Πρόκειται για μία από τις πλέον μεταδοτικές ιογενείς λοιμώξεις. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και σχετικά μικρές ομάδες ανεμβολίαστων ανθρώπων μπορούν, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, να επιτρέψουν στον ιό να εξαπλωθεί γρήγορα.

Περισσότερα από 2.300 κρούσματα στην Ευρώπη

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του ECDC, στο δωδεκάμηνο από την 1η Αυγούστου 2025 έως τις 31 Ιουλίου 2026 καταγράφηκαν 2.339 κρούσματα ιλαράς στην ΕΕ και τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο.Από αυτά, τα 2.012 ήταν εργαστηριακά επιβεβαιωμένα.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι μεταξύ των περιστατικών για τα οποία ήταν γνωστά τόσο η ηλικία όσο και η εμβολιαστική κατάσταση, το 73,1% αφορούσε ανεμβολίαστα άτομα.Περίπου 29% των κρουσμάτων αφορούσε παιδιά κάτω των πέντε ετών, ενώ περισσότερο από το μισό καταγράφηκε σε άτομα ηλικίας 15 ετών και άνω.

Εστίες και μέσα στο 2026

Η κατάσταση δεν είναι ίδια σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες.Στη Βουλγαρία, για παράδειγμα, είχαν καταγραφεί μέχρι το τέλος Αυγούστου 555 κρούσματα, τα περισσότερα σε παιδιά. Στη Γερμανία είχαν αναφερθεί 125 επιβεβαιωμένα ή πιθανά περιστατικά μέχρι τις αρχές Σεπτεμβρίου, ενώ στη Γαλλία είχαν καταγραφεί 113 κρούσματα από τον Ιανουάριο έως τον Αύγουστο.

Εστίες μετάδοσης έχουν επίσης καταγραφεί στη Σουηδία, ενώ η Ισπανία είχε αναφέρει 160 περιστατικά έως τα μέσα Σεπτεμβρίου.Τα δεδομένα αυτά δεν σημαίνουν ότι υπάρχει παντού επιδημία. Δείχνουν όμως ότι η ιλαρά εξακολουθεί να κυκλοφορεί και μπορεί να δημιουργήσει τοπικές εξάρσεις.

Γιατί η ιλαρά μεταδίδεται τόσο εύκολα

Η μετάδοση γίνεται κυρίως μέσω του αέρα και σταγονιδίων που απελευθερώνονται όταν ένα μολυσμένο άτομο βήχει ή φταρνίζεται.Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, η μεταδοτικότητα είναι εξαιρετικά υψηλή και το ποσοστό δευτερογενούς προσβολής μπορεί να φτάσει έως και το 90% μεταξύ ανθρώπων που δεν έχουν ανοσία.Ένα ακόμη πρόβλημα είναι ότι κάποιος μπορεί να μεταδίδει τον ιό πριν αντιληφθεί ότι έχει ιλαρά.Η περίοδος μεταδοτικότητας αρχίζει περίπου τέσσερις ημέρες πριν εμφανιστεί το χαρακτηριστικό εξάνθημα και συνεχίζεται έως τέσσερις ημέρες μετά.

Ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα

Η νόσος συνήθως δεν ξεκινά με το εξάνθημα.Τα πρώτα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν πυρετό, έντονη καταρροή, βήχα, δακρύρροια, επιπεφυκίτιδα και φωτοφοβία.Στη συνέχεια εμφανίζεται το χαρακτηριστικό εξάνθημα, το οποίο συνήθως ξεκινά από την περιοχή πίσω από τα αυτιά και το πρόσωπο και εξαπλώνεται προς τον κορμό και τα άκρα.Ο χρόνος επώασης είναι συνήθως περίπου 10 έως 12 ημέρες, ενώ από την έκθεση μέχρι την εμφάνιση του εξανθήματος μεσολαβούν κατά μέσο όρο περίπου 14 ημέρες.

Δεν είναι απλώς μια παιδική ασθένεια

Η ιλαρά συχνά αντιμετωπίζεται λανθασμένα ως μια απλή παιδική ασθένεια.Μπορεί όμως να προκαλέσει επιπλοκές, με τα βρέφη και τους ενήλικες να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρότερης νόσησης. Γι' αυτό και η εμφάνιση ύποπτων συμπτωμάτων, ιδιαίτερα μετά από επαφή με επιβεβαιωμένο κρούσμα ή ταξίδι σε περιοχή με ενεργή μετάδοση, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Σε περίπτωση υποψίας ιλαράς είναι προτιμότερο να προηγείται τηλεφωνική επικοινωνία με γιατρό ή μονάδα υγείας πριν από μια απροειδοποίητη επίσκεψη σε χώρο αναμονής, ώστε να περιοριστεί η πιθανή έκθεση άλλων ανθρώπων.

Το βασικό όπλο είναι ο εμβολιασμός

Ο ΕΟΔΥ χαρακτηρίζει τον εμβολιασμό κεντρικό μέτρο πρόληψης.Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών, τα παιδιά πρέπει να λαμβάνουν δύο δόσεις του εμβολίου MMR, το οποίο προστατεύει από ιλαρά, ερυθρά και παρωτίτιδα.

Για εφήβους και ενήλικες που έχουν γεννηθεί μετά το 1970 και δεν έχουν ιστορικό νόσησης, ο ΕΟΔΥ αναφέρει ότι πρέπει επίσης να έχουν πραγματοποιηθεί οι απαραίτητες δύο δόσεις.

Η εικόνα στην Ευρώπη δείχνει γιατί η εμβολιαστική κάλυψη εξακολουθεί να έχει σημασία. Η ιλαρά δεν έχει εξαφανιστεί και, όταν δημιουργούνται κενά ανοσίας, μπορεί να επιστρέψει γρήγορα.

Στα στοιχεία, τα οποία ο γενικός διευθυντής του οργανισμού χαρακτήρισε «εξοργιστικά», ο ΠΟΥ ανέφερε ότι οι περισσότεροι θάνατοι από ιλαρά που καταγράφηκαν πέρυσι αφορούσαν παιδιά κάτω των πέντε ετών που δεν είχαν εμβολιαστεί.

«Το γεγονός ότι ένα παιδί πεθαίνει από μια ασθένεια που προλαμβάνεται μέσω του εμβολιασμού, όπως η ιλαρά, είναι ειλικρινά κάτι εξοργιστικό και αποτελεί συλλογική αποτυχία να προστατεύσουμε τα πιο ευάλωτα παιδιά του κόσμου», επεσήμανε ο Τέντρος Αντχανόμ Γκεμπρέισους.

Η εικόνα για το 2019 είναι ακόμη χειρότερη, τόνισε ο ΠΟΥ, με τα προκαταρκτικά στοιχεία μέχρι τον Νοέμβριο να δείχνουν τριπλασιασμό των κρουσμάτων σε σχέση με την ίδια περίοδο το 2018.

Οι ΗΠΑ έχουν ήδη αναφέρει το 2019 τον μεγαλύτερο αριθμό κρουσμάτων ιλαράς τα τελευταία 25 χρόνια, ενώ τέσσερις χώρες της Ευρώπης - η Ελλάδα, η Αλβανία, η Τσεχία και η Βρετανία - έπαψαν να θεωρούνται από τον ΠΟΥ «ελεύθερες της ιλαράς» το 2018 μετά την επανεμφάνιση μεγάλων επιδημιών.

Επιδημία στο αρχιπέλαγος της Σαμόα στον Ειρηνικό Ωκεανό έχει προσβάλει περισσότερους από 4.200 ανθρώπους και έχει προκαλέσει τον θάνατο περισσότερων από 60, κυρίως παιδιά κάτω των 4 ετών.

Το 2018 η ιλαρά έπληξε κυρίως τη Λιβερία, την Ουκρανία, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, τη Μαδαγασκάρη και τη Σομαλία, ανακοίνωσε ο ΠΟΥ, με τις πέντε αυτές χώρες να καταγράφουν σχεδόν τα μισά κρούσματα παγκοσμίως.

Σε παγκόσμιο επίπεδο ο εμβολιασμός κατά της ιλαράς έχει περιέλθει σε τέλμα εδώ και σχεδόν μία εβδομάδα. Ο ΠΟΥ και η Unicef ανακοίνωσαν ότι το 2018 περίπου το 86% των παιδιών έλαβαν την πρώτη δόση του εμβολίου, αλλά λιγότερο από το 70% έλαβε τη δεύτερη δόση που απαιτείται για να καλυφθούν πλήρως.

Ο ΠΟΥ κάνει λόγο για 89.994 κρούσματα ιλαράς σε 48 ευρωπαϊκές χώρες το πρώτο εξάμηνο του 2019, αριθμό υπερδιπλάσιο από αυτόν που καταγραφόταν την αντίστοιχη περυσινή περίοδο (44.175) και ήδη υψηλότερο από εκείνον ολόκληρης της περασμένης χρονιάς (84.462), αναφέρει το in.gr.

Ο ΠΟΥ προσθέτει στην έκθεσή του ότι βάσει των δεδομένων για το 2018, πλέον παύει να θεωρεί το ΗΒ, την Ελλάδα, την Τσεχία και την Αλβανία χώρες όπου η ασθένεια έχει «εξαλειφθεί».

Στο ΗΒ, καταγράφηκαν 953 κρούσματα το 2018 (και άλλα 489 από την 1η Ιανουαρίου 2019), στην Ελλάδα 2.193 (28), στην Αλβανία 1.466 (475) και στην Τσεχία 217 (569).

Το φαινόμενο καταγράφεται σε όλες τις άλλες περιοχές του κόσμου πλην της αμερικανικής ηπείρου, υπογραμμίζει η υπηρεσία αυτή του ΟΗΕ, με τα κρούσματα της ασθένειας, που μπορεί να αντιμετωπιστεί εύκολα με εμβόλια και μπορεί να σκοτώσει ή να αφήσει ανάπηρα τα παιδιά, μα αυξάνονται σε παγκόσμια κλίμακα στα 365.000, επίπεδο που είναι το υψηλότερο από το 2006.

Η Κέιτ Ο’ Μπράιεν του ΠΟΥ επέρριψε την ευθύνη για το πρόβλημα στις ανεπάρκειες των εθνικών συστημάτων υγείας αλλά και στην παραπληροφόρηση για τα εμβόλια, και προέτρεψε τους ιστότοπους κοινωνικής δικτύωσης και κάθε διαδικτυακή κοινότητα να εξασφαλίζει ότι προσφέρει ακριβείς πληροφορίες για την πρόληψη της εξαιρετικά μολυσματικής ασθένειας.

«Ολισθαίνουμε προς τα πίσω, είμαστε σε λάθος δρόμο», στηλίτευσε η Ο’ Μπράιεν, διευθύντρια του τμήματος του ΠΟΥ το οποίο είναι αρμόδιο γα την ανοσοποίηση και τα εμβόλια, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου.

«Καταγράφουμε μια ιδιαίτερα ανησυχητική τάση, όλες οι περιοχές βιώνουν αύξηση των κρουσμάτων ιλαράς πριν της περιοχής της αμερικανικής ηπείρου, όπου καταγράφεται μικρή μείωση», συνέχισε.

Σε παγκόσμια κλίμακα, καταγράφηκαν σχεδόν τριπλάσια επιβεβαιωμένα κρούσματα ιλαράς από τον Ιανουάριο ως τον Ιούλιο φέτος από την αντίστοιχη περίοδο του 2018, υπογραμμίζει στην έκθεσή του ο ΠΟΥ: σχεδόν 365.000, τα περισσότερα από το 2006, και αυτός ο αριθμός αποτελεί απλώς ένα κλάσμα των 6,7 εκατομμυρίων ύποπτων κρουσμάτων. Η ιλαρά εκτιμάται ότι στοίχισε 109.000 ζωές το 2017, κατά τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα δεδομένα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Οι μεγαλύτερες επιδημίες που έχουν ξεσπάσει και συνεχίζουν να μαίνονται είναι αυτές στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (155.460 κρούσματα), στη Μαδαγασκάρη (127.454) και στην Ουκρανία (54.246), επισημαίνει ο ΠΟΥ.

Στις ΗΠΑ, καταγράφηκαν 1.215 κρούσματα ιλαράς σε 30 Πολιτείες, επιδημία που χαρακτηρίζεται η χειρότερη από το 1992, υπογράμμισαν ομοσπονδιακοί υγειονομικοί αξιωματούχοι τη Δευτέρα. Σύμφωνα με ειδικούς, ο ιός εξαπλώνεται ειδικά μεταξύ παιδιών που πάνε σχολεία και ο γονείς τους δεν τα έχουν εμβολιάσει.

Παγκόσμια έρευνα που δημοσιοποιήθηκε τον Ιούνιο κατέδειξε ότι η εμπιστοσύνη στα εμβόλια είναι υψηλότερη στις φτωχότερες χώρες, αλλά μειώνεται στις πλουσιότερες, όπου διαδίδεται ο σκεπτικισμός.

«Πράγματι βλέπουμε την παραπληροφόρηση [για τα εμβόλια] ως μεγεθυνόμενη απειλή», είπε η Ο’ Μπράιεν. «Καλούμε τις εταιρείες που διαθέτουν ιστότοπους κοινωνικής δικτύωσης, τις κοινότητες, τους ηγέτες, τους ανθρώπους που τοποθετούνται δημόσια, να εξασφαλίσουν ότι δίνουν ακριβείς, έγκυρες, επιστημονικά αξιόπιστες πληροφορίες», επέμεινε.

Στην Ουκρανία, όπου αναλογούν σχεδόν τα μισά κρούσματα της ασθένειας, οι αρχές ήδη καταβάλλουν μεγάλες προσπάθειες για την αντιμετώπιση του προβλήματος, σύμφωνα με τον ΠΟΥ. Το υπουργείο Υγείας διεξάγει στοχευμένες εκστρατείες εμβολιασμού, ιδιαίτερα στα σχολεία, μεταξύ των νεοσύλλεκτων και των εργαζομένων στις υγειονομικές υπηρεσίες, εξήγησε ο Οργανισμός.

Στην Ευρώπη, καταγράφηκαν 37 θάνατοι το πρώτο εξάμηνο εξαιτίας της ιλαράς και 74 το 2018. Στα περισσότερα κρούσματα, οι ασθενείς είναι κάτω των 19 ετών (60% του συνόλου).

Σε αρκετές ανεπτυγμένες χώρες, έχει δημιουργηθεί ένα «αντιεμβολιαστικό» κίνημα, το οποίο διατείνεται μεταξύ άλλων πως υπάρχει σχέση ανάμεσα στο εμβόλιο για την ιλαρά και τον αυτισμό. Ο ΠΟΥ έχει διαψεύσει επανειλημμένα αυτή τη θεωρία.