Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) αναμένεται να εξετάσει τον Οκτώβριο του 2025 ένα νέο πλαίσιο για μηδενικές εκπομπές έως το 2050, που θα περιλαμβάνει διεθνές πρότυπο καυσίμων και μηχανισμό τιμολόγησης άνθρακα. Όμως η UNCTAD προειδοποιεί ότι η απανθρακοποίηση θα απαιτήσει τεράστιες επενδύσεις σε ανανεώσεις στόλου, προσαρμογές λιμένων και υποδομές καυσίμων.

Το περιβάλλον γίνεται ακόμη πιο περίπλοκο λόγω γεωπολιτικών εντάσεων. Οι κρίσεις στην Ερυθρά Θάλασσα και τα στενά του Ορμούζ έχουν περιορίσει κατά 70% τη διέλευση από τη Διώρυγα του Σουέζ, ωθώντας τα πλοία σε πολύ μεγαλύτερες διαδρομές γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας. Αυτό εκτίναξε τα «ton-miles» κατά 6% το 2024, τρεις φορές περισσότερο από την πραγματική αύξηση του εμπορίου.

Παράλληλα, τα ναύλα κινούνται σε ιστορικά υψηλά. Ο Δείκτης Ναύλων Σαγκάης εκτινάχθηκε κατά 149% το 2024, με τα spot rates του Ιουλίου να ξεπερνούν τα 3.600 δολάρια ανά κοντέινερ. Οι αναπτυσσόμενες χώρες και τα μικρά νησιωτικά κράτη πλήττονται περισσότερο, καθώς το αυξημένο κόστος μεταφοράς μετακυλίεται σε ακριβότερες εισαγωγές και επισιτιστική ανασφάλεια.

Η Γενική Γραμματέας της UNCTAD, Ρεβέκα Γκρίνσπαν, τόνισε ότι οι μεταβάσεις προς την απανθρακοποίηση και την ψηφιοποίηση «πρέπει να είναι δίκαιες και χωρίς αποκλεισμούς». Το 2024 σημειώθηκε επίσης ρεκόρ εγκατάλειψης ναυτικών, ενώ τα λιμάνια διεθνώς αντιμετωπίζουν συμφόρηση και καθυστερήσεις, με την ανάγκη ψηφιοποίησης να γίνεται ολοένα και πιο επιτακτική.

«Η ναυτιλία πρέπει να γίνει ανθεκτική, χωρίς αποκλεισμούς και βιώσιμη, αν θέλουμε να αντεπεξέλθουμε στις φουρτούνες που έρχονται», κατέληξε η Γκρίνσπαν.

Ωστόσο δεν επηρεάζονται όλα τα μεγέθη πλοίων με τον ίδιο τρόπο, αφού άλλα ευνοούνται περισσότερο και άλλα λιγότερο σε ένα πολυσύνθετο «παιχνίδι» που σύμφωνα με τους ειδικούς σχετίζεται με το παγκόσμιο σύστημα λιμενικών υποδομών.

Στα δεξαμενόπλοια, όπως αναφέρει ο οίκος Poten, κερδισμένα φαίνεται να είναι τα πλοία suezmax που μεταφέρουν μέχρι ένα εκατ. βαρέλια αργού πετρελαίου και τα aframaxes που μεταφέρουν μέχρι 800.000 βαρέλια πετρέλαιο σε αντίθεση με τα υπερδεξαμενόπλοια (Very large Crude Carriers) που μεταφέρουν μέχρι 2 εκατ. βαρέλια αργού πετρελαίου. Εδώ βρίσκει εφαρμογή η παροιμία «μεγάλα καράβια, μεγάλες φουρτούνες». Ο οίκος Poten εκτιμά πάντως ότι τα δεξαμενόπλοια με πολύ μεγάλη μεταφορική χωρητικότητα (VLCC) θα επανέλθουν στο προσκήνιο μετά τη λήξη του πολέμου στην Ουκρανία όταν θα αποκατασταθούν και οι ροές…

Οι νέες διαδρομές

Τα μικρότερου μεγέθους τάνκερ (aframax και suezmax) επωφελούνται από τις νέες διαδρομές του ρωσικού αργού προς τρίτες χώρες εκτός ΕΕ που δεν διαθέτουν τόσο αναβαθμισμένες υποδομές για μεγάλου τύπου πλοία. Είναι ενδεικτικό ότι ινδικές εισαγωγές ρωσικού αργού από τη Μαύρη Θάλασσα έχουν επταπλασιαστεί και από τη Βαλτική Θάλασσα έχουν δεκαπλασιαστεί. Οι εισαγωγές VLCC στην Ινδία μειώθηκαν την ίδια περίοδο, λόγω της σημαντικής μείωσης των εισαγωγών από τον Κόλπο των ΗΠΑ και την Κεντρική Αμερική. Η Δυτική Αφρική εξήγαγε επίσης λιγότερες ποσότητες στην Ινδία. Αυτές είναι όλες οι συναλλαγές VLCC για μεγάλες αποστάσεις.

Αντιθέτως στο χύδην ξηρό φορτίο και ειδικότερα στη μεταφορά άνθρακα, σύμφωνα με τον αναλυτή  του ναυλομεσιτικού οίκου Inetermodal Γιάννη Παργαντά, τα οφέλη φαίνεται να προκύπτουν για τα μεγαλύτερα πλοία (capesize) των 300.000 dwt, καθώς αυτά τα πλοία θα μεταφέρουν στην Ευρώπη τον άνθρακα από Κολομβία και Αμερική όταν τεθεί σε ισχύ η απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού άνθρακα. Αντιθέτως, «χαμένα» είναι τα μικρότερου μεγέθους πλοία, τα panamax, τα οποία μεταφέρουν κυρίως άνθρακα προς την Κίνα. Η τελευταία εισήγαγε πέρυσι περί τους 250 εκατ. τόνους και η ΕΕ περί τους 80 εκατ. τόνους άνθρακα.

Ημερομηνία λήξης

Ο Γιάννης Παργαντάς σημειώνει πάντως πως όλη αυτή η εξέλιξη με τις ευρωπαϊκές εισαγωγές άνθρακα φαίνεται να έχει περιορισμένη διάρκεια μέχρι «να βγει ο χειμώνας» και δεν αναμένεται να τραβήξει επί μακρόν. Στο μεταξύ, καθώς η Ευρώπη απομακρύνεται από το ρωσικό αργό πετρέλαιο, εισάγει περισσότερο από τη Δυτική Αφρική, τη Μέση Ανατολή και τον Κόλπο των ΗΠΑ. Σημαντικό μέρος των εξαγωγών της Δυτικής Αφρικής και του Κόλπου των ΗΠΑ προς την Ευρώπη πραγματοποιείται κυρίως με τάνκερ τύπου VLCC, προς όφελος των ναύλων των πλοίων αυτών.