Ο ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) εκτιμά πλέον ότι ο κόσμος θα καταναλώσει λιγότερο πετρέλαιο το 2026 σε σχέση με το 2025, κάτι που προβλέπει για πρώτη φορά από την πανδημία της Covid-19, όταν η παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα είχε σχεδόν παραλύσει.

Αντίθετα, ο ΟΠΕΚ εξακολουθεί να προβλέπει αύξηση της παγκόσμιας ζήτησης, με αποτέλεσμα η απόσταση μεταξύ των εκτιμήσεων των δύο οργανισμών να ξεπερνά τα 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως.

Ο IEA, με έδρα το Παρίσι, προβλέπει πλέον ότι η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου θα μειωθεί κατά 1,6 εκατ. βαρέλια ημερησίως (mb/d) το 2026, αναθεωρώντας προς τα κάτω κατά 510.000 βαρέλια ημερησίως την εκτίμησή του σε σχέση με τον Ιούλιο.

«Το συνεχιζόμενο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και οι αυξημένες τιμές των καυσίμων εξακολουθούν να επιβαρύνουν την κατανάλωση πετρελαίου», ανέφερε ο οργανισμός, περικόπτοντας παράλληλα την πρόβλεψή του για το δεύτερο εξάμηνο κατά περίπου 550.000 βαρέλια ημερησίως.

Ο ΟΠΕΚ, από την πλευρά του, εξακολουθεί να αναμένει αύξηση της ζήτησης, αν και αναθεώρησε προς τα κάτω την πρόβλεψή του για τέταρτο συνεχόμενο μήνα, στα 580.000 βαρέλια ημερησίως από 780.000 βαρέλια προηγουμένως.

Ο οργανισμός των πετρελαιοπαραγωγών χωρών υποστηρίζει σταθερά ότι ο πόλεμος έχει προκαλέσει μικρότερη ζημιά στην κατανάλωση από αυτή που εκτιμούν οι δυτικοί αναλυτές και οργανισμοί.

Οι διαφορετικές προβλέψεις σύμφωνα με το Euronews μεταφράζονται πλέον σε απόκλιση περίπου 2,2 εκατ. βαρελιών ημερησίως ως προς την ποσότητα πετρελαίου που αναμένεται να καταναλώσει ο κόσμος φέτος.

Η προσφορά παραμένει μειωμένη κατά 6,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως

Η εικόνα στην πλευρά της προσφοράς εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την απαισιοδοξία του IEA.

Η παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου αυξήθηκε κατά 2,4 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Ιούλιο, στα 101,5 εκατ. βαρέλια, παρέμεινε ωστόσο κατά 6,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως χαμηλότερη σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα, καθώς περίπου 8,3 εκατ. βαρέλια ημερήσιας παραγωγής στον Κόλπο εξακολουθούν να βρίσκονται εκτός αγοράς.

Η παραγωγή στις χώρες του Κόλπου αυξήθηκε στα 23,9 εκατ. βαρέλια ημερησίως, όμως οι περιφερειακές εξαγωγές μειώθηκαν κατά 2,1 εκατ. βαρέλια, στα 15 εκατ. ημερησίως, μετά το νέο ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ στις αρχές Ιουλίου και τις επιθέσεις εναντίον δεξαμενόπλοιων και ενεργειακών υποδομών.

Οι φορτώσεις πετρελαίου έχουν υποχωρήσει από περίπου 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε περίπου 12 εκατ. βαρέλια.

Καθώς δεν έχει επιτευχθεί συμφωνία ούτε για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ ούτε για την ασφαλή διέλευση μέσω του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ο IEA προχώρησε σε νέα υποβάθμιση των προβλέψεών του για την προσφορά και εκτιμά πλέον ότι η παγκόσμια παραγωγή θα μειωθεί κατά 4,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως φέτος.

Την ίδια στιγμή, τα καταγεγραμμένα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου μειώθηκαν κατά 69 εκατ. βαρέλια τον Ιούλιο, σε λίγο κάτω από 7,9 δισ. βαρέλια. Από την έναρξη του πολέμου έχουν υποχωρήσει συνολικά κατά 410 εκατ. βαρέλια.

IEA και ΟΠΕΚ ποντάρουν στην ανάκαμψη του 2027

Το σημείο στο οποίο οι δύο οργανισμοί συγκλίνουν είναι το 2027, όταν αναμένουν ισχυρή ανάκαμψη της παγκόσμιας ζήτησης.

Ο ΟΠΕΚ προβλέπει πλέον ότι η ζήτηση πετρελαίου θα αυξηθεί κατά 2,2 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2027, αναβαθμίζοντας σημαντικά την προηγούμενη πρόβλεψή του για αύξηση κατά 1,94 εκατ. βαρέλια.

Ο IEA εμφανίζεται ακόμη πιο αισιόδοξος, προβλέποντας αύξηση της ζήτησης κατά 2,4 εκατ. βαρέλια ημερησίως.

Πρόκειται για μια αξιοσημείωτη αντιστροφή: ο οργανισμός που εμφανίζεται πολύ πιο απαισιόδοξος για το 2026 είναι ταυτόχρονα πιο αισιόδοξος για το 2027.

Η εξήγηση βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο ο IEA ερμηνεύει τις σημερινές συνθήκες. Θεωρεί ότι η υποχώρηση οφείλεται περισσότερο σε ένα πρόβλημα πρόσβασης και προσφοράς παρά σε πραγματική κατάρρευση της ζήτησης. Με άλλα λόγια, πρόκειται σε σημαντικό βαθμό για πετρέλαιο που δεν μπορεί να φτάσει στους αγοραστές και όχι για κατανάλωση που έχει εξαφανιστεί.

Υπό αυτή την οπτική, όσο βαθύτερο είναι το πλήγμα το 2026, τόσο ισχυρότερη μπορεί να είναι η ανάκαμψη όταν ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ και αποκατασταθούν οι ενεργειακές ροές.

Ο ΟΠΕΚ, αντίθετα, καθώς δεν αποδέχθηκε ποτέ ότι η κατανάλωση υποχώρησε τόσο δραστικά, θεωρεί ότι υπάρχει μικρότερο χαμένο έδαφος που πρέπει να ανακτηθεί.

Το σενάριο του IEA βασίζεται πάντως ξεκάθαρα στην αποκλιμάκωση της γεωπολιτικής έντασης και στη σταδιακή αποκατάσταση των πετρελαϊκών ροών. Υπό αυτή την προϋπόθεση, η φετινή συρρίκνωση της προσφοράς θα μπορούσε να μετατραπεί το 2027 σε αύξηση κατά 8,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως, οδηγώντας την αγορά από έλλειμμα 1,3 εκατ. βαρελιών ημερησίως σε πλεόνασμα 4,6 εκατ. βαρελιών ημερησίως.

Η προβλεπόμενη αποκορύφωση την οποία ο Οργανισμός αναμένει πως θα επιτευχθεί τόσο για τον «μαύρο χρυσό» όσο και για το φυσικό αέριο και τον άνθρακα, δε σημαίνει όμως πως αναμένεται απότομη μείωση της χρήσης των υδρογονανθράκων. Σύμφωνα με τον ΙΕΑ, το ζενίθ αυτό θα ακολουθηθεί από μία «οριζοντίωση της καμπύλης η οποία θα διαρκέσει για πολλά χρόνια», με τις εκπομπές αερίων να παραμένουν υπερβολικά υψηλά για την επίτευξη του σχεδίου της Συμφωνίας του Παρισιού. 

Ο πλανήτης θα καταναλώνει μέχρι και 102 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου κάθε μέρα μέχρι τα τέλη της δεκαετίας, με την κατανάλωση να μειώνεται στα 97 εκατομμύρια βαρέλια/ημέρα μέχρι τα μέσα του αιώνα, σύμφωνα με το βασικό σενάριο του ΙΕΑ με ονομασία Stated Policies Scenario. 

«Η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια λαμβάνει χώρα παγκοσμίως και είναι ανεξέλεγκτη», ανέφερε ο επικεφαλής του ΙΕΑ, Φατίχ Μπιρόλ, προσθέτοντας πως «οποιεσδήποτε εκτιμήσεις πως το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αποτελούν μακροπρόθεσμα ασφαλείς επιλογές για το κλίμα είναι ψευδείς».

Η ζήτηση πετρελαίου στον τομέα των πετροχημικών, των πτήσεων και της ναυτιλίας θα συνεχίσει να αυξάνεται μέχρι το 2050, αλλά δε θα είναι αρκετή για να αντισταθμίσει τη μειωμένη ζήτηση λόγω της χρήσης ηλεκτρικών αυτοκινήτων δεδομένης και της «τεράστιας αύξησης των πωλήσεων σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου», σύμφωνα με τον ΙΕΑ.

Η ζήτηση αργού στη μεγαλύτερη καταναλωτή του κόσμου, Κίνα, θα καταγράψει μείωση τα επόμενα χρόνια και ιδιαίτερα σε μακροπρόθεσμο επίπεδο.

Τα τρία σενάρια

Σύμφωνα με το Bloomberg, η παγκόσμια κατανάλωση πετρελαίου θα ακολουθήσει την ίδια ζήτηση με άλλους υδρογονάνθρακες. «Βρισκόμαστε σε καλό δρόμο και θα καταγραφεί κορύφωση της χρήσης των υδρογονανθράκων μέχρι το 2030», ανέφερε ο ΙΕΑ, του οποίου το βασικό σενάριο βασίζεται στις τρέχουσες προσπάθειες των κρατών, ενώ συμπεριλαμβάνει και την επίδραση της περσινής ενεργειακής κρίσης.

Σύμφωνα με το βασικό αυτό σενάριο αναφοράς, η Ρωσία και ο ΟΠΕΚ θα κρατήσουν το συνδυασμένο ποσοστό της αγοράς πετρελαίου τους στο 45% – 48% μέχρι τα τέλη της δεκαετίας. Μέχρι το 2050, το ποσοστό αυτό θα αυξηθεί στο 50% λόγω της υψηλότερης παραγωγής της Σαουδικής Αραβίας. 

Η Ρωσία, από την άλλη, αναμένεται να απολέσει 3,5 εκατ. βαρέλια/ημέρα (1/3), μέχρι το 2050. Ο ΙΕΑ επίσης εκτιμά πως τα επόμενα χρόνια, τόσο το Ιράν όσο και η Βενεζουέλα ενδέχεται να αυξήσουν την παραγωγή τους λόγω της μερικής άρσης των διεθνών κυρώσεων. 

Το δεύτερο, καλύτερο σενάριο όπου όλες οι κυβερνήσεις θα επιτύχουν τους κλιματικούς τους στόχους, εκτιμά πως η ζήτηση θα κορυφωθεί στα 93 εκατομμύρια βαρέλια μέχρι το 2030, με μείωση στα 55 εκατ. βαρέλια/ημέρα μέχρι το 2050.

Το τρίτo σενάριο κάνει λόγο για επιτυχία της επίτευξης του net zero και περιορισμό της αύξησης της θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμούς Κελσίου. Σύμφωνα με το σενάριο αυτό, η ζήτηση για πετρέλαιο θα μειωθεί στα 77 εκατ. βαρέλια/ημέρα το 2030 και λίγο υπό των 25 εκατ. βαρελιών/ημέρα μέχρι το 2050. 

Σύμφωνα με τον διεθνή οργανισμό, οι παγκόσμιες αγορές πετρελαίου αντιμετωπίζουν έλλειμμα 1,2 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2023 μετά τις ανακοινώσεις της περασμένης εβδομάδας από τους ηγέτες του ΟΠΕΚ+ ότι θα παρατείνουν τις περικοπές μέχρι το τέλος του έτους.

Πρόκειται για έλλειμμα μικρότερο από το προβλεπόμενο τον περασμένο μήνα, ως αποτέλεσμα ιστορικών αλλαγών στις εκτιμήσεις της ζήτησης, αλλά εξακολουθεί να εγκυμονεί κινδύνους για τους καταναλωτές.

Η ΙΕΑ υπογραμμίζει επίσης ότι ακόμα και αν οι δύο αυτοί παραγωγοί χαλαρώσουν τα όριά τους στις αρχές του 2024, τα αποθέματα πετρελαίου θα εξαντληθούν σημαντικά, αφήνοντας τις τιμές ευάλωτες σε κραδασμούς. Σημειώνεται ότι τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης Brent σκαρφάλωσαν στο υψηλό 10 μηνών πάνω από τα 92 δολάρια το βαρέλι την Τρίτη, και διατηρούνται σε αυτά τα επίπεδα και σήμερα Τετάρτη.

Σφικτή αγορά

«Η αγορά είναι ιδιαίτερα σφικτή το δεύτερο εξάμηνο του έτους», δήλωσε στην τηλεόραση του Bloomberg, ο Τόριλ Μοσόνι, επικεφαλής του τμήματος αγοράς πετρελαίου της IEA: «Ήδη τον Αύγουστο είδαμε τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου να μειώνονται κατά 75 εκατομμύρια βαρέλια, σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία».

Οι Σαουδάραβες και άλλα έθνη του ΟΠΕΚ+ λένε τακτικά ότι η παρέμβασή τους αποσκοπεί στην εξισορρόπηση των αγορών, αλλά τα στοιχεία του ίδιου του ομίλου που δημοσιεύθηκαν την Τρίτη δείχνουν μια ακόμη μεγαλύτερη τρύπα προσφοράς το επόμενο τρίμηνο άνω των 3 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα – η μεγαλύτερη σε τουλάχιστον ένα δεκαετία.

Το Bloomberg σημειώνει ότι το πετρελαϊκό καρτέλ έχει δώσει ελάχιστες εξηγήσεις για την τρέχουσα στρατηγική του.

«Τα αποθέματα πετρελαίου θα είναι σε δυσάρεστα χαμηλά επίπεδα, ενισχύοντας τον κίνδυνο της αστάθειας στις τιμές, που δεν θα ήταν προς το συμφέρον ούτε των παραγωγών ούτε των καταναλωτών, δεδομένου του εύθραυστου οικονομικού περιβάλλοντος», ανέφερε η IEA.

Βολές κατά του ΟΠΕΚ

Η έκθεση της ΙΕΑ αποτελεί εμμέσως πλην σαφώς μια σαφή κριτική για τη συνεργασία Σαουδικής Αραβίας-Ρωσίας,  η οποία εστιάζει στην ενεργειακή διαταραχή και την πληθωριστική άνοδο που πυροδότησε ο πόλεμος της Μόσχας κατά της Ουκρανίας.

«Η συμμαχία Σαουδικής Αραβίας – Ρωσίας αποδεικνύεται μια τρομερή πρόκληση για τις αγορές πετρελαίου», ανέφερε η IEA που εδρεύει στο Παρίσι στη μηνιαία έκθεσή της την Τετάρτη. «Η παράταση των περικοπών της παραγωγής από τη Σαουδική Αραβία και τη Ρωσία μέχρι το τέλος του έτους θα κλειδώσει σε ένα σημαντικό έλλειμμα της αγοράς μέχρι το τέταρτο τρίμηνο».

Οι εντάσεις μεταξύ του οργανισμού και της ομάδας παραγωγών έχουν φουντώσει τα τελευταία χρόνια, καθώς ο ΔΟΕ επέκρινε τον ΟΠΕΚ+ για πιέσεις στους καταναλωτές και το Ριάντ περιφρόνησε τις προβλέψεις του οργανισμού για τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα.

Ο εκτελεστικός διευθυντής του ΔΟΕ Φατίχ Μπιρόλ δήλωσε την Τρίτη ότι η ζήτηση για πετρέλαιο μπορεί να φτάσει στο μέγιστο επίπεδο αυτή τη δεκαετία καθώς οι καταναλωτές στρέφονται προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για να αποτρέψουν την καταστροφική κλιματική αλλαγή. «Μπορεί να είμαστε μάρτυρες της αρχής του τέλους της εποχής των ορυκτών καυσίμων», είπε.

Ο ΔΟΕ μείωσε τις εκτιμήσεις του για την παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου για κάθε χρόνο από το 2022 κατά 400.000 βαρέλια την ημέρα. Η ιστορική αναθεώρηση συρρίκνωσε τις προοπτικές για το έλλειμμα προσφοράς που αναμενόταν αργότερα φέτος, ακόμη και όταν τα μέλη του ΟΠΕΚ+ περιόρισαν περαιτέρω την προσφορά.

Ωστόσο, ο οργανισμός συνεχίζει να εκτιμά ότι η παγκόσμια κατανάλωση σημείωσε ρεκόρ τον Ιούνιο και θα αυξηθεί κατά 2,2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα φέτος στο ιστορικό υψηλό όλων των εποχών στα 101,8 εκατομμύρια ημερησίως. Η Κίνα, παρά το γεγονός ότι παλεύει με πολλαπλές οικονομικές κρίσεις, θα αντιπροσωπεύει το 75% της ανάπτυξης.