Υποχρεώσεις καταστηματαρχών

Κατά τη διάρκεια των εκπτώσεων, οι επιχειρηματίες οφείλουν να σημειώνουν με σαφήνεια την αρχική και τη μειωμένη τιμή κάθε προϊόντος. Αυτό διασφαλίζει ότι οι καταναλωτές έχουν τη δυνατότητα εύκολης σύγκρισης και προστασίας των δικαιωμάτων τους.

Συνοπτικό πλαίσιο

Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένες ημερομηνίες έναρξης και λήξης, καθώς και μέτρα διαφάνειας με στοχευμένη ενημέρωση. Η λειτουργία καταστημάτων σε συγκεκριμένες Κυριακές εντάσσεται στο πλαίσιο της ευελιξίας της αγοράς εντός της περιόδου.

Οι καταναλωτές κατά την περίοδο των εκπτώσεων θα πρέπει να δείξουν ιδιαίτερη προσοχή στα εξής σημεία:

1) Κατά την περίοδο των εκπτώσεων στα καταστήματα θα πρέπει να υπάρχουν αναρτημένες αναγγελίες ότι πραγματοποιούνται εκπτώσεις.

4) Δεν πρέπει να γίνεται σύγχυση, μεταξύ εκπτώσεων και προσφορών. Οι εκπτώσεις αφορούν προϊόντα της σεζόν ενώ οι προσφορές, όπου η έκπτωση είναι ιδιαίτερα υψηλή, αφορούν συνήθως είδη παρωχημένης εποχής.

6) Δείξτε ιδιαίτερη προσοχή σε καταστήματα που διαφημίζουν μεγάλα ποσοστά εκπτώσεων σε ένα ή ελάχιστα είδη τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι και τα υπόλοιπα είδη των καταστημάτων αυτών είναι φθηνότερα σε σχέση με αντίστοιχα είδη άλλων καταστημάτων.

7) Ενημερωθείτε για τις λεπτομέρειες και τους όρους της συναλλαγής σας όταν αγοράζετε προϊόντα με δόσεις.

9) Ενημερωθείτε από τους εμπόρους για το αν πραγματοποιούνται αλλαγές στα είδη που πωλούν κατά τη διάρκεια των εκπτώσεων. Οι έμποροι είναι υποχρεωμένοι να αλλάζουν τα προϊόντα που φέρουν ελάττωμα και αγοράστηκαν κατά την περίοδο των εκπτώσεων, εκτός εάν το προϊόν είναι σε προσφορά λόγω συγκεκριμένου ελαττώματος και εφόσον έχει ενημερωθεί για αυτό ο καταναλωτής σχετικά, πριν την αγορά με ανάλογη πινακίδα.

10) Ζητάτε απόδειξη, γιατί μόνο έτσι αποδεικνύεται η αγορά σε περίπτωση ελαττωματικού προϊόντος.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, στόχος του λιανικού εμπορίου για το φετινό καλοκαίρι είναι ο συνολικός τζίρος Ιουλίου και Αυγούστου να κινηθεί πάνω από τον περσινό πήχη των 7 δισ. ευρώ ενώ εκτιμάται ότι τα ποσοστά των εκπτώσεων στο ξεκίνημα θα κυμανθούν από 30% έως 50% και προς το τέλος της δίμηνης εκπτωτικής περιόδου ίσως φτάσουν και στο 70%.

Υπενθυμίζεται ότι οι πέντε κλάδοι του λιανικού εμπορίου με τη μεγαλύτερη συμμετοχή στον κύκλο εργασιών των θερινών εκπτώσεων είναι ο κλάδος των ενδυμάτων και υποδημάτων σε ειδικευμένα καταστήματα, ο κλάδος των καλλυντικών και φαρμακευτικών ειδών, ο κλάδος των ρολογιών και κοσμημάτων, ο κλάδος των επίπλων και οικιακού εξοπλισμού, ο κλάδος ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών.

Οι εμπορικοί σύλλογοι με επιστολές τους υπενθυμίζουν στα μέλη τους, σχετικά με την αμοιβή του προσωπικού την προσεχή Κυριακή, ότι η νομοθεσία προβλέπει πως εάν η εργασία του προσωπικού περιοριστεί μέχρι 5 ώρες οι εργοδότες δεν έχουν υποχρέωση να χορηγήσουν άλλη ημέρα ανάπαυσης, οφείλουν όμως να καταβάλουν τα αντίστοιχα ωρομίσθια για την παρασχεθείσα εργασία με προσαύξηση 75%.

Ακόμη, ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δείχνουν οι εμπορικές επιχειρήσεις της λιανικής στον τρόπο με τον οποίο θα προβάλλουν τη μειωμένη τιμή, η οποία πρέπει να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και να είναι υπολογισμένη με απόλυτη ακρίβεια. Σε κάθε ανακοίνωση περί μείωσης τιμής, πρέπει να υποδεικνύεται και να αποδεικνύεται η προγενέστερη τιμή, που εφάρμοζε το κατάστημα για καθορισμένο χρονικό διάστημα πριν από την εφαρμογή της έκπτωσης. Οι δύο αναγραφόμενες τιμές, αρχική και τελική, πρέπει να αποτυπώνονται υποχρεωτικά, βάσει του Κώδικα Δεοντολογίας περί ανακοινώσεων μείωσης της τιμής, σύμφωνα με την ΥΑ 35935/13-4-2023 που ορίζει την εφαρμογή περί αναγραφής της νέας χαμηλότερης τιμής μαζί με τη προγενέστερη υψηλότερη τιμή. Η προηγούμενη τιμή μπορεί να εμφανίζεται σε διαγραμμένη μορφή ενώ, παράλληλα, μπορεί να χρησιμοποιείται συμπληρωματικά, είτε η μείωση συγκεκριμένου ποσού, είτε το ποσοστό έκπτωσης.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και λόγω της πρόσφατης τροποποίηση του Ν. 2251/1994 όπου, με τη προσθήκη του άρθρου 9, διευκρινίζεται πως, εάν η επιχείρηση προβεί σε διαδοχική μείωση τιμών, μπορεί να κρατήσει την αρχική διαγραφόμενη τιμή έως 60 ημέρες. Συγκεκριμένα, αναφέρει τα εξής: «Σε κάθε ανακοίνωση περί μείωσης τιμής υποδεικνύεται η προγενέστερη τιμή που εφάρμοζε ο προμηθευτής για καθορισμένο χρονικό διάστημα πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής. Ως προγενέστερη τιμή νοείται η χαμηλότερη τιμή που εφάρμοσε ο προμηθευτής κατά τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος των 30 ημερών πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής. Όταν το προϊόν κυκλοφορεί στην αγορά για λιγότερο από 30 ημέρες, ως προγενέστερη τιμή νοείται η χαμηλότερη τιμή που εφάρμοσε ο προμηθευτής στο χρονικό διάστημα που το προϊόν κυκλοφορεί στην αγορά. Αν η τιμή μειώνεται προοδευτικά κατά τη διάρκεια των 60 ημερών, πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής, ως προγενέστερη τιμή νοείται η τιμή που ίσχυε πριν από την εφαρμογή της πρώτης από τις διαδοχικές μειώσεις τιμών».

Στις επιστολές τους προς τα μέλη τους οι εμπορικοί σύλλογοι συνιστούν στον εμπορικό κόσμο να επιδείξει ιδιαίτερη προσοχή στην τήρηση των διατάξεων περί εκπτώσεων και μειωμένων τιμών, καθώς οι κυρώσεις είναι υπερβολικά μεγάλες. Οι καταστηματάρχες θα πρέπει, σε περίπτωση ελέγχου, να είναι σε θέση να αποδείξουν, ότι η παλαιά τιμή πώλησης που αναγράφεται στην πινακίδα, ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Σύμφωνα με το άρθρο 21 Ν. 4177/2013, σε όσους παραβαίνουν τις διατάξεις περί εκπτώσεων και μειωμένων τιμών, επιβάλλεται πρόστιμο ποσού ίσου με το 1% του ετήσιου κύκλου εργασιών και πάντως όχι κατώτερο από 10.000 ευρώ. Σε περίπτωση που οι εκπτώσεις αποδειχθεί ότι είναι ανακριβείς ή παραπλανητικές, επιβάλλεται πρόστιμο ίσο με το 2% του ετήσιου κύκλου εργασιών και πάντως όχι μικρότερο των 20.000 ευρώ.

«Σύμμαχος των εμπόρων και καταναλωτών οι θερινές εκπτώσεις»

Ο πρόεδρος του Περιφερειακού Επιμελητηριακού Συμβουλίου Αττικής και του Εμπορικού και βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς Βασίλης Κορκίδης δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ: «Η περίοδος των θερινών εκπτώσεων θα δώσει την ευκαιρία στους καταναλωτές, να κάνουν έξυπνες αγορές, μέσα από μια μεγάλη ποικιλία καταναλωτικών αγαθών που κατά παράδοση προωθούνται σε χαμηλές τιμές, καθώς και στις εμπορικές επιχειρήσεις να ρευστοποιήσουν εποχικά εμπορεύματα με την δυνατότητα να γεμίσουν τα ταμεία τους. Ο εμπορικός κόσμος θα σταθεί και αυτή την περίοδο των θερινών εκπτώσεων δίπλα στον καταναλωτή που θα έχει την ευκαιρία με τις αγορές στις οποίες θα προβεί να καλύψει τις ανάγκες του χωρίς να βαρύνει υπέρμετρα τον οικογενειακό κορβανά.

Ευελπιστούμε και φέτος, οι εκπτωτικές τιμές να προσεγγίσουν και να προσελκύσουν τους καταναλωτές, ώστε να λειτουργήσουν συνδυαστικά, υπέρ εισοδήματος και τζίρου. Στόχος του λιανικού εμπορίου το φετινό καλοκαίρι είναι, ο συνολικός τζίρος του διμήνου Ιουλίου-Αυγούστου να κινηθεί πάνω από τον περυσινό πήχη των 7 δισ. ευρώ. Με δεδομένο ότι ο ετήσιος πληθωρισμός στην Ελλάδα τον Ιούνιο κυμάνθηκε στο 2,4% δικαιολογείται μια συγκρατημένη αισιοδοξία για την κίνηση της αγοράς. ο ετήσιος πληθωρισμός στην Ελλάδα τον Ιούνιο. Η αύξηση του τζίρου Ιουλίου-Αυγούστου είναι εφικτή και στηρίζεται στις αυξημένες τουριστικές ροές, κατά την περίοδο των θερινών εκπτώσεων, όπου και οι ξένοι επισκέπτες θα μπουν στο άθροισμα του τζίρου πολλών τουριστικών προορισμών με την εισαγόμενη κατανάλωση. Το επιθυμητό είναι, βεβαίως, οι εγχώριοι μόνιμοι καταναλωτές να εκμεταλλευτούν τις συμφέρουσες τιμές για τις αγορές τους και οι επιχειρήσεις λιανικής να εξαντλήσουν τα περιθώρια έκπτωσης. Τα ποσοστά των εκπτώσεων στο ξεκίνημα αναμένονται να κυμανθούν από 30% έως 50% και προς το τέλος της δίμηνης εκπτωτικής περιόδου θα δούμε και ποσοστά της τάξης του 70%.

Οι πέντε κλάδοι του λιανικού εμπορίου με τη μεγαλύτερη συμμετοχή στον κύκλο εργασιών των θερινών εκπτώσεων είναι ο κλάδος των ενδυμάτων και υποδημάτων σε ειδικευμένα καταστήματα, ο κλάδος των καλλυντικών και φαρμακευτικών ειδών, ο κλάδος των ρολογιών και κοσμημάτων, ο κλάδος των επίπλων και οικιακού εξοπλισμού, ο κλάδος ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών. Σύμφωνα με την ροπή κατανάλωσης από την αρχή του έτους ο τζίρος αποκλειστικά του λιανικού εμπορίου, παρά τις μηνιαίες αυξομειώσεις, χωρίς τους κλάδους οχημάτων, τροφίμων και καυσίμων κινείται με αυξητικούς ρυθμούς μεταξύ 1,6% και 3,4% συγκριτικά με πέρυσι. Αναμφισβήτητα οι θερινές εκπτώσεις είναι σύμμαχος των εμπόρων και καταναλωτών. Καλό καλοκαίρι, καλές πωλήσεις και καλές αγορές!»

Από την πλευρά του πρόσφατα ο αντιπρόεδρος του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών Νίκος Κογιουμτσής, μιλώντας με δημοσιογράφους εξέφρασε την προσδοκία του εμπορικού και επιχειρηματικού κόσμου για τόνωση της αγοράς, καθώς μέχρι τώρα η καταναλωτική κίνηση όλο το προηγούμενο διάστημα ήταν υποτονική.

Όπως υπογράμμισε, είναι μονόδρομος για τους επαγγελματίες – επιχειρηματίες να κάνουν γενναίες εκπτώσεις για να προσελκύσουν τους καταναλωτές.

Ο κ. Κογιουμτσής επανέλαβε ότι η ακρίβεια -ιδιαίτερα στα τρόφιμα- παραμένει το μεγάλο πρόβλημα, περιορίζοντας σημαντικά ή και εξαντλώντας το διαθέσιμο προς κατανάλωση εισόδημα των πολιτών.

«Αν δεν τιθασευθεί η ακρίβεια με αποτελεσματικά μέτρα, το πρόβλημα θα διαιωνίζεται και θα επιδεινώνεται», τόνισε, επαναλαμβάνοντας την πρόταση του Ε.Ε.Α. για μείωση του ΦΠΑ στα είδη πρώτης ανάγκης και του ΕΦΚ στα καύσιμα.

Τέλος ο πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Αθηνών Σταύρος Καφούνης, έκανε την ακόλουθη δήλωση: «Η θερινή εκπτωτική περίοδος ξεκινά την ερχόμενη Δευτέρα και οι εμπορικές επιχειρήσεις όλης της χώρας περιμένουν πολλά από αυτήν. Σε μία εποχή δύσκολη για τα καταστήματα, με την ακρίβεια να συρρικνώνει το διαθέσιμο εισόδημα και το τραπεζικό σύστημα κλειστό, οι καλοκαιρινές εκπτώσεις ευελπιστούμε ότι θα φέρουν έναν άνεμο αισιοδοξίας στην αγορά και θα δώσουν ανάσα στις δοκιμαζόμενες μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Το καταναλωτικό κοινό γνωρίζει πολύ καλά ότι τούτη είναι η στιγμή στην οποία θα βρει επάρκεια προϊόντων και πολύ μεγάλες εκπτώσεις ώστε να καλύψει τις ανάγκες του, ενόψει και των καλοκαιρινών διακοπών. Είμαστε αισιόδοξοι για την τρέχουσα εκπτωτική περίοδο και ελπίζω ότι τα αποτελέσματά της, τα οποία θα αποτυπωθούν στην καθιερωμένη έρευνα του Ε.Σ.Α., θα είναι καλά για όλους μας».

Αυξάνεται η αισιοδοξία των καταναλωτών

Την ίδια ώρα μικρή ενίσχυση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης, αισιοδοξία στις προβλέψεις των νοικοκυριών για τα οικονομικά τους, βελτίωση της πρόθεσης για μείζονες αγορές έδειξε η έρευνα οικονομικής συγκυρίας του ΙΟΒΕ τον Ιούνιο. Συγκεκριμένα, ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης ενισχύθηκε ελαφρά τον Ιούνιο και διαμορφώθηκε στις – 42,7 μονάδες, έναντι -43,8 μονάδες τον Μάιο.

Η έρευνα κατέγραψε τον Ιούνιο ήπιες αρνητικές μεταβολές προσδοκιών των καταναλωτών για την οικονομική κατάσταση της χώρας και αισιόδοξες για τη δική τους, ενώ αντίθετα παρατηρείται σημαντική βελτίωση στην πρόθεση για μείζονες αγορές. Το ζήτημα της ακρίβειας εξακολουθεί να ανησυχεί τους πολίτες, αν και η μείωση της ανεργίας και τα έως τώρα στοιχεία για τον εισερχόμενο τουρισμό είναι ιδιαίτερα θετικά, εξέλιξη που αναμένεται ότι θα συνεισφέρει με αισιόδοξες προοπτικές όχι μόνο στους πιο στενούς τουριστικούς κλάδους αλλά και σε όσους συσχετίζονται με αυτούς ευρύτερα στην οικονομία.

Αναλυτικότερα, οι προβλέψεις των καταναλωτών για την οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού τους, τους προσεχείς 12 μήνες, βελτιώθηκαν ήπια τον Ιούνιο, με το σχετικό δείκτη να διαμορφώνεται στις -39,6 (από -41,0) μονάδες τον Μάιο. Το 56% των νοικοκυριών αναμένει ελαφρά ή αισθητή επιδείνωση της οικονομικής του κατάστασης, ενώ το 7% προβλέπει μικρή βελτίωση. Ο αρνητικός δείκτης των προβλέψεων των νοικοκυριών για την οικονομική κατάσταση της χώρας τους το προσεχές 12-μηνο παρουσίασε μικρή ενίσχυση τον Ιούνιο και διαμορφώθηκε στις -47,9 (από -46,7) μονάδες. Το 65% (από 63%) των καταναλωτών προέβλεψε ελαφρά ή αισθητή επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης της χώρας, έναντι του 19% (από 18%) το οποίο αναμένει σταθερότητα.

Η πρόθεση των καταναλωτών για σημαντικές αγορές τους προσεχείς 12 μήνες (επίπλων, ηλεκτρικών συσκευών κ.λπ.) ενισχύθηκε σημαντικά με το σχετικό δείκτη να διαμορφώνεται στις – 38,2 (από -44,2) μονάδες. Το 46% (από 51%) των καταναλωτών προέβλεψε ότι θα προβεί σε λιγότερες ή πολύ λιγότερες δαπάνες, ενώ το 4% αναμένει το αντίθετο. Παράλληλα, ο δείκτης της πρόθεσης για αποταμίευση τους προσεχείς 12 μήνες εξασθένισε ήπια τον Ιούνιο και διαμορφώθηκε στις -66,4 μονάδες (από -62,5). Το 85% (από 81%) των νοικοκυριών δεν θεωρεί πιθανή την αποταμίευση στο επόμενο 12μηνο, ενώ το 15% (από 17%) τη θεωρεί πιθανή ή πολύ πιθανή.

Ο θετικός δείκτης για τις προβλέψεις μεταβολών στις τιμές τους προσεχείς 12 μήνες κλιμακώθηκε ήπια τον Ιούνιο και διαμορφώθηκε στις +34,4 μονάδες, έναντι +32,0 μονάδων τον Ιούνιο. Το 58% των νοικοκυριών προέβλεψε άνοδο τιμών με τον ίδιο ή ταχύτερο ρυθμό και το 13% (από 18%) αναμένει σταθερότητα. Σχετικά με τις εκτιμήσεις για την τρέχουσα οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού, το ποσοστό των καταναλωτών που δηλώνει ότι «μόλις τα βγάζει πέρα» διαμορφώθηκε στο 61% (από 66%), ενώ στο 11% από 8% ενισχύθηκε το ποσοστό όσων αναφέρουν ότι αντλούν από τις αποταμιεύσεις τους. Οι καταναλωτές που δήλωσαν ότι αποταμιεύουν λίγο ή πολύ αποτελούν 19% του συνόλου, ενώ το ποσοστό όσων δήλωσαν ότι «έχουν χρεωθεί» διαμορφώθηκε 8% από 5% τον προηγούμενο μήνα. Στο ερώτημα το οποίο αξιολογεί το βαθμό αβεβαιότητας των νοικοκυριών ως προς τις μελλοντικές οικονομικές εξελίξεις, το 53,5% έκρινε τον Ιούνιο ότι η οικονομική κατάστασή του μπορεί να προβλεφθεί δύσκολα ή σχετικά δύσκολα, από 61,5% τον προηγούμενο μήνα.

Παγκοσμίως η αισιοδοξία των καταναλωτών αυξάνεται. Πρόσφατη έκδοση της παγκόσμιας έρευνας EY Future Consumer Index έδειξε ότι σχεδόν οι μισοί από τους καταναλωτές (47%) που συμμετείχαν συνεχίζουν να είναι αισιόδοξοι για το μέλλον – παρά τις ανησυχίες για τις αυξανόμενες δαπάνες διαβίωσης (55%), την κλιματική αλλαγή (44%) και τις γεωπολιτικές εντάσεις (30%). Η έρευνα, η οποία κατέγραψε τις απόψεις και ανησυχίες περισσότερων από 23.000 ερωτηθέντων σε 30 χώρες, καταδεικνύει ότι οι καταναλωτές γίνονται πιο ικανοί στη διαχείριση των διαταραχών – με το 61% να δηλώνουν πως αισθάνονται ότι έχουν τον έλεγχο της ζωής τους – δείχνοντας τον βαθμό στον οποίο η παγκόσμια αβεβαιότητα έχει κανονικοποιηθεί για πολλούς.

Ενώ η αισιοδοξία αυξάνεται, η εμφάνιση των «ανεξάρτητων» καταναλωτών – εκείνων, δηλαδή, που αναζητούν ενεργά πληροφορίες, αποφασίζουν και λαμβάνουν δράση αυτόνομα, χωρίς να βασίζονται σε παραδοσιακές πηγές επιρροής και πληροφόρησης – αποτελεί νέα πρόκληση για τα brands καταναλωτικών προϊόντων και τους λιανοπωλητές.

H έκθεση δείχνει ότι οι παραδοσιακές μέθοδοι στόχευσης, επικοινωνίας και πειθούς, καθίστανται ξεπερασμένες. Οι σημερινοί καταναλωτές αναζητούν νέα, ψηφιακά κανάλια επικοινωνίας, όπου μπορούν να συμμετέχουν, να παρέχουν τις δικές τους συμβουλές σε άλλους, να αγοράζουν και να διαβάζουν αμερόληπτες αξιολογήσεις προϊόντων. Σχεδόν τα τρία πέμπτα (57%) των ερωτηθέντων επιδιώκουν να συμμετάσχουν και/ή να συμβάλουν σε διαδικτυακές κοινότητες συμβουλών για αγοραστικές αποφάσεις, ενώ το 61% δηλώνουν ότι αγόρασαν ένα προϊόν κατόπιν σύστασης ή προώθησης από influencer. Αντιθέτως, μόνο το 21% «κλίκαραν» σε διαφήμιση στα socialmedia.

Τα προγράμματα πιστότητας (loyalty) εξακολουθούν να είναι διαδεδομένα. Οι καταναλωτές παγκοσμίως παρακινούνται από οφέλη όπως εκπτώσεις και αποκλειστικές προσφορές και η αφοσίωσή τους διαρκεί συνήθως όσο και τα οφέλη που λαμβάνουν. Για παράδειγμα, το 46% των ερωτηθέντων εξαργύρωσαν ένα κουπόνι που έλαβαν, ενώ μόνο το 31% κατέβασαν εφαρμογή κάποιου λιανοπωλητή/brand, λιγότερο από το ένα τέταρτο (23%) συμμετείχαν σε ομάδες επιβράβευσης που δημιουργούν οι λιανοπωλητές για τους πελάτες τους και μόνο το 22% εγγράφηκαν σε λίστα αλληλογραφίας λιανοπωλητή κατά τους τελευταίους έξι μήνες. Τα προτιμώμενα χαρακτηριστικά των προγραμμάτων πιστότητας, σύμφωνα με τους ερωτηθέντες, είναι η δωρεάν αποστολή (67%), ακολουθούμενη από χαμηλότερες τιμές στο κατάστημα σε επιλεγμένα προϊόντα (49%).

Ξεκινούν τη Δευτέρα 8 Ιουλίου οι θερινές εκπτώσεις, οι οποίες θα διαρκέσουν έως και το Σάββατο, 31 Αυγούστου.

Αναμένονται ανακοινώσεις από τους εμπορικούς συλλόγους. Ηδη όπως αναφέρει σε ανακοίνωσή του ο Εμπορικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης, τα καταστήματα μπορούν να ανοίξουν προαιρετικά την πρώτη Κυριακή μετά την έναρξη των εκπτώσεων, δηλαδή στις 14 Ιουλίου.

Ο Σύλλογος υπενθυμίζει ότι σε κάθε ανακοίνωση περί μείωσης τιμής υποδεικνύεται η προγενέστερη τιμή που εφάρμοζε ο έμπορος για καθορισμένο χρονικό διάστημα πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής. Συμπληρωματικά να χρησιμοποιείται ποσοστό π.χ. «20% έκπτωση».

Πρέπει να επιδεικνύεται ιδιαίτερη προσοχή στην τήρηση των διατάξεων περί εκπτώσεων και μειωμένων τιμών, καθώς οι κυρώσεις είναι βαριές. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το άρθρο 21 ν. 4177/2013, σε όσους παραβαίνουν το νόμο επιβάλλεται πρόστιμο ποσού ίσου με το 1% του ετήσιου κύκλου εργασιών και πάντως όχι κατώτερο από 10.000 ευρώ.

Σύμφωνα με τη νομοθεσία επιτρέπεται προαιρετικά η λειτουργία των καταστημάτων στις εξής Κυριακές:

-Η πρώτη Κυριακή των χειμερινών εκπτώσεων (αν είναι αργία μετατίθεται στην επόμενη Κυριακή)
-Η δεύτερη Κυριακή των χειμερινών εκπτώσεων
-Η Κυριακή των Βαΐων

Οι τακτικές θερινές εκπτώσεις σύμφωνα με το άρθρο 15 του νόμου 4177/2013 ξεκινούν κάθε χρόνο τη δεύτερη Δευτέρα του Ιουλίου και θα διαρκέσουν ως τις 31 Αυγούστου 2024. Σύμφωνα με τη νομοθεσία επιτρέπεται προαιρετικά η λειτουργία των καταστημάτων στις εξής Κυριακές:

Η πρώτη Κυριακή των χειμερινών εκπτώσεων (αν είναι αργία μετατίθεται στην επόμενη Κυριακή)

Η δεύτερη Κυριακή των χειμερινών εκπτώσεων

Η Κυριακή των Βαΐων

Η πρώτη Κυριακή των θερινών εκπτώσεων (αν είναι αργία μετατίθεται στην επόμενη Κυριακή)

Η πρώτη Κυριακή μετά τη Black Friday

Η προτελευταία Κυριακή πριν τα Χριστούγεννα

Η τελευταία Κυριακή πριν τα Χριστούγεννα

Η τελευταία Κυριακή του κάθε έτους (αν πέφτει αργία τότε δεν είναι ανοιχτά τα καταστήματα)

Την ίδια ώρα το υπουργείο Ανάπτυξης εντείνει τους ελέγχους στην αγορά προκειμένου να αποτραπούν φαινόμενα παραπλανητικών εκπτώσεων έχοντας ως προτεραιότητα την προστασία των καταναλωτών από αθέμιτες εμπορικές πρακτικές. Στο πλαίσιο αυτό, η Διϋπηρεσιακή Μονάδα Ελέγχου της Αγοράς (ΔΙΜΕΑ) επέβαλε πρόστιμα συνολικού ύψους 1,44 εκατ. ευρώ σε τρεις μεγάλες αλυσίδες πώλησης ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών ειδών (Πλαίσιο Computers, Public και Praktiker) καθώς σε ελέγχους της διαπιστώθηκε ότι παραβίαζαν το άρθρο 15 του νόμου 4177/2013, όπως ισχύει, και σε εφαρμογή της ΥΑ 35935/2023 «Κώδικας δεοντολογίας περί ανακοίνωσης μειωμένης τιμής σε περίοδο εκπτώσεων».

«Παραπλανητικές πρακτικές εις βάρος των καταναλωτών δεν γίνονται ανεκτές» ανέφερε σε δήλωσή του ο υπουργός Ανάπτυξης, Κώστας Σκρέκας και προανήγγειλε ότι «το επόμενο διάστημα οι έλεγχοι θα ενταθούν». Ο υπουργός τόνισε, μεταξύ άλλων, ότι «η επιβολή των προστίμων αποδεικνύει στους πολίτες και στην κοινωνία ότι η αγορά δεν είναι ανεξέλεγκτη, ότι η αγορά ελέγχεται. Ότι η δική μας κυβέρνηση είναι υπέρ της ελεύθερης αγοράς αλλά όχι της ασύδοτης αγοράς». Ο ίδιος ανέφερε ότι σκοπός «δεν είναι να τιμωρήσουμε ή να κάνουμε κακό στις αλυσίδες. Σκοπός μας είναι να τηρήσουν το νόμο και να προστατεύσουμε τον καταναλωτή. Και θέλω να σας πω ότι αυτό είχε αποτέλεσμα, γιατί αμέσως με το που επιβλήθηκαν τα πρόστιμα εξαφανίστηκαν και οι εικονικές εκπτώσεις». Ο κ. Σκρέκας σημείωσε: «Δεν θα επιτρέψουμε την αναρχία στην αγορά, θα είμαστε αμείλικτοι με τους παραβάτες του νόμου».

Εστιάζοντας στον νέο κώδικα δεοντολογίας περί ανακοίνωσης μειωμένης τιμής σε περίοδο εκπτώσεων, ο Μάκης Σαββίδης, αντιπρόεδρος Εμπορικού Συλλόγου Αθήνας και αντιπρόεδρος GRECA μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ επεσήμανε: «σωστά πράττει η κυβέρνηση και επιβάλλει πρόστιμα σε επιχειρήσεις για πλασματικές εκπτώσεις». Ο ίδιος τόνισε ότι «κύριο μέλημα του εμπορίου είναι να διασφαλίσουμε ότι δεν υπάρχουν αθέμιτες πρακτικές από κάποιους που παίρνουν τη δουλειά από αυτούς που λειτουργούν νόμιμα και σωστά. Οι έλεγχοι του υπουργείου είναι προς τη σωστή κατεύθυνση και στόχο έχουν να διασφαλίσουν τη σωστή λειτουργία της αγοράς. Όσες επιχειρήσεις κάνουν παρατυπίες θα πρέπει να σταματήσουν γιατί το μόνο που πετυχαίνουν είναι να λειτουργούν εις βάρος των υγιών επιχειρήσεων που αποτελούν την συντριπτική πλειονότητα».

Αναφορικά με τα πρόστιμα 1,44 εκατ. ευρώ της ΔΙΜΕΑ στις τρεις μεγάλες επιχειρήσεις του λιανεμπορίου για παραπλανητικές εκπτώσεις, ο πρόεδρος του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς Βασίλης Κορκίδης δήλωσε: «εφόσον επιβεβαιώνονται, καλώς επιβλήθηκαν, ανεξάρτητα εάν οφείλονται σε παράλειψη ή λάθος, αφού τέτοιου μεγέθους και φήμης επιχειρήσεις πρέπει να δίνουν το καλό παράδειγμα στην εφαρμογή του νόμου και βεβαίως στη προστασία του καταναλωτή. Οφείλω πάντως να αναφέρω πως η παραβατικότητα στην ελληνική αγορά τα τελευταία χρόνια δεν ξεπερνά το 5%, δείχνοντας επαγγελματική ωριμότητα, αλλά και τον απαραίτητο σεβασμό στον πελάτη, που είναι και ο αυστηρότερος τιμωρός».

Υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με τον κώδικα δεοντολογίας περί ανακοίνωσης μειωμένης τιμής σε περίοδο εκπτώσεων ο οποίος τέθηκε σε ισχύ τον περασμένο Απρίλιο και ενσωματώνει σχετική κοινοτική οδηγία, προβλέπεται ότι σε κάθε ανακοίνωση μείωσης τιμής υποδεικνύεται η προγενέστερη τιμή που εφάρμοζε ο έμπορος για καθορισμένο χρονικό διάστημα πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής. Ως προγενέστερη τιμή νοείται η χαμηλότερη τιμή που εφάρμοσε ο έμπορος κατά τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος των 30 ημερών πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής. Όταν το προϊόν κυκλοφορεί στην αγορά για λιγότερο από 30 ημέρες, ως προγενέστερη τιμή νοείται η χαμηλότερη τιμή που εφάρμοσε ο έμπορος κατά τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος που το προϊόν κυκλοφορεί στην αγορά. Όταν η τιμή μειώνεται προοδευτικά κατά τη διάρκεια των 30 ημερών, πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής, ως προγενέστερη τιμή νοείται η τιμή που ίσχυε πριν από την εφαρμογή της πρώτης από τις διαδοχικές μειώσεις τιμών.

Υψηλές θερμοκρασίες και χαμηλοί τζίροι

Μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Μάκης Σαββίδης, αντιπρόεδρος Εμπορικού Συλλόγου Αθήνας και αντιπρόεδρος GRECA επεσήμανε ότι «οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες που επικράτησαν τις πρώτες εβδομάδες των θερινών εκπτώσεων αλλά και την Κυριακή 16 Ιουλίου που ήταν τα καταστήματα ανοικτά, λειτούργησαν αποτρεπτικά. Η μειωμένη επισκεψιμότητα, σε συνδυασμό με τις πληθωριστικές πιέσεις και το περιορισμένο διαθέσιμο εισόδημα των καταναλωτών οδήγησαν τις εμπορικές επιχειρήσεις σε απώλεια τζίρου που εκτιμάται ότι αγγίζει το 30%».

«Τα εμπορικά κέντρα, τα υπερκαταστήματα και τα πολυκαταστήματα, ήταν ίσως οι πιο κερδισμένοι των πρώτων ημερών των εκπτώσεων, λόγω των μεγάλων κλιματιζόμενων κοινόχρηστων χώρων, που φαίνεται να προσέλκυσαν περισσότερους καταναλωτές για τις αγορές τους», δήλωσε ο πρόεδρος του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς Βασίλης Κορκίδης. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι πρώτες δύο εβδομάδες των εκπτώσεων, που παραδοσιακά είναι οι καλύτερες σε αγοραστική κίνηση, ”κάηκαν” από τις υψηλές θερμοκρασίες του Ιουλίου, ιδιαίτερα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

«Το λιανικό εμπόριο για μια ακόμη φορά καλείται να ξεπεράσει τα εμπόδια του επίμονου πληθωρισμού, αλλά και τα προβλήματα του φετινού καύσωνα. Το βέβαιο είναι πως, οι θερινές εκπτώσεις έχουν ακόμα πολύ δρόμο μέχρι το τέλος Αυγούστου, ενώ το λιανικό εμπόριο θα κληθεί τον Σεπτέμβριο να κάνει το τελικό ταμείο των αποτελεσμάτων του τζίρου και του όγκου πωλήσεων του φετινού καλοκαιριού» υπογράμμισε ο κ. Κορκίδης.

Προετοιμάζοντας κατάλληλα το έδαφος, στη μάχη των καλοκαιρινών εκπτώσεων έχουν ήδη εισέλθει πολλές εμπορικές επιχειρήσεις με προκρατήσεις αλλά και προσφορές τόσο μέσα από το ψηφιακό κανάλι όσο μέσα από τα φυσικά καταστήματα με στόχο να ρευστοποιήσουν εποχικά προϊόντα και να «γεμίσουν τα ταμεία» τους. Όπως τόνισε μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρόεδρος του Συνδέσμου Επιχειρήσεων & Λιανικής Πωλήσεως Ελλάδος, Αντώνης Μακρής «οι εμπορικές επιχειρήσεις προσβλέπουν σε πολύ καλούς τζίρους κατά τις θερινές εκπτώσεις ώστε να ανακτηθούν οι χαμένες πωλήσεις λόγω των βουλευτικών εκλογών και περιμένουν να εξυπηρετήσουν τους Έλληνες καταναλωτές αλλά και τους τουρίστες με γεμάτα ράφια και δελεαστικές τιμές».

Ο ίδιος προσθέτει ότι τα αποτελέσματα πρόσφατης έρευνας του ΣΕΛΠΕ, με την επιστημονική υποστήριξη του εργαστηρίου ELTRUN του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, καταγράφουν ένα καταναλωτικό κοινό πιεσμένο, σε ένα μεταβατικό στάδιο, με βασική ανησυχία τις πληθωριστικές πιέσεις σε προϊόντα και ένα αρνητικό, αλλά βελτιούμενο καταναλωτικό κλίμα στην αγορά της λιανικής στην Ελλάδα.

«Το καταναλωτικό κλίμα βελτιώνεται και αισιοδοξούμε ότι, παρά την πίεση του διαθέσιμου εισοδήματος, το κοινό θα αξιοποιήσει τις ευκαιρίες και θα πραγματοποιήσει συμφέρουσες αγορές ικανοποιώντας βασικές ανάγκες του» επισημαίνει ο κ. Μακρής και συμπληρώνει ότι «καθοριστικό ρόλο στην περαιτέρω ώθηση των πωλήσεων των εμπορικών επιχειρήσεων θα διαδραματίσει ο τουρισμός που κινείται σε πολύ καλά επίπεδα».

«Οι εμπορικές επιχειρήσεις προσβλέπουν πολλά από την επικείμενη εκπτωτική περίοδο που ξεκινά την ερχόμενη Δευτέρα» αναφέρει σε δήλωσή του ο πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Αθηνών ΕΣΑ, Σταύρος Καφούνης με αφορμή την επικείμενη έναρξη των θερινών εκπτώσεων. Προσθέτει επίσης ότι «με γεμάτα ράφια, εντυπωσιακές τιμές, χαμόγελο και επαγγελματισμό, είναι έτοιμες όπως πάντα, να υποδεχθούν τους καταναλωτές. Οι ανάγκες είναι πολλές και οι προσδοκίες ακόμη περισσότερες».

Κυρώσεις για παραπλανητικές τιμές

Την ίδια ώρα, σύμφωνα με τον ΕΣΑ, οι εμπορικές επιχειρήσεις καλούνται να δείξουν ιδιαίτερη προσοχή καθώς σύμφωνα με την παράγραφο 2α άρθρου 15 ν. 4177/2013, όπως τροποποιήθηκε από το ν. 5039/2023, σε κάθε ανακοίνωση περί μείωσης τιμής υποδεικνύεται η προγενέστερη τιμή που εφάρμοζε ο έμπορος για καθορισμένο χρονικό διάστημα πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής.

Επίσης, πρέπει να επιδεικνύεται ιδιαίτερη προσοχή στην τήρηση των διατάξεων περί εκπτώσεων και μειωμένων τιμών, καθώς οι κυρώσεις είναι βαριές. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το άρθρο 21 ν. 4177/2013, σε όσους παραβαίνουν το νόμο επιβάλλεται πρόστιμο ποσού ίσου με το 1% του ετήσιου κύκλου εργασιών και πάντως όχι κατώτερο από 10.000 ευρώ. Στην επιβαρυντική περίπτωση που οι εκπτώσεις αποδειχτεί ότι είναι ανακριβείς ή παραπλανητικές, επιβάλλεται πρόστιμο ίσο με το 2% του ετήσιου κύκλου εργασιών και πάντως όχι μικρότερο των 20.000 ευρώ.

Ελπίδες για μεγαλύτερη κατανάλωση

Αισιόδοξος είναι ο εμπορικός κόσμος της Αττικής, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Ε.Β.Ε.Π. και Π.Ε.Σ.Α., Βασίλη Κορκίδη. Συγκεκριμένα, ο εμπορικός κόσμος διατηρεί την αισιοδοξία του και έχει εναποθέσει τις ελπίδες του για μεγαλύτερη κατανάλωση από πέρυσι στις αυξημένες τουριστικές ροές, κατά την περίοδο των θερινών εκπτώσεων, όπου και οι τουρίστες θα μπουν στο άθροισμα του τζίρου με την «εισαγόμενη κατανάλωση». Επίσης, ο κ. Κορκίδης επισημαίνει πως η ένδυση και η υπόδηση, που έχουν την πρωτοκαθεδρία στις προτιμήσεις των καταναλωτών στις τακτικές εκπτώσεις, διατηρούν, από την αρχή του έτους, διπλό θετικό πρόσημο με +2% σε κύκλο εργασιών και +4% σε όγκο πωλήσεων, επιβεβαιώνοντας ένα συγκριτικά χαμηλότερο ρυθμό αύξησης τιμών. «Το επιθυμητό είναι η σημαντική ενίσχυση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης στην αγορά να συνεχιστεί τη θερινή περίοδο των εκπτώσεων, ώστε όλοι οι καταναλωτές να ''εκμεταλλευτούν'' τις συμφέρουσες τιμές και οι επιχειρήσεις λιανικής να αυξήσουν τον κύκλο εργασιών και τον όγκο πωλήσεών τους» τονίζει ο ίδιος.

Στόχος της φετινής περιόδου των εκπτώσεων, σύμφωνα με τον κ. Κορκίδη, είναι να καταφέρει ως «αντίδοτο» να περιορίσει τον «εθνικό πληθωρισμό» τουλάχιστον κατά μισή μονάδα. Μάλιστα, σημειώνει ότι το λιανικό εμπόριο, για μια ακόμη φορά, θα «βάλει πλάτη» για να ξεπεραστεί ο υψηλός πληθωρισμός στα τρόφιμα, με τον ΔΤΚ να επιμένει στο 10,4%. «Ευελπιστούμε και φέτος, οι εκπτωτικές τιμές να προσεγγίσουν και να προσελκύσουν τους καταναλωτές, ώστε να λειτουργήσουν συνδυαστικά, υπέρ εισοδήματος και τζίρου. Στόχος του λιανικού εμπορίου το φετινό καλοκαίρι είναι ο συνολικός τζίρος του διμήνου Ιουλίου-Αυγούστου να κινηθεί πάνω από τον περυσινό πήχη των 6 δισ. ευρώ και να φτάσει φέτος τα 7 δισ. ευρώ. 'Αλλωστε, στο λιανικό εμπόριο, οι τρέχουσες πωλήσεις ενισχύθηκαν κατά 9,8%, με το ύψος των αποθεμάτων να αποκλιμακώνεται, ενώ η εξέλιξη των πωλήσεων το τελευταίο διάστημα δείχνει πως κυμαίνονται σταθερά στα 3,4 δισ. ευρώ μηνιαίως» υπογραμμίζει.

Τι να προσέξουν οι καταναλωτές

Σε ό,τι αφορά τους καταναλωτές, για μία ακόμα φορά θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί στις αγορές τους κατά την περίοδο των εκπτώσεων. Η Ένωση Εργαζομένων Καταναλωτών Ελλάδας επισημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι θα πρέπει να αναγράφονται ευκρινώς, στα σημεία όπου πωλούνται τα προσφερόμενα προϊόντα, η αρχική και η νέα μειωμένη τιμή των προϊόντων, με αναφορά στην κατάλληλη μονάδα μέτρησης ανά προϊόν.

Σε κάθε ανακοίνωση περί μείωσης τιμής υποδεικνύεται η προγενέστερη τιμή που εφάρμοζε ο έμπορος για καθορισμένο χρονικό διάστημα πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής. Επίσης, κατά τη διενέργεια εκπτώσεων, εκτός από την αναγραφή της παλαιάς και της νέας μειωμένης τιμής των αγαθών και υπηρεσιών που πωλούνται με έκπτωση, επιτρέπεται και η αναγραφή και εμπορική επικοινωνία ποσοστού έκπτωσης. Τα καταστήματα Stock ή Outlet υποχρεούνται να αναγράφουν την παλαιά τιμή πώλησης, διαγραμμένη και τη νέα μειωμένη τιμή πώλησης, με τρόπο που να επικοινωνεί στον καταναλωτή τη σαφή διάκριση μεταξύ των δύο αυτών τιμών.

Σημειώνεται ότι αν οι εκπτώσεις, προσφορές ή οποιαδήποτε ανακοίνωση περί μείωσης της τιμής είναι ανακριβείς ή παραπλανητικές ως προς το ποσοστό της έκπτωσης ή ως προς τις τιμές ή ως προς την ποσότητα των προσφερόμενων με έκπτωση ή σε προσφορά προϊόντων ή ενέχουν οποιασδήποτε μορφής απόκρυψη ή παραπλάνηση, επιβάλλεται σε βάρος του εμπόρου πρόστιμο. Αν στον έμπορο επιβληθεί για δεύτερη φορά πρόστιμο για την ίδια παράβαση μέσα σε διάστημα πέντε ετών, το ανώτατο ύψος του προστίμου προσαυξάνεται στο 4% του ετήσιου κύκλου εργασιών του.

Κατά τη διάρκεια τόσο των εκπτώσεων όσο και του ανοίγματος των καταστημάτων την Κυριακή 16 Ιουλίου οι λιανεμπορικές επιχειρήσεις θα εκθέσουν μεγάλη ποικιλία προϊόντων τους σε εξαιρετικά ελκυστικές και συμφέρουσες τιμές.

Τι να προσέξουμε

Σύμφωνα με την Ελληνική Συνομοσπονδία Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας (ΕΣΕΕ), κατά τη διενέργεια των εκπτώσεων, εκτός από την αναγραφή της παλαιάς και της νέας μειωμένης τιμής των αγαθών και υπηρεσιών που πωλούνται με έκπτωση, επιτρέπεται και η αναγραφή και εμπορική επικοινωνία ποσοστού έκπτωσης.

Εφόσον παρέχεται μειωμένη τιμή σε περισσότερα από το 60% του συνόλου των πωλούμενων ειδών, η επίδειξη του παρεχόμενου ποσοστού έκπτωσης επιβάλλεται. Το ποσοστό της έκπτωσης θα πρέπει να αναγράφεται στην προθήκη του καταστήματος και σε οποιαδήποτε άλλη εμπορική επικοινωνία.

Στην περίπτωση που υπάρχουν διαφορετικά ποσοστά έκπτωσης ανά κατηγορίες προϊόντων, θα πρέπει να αναγράφεται το εύρος του παρεχόμενου ποσοστού («από …. % έως …. %»). Σε κάθε άλλη περίπτωση θα αναγράφεται ότι οι εκπτώσεις αφορούν επιλεγμένα είδη με αναφορά στο αντίστοιχο ποσοστό.

Οι καταστηματάρχες θα πρέπει, σε περίπτωση ελέγχου, να είναι σε θέση να αποδείξουν, ότι η παλαιά τιμή πώλησης που αναγράφεται στην πινακίδα, ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση, o εμπορικός κόσμος περίμενε να τονωθεί η «αναιμική» αγοραστική κίνηση και  η αγορά να πάρει μια μικρή ανάσα σε ένα ασφυκτικό περιβάλλον με τρέχουσες και συσσωρευμένες υποχρεώσεις. Ιδιαίτερα μάλιστα αν αναλογιστεί κανείς, πως τα ποσοστά των εκπτώσεων είναι ιδιαίτερα δελεαστικά, λόγω της προσπάθειας των επιχειρήσεων να κρατήσουν κοντά τους τους καταναλωτές.

Χωρίς αμφιβολία, οι κυριότεροι λόγοι που κρατούν την αγορά σε χαμηλά επίπεδα αγοραστικής κίνησης είναι το αυξημένο ενεργειακό κόστος που βάζει και τα νοικοκυριά σε καθεστώς ρυθμίσεων, οι τιμές των καυσίμων, το κόστος στέγασης που έχει ανέβει σημαντικά, οι ανατιμήσεις σε μια σειρά αγαθών που πιέζουν το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και κυρίως των πιο ευάλωτων, αλλά και η αβεβαιότητα για το αύριο που οδηγεί σε καταναλωτική αποχή.