί στην απόρριψη της διάσπασης πριν την δουν. Θέλουν απόλυτα μόνο ένα ROI (Return on Investment), ένα business plan τριετίας, ένα benchmark του ανταγωνισμού, ειδεμή η ιδέα δεν έχει αξία.

Για τον συγγραφέα η διάσπαση “σκοτώνει” τους μάνατζερ. Η φιλοδοξία ενός σχεδίου διάσπασης πρέπει να έχει μονοπωλιακό χαρακτήρα ή τίποτα. The winner takes all.

Συμπερασματικά

Ο συγγραφέας επιμένει ότι είμαστε στην εποχή των διασπάσεων και ότι οι ανταγωνιστές αυτών των νέων επιχειρήσεων είναι οι GAFA (Google, Amazon, Facebook, Apple) και οι κινέζικες επιχειρήσεις BATX (Baidu, Alibaba, Ten- cent, Xiaomi).

Προτείνει επίσης ότι μερικές έννοιες όπως στρατηγικός προγραμματισμός, επιχειρησιακή λειτουργία, κουλτούρα επιχείρησης, ιεραρχίες, μάνατζερ, διαδικασίες αποφάσεων, θα χάσουν τη σημασία τους με την πάροδο του χρόνου.

Οι νευροεπιστήμες αποκτούν όλο και περισσότερο ενδιαφέρον στο επιστημονικό μάνατζμεντ και τη διοίκηση ανθρωπίνων πόρων.

Η διάσπαση συναρπάζει, ενοχλεί, ανησυχεί και εκθειάζει, αλλά δεν αφήνει κανένα αδιάφορο. Η ιστορία δείχνει ότι οι επιχειρήσεις δεν μετασχηματίζονται. Εξαφανίζονται και αντικαθίστανται από άλλες. Η διάσπαση δεν είναι μια μόδα ούτε μια τάση, είναι το νέο παράδειγμα. Θα υπάρχουν απώλειες αλλά αυτά που θα κερδηθούν, θα είναι πολύ περισσότερα.

*Πολυτεχνείο Κρήτης, Επίτιμος Διδάκτορας ΑΠΘ & Πανεπιστημίου Δ. Μακεδονίας

Οι προσεγγίσεις διαφέρουν από πωλητή σε αγοραστή και από ένα αγοραστή στον άλλον.

Του Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη*

Επιτυχής διοίκηση μιας επιχείρησης

Με βάση το πρόσφατο βιβλίο του GillesLecointre “Gerersonentrepriseavecsucces” (LibrairieEyrolles, 2019), η τιμή διάθεσης μιας επιχείρησης περιέχει ένα υποκειμενικό σκέλος σύμφωνα με το οποίο για μια ίδια επιχείρηση δεν υπάρχει μια μοναδική τιμή. Ωστόσο, προτείνει ένα διάστημα “εμπιστοσύνης” το οποίο μπορεί να αποδώσει μια πιθανή λογική συμφωνία. Για το συγγραφέα υπάρχει μια αξία pivot γύρω από την οποία υπάρχει ένα ποσοστό (+ - 15%) σύμφωνα με την οποία μπορεί να συναφθεί μια συμφωνία.

Ο συγγραφέας προτείνει τρεις μέθοδος εκτίμησης με βάση τον ορισμό τριών αξιών της επιχείρησης.

Περιουσιακή αξία

Σύμφωνα με τη λογιστική, η επιχείρηση αποκτά προοδευτικά υλικά αγαθά: κτήρια, εξοπλισμό, εμπορεύματα σε απόθεμα, πελάτες, διαθέσιμα ή άυλα (διπλώματα ευρεσιτεχνίας, λογισμικό) ή χρηματοοικονομικές συμμετοχές. Αυτή η συγκέντρωση εγγράφεται στο ενεργητικό του ισολογισμού. Σύμφωνα με δικό μας ορισμό το ενεργητικό αποτελεί την παραγωγική μηχανή της επιχείρησης ή το βιομηχανικό κεφάλαιο της (βλ. Ζοπουνίδης, 2013, Βασικές Αρχές Χρηματοοικονομικού Μάνατζμεντ, Εκδ. Κλειδάριθμος).

Για τη βελτίωση της ανάλυσης, είναι σωστό να επανεκτιμηθούν οι λογιστικές αξίες ώστε οι διορθωμένες να αντιστοιχούν στην παρούσα αξία της αγοράς (πράξη επαναπροσδιορισμού). Μετά από αυτή την απογραφή, απομένει η αφαίρεση των υποχρεώσεων (δανείων) ώστε να αποκτηθεί η περιουσιακή αξία ή καθαρή περιουσία της επιχείρησης (πρόκειται για τα ίδια κεφάλαια).

Αυτή η καθαρή περιουσία με απλό τρόπο αποτελεί το “παρελθόν” της επιχείρησης, δηλαδή όλα αυτά που απέκτησε ως απόθεμα αξιών. Για το λόγο αυτό η αξία αυτή σχετίζεται περισσότερο με αυτόν που παραχωρεί την επιχείρηση.

Αξία απόδοσης

Ο προηγούμενος τρόπος προσδιορισμού σχετίζεται με το παρελθόν και είναι μη επαρκής. Η επιχείρηση οφείλει να έχει ένα μέλλον. Το μέλλον εξαρτάται από δύο παραμέτρους: η δυναμικότητα της επιχείρησης, δηλαδή η προοπτική προέκτασης της παρούσας πορείας της επιχείρησης. Και επιπλέον το σχέδιο παραχώρησης. Μεταξύ αυτών των δύο παρεμβάλλεται ένας σπουδαίος παράγοντας: η αξία του χρήματος. Ο συγγραφέας κάνει την ακόλουθη παραδοχή: ο αγοραστής οφείλει να χρηματοδοτήσει την εξαγορά από τα ίδια κεφάλαιά του και από το δάνειο που θα συνάψει για να συμπληρώσει τη χρηματοδοτική του ικανότητα. Το δάνειο οφείλει να το αποπληρώσει μαζί με τους τόκους σε επτά χρόνια περίπου. Η αποπληρωμή θα επεκταθεί σε όλη την περίοδο η οποία θα δημιουργεί μελλοντικά cashflows από την επιχείρηση.

Η ανάλυση αυτή μπορεί να οδηγήσει με δίκαιο και πραγματικό τρόπο την εισαγωγή μιας ακόμη σημαντικής παραμέτρου: τον κίνδυνο. Με απλοϊκό τρόπο, ο υπολογισμός του κινδύνου θα καταλήξει στην αξία της επιχείρησης με βάση τη μαθηματική ελπίδα των συσσωρευμένων κερδών για μια μέγιστη περίοδο επτά ετών. Πρόκειται, για την μέθοδο προεξόφλησης την οποία ονομάζουμε “αξία απόδοσης”. Είναι ένας χρηματοοικονομικός τρόπος υπολογισμού ο οποίος στηρίζεται σε αβέβαιες οικονομικές υποθέσεις σχετικές με τα μελλοντικά κέρδη της επιχείρησης (βλ. Ανάλυση Επενδυτικών Αποφάσεων υπό Αβεβαιότητα, Ζοπουνίδης, 2013).

Για να γίνει πιο κατανοητή αυτή η τεχνική μέθοδος, ο υπολογισμός καταλήγει σε ένα εύρος τιμών της εκφρασμένης αξίας, συχνά ως ένας πολλαπλάσιο του αποτελέσματος της εκμετάλλευσης. Αυτό το πολλαπλάσιο μεταβάλλεται ανάλογα με τη δραστηριότητα, το μέγεθος της επιχείρησης και το οικονομικό κλίμα ως εξής:

• από 4 έως 6 φορές για τις μικρές ανεξάρτητες επιχειρήσεις
• από 5 έως 10 για τις μεγάλες μικρομεσαίες
• γύρω στις 20 φορές για τις μεγάλες επιχειρήσεις εισαγμένες στο χρηματιστήριο.

Επιχειρηματική αξία

Ο συγγραφέας την ονομάζει μικτή διότι συνδυάζει τις δύο προηγούμενες. Θεωρείται η πιο λογική διότι συνδέει με γέφυρα το παρελθόν με το μέλλον, μεταξύ της προσέγγισης αυτού που παραχωρεί και αυτού που παίρνει (αγοράζει) την επιχείρηση. Κατά γενικό κανόνα, με βάση αυτόν τον τύπο σκέψης, η εκτίμηση μιας επιχείρησης πραγματοποιείται με μια σχετική στάθμιση δύο φορές “το μέλλον”, συν μία φορά “το παρελθόν”.

Συμπερασματικά,  η μικτή προσέγγιση αναφέρεται στην: εκτίμηση των άυλων στοιχείων της επιχείρησης, την τεχνογνωσία της, την εικόνα της, τις μάρκες της, την ποιότητα του προσωπικού και της οργάνωσής της, τον αριθμό και τη συγκέντρωση των πελατών της… Αυτός ο τύπος προσέγγισης, συνήθως σπάνιος, ονομάζεται “επιχειρηματική αξία”.

*Καθηγητής, Πολυτεχνείο Κρήτης

Για τα κράτη, το δάνειο είναι χρήσιμο και συνεισφέρει στην ανάπτυξη και την ευημερία όταν ο ρυθμός του ΑΕΠ είναι μεγαλύτερος από το κόστος δανείου (βλ. Ζοπουνίδης, Βασικές Αρχές Χρηματοοικονομικού Μάνατζμεντ, Εκδ. Κλειδάριθμος, 2013).

Του Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη*

Για τις επιχειρήσεις, ο δανεισμός συνεισφέρει στην ανάπτυξή τους,  όταν ο ρυθμός προόδου της βιομηχανικής αποδοτικότητας (κέρδη πριν τόκους και φόρους / σύνολο ενεργητικού) είναι μεγαλύτερος από το κόστος του χρέους (χρηματοοικονομική μόχλευση, βλ. Ζοπουνίδης, 2013). Στο άρθρο αυτό θα αναφερθούμε αποκλειστικά στο χρέος των επιχειρήσεων σε παγκόσμιο επίπεδο.

Μετά το 2008

Από την κρίση του 2008 και μετά, το χρέος των επιχειρήσεων σταμάτησε να ανεβαίνει σε όλες τις ηπείρους του κόσμου. Σε μια πρόσφατη έκθεσή του το ΔΝΤ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για το ρίσκο αθέτησης των επιχειρήσεων σε περίπτωση επιβράδυνσης της παγκόσμιας οικονομίας. Μερικά στατιστικά στοιχεία φανερώνουν το μέγεθος της τρομακτικής αύξησης του χρέους.

Το πρώτο τρίμηνο του 2019, το συνολικό χρέος των επιχειρήσεων (εκτός χρηματοοικονομικού κλάδου) ανέρχεται στο 91,4% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Σε άνοδο 20 σημείων σε είκοσι χρόνια, αυτό το χρέος είναι μεγαλύτερο από αυτό των κυβερνήσεων και των νοικοκυριών σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Χρηματοοικονομικής.

15.300 δις δολάρια ή 13.820 δις ευρώ το ποσό του χρέους των μη χρηματοοικονομικών επιχειρήσεων στις Η.Π.Α. 640 δις δολάρια το ποσό των επισφαλών απαιτήσεων οι οποίες διακρατούνται από ασιατικές τράπεζες. 143,2% είναι το βάρος του χρέους των γαλλικών επιχειρήσεων σε σχέση με το ΑΕΠ της χώρας. Είναι τρεις φορές μεγαλύτερο σε σχέση με αυτό της Γερμανίας.

Η.Π.Α.: Υπερβολικός δανεισμός

Ο υπερβολικός δανεισμός των επιχειρήσεων σε παγκόσμιο επίπεδο είναι για μερικούς το ένζυμο για μια προσεχή κρίση. Για άλλους, το φαινόμενο αυτό φανερώνει τη συσσώρευση αδυναμιών στην παγκόσμια οικονομία.

Εξάλλου η ποιότητα του χρέους υποβαθμίστηκε τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ το μέρος των ομολογιακών δανείων που βαθμολογούνται με ΒΒΒ πέρασε από 30% το 2008 σε περισσότερο από 54% σήμερα. Κατά συνέπεια, κάτω από αυτή τη βαθμολογία, η πιθανότητα πτώχευσης είναι αρκετά υψηλή.

Το αμερικάνικο χρέος, εκτός του χρηματοοικονομικού τομέα (Κράτος, νοικοκυριά, επιχειρήσεις) ανέρχεται στο 250% του ΑΕΠ έναντι 315% της Γαλλίας και 178% της Γερμανίας. Ο δανεισμός των νοικοκυριών είναι 75% του ΑΕΠ, ήτοι 15.600 δις δολάρια (FED), ο οποίος είναι περισσότερος από Γαλλία και Γερμανία αντίστοιχα: 60% και 57%. Οι Η.Π.Α. θεωρούνται το κράτος όπου οι πολίτες του δανείζονται για όλες τις δραστηριότητές τους.

Το χρέος των μη χρηματοοικονομικών επιχειρήσεων ανέρχεται σε 15.300 δις δολάρια (FED), ήτοι  75% του ΑΕΠ έναντι 143% της Γαλλίας και 57% της Γερμανίας. Ωστόσο, οι πτωχεύσεις επιχειρήσεων δεν αυξάνονται πολύ λόγω της μείωσης των επιτοκίων.

Ασία: ο φόβος μιας νέας χρηματοοικονομικής κρίσης

Σύμφωνα με μια έκθεση που δημοσιεύθηκε τέλος Σεπτεμβρίου, η Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης αναφέρει ότι το ιδιωτικό χρέος στις αναδυόμενες ασιατικές χώρες συμπεριλαμβανόμενης και της Κίνας, αυξήθηκε κατά δύο τρίτα από τη χρηματοοικονομική κρίση του 2008, για να φθάσει το 170% του ΑΕΠ τους.

Σε περίπτωση μιας απότομης πτώσης της παγκόσμιας μεγέθυνσης ή μιας επιδείνωσης της εμπορικής διένεξης μεταξύ Η.Π.Α. και Κίνας, το βάρος του χρέους κινδυνεύει να γίνει μη βιώσιμο και απαγορευτικό για αποπληρωμή.

Άλλο ρίσκο σε μερικές χώρες εμφανίζεται ότι ένα σημαντικό μέρος των συναπτόμενων δανείων εκφράζεται σε ξένο νόμισμα, γεγονός που δημιουργεί ευάλωτες επιχειρήσεις σε περίπτωση ανόδου του δολαρίου ή του ευρώ.

Η Ασία συνεισφέρει σε ύψος τα δύο τρίτα της μεγέθυνσης του παγκόσμιου ΑΕΠ και προσελκύει επενδυτές που αναζητούν υψηλές αποδόσεις. Μια μελέτη της συμβουλευτικής εταιρείας McKinsey τον Αύγουστο αναφέρει ότι περιοχή αυτή απορροφούσε 36% των κεφαλαίων το 2018 έναντι 12% το 2017 (τριπλασιασμός).

Από την εταιρεία Deloitte LLP αναφέρεται ότι το ποσό των επισφαλών απαιτήσεων φθάνει τα 640 δις δολάρια (άνοδος 23% σε σχέση με το 2018), το μισό του οποίου διακρατείται από οργανισμούς στην Κίνα.

Για να υποστηρίξει την αναπτυξιακή της πορεία, η χώρα αυτή άφησε να της ξεφύγει ο δανεισμός ο οποίος έφθασε το 303% του ΑΕΠ το πρώτο τρίμηνο έναντι 297% ένα χρόνο πριν.

Ακόμη, η κυβέρνηση της Κίνας σκοπεύει να κλείσει μέχρι το τέλος του 2020 χιλιάδες επιχειρήσεις “ζόμπι”, οι οποίες δεν μπορούν να επιβιώσουν χωρίς κρατική ή τραπεζική βοήθεια.

Μετά την Κίνα και η Ινδία είναι αρκετά εκτεθειμένη στις επισφαλείς απαιτήσεις. Εκτιμούνται στα 160 δις δολάρια (Deloitte). Σύμφωνα με την Moody’s το υψηλό επίπεδο δανεισμού των επιχειρήσεων στην περιοχή Ασία – Ειρηνικού δημιουργεί υψηλούς κινδύνους στις τράπεζες.

Ευρώπη, μικρομεσαίες επιχειρήσεις

Στην Ευρώπη οι επιχειρήσεις είχαν επιταχύνει τη μείωση του δανεισμού τους από την αρχή της κρίσης. Κυρίως στο νότο της Ευρωζώνης οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις διπλασίασαν τις προσπάθειές τους για να “καθαρίσουν” τους λογαριασμούς τους. Μεταξύ 2009 και 2019, το χρέος των επιχειρήσεων μειώθηκε από 129,4% σε 93% του ΑΕΠ στην Ισπανία, από 80% σε 69,5% στην Ιταλία, από 125% σε 99,8% στην Πορτογαλία και από 62,6% σε 55,5% στην Ελλάδα.

Σε άλλες χώρες του ευρωπαϊκού βορρά τα δεδομένα δανεισμού ξενίζουν. Λουξεμβούργο 307% του ΑΕΠ, Ιρλανδία 191,2% του ΑΕΠ και Ολλανδία 153,1%. Τα υψηλά αυτά ποσοστά σχετίζονται κυρίως με το δανεισμό πολυεθνικών επιχειρήσεων οι οποίες δεν έχουν σχέση με την τοπική οικονομία.

Βραχυπρόθεσμα και κατά μέσο όρο η κατάσταση αυτή δεν προκαλεί ανησυχία. Μέσο – μακροπρόθεσμα εάν τα επιτόκια εξακολουθούν να είναι χαμηλά, οι επιχειρήσεις χωρίς μέλλον (ζόμπι) θα επιβαρύνουν την ανάπτυξη.

Πολλές φορές οι τράπεζες εξακολουθούν να χρηματοδοτούν τέτοιες επιχειρήσεις με φόβο μην αθετήσουν τις υποχρεώσεις τους και τότε η ζημία θα είναι ανεπανόρθωτη.

Βέβαια σε αυτή την περίπτωση υπάρχει κόστος ευκαιρίας, δηλαδή επιχειρήσεις νέες και δυναμικές δεν επωφελούνται χρηματοδοτικούς πόρους που τους έχουν περισσότερο ανάγκη για την ανάπτυξή τους.

Συμπερασματικά η Ευρώπη καταφέρνει να ελαφρύνει το βάρος των επισφαλών απαιτήσεων το οποίο δυσκολεύει τις τράπεζες να χορηγήσουν νέες πιστώσεις. Το ποσοστό των επισφαλών απαιτήσεων είναι φθίνων αλλά παραμένει υψηλό σε σχέση με αυτό που πρέπει να είναι. Πρέπει να είναι γύρω στο 2% και λίγο πιο κάτω. Στις Η.Π.Α. το μέρος αυτών των δανείων (Non-performing loans, NPL) ανέρχεται στο 1,5% του συνόλου των δανείων.

Στην Ευρώπη καταγράφονται οι ακόλουθες επιδόσεις: Σουηδία (1%), Γαλλία (3%), Ιταλία (10%), Πορτογαλία (10%), Κύπρος (20%), Ελλάδα (περίπου 40%).

Στη χώρα μας η κατάσταση είναι ανησυχητική, οι τράπεζες “έσβησαν” 30 δις ευρώ δάνεια με ρίσκο, αλλά παραμένουν ακόμη 75 δις ευρώ επισφαλών απαιτήσεων. Πρόσφατα, αναπτύσσεται ένα χρηματοοικονομικό εργαλείο τιτλοποίησης, ονομαζόμενο “Ηρακλής” το οποίο θα αγοράσει τα δάνεια από τις τράπεζες και θα τα πωλήσει στις αγορές με την εγγύηση του κράτους.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε το πράσινο φως, αλλά στην περίπτωση προβλήματος, η χώρα θα πρέπει να αποζημιώσει τα επενδυτικά κεφάλαια. Ένα θέμα πολιτικά ευαίσθητο.

*Καθηγητής στο Πολυτεχνείο Κρήτης
Επίτιμος Διδάκτορας Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής και Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας
Ακαδημαϊκός, Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών & Χρηματοοικονομικών
Distinguished Research Professor, Audencia Business School, France

Μέχρι το 1800 το μέσο ημερομίσθιο στην ανθρωπότητα ήταν 3 δολάρια. Σήμερα είναι  πολλαπλάσιο και σε χώρες βασισμένες στο σύστημα της ελεύθερης αγοράς και στην καινοτομία όπως οι ΗΠΑ, είναι 183$.

Των Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη* και Γιώργου Σ. Ατσαλάκη*

Η Κίνα με ποσοστό φτώχιας πριν 40 χρόνια πάνω από 90%, δεν μπορούσε να μην υιοθετήσει το μοντέλο της ελεύθερης αγοράς. Η εξέλιξη της Κίνας σε οπαδό της ελεύθερης οικονομίας, είναι η μεγαλύτερη και η ταχύτερη μεταμόρφωση που υπήρξε ποτέ στην παγκόσμια ιστορία.

Η προσαρμογή της Κίνας στο καπιταλιστικό σύστημα μεταμόρφωσε τη χώρα μέσα σε μια γενιά.  Όλοι οι κινέζοι εργάζονται όλη την μέρα, αποταμιεύουν, ανακυκλώνουν σχεδόν τα πάντα καθώς κερδίζουν από την ανακύκλωση, σπουδάζουν, έχουν φιλοδοξίες και όραμα για να φτιάξουν ένα καλύτερο μέλλον για τα παιδιά τους, με βάση τα πρότυπα ζωής της Δύσης.

Το 1984 η Κίνα παρήγαγε το 2% του παγκόσμιου ΑΕΠ, σήμερα παράγει το 22%. Μέσα σε 22 έτη το 25% του πληθυσμού πού ζούσε στις πόλεις, έφθασε στο 55%, ενώ αντίστοιχα στη Μεγάλη Βρετανία χρειάστηκαν 120 έτη και στην Αμερική 80 έτη για την μετακίνηση του πληθυσμού. Το επίπεδο φτώχειας μειώθηκε από το 88% στο 1%.

Σήμερα στην Κίνα δεν χρειάζεται να έχεις μετρητά ή πιστωτικές και χρεωστικές κάρτες ή να εκδίδεις επιταγές. Μπορείς να αγοράσεις από ένα παγωτό μέχρι ένα αυτοκίνητο μόνο μέσω του κινητού τηλεφώνου σου.

Στα ξενοδοχεία απλά δείχνεις το κινητό σου, σκανάρουν το QR κωδικό σου, και έχει ολοκληρωθεί αυτόματα η άφιξη σου και η πληρωμή.

Τα πάντα μπορούν να πληρωθούν μέσω  της WeChat (το κινέζικο Facebook) ή μέσω της εφαρμογής Alipay  και Taobao.

Η WeChat έχει πάνω από 1 δις χρήστες και εκτός από κοινωνικό μέσο δικτύωσης, χρησιμοποιείται για εμπορικές συμφωνίες, για κλείσιμο ιατρικών ραντεβού, για κράτηση σε εστιατόρια, για πληρωμή λογαριασμών, για αποστολή χρημάτων, σε όλη την χώρα, ακόμα και για την πληρωμή φόρων.

Χρησιμοποιείται για να προσκαλέσεις φίλους για δείπνο, κάνοντας την κράτηση του εστιατορίου, το εστιατόριο ενημερώνει τους καλεσμένους σου μέσω του WeChat και μπορείς να δώσεις την παραγγελία σου μέσω του WeChat από το ηλεκτρονικό μενού, είτε πριν φτάσεις είτε όταν φτάσεις στο εστιατόριο χωρίς να χρειάζεται να παραγγείλεις σε σερβιτόρο. Ο σερβιτόρος θα φέρει μόνο το φαγητό.

Ο λογαριασμός σου θα σταλθεί στο κινητό σου στο WeChat όπου ο καθένας μπορεί να πληρώσει το μερίδιο του.

Taobao είναι το μεγαλύτερο κατάστημα ηλεκτρονικού εμπορίου, ακόμα και από το Amazon.  Alipay είναι μια ακόμα δημοφιλή εφαρμογή ηλεκτρονικών πληρωμών από το κινητό σου.

LetGo είναι μια εφαρμογή πώλησης πράγματων που δεν θέλεις πλέον. Από τη στιγμή που θα βγει μια φωτογραφία από το κινητό σου, αυτόματα  θα προταθεί μια τιμή, και θα  αναρτηθεί στο αναρίθμητο κοινό του διαδικτύου.

Εταιρίες όπως οι Alibaba, JD.com, BingoBox, έχουν πάνω από 300 καταστήματα χωρίς ταμίες και προσωπικό εξυπηρέτησης. Με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης αναγνωρίζεται το πρόσωπό σας, αναγνωρίζει το WeChat, σας  ανοίγει την πόρτα του καταστήματος, απλά ‘σκανάρεις’ με το κινητό σου το αντικείμενο που θέλεις και έρχονται μπροστά σου, παίρνεις τα αντικείμενα και φεύγεις,  και η πληρωμή έχει γίνει αυτόματα από το WeChat.

Για να αγοράσεις ένα αυτοκίνητο οποιασδήποτε μάρκας μπορείς να κλείσεις μια δοκιμή οδήγησης  για το αυτοκίνητο που επιθυμείς από το κινητό σου, το παραλαμβάνεις, το οδηγείς όπου θέλεις για 3 ημέρες με κόστος  50 δολάρια.

Αυτά είναι ορισμένα παραδείγματα νέων τεχνολογιών, παρόμοιες ιδέες εφαρμόζονται σε εκατοντάδες άλλες περιπτώσεις και υπόσχονται λαμπρό μέλλον για τις επιχειρήσεις.

Το 2006 μόνο το 1% του πληθυσμού είχε πρόσβαση στο ίντερνετ, σήμερα έχει πάνω από 50%. Η αξία των ηλεκτρονικών συναλλαγών αντιστοιχεί στο 42% του παγκόσμιου ηλεκτρονικού εμπορίου δηλαδή όσο αγοράζουν μαζί οι ΗΠΑ, η Αγγλία, Γερμανία και Γαλλία.

Χωρίς μετρητά, χωρίς πιστωτικές κάρτες, καταστήματα χωρίς προσωπικό, χρήστες του ίντερνετ και του ηλεκτρονικού εμπορίου μέσω κινητών που σύντομα θα πλησιάσουν το  1 δις, μάλλον είναι κάτι που δεν φανταζόμαστε στη Δύση.

Η Κίνα είναι πλέον μια καπιταλιστική χώρα, ίσως η πιο φιλελεύθερη οικονομικώς, ο πιο ένθερμος υποστηρικτής της παγκοσμιοποίησης, των ελεύθερων αγορών, του ελεύθερου εμπορίου, αλλά όχι των ελεύθερων ιδεών.

Είναι ένα απολυταρχικό σύστημα διακυβέρνησης χωρίς πολιτικά κόμματα που μπορεί και εφαρμόζει αναπτυξιακές πολιτικές χωρίς καμία αντίρρηση ή αντίδραση. Το μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας σήμερα ωθείται από τον ιδιωτικό τομέα.

Το σχέδιο

Η κυβέρνηση κάνει ότι είναι δυνατό για να προωθήσει την επιχειρηματικότητα, την προσωπική ευημερία, την καινοτομία σχεδιάζοντας τη μεγαλύτερη καπιταλιστική οικονομία του κόσμου. Και μέχρι τώρα το κάνει αρκετά σωστά.

Τα υπερσύγχρονα τραίνα τρέχουν με 350 χιλιόμετρα την ώρα  και είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας ιδιωτικού και δημόσιου τομέα. Σήμερα η Κίνα έχει τη μεγαλύτερη, πιο σύγχρονη και πιο εκτενή υποδομή εφοδιαστικής αλυσίδας  στον κόσμο.

Πριν 30 χρόνια είχε μηδέν δρόμους υψηλής ταχύτητας (expressways), σήμερα έχει 116.000 χιλιόμετρα και 260.000 χιλιόμετρα highways. Πριν 30 χρόνια είχε 99 αεροδρόμια σήμερα έχει σχεδόν 300.

Η πρώτη οικονομική ζώνη ιδρύθηκε στην πόλη Shenzhen, βόρεια του Χόνγκ Κόνγκ που είχε 300.000 κατοίκους πριν 40 έτη, χωρίς λεωφορεία, ταξί και αυτοκίνητα. Σήμερα έχει 11.000.000 πληθυσμό. Είναι το μεγαλύτερο βιομηχανικό συγκρότημα στον κόσμο. Το ΑΕΠ της πλησιάζει το ΑΕΠ της Ρωσίας. Περισσότεροι από 400.000.000 επιβάτες επισκέπτονται αεροπορικώς την πόλη κατά έτος.

Η πόλη είναι έδρα του Shenzhen Stock Exchange, καθώς και η έδρα πολλών εταιρειών υψηλής τεχνολογίας, όπως η BYD, Dingoo, G'Five, Hasee, Huawei, JXD, Konka, Netac, Skywort, Tencent και ZTE. Επίσης ένα από τα πιο πολυσύχναστα λιμάνια εμπορευματοκιβωτίων στην Κίνα.

Η πόλη είναι η έδρα του μεγαλύτερου κατασκευαστή drones DJI με 1.500 ερευνητές, που ελέγχει το 70% της αγοράς,  είναι η έδρα του μεγαλύτερου κατασκευαστή ηλεκτρικών αυτοκινήτων BYD (μεγαλύτερη από την Tesla)  και έχει το μεγαλύτερο εργοστάσιο μπαταριών στο κόσμο.

Ο Warren Buffet και o Charlie Munger κατέχουν μεγαλύτερο μερίδιο των μετοχών της. Επίσης, είναι η έδρα του μεγαλύτερου τηλεπικοινωνιακού οργανισμού παγκοσμίως, η Huawei είναι 3 φορές μεγαλύτερη από την Σουηδική Ericsson. Είναι η «silicon valley» της Κίνας. Έχει τη μεγαλύτερη γραμμή μετρό από κάθε άλλη πολύ στο κόσμο, και όλα της τα λεωφορεία (περίπου 16.000) είναι ηλεκτρικά χωρίς θόρυβο και ρύπανση.

Είναι η πιο προηγμένη και έξυπνη πόλη στον κόσμο και η πρωτεύουσα των ηλεκτρονικών. Στη πόλη αυτή η Apple έχει ερευνητικό κέντρο και είναι εγκατεστημένες η ΙΒΜ, Oracle, Videa, Emerson electronics, Amazon, Microsoft, Samsung, Intel, Qualcomm, Tesla, Du Pont, Whirlpool, Mattel, Phillips lilting, Radio Shack, Texas Instruments, 3M, Broadcom, Black & Decker, Toshiba, GoPro, Airbus innovation centre και πολλές άλλες μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες.

Εδώ οι εταιρίες μπορούν να συνεννοηθούν άμεσα, χωρίς διαφορές στα ωράρια εργασίας κλπ.

Η κυβέρνηση υποχρεώνει τις εταιρίες τηλεπικοινωνιών να επενδύσουν 180 δις δολάρια στην κινητή τηλεφωνία 5^ης γενιάς (5G) τα επόμενα 5 έτη. Την ίδια στιγμή στις ΗΠΑ 50 πολιτείες προσπαθούν να κάνουν κάτι διαφορετικό. Η Κίνα είναι δεύτερη μετά τις ΗΠΑ στις κλινικές εφαρμογές φαρμάκων.

FAANG στη Δύση είναι τα ακρώνυμα των εταιριών Facebook, Amazon, Apple, Netflix και Google. ΒΑΤ είναι τα ακρώνυμα των μεγαλύτερων κινέζικων εταιριών υψηλής τεχνολογίας  Baidu (αντίστοιχη της Google), Alibaba (αντίστοιχη της Amazon) και Tencent. Baidu και Tencent είχαν ανάπτυξη 50.000% από το 2004. Οι εργαζόμενοι στην Tencent εργάζονται 15 ώρες ημερησίως.

TΜD είναι τα ακρώνυμα των εταιριών Toutiao ειδησεογραφική εταιρία με χρήση τεχνητής νοημοσύνης (800 εκ. χρήστες). Meituan (600 εκ. χρήστες) είναι μια πλατφόρμα παροχής online υπηρεσιών και η μεγαλύτερη εταιρία διανομής φαγητού. Didi Chuxing (500 εκ. χρήστες) παρέχει υπηρεσίες όπως η Uber.

Περίπου 1 δις κινέζοι πλησιάζουν το επίπεδο και το στυλ ζωής των ΗΠΑ και της Ευρώπης. Πιστεύουν βαθύτατα, ότι η τεχνολογία βελτιώνει το επίπεδο ζωής τους.

Η αίσθηση, να ταξιδεύεις στην Κίνα με τρένα με ταχύτητα 350 χιλ την ώρα, να κάνεις πληρωμές μόνο με το κινητό σου χωρίς την ανάγκη των μετρητών ή των πιστωτικών κρατών, σε ταξιδεύει σε ένα άλλο κόσμο προηγμένης τεχνολογία

Finance- Επενδύσεις 

Το χρήμα ‘πηγαίνει’ εκεί όπου το χειρίζονται καλύτερα. Και η Κίνα είναι σήμερα  πρώτη στη χρηματοοικονομική τεχνολογία. Εκεί μια μικρή περιουσία μπορεί να πολλαπλασιαστεί πολύ γρήγορα. Η Κίνα είναι η  χώρα με τις περισσότερες ευκαιρίες και τη μεγαλύτερη άνοδο πλούτου. Υπάρχουν πόλεις που κάθε μία ‘παράγει’ περισσότερα χρήματα από όλη τη Γαλλία.

Η εταιρία NASPERS του Koos Beker, είχε σε διάστημα 17 ετών άνοδο 500.000%, τη μεγαλύτερη άνοδο που υπήρξε ποτέ παγκοσμίως κυρίως επενδύοντας στην Tencent.

Στην Κίνα εμφανίζονται 2 δισεκατομμυριούχοι κάθε εβδομάδα (αριθμός διπλάσιος από της ΗΠΑ). Την προηγούμενη χρονιά εμφανίστηκαν 1 εκατομμύριο εκατομμυριούχοι, δηλαδή πιο πολλοί από το σύνολο των εκατομμυριούχων τις Ελβετίας.

Κορυφαίοι επενδυτές όπως Warren Buffet, Charlie Munger, Bill Gates, George Soros, Elon Musk, Jeff Bezos, Jim Rogers, Ray Dalio και πολλοί άλλοι έχουν ανακαλύψει τις τεράστιες επενδυτικές ευκαιρίες της αχανούς κινέζικης αγοράς.

Το 2018 η Κίνα προσέλκυσε πιο πολλά κεφάλαια υψηλού επιχειρηματικού κινδύνου (venture capital) από ότι οι ΗΠΑ.

MSCI είναι μια νέα εταιρία της Morgan Stanley, που πριν από ένα έτος, άρχισε να φέρνει στην Κίνα, κεφάλαια των μεγαλύτερων αμοιβαίων κεφαλαίων, ασφαλιστικών εταιριών και συνταξιοδοτικών ταμείων της Δύσης.

Υπολογίζεται ότι θα μεταφέρει πολλές εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια που θα επενδυθούν στην αγορά κινέζικων μετοχών, πριν αυτές εκτοξευθούν στα ύψη ώστε κάποτε να φθάσουν τις αξίες αντίστοιχων μετοχών των ΗΠΑ κλπ. ΄Ήδη οι αποδόσεις στην Δύση περιορίζονται σημαντικά με τα μηδενικά επιτόκια καταθέσεων και ομολόγων. Ο κίνδυνος στη Δύση αυξάνει λόγω της έλλειψης εργαλείων για την ώθηση της ανάπτυξης και την αντιμετώπιση της επερχόμενης ύφεσης.

Ακόμη, η ποσοτική χαλάρωση (εκτύπωση χρήματος) και νομισματική πολιτική λόγω μηδενικών επιτοκίων είναι αναποτελεσματικές ή παράγουν πενιχρά αποτελέσματα. Σίγουρα πολλά κεφάλαια θα αναζητήσουν τις αποδόσεις των κινέζικων μετοχών που έχουν τεράστια περιθώρια ανόδου.

Σύντομα η Κίνα θα επιτρέψει στα συνταξιοδοτικά της ταμεία να επενδύουν στις κινέζικες μετοχές. Αυτό σημαίνει ότι  πάνω από 1 τρις θα επενδυθεί στις κινέζικες μετοχές.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι σήμερα λίγοι μόνο επενδυτές δίνουν προσοχή στις κινέζικες μετοχές, τα τεράστια περιθώρια ανάπτυξης που έχουν αυτές, τις πολλές καινοτόμες εταιρίες που διαθέτει η Κίνα, και τα εκατοντάδες δισεκατομμύρια κεφαλαίων που θα εισρεύσουν στις κινέζικες μετοχές από το εξωτερικό και το εσωτερικό, είναι η τέλεια ευκαιρία για αυτούς που αναζητούν υψηλές αποδόσεις.

Τον περασμένο Ιούλιο κατά την εγκαινίαση στο χρηματιστήριο της Σαγκάης του Star Market (του αντίστοιχου Nasdaq), οι πρώτες νέο-εισερχόμενες εταιρίες είχαν αποδόσεις την πρώτη ημέρα από 140%-520%. Οι αρχικές δημόσιες εγγραφές υπερκαλύφθηκαν, άλλωστε, κατά μέσον όρο 1.700 φορές, από μικροεπενδυτές.

Οικονομία-Τεχνολογία

Η Κίνα είναι δεύτερη στην εικονική πραγματικότητα, τρίτη στην τεχνητή νοημοσύνη και στη μηχανική μάθηση, δεύτερη στα αυτόνομα οχήματα και δεύτερη στις τεχνολογίες εκπαίδευσης.

Η Κίνα έχει 34% των Unicors (νέες εταιρίες αξίας 1 εκατομμυρίου δολαρίων) και οι ΗΠΑ το 47% με βάση τον αριθμό των εταιρειών.  Αλλά με βάση την αξία η Κίνα έχει 43% και οι ΗΠΑ 45% .

Σύντομα οι κινεζικές χρηματιστηριακές αγορές, οι αγορές κρατικών ομολόγων και οι αγορές εταιρικών ομολόγων θα είναι οι μεγαλύτερες στον κόσμο.

Η Κίνα είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία και συνεχώς μεγενθύνεται με γοργούς ρυθμούς. Δεν υπάρχουν ορατοί κίνδυνοι ότι αυτό δεν θα συνεχιστεί στο μέλλον. Πολύ σύντομα θα γίνει η μεγαλύτερη καταναλωτική αγορά στον κόσμο και η μεγαλύτερη καπιταλιστική οικονομία του 21^ου αιώνα. Το 2030 θα έχει τα 2/3 της παγκόσμιας μεσαίας τάξης. Θα είναι μια τόσο μεγάλη αγορά που κάθε μεγάλη επιχείρηση, εάν θέλει να επιβιώσει, θα πρέπει να βρίσκεται σε αυτήν τη χώρα.

Η Κίνα λόγω του πολιτικού καθεστώτος έχει περισσότερη ικανότητα να διαχειρίζεται τη νομισματική και δημοσιονομική της πολιτική χωρίς να υπάρχουν αντιδράσεις. Στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη μαίνεται η διαμάχη σοσιαλιστών εναντίον καπιταλιστών με αποτέλεσμα να είναι δύσκολη η λήψη των βέλτιστων λύσεων για την ανάπτυξη της οικονομίας.

Η εμφάνιση των λαϊκιστών ηγετών εναντίον του συστήματος της ελεύθερης οικονομίας  που δημιούργησε στη Δύση την ευημερία των τελευταίων τριών αιώνων μεγαλώνει τον κίνδυνο για  και υποσκάβει τις οικονομίες εκ των έσω.

Η ειρωνεία είναι ότι αυτό το σύστημα της ελεύθερης οικονομίας αντιγράφει με εκθετικούς ρυθμούς η Κίνα και μεγαλουργεί σε όλους τους τομείς ενώ η Δύση το καταστρέφει.

Η ίδια η Δύση καταστρέφει το ‘σπίτι της’ και επιπλέον έρχεται και η πίεση από τον άνισο ανταγωνισμό της Κίνας.

Ο ανταγωνισμός με την Κίνα είναι άνισος διότι εκεί παράγονται πολύ φθηνά αγαθά διότι δεν επιβαρύνονται από το κόστος προστασίας του περιβάλλοντος, από το κόστος προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων, το κόστος των δικαιωμάτων προστασίας της ιδιοκτησίας, από τις δαπάνες για ασφαλιστικό-συνταξιοδοτικό και κοινωνικό κράτος, και επιπλέον πολλές επιχειρήσεις λαμβάνουν κρατικές επιχορηγήσεις.

Πολύ σύντομα, ‘θα εκλιπαρούμε’ οι εταιρίες FAANG να αντέξουν τον κινέζικο ανταγωνισμό και να παραμείνουν στην ιδιοκτησία της Δύσης.

*Καθηγητής Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης, Πολυτεχνείο Κρήτης, Επίτιμος Καθηγητής, ΑΠΘ, Ακαδημαϊκός, Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών Ισπανίας

*Επίκουρος Καθηγητής Γιώργος Σ. Ατσαλάκης, Οικονομολόγος, Πολυτεχνείο Κρήτης, Εργαστήριο Ανάλυσης Δεδομένων και Πρόβλεψης

Ο 21ος αιώνας έφερε πολλές αλλαγές στην ανθρωπότητα, οι οποίες μπορούν να θεωρηθούν ως απειλές αλλά και ως ευκαιρίες για την καλυτέρευση των συνθηκών ζωής των ανθρώπων.

Του Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη*

Τόσο σε επίπεδο επιστημόνων ατομικά όσο και σε επίπεδο θεσμικών και κρατικών παραγόντων τίθενται προβληματικές του τύπου: χρησιμότητα της τεχνητής νοημοσύνης, ρύθμιση των κολοσσών εταιριών Google, Facebook, Amazon σε σχέση με τα δημόσια αγαθά, οι αγορές και πώς επηρεάζουν τις δημοκρατικές ελευθερίες και γενικά πώς οι αλγόριθμοι σχετίζονται με την ανθρώπινη βούληση και αξιοπρέπεια.

Το θέμα που συζητείται παγκοσμίως και στα όργανα της ευρωζώνης είναι αν έχουμε περάσει στην εποχή της «μετά-δημοκρατίας», όπου αν και οι πολίτες θα έχουν όλα τα πλεονεκτήματα της δημοκρατίας, οι επιχειρήσεις, οι τεχνολογίες και δη οι αλγόριθμοι θα καθορίζουν τις μελλοντικές τάσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Για τον Άγγλο πολιτειολόγο–κοινωνιολόγο Colin Crouch η πολιτική μπορεί να θεωρηθεί ως ένας βασικός πυλώνας παραγωγής νόμων και επιλογών ανάπτυξης για τους πολίτες, αλλά πίσω της υπάρχουν οι δυνάμεις της αγοράς που προσδιορίζουν τις κινήσεις της (κινούν τα νήματα).

Για τον Crouch, οι φάκελλοι που φθάνουν στο Ευρωκοινοβούλιο για μελέτη είναι πολλών σελίδων, εξαιρετικά πολύπλοκοι και υψηλής τεχνικής κατάρτισης (συντάσσονται σε γραφεία δικηγόρων και συμβούλων εξειδικευμένων στον κόσμο του μάνατζμεντ και των οικονομικών), ώστε ούτε οι ευρωβουλευτές, ούτε οι υπουργοί αλλά ούτε οι αρχηγοί κρατών θα είχαν το χρόνο και την ειδικότητα για να τούς μελετήσουν.

Με τον τρόπο αυτό ψηφίζονται νόμοι και διατάξεις που ευνοούν τα διάφορα λόμπι και συντεχνίες και αφήνουν πολλά ερωτηματικά στους απλούς πολίτες περί της υγιούς λειτουργίας της δημοκρατίας.

Ως άμεσες συνέπειες τέτοιων πολιτικών, σε συνδυασμό με το μεταναστευτικό ρεύμα των τελευταίων ετών, αυξήθηκε ο λαϊκισμός, οδήγησαν την Μ. Βρεταννία εκτός Ευρώπης και άλλα κράτη στον απολυταρχισμό (Ουγγαρία, Πολωνία).

Βέβαια, η εκλογική νίκη των κομμάτων του «αντί-λαϊκισμού» στην Ολλανδία και η νίκη του Macron στην Γαλλία μαρτυρούν μία νέα «άνοιξη» (ευρωπαϊκή, προς το παρόν) για την δημοκρατία. Ο στόχος είναι να μην απαξιωθεί το δημοκρατικό μοντέλο ανάπτυξης της Ευρώπης και στην θέση του κυριαρχήσουν η απολυταρχία, η τεχνοκρατία, δη η «αλγοριθμοκρατία».

Δημόσια αγαθά – Κολοσσοί του Διαδικτύου

Ο Ισραηλινός ιστορικός Yuval Noah Harari στο πρόσφατο βιβλίο του «Homo deus. Une breve histoire de l’avenir» (εκδόσεις Albin Michel, 464 σελ., 2017), περιγράφει δύο βασικά σενάρια για το μέλλον της ανθρωπότητας. Το πρώτο ονομάζεται «τεχνο-ανθρωποκεντρικό» και το δεύτερο «dataisme», η θρησκεία των δεδομένων.

Στο πρώτο σενάριο οι τεχνολογίες, κυρίως η βίο-μηχανική (bio-engineering), θα είναι στις υπηρεσίες αύξησης των γνωστικών ικανοτήτων, συναισθηματικών ή φυσικών του ανθρώπου. Ο άνθρωπος θα είναι ως ένα είδος βιομηχανικού προϊόντος όπως άλλα όμοια είδη.

Στο δεύτερο σενάριο ο άνθρωπος θα γίνεται όλο και λιγότερο σημαντικός και η εξουσία του θα περάσει στους αλγόριθμους της τεχνητής νοημοσύνης, ικανούς να επεξεργάζονται «μέγα-δεδομένα» (γίνεται ένα «hacking» της ανθρωπότητας από τις έξυπνες μηχανές).

Ο συγγραφέας εξηγεί ότι στο πρώτο σενάριο δημιουργούνται ανισότητες μεταξύ της πλειοψηφίας των ανθρώπων από την μία μεριά και της νέας τάξης «υπερανθρώπων» από την άλλη, αλλά τελικά η ανθρωπότητα συνεχίζει να κυριαρχεί στον κόσμο.

Στο δεύτερο σενάριο δεν υπάρχουν «υπεράνθρωποι» αλλά τεχνητή νοημοσύνη και αλγόριθμοι και είναι πολύ δύσκολο να γνωρίζει κάποιος πώς αυτό θα λειτουργήσει ακριβώς.

Βέβαια, προτού φθάσουμε σε αυτό το αποκαρδιωτικό σενάριο θα υπάρχουν προβλήματα, για παράδειγμα, αντικατάστασης επαγγελμάτων και λειτουργημάτων από μηχανές: οδηγοί ταξί, ιατροί, νομικοί, …

Παρά τα σενάρια αυτά, τα εξωπραγματικά και ενοχλητικά για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, θα πρέπει να δημιουργηθούν αναχώματα τόσο από την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και από τα κράτη μέλη ατομικά. Η ερώτηση που τίθεται είναι η δημόσια χρησιμότητα των κολοσσών του Διαδικτύου, Google, Facebook, Amazon.

Για τους υπερασπιστές αυτής της ιδέας, οι επιχειρήσεις αυτές των οποίων τα οικονομικά μεγέθη ξεπερνούν αυτά πολλών κρατών, πρέπει να υπόκεινται σε κάποια ρύθμιση. Βρίσκονται σε καθεστώς σχεδόν-μονοπωλίου στις αγορές και επηρεάζουν με τις επενδύσεις τους το μέλλον της παραγωγής και διακίνησης προϊόντων, υπηρεσιών και ιδεών.

Η Google προτείνει έρευνες και ηλεκτρονικές διαφημίσεις αλλά και συνδεμένα αντικείμενα και αυτόνομα αυτοκίνητα. Το κοινωνικό δίκτυο του Facebook εξαγόρασε What-sApp και Instagram. Η Amazon διαφοροποιείται μέσα στις δραστηριότητες αποθήκευσης των δεδομένων, της τηλεόρασης, κατέχει στόλο αεροσκαφών και ο ιδρυτής της εξαγόρασε την Washington Post. Και οι τρείς είναι γοητευμένες από την τεχνητή νοημοσύνη και τις πιθανές οικονομικές συνέπειές της.

Μέσα στο ενδιαφέρον βιβλίο του «Move Fast and Break Things. How Google, Facebook and Amazon cornered Culture and what it means for all of us» (εκδ. Macmillan, 320 σελ., 2017), ο Jonathan Taplin αναφέρει:

«Πρέπει να αποφασιστεί εάν αυτές οι εταιρίες είναι φυσικά μονοπώλια που πρέπει να ρυθμιστούν, ή να διατηρήσουμε το καθεστώς, προσποιούμενοι ότι αυτές δεν προκαλούν βλάβη ούτε στην ιδιωτική μας ζωή ούτε στην δημοκρατία μας». Θεωρώντας τις Google, Facebook, Amazon ως εταιρίες κοινού ενδιαφέροντος και χρήσης, όπως ηλεκτρισμός, νερό, τηλεπικοινωνίες, θα πρέπει να τύχουν μιας επίβλεψης και μιας κρατικής ρύθμισης με στόχο να εξασφαλιστούν δίκαια τιμολόγηση υπηρεσιών και ενίσχυσης του σωστού ανταγωνισμού.

Ο χρόνος έχει έρθει για ώριμη σκέψη των συνεπειών αυτών των μονοπωλίων και αν η δημοκρατία θα συνεχίσει να είναι το καταφύγιο της ελεύθερης διανόησης και πηγή έμπνευσης για όλους μας.

*Καθηγητής στο Πολυτεχνείο Κρήτης, Ακαδημαϊκός-Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών της Ισπανίας, Ακαδημαϊκός-Βασιλική Ευρωπαϊκή Ακαδημία των Διδακτόρων, DistinguishedResearchProfessor, AudenciaBusinessSchoolFrance