Στη τριμηνιαία του έκθεση για την ελληνική οικονομία, ως προς τις συνιστώσες της ανάπτυξης στο βασικό σενάριο για το 2026, το ΙΟΒΕ αναμένει αύξηση των πάγιων επενδύσεων (+10,2%) και των εξαγωγών (+2,6%), επιβράδυνση της ιδιωτικής κατανάλωσης (+1,7%), με επιδείνωση του ελλείμματος στο εξωτερικό ισοζύγιο, καθώς οι εισαγωγές αυξάνονται κατά 3,9%. Ο μέσος πληθωρισμός στο βασικό σενάριο για το 2026 αναμένεται να διαμορφωθεί στο 2,5%, υψηλότερα από τον μέσο όρο στην Ευρωζώνη, ενώ η ανεργία εκτιμάται ότι θα μειωθεί στην περιοχή του 8,5%.

Συγκεκριμένα, οι προοπτικές της ελληνικής οικονομίας για το 2026 εκτιμώνται στη βάση τριών σεναρίων (α) βασικό, (β) δυσμενές και (γ) θετικό.

Το βασικό σενάριο ακολουθεί τις παραδοχές του «δυσμενούς» σεναρίου της ΕΚΤ (Μάρτιος 2026, “adverse scenario”). Η εγχώρια ζήτηση αναμένεται να συνεχίσει να αποτελεί οδηγό ηπιότερης πλέον μεγέθυνσης, ενώ οι πάγιες επενδύσεις προβλέπεται να επιταχυνθούν, χάρη στην υλοποίηση του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και το υψηλό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ). Οι βασικοί κίνδυνοι συνίστανται στις γεωπολιτικές εντάσεις, την εξασθένιση της εξωτερικής ζήτησης, την αναμενόμενη αύξηση του κόστους χρήματος, το διαρθρωτικά υψηλό εξωτερικό έλλειμμα και τον επίμονα υψηλό δομικό πληθωρισμό.

Το δυσμενές σενάριο ακολουθεί τις παραδοχές του «ακραία δυσμενούς» σεναρίου της ΕΚΤ (Μάρτιος 2026, “severe scenario”). Το θετικό σενάριο ακολουθεί τις παροχές του βασικού σεναρίου σχετικά με τις τιμές ενέργειας, αλλά σε συνδυασμό με στροφή επιπλέον τουριστών προς την Ελλάδα.

Πέρα από τα δύο σενάρια του πίνακα, σε ένα θετικό σενάριο, το ΙΟΒΕ εκτιμά μεγέθυνση της ελληνικής οικονομίας το 2026, με ρυθμό ελαφρά υψηλότερο από 2%, εφόσον οι τιμές ενέργειας ακολουθήσουν μεν το βασικό σενάριο, αλλά σε συνδυασμό με στροφή επιπλέον τουριστών προς την Ελλάδα.

Οπως επισημαίνει το ΙΟΒΕ, η πρόβλεψη στο βασικό σενάριο μακροοικονομικών προβλέψεων του ΙΟΒΕ εγκυμονεί θετικές προοπτικές αλλά και κινδύνους για το 2026.

Κίνδυνοι

• Η ενίσχυση του προστατευτισμού στο διεθνές εμπόριο ενδέχεται να επηρεάσει δυσμενώς τις εξαγωγικές επιδόσεις.
• Η επιμονή των πληθωριστικών πιέσεων μπορεί να περιορίσει την αγοραστική δύναμη.
• Η χαμηλότερη του αναμενομένου απορρόφηση και αξιοποίηση των πόρων του ΤΑΑ θα μπορούσε να υπονομεύσει την επενδυτική δυναμική των επόμενων ετών.
• Η βραδύτερη υλοποίηση των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων ενέχει κίνδυνο για την παραγωγικότητα, την ανταγωνιστικότητα και τις μεσοπρόθεσμες αναπτυξιακές προοπτικές της οικονομίας.

Θετικές προοπτικές

• Η τελική φάση υλοποίησης του ΤΑΑ και η περαιτέρω αύξηση των σχετικών δαπανών μπορούν να ενισχύσουν την επενδυτική δραστηριότητα και τον παραγωγικό μετασχηματισμό της οικονομίας.
• Η ισχυρή πιστωτική επέκταση και οι αυξημένες εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για συνέχιση των ιδιωτικών επενδύσεων, ιδίως σε παραγωγικότερους κλάδους.
• Η ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος μέσω της βελτίωσης της αγοράς εργασίας, της αύξησης του κατώτατου μισθού και των φορολογικών ελαφρύνσεων μπορεί να στηρίξει περαιτέρω την εγχώρια ζήτηση.
• Το ενισχυμένο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων του 2026 δημιουργεί ευνοϊκές προϋποθέσεις για περαιτέρω άνοδο της επενδυτικής δραστηριότητας.
• Καλύτερη του αναμενομένου πορεία του τουρισμού.
• Ενδεχόμενο για αύξηση μεν του πληθωρισμού, ωστόσο, ως ασφαλής προορισμός ενδέχεται η Ελλάδα να διατηρήσει ή και να αυξήσει τις τουριστικές επιδόσεις της.

Τα τρία σενάρια

Οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές της ελληνικής οικονομίας εκτιμώνται στη βάση τριών σεναρίων: α) βασικό σενάριο, β) εναλλακτικό (ή δυσμενές) σενάριο και γ) θετικό σενάριο.

Στο βασικό σενάριο, προβλέπεται ότι η συνολική κατανάλωση θα παραμείνει οδηγός της ανάπτυξης, αν και σε ηπιότερο βαθμό λόγω του δυσμενούς διεθνούς οικονομικού περιβάλλοντος. Η ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος (βελτίωση αγοράς εργασίας, αύξηση του κατώτατου μισθού και φοροελαφρύνσεις) αναμένεται να υποστηρίξει τη δυναμική της εγχώριας ζήτησης, ενώ ο βραδύτερος ρυθμός αποκλιμάκωσης της ανεργίας, το αρνητικό ποσοστό αποταμίευσης, καθώς
και η ενδυνάμωση των πληθωριστικών πιέσεων τόσο στα αγαθά όσο και στις υπηρεσίες, θα λειτουργήσουν περιοριστικά.

• Βάσει των ανωτέρω εξελίξεων, η πρόβλεψη για την εγχώρια οικονομική μεγέθυνση αναθεωρείται προς τα κάτω στο +1,8% για το 2026.
• Αμφότερες η ιδιωτική και η δημόσια κατανάλωση αναμένονται να επιταχυνθούν με ηπιότερους ρυθμούς, +1,7% και +0,9% αντίστοιχα.
• Οι πάγιες επενδύσεις εκτιμάται ότι θα επιταχυνθούν χάρη στην υλοποίηση της τελικής φάσης του ΤΑΑ, το υψηλό επίπεδο του ΠΔΕ, την αυξημένη πίστη προς τον ιδιωτικό τομέα, καθώς και τις αυξημένες εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων. Ωστόσο, μία ενδεχόμενη αυστηροποίηση των χρηματοδοτικών συνθηκών, και μία πιθανή χαμηλότερη του αναμενομένου απορρόφηση των πόρων του ΤΑΑ θα περιορίσουν την θετική αυτή τάση. Προβλέπεται ότι οι ιδιωτικές επενδύσεις θα συνεχίσουν να καταγράφουν υψηλές επιδόσεις – διαδεχόμενες τη δυναμική των δημοσίων επενδύσεων – με ρυθμό αύξησης +14,0%.
• Το εξωτερικό έλλειμμα εκτιμάται ότι θα διευρυνθεί το 2026, κυρίως λόγω της ανόδου των εισαγωγών (ισχυρή εγχώρια ζήτηση). Σε συνδυασμό με το πιο περιοριστικό εμπορικό περιβάλλον και την ανατίμηση του ευρώ, οι εξαγωγικές προοπτικές επιβαρύνονται). Προβλέπεται ότι η μεταβολή εξαγωγών και εισαγωγών θα διαμορφωθεί στο +2,6% και +3,9%.
• Ο ετήσιος πληθωρισμός (Εναρμονισμένος Δείκτης Τιμών Καταναλωτή – ΕνΔΤΚ) εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί κοντά στην περιοχή του +3,5% το 2026, λόγω της ενίσχυσης της εγχώριας ζήτησης και της ανόδου των τιμών ενέργειας από την κρίση στη Μέση Ανατολή, και η ανεργία στο +8,5%.

Στο δυσμενές (εναλλακτικό) σενάριο, το ΙΟΒΕ εκτιμά σημαντική επιβράδυνση της μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας στο +1,4% για το 2026. Η εν λόγω πιθανή εξέλιξη θα προέλθει από τη χαμηλότερη επιτάχυνση της συνολικής κατανάλωσης (εν συγκρίσει με το βασικό σενάριο), συνιστάμενη από την κάμψη της ιδιωτικής κατανάλωσης στο +1,4%, ωστόσο χωρίς επίδραση στη δημόσια κατανάλωση (+0,9%), και τις πάγιες επενδύσεις (+10,2%). Μία επιδείνωση του διεθνούς γεωπολιτικού κλίματος θα επιβαρύνει το ήδη αρνητικό εμπορικό ισοζύγιο της Ελλάδας, υπονομεύοντας τον ρυθμό αύξησης τόσο των εξαγωγών (+1,5%) όσο και των εισαγωγών της (+3,4%). Σε περίπτωση κλιμάκωσης των συγκρούσεων, ο πληθωρισμός θα μπορούσε να αυξηθεί περαιτέρω, έως περίπου +4,5%, και η ανεργία στο +8,8%.

Σε ένα θετικό σενάριο, το ΙΟΒΕ εκτιμά μεγέθυνση της ελληνικής οικονομίας το 2026, με ρυθμό ελαφρά υψηλότερο από 2%, εφόσον οι τιμές ενέργειας ακολουθήσουν μεν το βασικό σενάριο, αλλά σε συνδυασμό με στροφή επιπλέον τουριστών προς την Ελλάδα.

Ειδικότερα, στις Κατασκευές, ως προς τα ιδιωτικά έργα ανακόπτεται η ανοδική πορεία των τελευταίων μηνών, ενώ στο Λιανικό εμπόριο σημειώνεται σημαντική εξασθένιση λόγω κυρίως των απαισιόδοξων εκτιμήσεων της τρέχουσας κατάστασης, αλλά και των προβλέψεων για παραγγελίες το προσεχές διάστημα. Στις Υπηρεσίες καταγράφεται έντονη υποχώρηση, λόγω των αρνητικών εκτιμήσεων σε όλους τους επιμέρους παράγοντες. Στη Βιομηχανία, που επηρεάζει σε μεγαλύτερο βαθμό τη διαμόρφωση του οικονομικού κλίματος, οι προσδοκίες καταγράφουν ηπιότερη αρνητική μεταβολή.

Στην πλευρά των νοικοκυριών, οι Ελληνες καταναλωτές, εξακολουθούν να είναι οι περισσότερο απαισιόδοξοι στην ΕΕ, διατυπώνοντας ακόμη πιο αρνητικές προβλέψεις για τα οικονομικά των νοικοκυριών τους σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα, αλλά και τη γενικότερη οικονομική κατάσταση στη χώρα, ενώ εξασθενεί οριακά και η πρόθεσή τους για μείζονες αγορές.

Οι πρώτες επιπτώσεις από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή έχουν ήδη κάνει την εμφάνιση τους με τις εξελίξεις το επόμενο διάστημα να χαρακτηρίζονται από αυξημένη  αβεβαιότητα. Η άνοδος και έντονη μεταβλητότητα των τιμών στις αγορές ενέργειας και οι πληθωριστικές πιέσεις επηρεάζουν τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, με την κυβέρνηση να δρομολογεί τα πρώτα μέτρα στήριξης για την αντιμετώπιση του προβλήματος στο κόστος ενέργειας. Το χρονικό διάστημα που θα διαρκέσει η νέα αυτή κρίση, και ιδίως εάν θα διαφανεί κάποια προοπτική εξομάλυνσης θα είναι ο κρίσιμος παράγοντας για τη διαμόρφωση του οικονομικού κλίματος τους επόμενους μήνες.

Αναλυτικότερα:

• στη Βιομηχανία, το αρνητικό ισοζύγιο των εκτιμήσεων για τις παραγγελίες και την τρέχουσα ζήτηση ενισχύθηκε οριακά, το θετικό ισοζύγιο προβλέψεων για την παραγωγή τους προσεχείς μήνες εξασθένισε ελαφρά, ενώ το ύψος των αποθεμάτων αποκλιμακώθηκε ήπια.
• στις Κατασκευές, οι ήπια θετικές προβλέψεις για το πρόγραμμα εργασιών των επιχειρήσεων υποχώρησαν έντονα, ενώ οι θετικές προβλέψεις για την απασχόληση
  εξασθένισαν οριακά.
• στο Λιανικό Εμπόριο, οι ήπια θετικές εκτιμήσεις για τις τρέχουσες πωλήσεις εξασθενούν, με το ύψος των αποθεμάτων να κλιμακώνεται ελαφρά και τις προβλέψεις για τη βραχυπρόθεσμη εξέλιξη των πωλήσεων να εξασθενούν οριακά.
• στις Υπηρεσίες, οι θετικές εκτιμήσεις για την τρέχουσα κατάσταση των επιχειρήσεων εξασθένισαν σημαντικά, οι θετικές εκτιμήσεις για την τρέχουσα ζήτηση υποχώρησαν αντίστοιχα, ενώ παράλληλα οι προβλέψεις της βραχυπρόθεσμης εξέλιξής της επιδεινώθηκαν.
• στην Καταναλωτική Εμπιστοσύνη, οι αρνητικές προβλέψεις των νοικοκυριών για την οικονομική κατάσταση της χώρας ενισχύθηκαν, όπως και εκείνες για τη δική τους οικονομική κατάσταση. Παράλληλα, διατηρήθηκαν οι προβλέψεις για μείζονες αγορές, ενώ βελτιώθηκε ήπια η πρόθεση για αποταμίευση.

Το πρώτο τεύχος επικεντρώνεται στην εξέλιξη των μισθών στον ιδιωτικό τομέα στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2016-2025, ενώ επισημαίνει ότι η παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα παρέμεινε ανθεκτική το 2025, αν και η αβεβαιότητα αυξήθηκε στις αρχές του 2026 εν μέσω γεωπολιτικών εντάσεων.

Όπως αναφέρεται, η ελληνική οικονομία συνέχισε να συγκλίνει με την ευρωζώνη, με βασικούς μοχλούς τις επενδύσεις και τις εξαγωγές. Ωστόσο, σημαντικές προκλήσεις εξακολουθούν να υφίστανται, όπως οι πληθωριστικές πιέσεις, οι εξωτερικές ανισορροπίες, οι περιορισμοί στην προσιτότητα της στέγασης, καθώς και το υψηλό επίπεδο ιδιωτικού και δημόσιου χρέους.

Στην αγορά ακινήτων, οι τιμές έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, επιδεινώνοντας περαιτέρω την προσιτότητα της στέγασης. Ταυτόχρονα, το συνολικό ιδιωτικό χρέος συνέχισε να αυξάνεται, ωθούμενο από την πιστωτική επέκταση και τη συσσώρευση οφειλών προς τον δημόσιο τομέα, ενώ τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια στο σύνολο της οικονομίας διατηρήθηκαν σε υψηλά επίπεδα.

Αναλυτικότερα, στην περίληψη της πρώτης μελέτης επισημαίνονται επίσης μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:

Στην αγορά ακινήτων, η οικοδομική δραστηριότητα ανέκαμψε σταδιακά μετά την κρίση, μαζί με την αύξηση των επενδύσεων, αν και το 2025 παρατηρήθηκε επιβράδυνση.

– Οι τιμές κατοικιών αυξάνονται έντονα από το 2017, ιδιαίτερα στις αστικές περιοχές.

– Η προσιτότητα κατοικίας παραμένει σημαντική πρόκληση στην Ελλάδα.

– Η στεγαστική πίστη ανακάμπτει σταδιακά, αλλά παραμένει περιορισμένη.

– Οι πλειστηριασμοί ακινήτων συνεχίζονται, συμβάλλοντας στη διαχείριση των προβληματικών περιουσιακών στοιχείων.

Το ιδιωτικό χρέος

Το συνολικό ιδιωτικό χρέος (προς χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, εφορία και ασφαλιστικά ταμεία) αυξήθηκε στα 407,6 δισ. ευρώ το γ’ τρίμηνο του 2025, κυρίως λόγω της πιστωτικής επέκτασης αλλά και της συνεχιζόμενης συσσώρευσης οφειλών προς το Δημόσιο.

– Οι ληξιπρόθεσμες οφειλές παραμένουν υψηλές (235,6 δισ. ευρώ, 58% του συνόλου), κυρίως προς εφορία και ασφαλιστικά ταμεία (~70%).

– Το συνολικό χρέος σε δάνεια αυξήθηκε στα 245 δισ. ευρώ (~98,6% του ΑΕΠ), με τα επιχειρηματικά δάνεια να αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος.

– Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια αντιστοιχούν στο 30% των συνολικών δανείων (73,9 δισ. ευρώ), με το μεγαλύτερο μέρος να διαχειρίζεται από εταιρείες διαχείρισης (68 δισ. ευρώ).

Η ειδική ενότητα της έκθεσης αναλύει τις τάσεις μισθών στον ιδιωτικό τομέα στην Ελλάδα (2016-2025), επισημαίνοντας ότι η αύξηση του μέσου μισθού υπολείπεται των αυξήσεων του κατώτατου μισθού, ιδιαίτερα στις μικρότερες επιχειρήσεις και στον τομέα των υπηρεσιών.

Οπως επισημαίνει το ΙΟΒΕ, η βελτίωση προέρχεται από την ενίσχυση των προσδοκιών σε όλους τους επιχειρηματικούς τομείς, καθώς και στην καταναλωτική εμπιστοσύνη.

Στις κατασκευές, ως προς τα ιδιωτικά έργα συνεχίζεται η ανοδική πορεία, με τον σχετικό δείκτη να φτάνει εκ νέου σε μια από τις υψηλότερες επιδόσεις διαχρονικά, ενώ στο Λιανικό εμπόριο σημειώνεται σημαντική βελτίωση λόγω κυρίως της χειμερινής περιόδου των εκπτώσεων.

Στους υπόλοιπους επιχειρηματικούς τομείς, στη Βιομηχανία και τις Υπηρεσίες οι προσδοκίες καταγράφουν ηπιότερες μεταβολές.

Στην πλευρά των νοικοκυριών, οι Έλληνες καταναλωτές, αν και παραμένουν οι περισσότερο απαισιόδοξοι στην ΕΕ, διατυπώνουν λιγότερο αρνητικές προβλέψεις για τα οικονομικά των νοικοκυριών τους σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα αλλά και τη γενικότερη οικονομική κατάσταση στη χώρα, ενώ ενισχύεται και η πρόθεσή τους για μείζονες αγορές.

Οι ήδη έντονες αβεβαιότητες του διεθνούς περιβάλλοντος, όμως, πλέον οξύνονται με δραματικό τρόπο, κατόπιν των πολύ πρόσφατων επιθέσεων στο Ιράν και οι πολεμικές και άλλες εξελίξεις είναι απρόβλεπτες. Η επίπτωσή τους στο εγχώριο οικονομικό κλίμα κατά το επόμενο διάστημα θα εξαρτηθεί από τη χρονική και γεωγραφική έκταση της νέας παγκόσμιας κρίσης και ειδικότερα από το αν θα διαφανεί σύντομα σύγκλιση προς μια λύση.

Οι δίαυλοι δυνητικής επίδρασης στην ελληνική οικονομία είναι πολλοί, από έντονες αναταράξεις στις αγορές ενέργειας και πρόκληση πληθωριστικών πιέσεων που θα μπορούσαν να πιέσουν περαιτέρω τα νοικοκυριά, έως διαταραχή του διεθνούς εμπορίου και των αγορών κεφαλαίου που θα μπορούσε να επηρεάσει τις επιχειρήσεις και περισσότερο τις εξωστρεφείς.

Αναλυτικότερα:

•  στη Βιομηχανία, το ήπια αρνητικό ισοζύγιο των εκτιμήσεων για τις παραγγελίες και την τρέχουσα ζήτηση ενισχύθηκε ελαφρά, το θετικό ισοζύγιο προβλέψεων για την παραγωγή τους προσεχείς μήνες βελτιώθηκε σημαντικά, ενώ το ύψος των αποθεμάτων αποκλιμακώθηκε ήπια.
• στις Κατασκευές, οι ήπια θετικές προβλέψεις για το πρόγραμμα εργασιών των επιχειρήσεων βελτιώθηκαν σημαντικά, ενώ οι θετικές προβλέψεις για την απασχόληση παρέμειναν αμετάβλητες.
• στο Λιανικό Εμπόριο, οι ήπια θετικές εκτιμήσεις για τις τρέχουσες πωλήσεις εξασθενούν, με το ύψος των αποθεμάτων να αποκλιμακώνεται σημαντικά και τις προβλέψεις για τη βραχυπρόθεσμη εξέλιξη των πωλήσεων να ενισχύονται έντονα.
• στις Υπηρεσίες, οι θετικές εκτιμήσεις για την τρέχουσα κατάσταση των επιχειρήσεων βελτιώθηκαν ελαφρά, οι θετικές εκτιμήσεις για την τρέχουσα ζήτηση ενισχύθηκαν αντίστοιχα, ενώ παράλληλα οι προβλέψεις της βραχυπρόθεσμης εξέλιξής της βελτιώθηκαν οριακά.
• στην Καταναλωτική Εμπιστοσύνη, οι αρνητικές προβλέψεις των νοικοκυριών για την οικονομική κατάσταση της χώρας αμβλύνθηκαν, όπως και εκείνες για τη δική τους οικονομική κατάσταση. Παράλληλα, ενισχύθηκαν ήπια οι προβλέψεις για μείζονες αγορές, ενώ υποχώρησε οριακά η πρόθεση για αποταμίευση.

Ο κλάδος παραγωγής και εμπορίας αποσταγμάτων αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εφοδιαστικής αλυσίδας, η οποία συνεισφέρει €2,1 δισ. στο ΑΕΠ της ελληνικής οικονομίας και υποστηρίζει 73,4 χιλ. θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης (στοιχεία 2024).

Σημειώνεται ότι στην κατηγορία των αποσταγμάτων περιλαμβάνονται όλα τα ποτά που περιέχουν τουλάχιστον 15 βαθμούς αιθυλικής αλκοόλης και αντιμετωπίζουν κοινό φορολογικό πλαίσιο (Ουίσκι, βότκα, τζιν, ρούμι, τεκίλα, Ούζο, Τσίπουρο, κ.ά.).

Η εγχώρια (καταγεγραμμένη) παραγωγή αποσταγμάτων παρουσιάζει αυξητική τάση τα τελευταία έτη, φτάνοντας τα 56 εκατ. λίτρα τελικού προϊόντος το 2024 (αύξηση κατά 4,9% σε σύγκριση με το 2023). Η περιφερειακή διάσταση της εγχώριας παραγωγής είναι σημαντική, με το 67% της παραγωγής να συγκεντρώνεται στη Θεσσαλία, στο Βόρειο Αιγαίο και στην Ανατολική Μακεδονία C Θράκη.

Η καταγεγραμμένη κατανάλωση αποσταγμάτων έχει μειωθεί σημαντικά σε σύγκριση με το 2009, ως αποτέλεσμα της ύφεσης της ελληνικής οικονομίας και των αυξήσεων στους συντελεστές ειδικού φόρου κατανάλωσης (ΕΦΚ) και ΦΠΑ.

Μετά τη σημαντική πτώση λόγω πανδημίας το 2020 και τη μετέπειτα ανάκαμψη, οι πωλήσεις αποσταγμάτων έχουν σταθεροποιηθεί περίπου στα 5,1 εκ. 9λιτρα κιβώτια την τριετία 2023-2025. Οι πωλήσεις πλέον βρίσκονται στο 64% των επιπέδων του 2009, ενώ λόγω των διαφορετικών συνθηκών τιμολόγησης και φορολογίας μεταξύ των επιμέρους κατηγοριών ποτών καταγράφεται και τάση υποκατάστασης.

Σύμφωνα με τη μελέτη του ΙΟΒΕ, η Ελλάδα έχει τον υψηλότερο συντελεστή ΕΦΚ αποσταγμάτων ανάμεσα στις χώρες της ΕΕ-27 (σε μονάδες ισοδυναμίας αγοραστικής δύναμης) και υπερδιπλάσιο από τον μέσο όρο γειτονικών και τουριστικά ανταγωνιστικών χωρών.

Οι φόροι (ΕΦΚ και ΦΠΑ) αντιπροσωπεύουν πάνω από το ήμισυ (55%) της τελικής λιανικής τιμής ενός αποστάγματος. Η υψηλή φορολογική επιβάρυνση δημιουργεί αρνητικές επιπτώσεις τόσο στην εγχώρια αγορά, ενισχύοντας τα κίνητρα διενέργειας παράνομου εμπορίου, όσο και στο τουριστικό προϊόν, μειώνοντας την ανταγωνιστικότητά του.

Ο περιορισμός του παράνομου εμπορίου (εγχώρια υποδηλωμένη παραγωγή προϊόντος διήμερων αποσταγματοποιών, παραποιημένα προϊόντα, και διασυνοριακό εμπόριο), με αναπροσαρμογή του φορολογικού πλαισίου και συντονισμένους ελέγχους στην αγορά, εκτιμάται ότι θα αποφέρει πολλαπλασιαστικά οφέλη στα φορολογικά έσοδα διευρύνοντας τη φορολογική βάση, στη δημόσια υγεία, στη βιωσιμότητα πολλών επιχειρήσεων και στην απασχόληση, ενδυναμώνοντας το πλαίσιο λειτουργίας των υγιών επιχειρήσεων του κλάδου. Τα τελευταία έτη οι έλεγχοι της ΑΑΔΕ αναδεικνύουν το πρόβλημα, καθώς μόνο την τριετία 2022-2024 έχουν κατασχεθεί περίπου 500 χιλ. λίτρα αλκοολούχων ποτών.

Σε ένα περιβάλλον όπου η αποτελεσματικότητα και η καταπολέμηση της παραοικονομίας αποτελούν κεντρικούς άξονες της φορολογικής πολιτικής, η μελέτη αξιολογεί κατά πόσο η σύγκλιση προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο φορολόγησης των αποσταγμάτων μπορεί να βελτιώσει τη λειτουργία της αγοράς, να περιορίσει τις απώλειες δημοσίων εσόδων από μη καταγεγραμμένη δραστηριότητα και να ενισχύσει τη συμβολή του κλάδου στην οικονομία.

Στο πλαίσιο αυτό, στη μελέτη εκτιμήθηκε η επίδραση της μείωσης ΕΦΚ αποσταγμάτων από το υφιστάμενο επίπεδο των €2.548 ανά 100 lt αιθυλικής αλκοόλης στα €1.930 ανά 100 lt αιθυλικής αλκοόλης (μέσος όρος ΕΕ). Η προσαρμογή του ΕΦΚ δεν αναμένεται να οδηγήσει σε μεγάλη αύξηση της πραγματικής κατανάλωσης, αλλά αντίθετα εκτιμάται ότι θα βοηθήσει στη μετακίνηση ποσοτήτων από το παράνομο προς το νόμιμο εμπόριο.

Οφέλη για την εθνική οικονομία από τη μείωση του ΕΦΚ στα αποστάγματα

Με βάση την ανάλυση του ΙΟΒΕ, η προσαρμογή του ΕΦΚ θα είχε θετική επίδραση στην ελληνική οικονομία, και συγκεκριμένα αναμένεται να:

• Ενισχύσει την υγιή επιχειρηματικότητα με κίνητρα για ενσωμάτωση κατανάλωσης νόμιμων, ελεγχόμενων και ασφαλών αποσταγμάτων σε όλα τα κανάλια επιτόπιας κατανάλωσης (αύξηση πωλήσεων κατά 8,3%).
• Τονώσει την εγχώρια παραγωγή, ενισχύοντας τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων καθώς και τη δημιουργία και ανάπτυξη νέων παραγωγικών επιχειρήσεων με άμεση θετική επίδραση στις θέσεις απασχόλησης σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.
• Ενισχύσει το ΑΕΠ κατά περίπου €180 εκατ. και την απασχόληση σε όλη την αλυσίδα εφοδιασμού αποσταγμάτων κατά 13,1 χιλ. θέσεις πλήρους απασχόλησης.
• Διατηρήσει ουδέτερο ή και θετικό το δημοσιονομικό ισοζύγιο με συνολική θετική μεταβολή εσόδων (ΕΦΚ, ΦΠΑ, φόροι εισοδήματος) έως και €2,4 εκατ.
• Μειώσει τη λιανική τιμή πώλησης μιας τυπικής φιάλης ποτού κατά 13,6%.

• Εξορθολογήσει το φορολογικό πλαίσιο, τοποθετώντας την Ελλάδα πλησιέστερα σε χώρες που προσφέρουν παρόμοιο τουριστικό προϊόν ενισχύοντας την ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων

Μπορείτε να δείτε το πλήρες κείμενο της μελέτης εδώ.

Σε ό,τι αφορά τις συνιστώσες, οι πάγιες επενδύσεις το 2025 εκτιμάται ότι ενισχύθηκαν (+7,6%), κυρίως λόγω του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) και του χαμηλότερου κόστους χρηματοδότησης. Η ιδιωτική κατανάλωση εκτιμάται ότι σημείωσε επιτάχυνση (+2,5%) σε σχέση με το προηγούμενο έτος, ενώ η δημόσια κατανάλωση διατηρήθηκε σε θετική τροχιά (+1,3%). Το έλλειμμα του εξωτερικού ισοζυγίου εκτιμάται ότι περιορίστηκε, με αύξηση των εξαγωγών (+1,5%) και μείωση των εισαγωγών (-1,5%).

Για το 2026, το ΙΟΒΕ αναμένει συνέχιση της ανοδικής πορείας της συνολικής κατανάλωσης, με ηπιότερο όμως ρυθμό, τόσο για την ιδιωτική (+1,9%) όσο και τη δημόσια (+1,0%). Αντιθέτως, οι πάγιες επενδύσεις αναμένεται να επιταχυνθούν (+8,2%) από την υλοποίηση του ΣΑΑ και τη χρήση των πόρων του διευρυμένου Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ). Το εξωτερικό έλλειμμα αναμένεται να διευρυνθεί, κυρίως λόγω περιβάλλοντος υψηλότερου εμπορικού προστατευτισμού και ενισχυμένης ισοτιμίας του ευρώ.

Η εκτέλεση του προϋπολογισμού σε ταμειακή βάση κινήθηκε καλύτερα από το στόχο για το πρώτο ενδεκάμηνο του 2025 αλλά η υπεραπόδοση οφείλεται κυρίως σε ετεροχρονισμούς εισπράξεων και πληρωμών. Καταγράφηκε ετήσια αύξηση στα δημόσια έσοδα (+3,1%), λόγω της καλύτερης απόδοσης των φόρων (εισοδήματος, ΦΠΑ, ΕΦΚ, κ.α.). Σε επίπεδο γενικής κυβέρνησης, σύμφωνα με τον Προϋπολογισμό του 2026, εκτιμάται δημοσιονομικό πλεόνασμα 0,6% και έλλειμμα -0,2% για το 2025 και το 2026, αντίστοιχα, καθώς και πρωτογενές αποτέλεσμα 3,7% και 2,8% για αμφότερα τα έτη. Το δημόσιο χρέος εκτιμάται ότι θα μειωθεί περαιτέρω φέτος
ως ποσοστό του ΑΕΠ, στο 138,2%. Σε ειδικά πλαίσια της Έκθεσης αναδεικνύονται η βελτίωση του κενού ΦΠΑ, αλλά και η αύξηση των φορολογικών δαπανών την τελευταία πενταετία.

Στο τρίτο τρίμηνο του 2025 το ποσοστό ανεργίας παρουσίασε μείωση στο 8,2% από 9,0% ένα έτος νωρίτερα. Τομείς υπηρεσιών κατέγραψαν τη μεγαλύτερη ετήσια άνοδο στην απασχόληση, όπως επαγγελματικές δραστηριότητες, εμπόριο, καταλύματα και εστίαση. Στα θετικά, το ποσοστό απασχόλησης του ηλικιακά ενεργού πληθυσμού αυξήθηκε σε ετήσια βάση, μειώνοντας την απόκλιση από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο. Αντίστοιχα, η συμμετοχή στην εργασία παρουσίασε
άνοδο, ενώ ο δείκτης μισθολογικού κόστους συνέχισε την αυξητική του τάση ετησίως αλλά μειώθηκε συγκριτικά με το προηγούμενο τρίμηνο. Καθώς η οικονομία θα καταγράφει μονοψήφιο ποσοστό ανεργίας, περαιτέρω μειώσεις αναμένονται βραδύτερες. Η απασχόληση αναμένεται να ενισχυθεί το 2026, λόγω της ανοδικής τάσης σε κατανάλωση, επενδύσεις και σε επιμέρους τομείς της βιομηχανίας και των υπηρεσιών. Το ποσοστό ανεργίας, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΙΟΒΕ, αναμένεται να διαμορφωθεί στην περιοχή του 8,9% το 2025 και 8,6% το 2026.

Ο ρυθμός μεταβολής του γενικού δείκτη τιμών καταναλωτή διαμορφώθηκε στο 2,5% το 2025 (2,9% για τον ΕνΔΤΚ), από άνοδο 2,7% (3,0% για τον ΕνΔΤΚ) ένα έτος πριν. Η ενίσχυση των τιμών οφείλεται κυρίως στη θετική επίδραση της εγχώριας ζήτησης, με αυξήσεις σε υπηρεσίες όπως στέγαση, διαμονή και εστίαση. Το ΙΟΒΕ εκτιμά ότι οι τιμές θα διατηρηθούν σε ηπιότερη ανοδική τροχιά, με ρυθμό πληθωρισμού στην περιοχή του 2,4% το 2026, λόγω κυρίως της καταναλωτικής ζήτησης. Η αβεβαιότητα για τις γεωπολιτικές εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο και την ισοτιμία του ευρώ δημιουργούν τόσο ανοδικούς όσο και καθοδικούς κινδύνους στην πρόβλεψη.

Στο τραπεζικό σύστημα, μεταξύ των θετικών τάσεων, καταγράφηκε πιστωτική επέκταση προς τα νοικοκυριά, με οριακή επέκταση και του στεγαστικού χαρτοφυλακίου για πρώτη φορά έπειτα από 16 έτη συρρίκνωσης, διευρύνθηκε η πρόσβαση των τραπεζών σε χρηματοδότηση από τις διεθνείς αγορές κεφαλαίων, ενώ σε σχετικά χαμηλά επίπεδα διατηρήθηκε το κόστος δημόσιου και ιδιωτικού δανεισμού. Οι ιδιωτικές καταθέσεις καταγράφουν ήπια αυξητική πορεία, ενώ το περιθώριο επιτοκίου μειώθηκε αλλά παραμένει σε υψηλά επίπεδα. Μεταξύ των αρνητικών τάσεων και προκλήσεων στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, παραμένει αδύναμη η ζήτηση για στεγαστική πίστη, υψηλή η έκθεση των τραπεζών σε κρατικά ομόλογα, καθώς και το ποσοστό των κόκκινων δανείων εκτός τραπεζικών ισολογισμών παραμένει υψηλό.

Οι προκλήσεις

Κατά την παρουσίαση της Έκθεσης, ο Πρόεδρος του Δ.Σ. του ΙΟΒΕ, κ. Γιάννης Ρέτσος, αφού καλωσόρισε τους παρευρισκόμενους στην παρουσίαση της Έκθεσης ανέλυσε τις ανησυχίες που απορρέουν από το διεθνές περιβάλλον λόγω του συνδυασμού γεωπολιτικών κινδύνων, έντασης μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ, καθώς και κρίσης θεσμών κυρίως στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Για την Ελλάδα, ενώ αναγνώρισε ότι έχουν γίνει πολλά τα τελευταία χρόνια στην κατεύθυνση της ισχυροποίησης της οικονομίας, τόνισε ότι η χώρα πρέπει να θωρακισθεί περαιτέρω ενόψει των δυσκολιών που αναπόφευκτα θα έρθουν, ενώ αναφέρθηκε σε κόπωση και ανάγκη επιτάχυνσης των διαρθρωτικών αλλαγών, σε οικονομικό αλλά και θεσμικό επίπεδο.

Ο Γενικός Διευθυντής του ΙΟΒΕ, Καθηγητής Νίκος Βέττας, επεσήμανε την ανάγκη ενδυνάμωσης της οικονομίας για προσέλκυση επενδύσεων ενόψει νέων προκλήσεων. Μεταξύ άλλων, ανέδειξε τα παρακάτω:

• Η ελληνική οικονομία βρίσκεται σε θετική τροχιά, με ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ που παραμένει υψηλότερος από την ευρωζώνη, μείωση της ανεργίας, αύξηση των επενδύσεων, θετική δημοσιονομική πορεία και εξομάλυνση του κόστους χρηματοδότησης.
• Το παγκόσμιο περιβάλλον εμφανίζει υψηλή και εντεινόμενη αβεβαιότητα, με κέντρο γεωπολιτικές και τεχνολογικές εξελίξεις. Ενδεχόμενες κρίσεις δεν μπορούν να αποκλείονται κατά την τρέχουσα χρονιά, με σημαντική επίδραση και στη δική μας οικονομία.
• Η ευρωπαϊκή οικονομία βρίσκεται μπροστά σε έντονες νέες προκλήσεις, χωρίς να είναι ακόμη σαφές εάν και πώς θα ανταποκριθεί. Το ευμετάβλητο παγκόσμιο και ευρωπαϊκό περιβάλλον δεν είναι ευρύτερα ευνοϊκό για επενδύσεις, οι οποίες αναμένεται προσεχώς να είναι περισσότερο επιλεκτικές.
• Η ελληνική οικονομία μπορεί να διατηρήσει και να ενισχύσει τη σημερινή θετική τροχιά της, μόνο με την προϋπόθεση αύξησης των επενδύσεων σε φυσικό και ανθρώπινο κεφάλαιο. Προϋπόθεση για αυτό αποτελούν δομικές τομές στη λειτουργία του κράτους και των αγορών, όπως και ενίσχυση κρίσιμων υποδομών. Εάν αυτό δεν συμβεί, η αναπτυξιακή δυναμική της οικονομίας αναπόφευκτα θα εξασθενίσει.
• Η ελληνική οικονομία είναι σήμερα πιο ανθεκτική από το παρελθόν και το Ταμείο Ανάκαμψης θα συνεχίσει να στηρίζει τη δυναμική και την επόμενη διετία, χωρίς όμως να αρκεί από μόνο του για το αναγκαίο επενδυτικό άλμα. Παραμένουν επίμονες διαρθρωτικές αδυναμίες, όπως η χαμηλή παραγωγικότητα και το υψηλό εξωτερικό έλλειμμα.
• Τα νοικοκυριά πιέζονται, καθώς παρά τη βελτίωση σε απασχόληση και μισθούς, ο πληθωρισμός διατηρεί χαμηλά τα πραγματικά εισοδήματα και την αποταμίευση.
• Προτεραιότητες πολιτικής αποτελούν η άμβλυνση γραφειοκρατικών και ρυθμιστικών εμποδίων που παραμένουν, η ταχύτερη επίλυση νομικών διαφορών, η προσαρμογή προτεραιοτήτων στη φορολογία, η ενίσχυση του εκπαιδευτικού και ερευνητικού συστήματος και η ενθάρρυνση της καινοτομίας.

Η αυξανόμενη χρήση καρτών αποτυπώνει τόσο την προσαρμογή των καταναλωτικών συνηθειών όσο και την ενίσχυση των θεσμικών παρεμβάσεων υπέρ της διαφάνειας και της φορολογικής συμμόρφωσης. Στο πλαίσιο αυτό, νέα μελέτη του ΙΟΒΕ καταγράφει την εξέλιξη, την ένταση και τα αποτελέσματα της διεύρυνσης των ηλεκτρονικών συναλλαγών στην Ελλάδα την τελευταία δεκαετία.

Ειδικότερα σύμφωνα με την μελέτη του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών, στη μελέτη με τίτλο: «Ηλεκτρονικές πληρωμές στην Ελλάδα: μια δεκαετία (2015-2024) ταχείας εξάπλωσης», η Ελλάδα καταγράφει τη δεύτερη ταχύτερη εξάπλωση της χρήσης καρτών στην ΕΕ των 27. Στη μελέτη καταγράφονται αφενός η πτωτική πορεία στη συνολική χρήση μετρητών, αφετέρου η διαφορετική ένταση χρήσης ηλεκτρονικών πληρωμών ανά επιλεγμένες κατηγορίες συναλλαγών, ενώ αναδεικνύεται η συνεχιζόμενη επίδραση της χρήσης καρτών πληρωμών στη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης. Ειδικότερα, οι ηλεκτρονικές πληρωμές συνέχισαν να επεκτείνονται συστηματικά στην Ελλάδα και μετά την εποχή της πανδημίας, ενώ παρέμεινε αμείωτη η θετική επίδραση στα δημοσιονομικά έσοδα.

Όπως προκύπτει από τη μελέτη του ΙΟΒΕ, η χρήση καρτών έχει διευρυνθεί συστηματικά μετά το 2014, σε συνέχεια της επιβολής κεφαλαιακών περιορισμών, των μέτρων προώθησης των ηλεκτρονικών πληρωμών (νόμοι 4446/2016, 4646/2019, 4876/2021), της κρίσης πανδημίας, αλλά και διοικητικών μέτρων όπως η σύνδεση των τερματικών POS με την ΑΑΔΕ το 2024. Η ταχύτητα εξάπλωσης της χρήσης καρτών πληρωμών τη δεκαετία 2015-2024 είναι η δεύτερη υψηλότερη στην ΕΕ-27. Ενδεικτικά, μεταξύ των ετών 2014 και 2024, η σωρευτική αύξηση στη χρήση καρτών αγγίζει τις 25 φορές ως προς τον αριθμό συναλλαγών και τις 10 φορές ως προς την αξία συναλλαγών.

Τάσεις στις συνήθειες πληρωμών με κάρτα

Οι διαδικτυακές πληρωμές ενισχύθηκαν όχι μόνο κατά τη διάρκεια αλλά και μετά την πανδημία. Ενδεικτικά, το μερίδιο των διαδικτυακών συναλλαγών έναντι των συναλλαγών με φυσική παρουσία αυξήθηκε από λιγότερο από 1:5 σε περίπου 1:3 κατά την πανδημία και 1:2 μετά την πανδημία.

Οι καταναλωτές επεκτείνουν τη χρήση πλαστικού χρήματος με φυσική παρουσία για συναλλαγές μικρότερης μέσης αξίας, αλλά υψηλότερης μέσης αξίας διαδικτυακά. Η αξία των εγχώριων πληρωμών μέσω ελληνικών καρτών ξεπέρασε για πρώτη φορά το 2022 το αντίστοιχο σύνολο των αναλήψεων μετρητών, με τη σχετική αναλογία να παραμένει σχετικά μοιρασμένη έκτοτε.

Αν και ο βαθμός χρήσης ψηφιακών πληρωμών με φυσική παρουσία είναι αναλογικά εντονότερος για αγορές αγαθών σε σχέση με υπηρεσίες, η πρόσφατη επέκταση των πληρωμών με κάρτες ήταν ισχυρότερη στις υπηρεσίες σε σύγκριση με τα αγαθά, μειώνοντας έτσι το χάσμα του σχετικού μείγματος χρήσης. Άνω του 40% της χρήσης ψηφιακών πληρωμών αφορά πλέον υπηρεσίες σε σύγκριση με λιγότερο από 20% το 2015, ενώ το μερίδιο υπηρεσιών στη συνολική καταναλωτική δαπάνη των νοικοκυριών αγγίζει το 45%. Οι υπηρεσίες κυριαρχούν στις διαδικτυακές συναλλαγές.

Σημαντική επίδραση στα φορολογικά έσοδα

Εξετάζοντας τις 27 χώρες της ΕΕ, αναδεικνύεται ότι υψηλότερη χρήση καρτών πληρωμής και χαμηλότερο μερίδιο ανάληψης μετρητών σχετίζονται με μικρότερη απώλεια εσόδων («κενό») ΦΠΑ. Στην Ελλάδα, η συνεχιζόμενη εξάπλωση των ψηφιακών πληρωμών εξακολουθεί να έχει σημαντική θετική επίδραση στα φορολογικά έσοδα, ενώ η σχέση φαίνεται να ενισχύθηκε το 2024, μετά τη διασύνδεση των τερματικών POS με τις φορολογικές αρχές.

Η θετική επίδραση της επέκτασης των πληρωμών με κάρτες στα έσοδα από ΦΠΑ για το 2024 εκτιμάται σε τουλάχιστον 400 εκατ. ευρώ. Και αυτό καθώς κάθε 10 ευρώ νέων δαπανών με κάρτες το 2024 εκτιμάται ότι αφορούσε κατά μέσο όρο τουλάχιστον 0,5 ευρώ προηγουμένως αδήλωτων εσόδων ΦΠΑ.

Οι κλάδοι με τις μεγαλύτερες συναλλαγές καρτών

Οι πληρωμές με κάρτες αυξήθηκαν με διαφορετικό ρυθμό ανά τομέα και είδος συναλλαγής, μετά την πανδημία και την εφαρμογή μέτρων σε στοχευμένες συναλλαγές (νόμος 4876/2021). Συναλλαγές για υπηρεσίες όπως εστιατόρια, μπαρ, παραγγελίες μέσω ταχυδρομείου και υπηρεσίες στοιχημάτων αύξησαν σημαντικά το μερίδιο των δαπανών με κάρτα την τελευταία διετία. Ωστόσο, περίπου το 40% της αξίας των πληρωμών με κάρτα συνεχίζει να πραγματοποιείται σε σούπερ μάρκετ, βενζινάδικα και λογαριασμούς κοινής ωφέλειας.

Ο βαθμός χρήσης καρτών ως προς την κατανάλωση διαφέρει σημαντικά ανά κλάδο.

Καθώς ορισμένες κατηγορίες πληρωμών έχουν υψηλότερη συσχέτιση με τη φορολογική συμμόρφωση, εξετάζεται ενδεικτικά ο βαθμός χρήσης καρτών σε επιλεγμένους τομείς όπου έχουν ληφθεί πρόσφατα στοχευμένα μέτρα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι, σε σύγκριση με το μερίδιο κάθε κατηγορίας δαπανών στη συνολική κατανάλωση των νοικοκυριών, οι πληρωμές με κάρτα: χρησιμοποιούνται συντριπτικά λιγότερο σε κατηγορίες όπως νομικές υπηρεσίες, ιατρικές υπηρεσίες, συντήρηση σπιτιού, φροντίδα παιδιών και ευρύτερες εκπαιδευτικές υπηρεσίες, υπηρεσίες πλυσίματος αυτοκινήτων, χωρίς σαφή τάση σύγκλισης. Επίσης χρησιμοποιούνται σχετικά λιγότερο σε κατηγορίες όπως κουρεία, ινστιτούτα αισθητικής ή αρτοποιεία, αλλά με συστηματική τάση σύγκλισης την τελευταία τριετία, ενώ έχουν αυξηθεί σημαντικά, ξεπερνώντας μάλιστα το αντίστοιχο μερίδιο κατανάλωσης, σε κατηγορίες όπως υπηρεσίες ταξί, όπου πρόσφατα εφαρμόστηκε η υποχρεωτική αποδοχή ηλεκτρονικών πληρωμών.

Παρά την πρόσφατη πρόοδο, η Ελλάδα εξακολουθούσε το 2023 να παρουσιάζει το 14ο μεγαλύτερο «κενό» στα έσοδα από ΦΠΑ στην ΕΕ. Η μεγαλύτερη χρήση ψηφιακών πληρωμών συνδέεται με χαμηλότερο «κενό» ΦΠΑ σε ολόκληρη την ΕΕ. Η χρήση συναλλαγών με κάρτες στην Ελλάδα, αναλογικά με την ιδιωτική κατανάλωση, αγγίζει πλέον τον μέσο όρο της Ευρωζώνης (Διάγραμμα 4). Παρά τη σύγκλιση αυτή, το επίπεδο χρήσης καρτών σε σχέση με την ιδιωτική κατανάλωση στην Ελλάδα παραμένει το 19ο χαμηλότερο μεταξύ των 27 μελών της ΕΕ, καθώς η χρήση καρτών παραμένει αναλογικά χαμηλή σε επιμέρους κατηγορίες συναλλαγών.

Δυνατότητες για καλύτερη στόχευση των μέτρων και μεγαλύτερα οφέλη για την οικονομία

Καθώς υπάρχει ακόμα περιθώριο για ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης μέσα από στοχευμένη εξάπλωση των ηλεκτρονικών πληρωμών, στη μελέτη προτείνονται περαιτέρω σχετικά μέτρα πολιτικής. Ενδεικτικά, συμπληρωματικά μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση είναι η άμεση επιστροφή στον καταναλωτή (cashback) ενός ποσοστού επί της αξίας στοχευμένων συναλλαγών με ηλεκτρονικά μέσα, η επέκταση του μηχανισμού κινήτρων και αντι-κινήτρων για ηλεκτρονικές πληρωμές (B2C και B2B) στην πλευρά των επαγγελματιών, η σύνδεση μέρους των εκπιπτόμενων δαπανών των αυτοαπασχολούμενων με τον ψηφιακό τρόπο πληρωμής τους, καθώς και η στόχευση της λοταρίας σε συναλλαγές με υψηλό ρίσκο φοροδιαφυγής.

Τη δεύτερη ταχύτερη εξάπλωση της χρήσης καρτών στην ΕΕ των 27 σημειώνει η Ελλάδα τη δεκαετία 2015-2024, σύμφωνα με νέα μελέτη του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών.

Στη μελέτη με τίτλο: «Ηλεκτρονικές πληρωμές στην Ελλάδα: μια δεκαετία ταχείας εξάπλωσης», που δημοσιεύθηκε σήμερα, καταγράφονται αφενός η πτωτική πορεία στη συνολική χρήση μετρητών, αφετέρου η διαφορετική ένταση χρήσης ηλεκτρονικών πληρωμών ανά επιλεγμένες κατηγορίες συναλλαγών, ενώ αναδεικνύεται η συνεχιζόμενη επίδραση της χρήσης καρτών πληρωμών στη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης.

Ειδικότερα, οι ηλεκτρονικές πληρωμές συνέχισαν να επεκτείνονται συστηματικά στην Ελλάδα και μετά την εποχή της πανδημίας, ενώ παρέμεινε αμείωτη η θετική επίδραση στα δημοσιονομικά έσοδα. Όπως προκύπτει από τη μελέτη του ΙΟΒΕ, η χρήση καρτών έχει διευρυνθεί συστηματικά μετά το 2014, σε συνέχεια της επιβολής κεφαλαιακών περιορισμών, των μέτρων προώθησης των ηλεκτρονικών πληρωμών (νόμοι 4446/2016, 4646/2019, 4876/2021), της κρίσης πανδημίας, αλλά και διοικητικών μέτρων όπως η σύνδεση των τερματικών POS με την ΑΑΔΕ το 2024

Η ταχύτητα εξάπλωσης της χρήσης καρτών πληρωμών τη δεκαετία 2015-2024 είναι η δεύτερη υψηλότερη στην ΕΕ-27:

Ενδεικτικά, μεταξύ των ετών 2014 και 2024, η σωρευτική αύξηση στη χρήση καρτών αγγίζει τις 25 φορές ως προς τον αριθμό συναλλαγών και τις 10 φορές ως προς την αξία συναλλαγών

Τάσεις στις συνήθειες πληρωμών με κάρτα

Οι διαδικτυακές πληρωμές ενισχύθηκαν όχι μόνο κατά τη διάρκεια αλλά και μετά την πανδημία. Ενδεικτικά, το μερίδιο των διαδικτυακών συναλλαγών έναντι των συναλλαγών με φυσική παρουσία αυξήθηκε από λιγότερο από 1:5 σε περίπου 1:3 κατά την πανδημία και 1:2 μετά την πανδημία.

Οι καταναλωτές επεκτείνουν τη χρήση πλαστικού χρήματος με φυσική παρουσία για συναλλαγές μικρότερης μέσης αξίας, αλλά υψηλότερης μέσης αξίας διαδικτυακά. Η αξία των εγχώριων πληρωμών μέσω ελληνικών καρτών ξεπέρασε για πρώτη φορά το 2022 το αντίστοιχο σύνολο των αναλήψεων μετρητών, με τη σχετική αναλογία να παραμένει σχετικά μοιρασμένη έκτοτε.

Αν και ο βαθμός χρήσης ψηφιακών πληρωμών με φυσική παρουσία είναι αναλογικά εντονότερος για αγορές αγαθών σε σχέση με υπηρεσίες, η πρόσφατη επέκταση των πληρωμών με κάρτες ήταν ισχυρότερη στις υπηρεσίες σε σύγκριση με τα αγαθά, μειώνοντας έτσι το χάσμα του σχετικού μείγματος χρήσης. Άνω του 40% της χρήσης ψηφιακών πληρωμών αφορά πλέον υπηρεσίες σε σύγκριση με λιγότερο από 20% το 2015, ενώ το μερίδιο υπηρεσιών στη συνολική καταναλωτική δαπάνη των νοικοκυριών αγγίζει το 45%. Οι υπηρεσίες κυριαρχούν στις διαδικτυακές συναλλαγές.

Σημαντική επίδραση στα φορολογικά έσοδα

Εξετάζοντας τις 27 χώρες της ΕΕ, αναδεικνύεται ότι υψηλότερη χρήση καρτών πληρωμής και χαμηλότερο μερίδιο ανάληψης μετρητών σχετίζονται με μικρότερη απώλεια εσόδων («κενό») ΦΠΑ. Στην Ελλάδα, η συνεχιζόμενη εξάπλωση των ψηφιακών πληρωμών εξακολουθεί να έχει σημαντική θετική επίδραση στα φορολογικά έσοδα, ενώ η σχέση φαίνεται να ενισχύθηκε το 2024, μετά τη διασύνδεση των τερματικών POS με τις φορολογικές αρχές.

Η θετική επίδραση της επέκτασης των πληρωμών με κάρτες στα έσοδα από ΦΠΑ για το 2024 εκτιμάται σε τουλάχιστον 400 εκατ. ευρώ. Και αυτό καθώς κάθε 10 ευρώ νέων δαπανών με κάρτες το 2024 εκτιμάται ότι αφορούσε κατά μέσο όρο τουλάχιστον 0,5 ευρώ προηγουμένως αδήλωτων εσόδων ΦΠΑ.

Οι κλάδοι με τις μεγαλύτερες συναλλαγές καρτών

Οι πληρωμές με κάρτες αυξήθηκαν με διαφορετικό ρυθμό ανά τομέα και είδος συναλλαγής, μετά την πανδημία και την εφαρμογή μέτρων σε στοχευμένες συναλλαγές (νόμος 4876/2021). Συναλλαγές για υπηρεσίες όπως εστιατόρια, μπαρ, παραγγελίες μέσω ταχυδρομείου και υπηρεσίες στοιχημάτων αύξησαν σημαντικά το μερίδιο των δαπανών με κάρτα την τελευταία διετία.

Ωστόσο, περίπου το 40% της αξίας των πληρωμών με κάρτα συνεχίζει να πραγματοποιείται σε σούπερ μάρκετ, βενζινάδικα και λογαριασμούς κοινής ωφέλειας.

Ο βαθμός χρήσης καρτών ως προς την κατανάλωση διαφέρει σημαντικά ανά κλάδο

Καθώς ορισμένες κατηγορίες πληρωμών έχουν υψηλότερη συσχέτιση με τη φορολογική συμμόρφωση, εξετάζεται ενδεικτικά ο βαθμός χρήσης καρτών σε επιλεγμένους τομείς όπου έχουν ληφθεί πρόσφατα στοχευμένα μέτρα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι, σε σύγκριση με το μερίδιο κάθε κατηγορίας δαπανών στη συνολική κατανάλωση των νοικοκυριών, οι πληρωμές με κάρτα:

• Χρησιμοποιούνται συντριπτικά λιγότερο σε κατηγορίες όπως νομικές υπηρεσίες, ιατρικές υπηρεσίες, συντήρηση σπιτιού, φροντίδα παιδιών και ευρύτερες εκπαιδευτικές υπηρεσίες, υπηρεσίες πλυσίματος αυτοκινήτων, χωρίς σαφή τάση σύγκλισης.
• Χρησιμοποιούνται σχετικά λιγότερο σε κατηγορίες όπως κουρεία, ινστιτούτα αισθητικής ή αρτοποιεία, αλλά με συστηματική τάση σύγκλισης την τελευταία τριετία.
• Έχουν αυξηθεί σημαντικά, ξεπερνώντας μάλιστα το αντίστοιχο μερίδιο κατανάλωσης, σε κατηγορίες όπως υπηρεσίες ταξί, όπου πρόσφατα εφαρμόστηκε η υποχρεωτική αποδοχή ηλεκτρονικών πληρωμών.

Παρά την πρόσφατη πρόοδο, η Ελλάδα εξακολουθούσε το 2023 να παρουσιάζει το 14ο μεγαλύτερο «κενό» στα έσοδα από ΦΠΑ στην ΕΕ. Η μεγαλύτερη χρήση ψηφιακών πληρωμών συνδέεται με χαμηλότερο «κενό» ΦΠΑ σε ολόκληρη την ΕΕ. Η χρήση συναλλαγών με κάρτες στην Ελλάδα, αναλογικά με την ιδιωτική κατανάλωση, αγγίζει πλέον τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Παρά τη σύγκλιση αυτή, το επίπεδο χρήσης καρτών σε σχέση με την ιδιωτική κατανάλωση στην Ελλάδα παραμένει το 19ο χαμηλότερο μεταξύ των 27 μελών της ΕΕ, καθώς η χρήση καρτών παραμένει αναλογικά χαμηλή σε επιμέρους κατηγορίες συναλλαγών.

Δυνατότητες για καλύτερη στόχευση των μέτρων και μεγαλύτερα οφέλη για την οικονομία

Καθώς υπάρχει ακόμα περιθώριο για ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης μέσα από στοχευμένη εξάπλωση των ηλεκτρονικών πληρωμών, στη μελέτη προτείνονται περαιτέρω σχετικά μέτρα πολιτικής. Ενδεικτικά, συμπληρωματικά μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση είναι η άμεση επιστροφή στον καταναλωτή (cashback) ενός ποσοστού επί της αξίας στοχευμένων συναλλαγών με ηλεκτρονικά μέσα, η επέκταση του μηχανισμού κινήτρων και αντι-κινήτρων για ηλεκτρονικές πληρωμές (B2C και B2B) στην πλευρά των επαγγελματιών, η σύνδεση μέρους των εκπιπτόμενων δαπανών των αυτοαπασχολούμενων με τον ψηφιακό τρόπο πληρωμής τους, καθώς και η στόχευση της λοταρίας σε συναλλαγές με υψηλό ρίσκο φοροδιαφυγής.

ΙΟΒΕ: Ο επόμενος μήνας, με την εορταστική περίοδο, ενδεχομένως να δώσει έναν πιο σαφή τόνο
Σύμφωνα με την έκθεση, το μοτίβο των μικρών διακυμάνσεων «μπορεί να αναγνωστεί θετικά» ως ένδειξη ομαλότητας για την οικονομία. Παράλληλα, φαίνεται πως βραχυπρόθεσμα μέτρα οικονομικής πολιτικής δεν επηρεάζουν ουσιαστικά τις προσδοκίες, οι οποίες διαμορφώνονται περισσότερο από μακροπρόθεσμες τάσεις. Η εορταστική περίοδος του Δεκεμβρίου ενδέχεται να δώσει πιο καθαρό σήμα για το Λιανικό Εμπόριο και την καταναλωτική εμπιστοσύνη, ενώ θα καθορίσει και τη συνολική τάση της χρονιάς.

Αναλυτικότερα ανά τομέα:

• Βιομηχανία:
Το ήπια αρνητικό ισοζύγιο στις εκτιμήσεις για παραγγελίες και τρέχουσα ζήτηση παρέμεινε στα επίπεδα του Οκτωβρίου. Το θετικό ισοζύγιο στις προβλέψεις για την παραγωγή των επόμενων μηνών περιορίστηκε οριακά, ενώ τα αποθέματα ενισχύθηκαν ελαφρά.

• Κατασκευές:
Οι αρνητικές προβλέψεις για το πρόγραμμα εργασιών βελτιώθηκαν ήπια, αν και παραμένουν αρνητικές. Παράλληλα, οι θετικές προβλέψεις για την απασχόληση ενισχύθηκαν οριακά.

• Λιανικό Εμπόριο:
Οι ήπια θετικές εκτιμήσεις για τις τρέχουσες πωλήσεις ενισχύθηκαν σημαντικά. Τα αποθέματα αυξήθηκαν ελαφρά, ενώ οι προβλέψεις για τη βραχυπρόθεσμη πορεία των πωλήσεων βελτιώθηκαν ήπια.

• Υπηρεσίες:
Οι θετικές εκτιμήσεις για την τρέχουσα κατάσταση των επιχειρήσεων εξασθένισαν ελαφρά, όπως και οι εκτιμήσεις για την τρέχουσα ζήτηση. Υποχώρησαν επίσης οι προβλέψεις για τη βραχυπρόθεσμη εξέλιξη της ζήτησης.

• Καταναλωτική Εμπιστοσύνη:
Οι αρνητικές προβλέψεις των νοικοκυριών για την οικονομική κατάσταση της χώρας βελτιώθηκαν, ενώ αντίθετα επιδεινώθηκαν οι προβλέψεις για τη δική τους οικονομική κατάσταση. Παράλληλα, υποχώρησαν σημαντικά οι εκτιμήσεις για μείζονες αγορές, ενώ η πρόθεση αποταμίευσης εξασθένισε ήπια.

Αντίθετα, η πρόθεση για μείζονες αγορές ενισχύεται με την αποταμίευση ωστόσο να εξασθενεί ελαφρά. Στις χαμηλότερες θέσεις αυτής της κατάταξης, για τέταρτη φορά μέσα στο 2025 βρίσκεται η Μάλτα (+4,3) με την θετική τιμή του δείκτη καταναλωτικής εμπιστοσύνης να συνεπάγεται ουσιαστικά αισιοδοξία από τους καταναλωτές της χώρας. Οι μέσοι ευρωπαϊκοί δείκτες διαμορφώθηκαν στις -13,5 μονάδες στην ΕΕ και στις -14,2 μονάδες στην Ευρωζώνη.

Επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης

Οι αρνητικές εκτιμήσεις των καταναλωτών για την οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού τους, τους προηγούμενους 12 μήνες, ενισχύθηκαν ήπια στις -50,1 (από -49,9) μονάδες. Το 65% των νοικοκυριών εκτίμησε ελαφρά ή αισθητή επιδείνωση της οικονομικής του κατάστασης, ενώ το 2% θεωρεί πως επήλθε μικρή βελτίωση. Οι αντίστοιχοι δείκτες σε ΕΕ και Ευρωζώνη διαμορφώθηκαν στις -10,8 μονάδες.

Πιο απαισιόδοξες οι προβλέψεις

Οι αρνητικές προβλέψεις των καταναλωτών για την οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού τους, τους προσεχείς 12 μήνες, εντάθηκαν τον Οκτώβριο στις -44,2 (από -39,8). Το 58% (από 54%) των νοικοκυριών αναμένει ελαφρά ή αισθητή επιδείνωση της οικονομικής του κατάστασης, ενώ το 6% προβλέπει μικρή βελτίωση. Οι δείκτες σε ΕΕ και Ευρωζώνη διαμορφώθηκαν στις -4,1 και -4,3 μονάδες αντίστοιχα.

Η πρόθεση για αγορές

Η πρόθεση των καταναλωτών για σημαντικές αγορές τους προσεχείς 12 μήνες (επίπλων, ηλεκτρικών συσκευών κ.λπ.) ενισχύθηκε ήπια με το σχετικό δείκτη να διαμορφώνεται στις -41,6 (από -46,3) μονάδες. Το 51% (από 53%) των καταναλωτών προέβλεψε ότι θα προβεί σε λιγότερες
ή πολύ λιγότερες δαπάνες, ενώ το 6% (από 4%) αναμένει το αντίθετο. Οι ευρωπαϊκοί δείκτες διαμορφώθηκαν στις -13,8 μονάδες στην ΕΕ και στις -14,7 μονάδες στην Ευρωζώνη.

Απίθανη η αποταμίευση

Ο δείκτης της πρόθεσης για αποταμίευση τους προσεχείς 12 μήνες υποχώρησε ελαφρά στις –67,5 μονάδες από -65,9 τον Σεπτέμβριο. Το 84% των νοικοκυριών δεν θεωρεί πιθανή την αποταμίευση στο επόμενο 12μηνο, ενώ το 15% τη θεωρεί πιθανή ή πολύ πιθανή. Οι σχετικοί δείκτες
διαμορφώθηκαν στις +9,0 μονάδες στην ΕΕ και στις +9,6 στην Ευρωζώνη.

«Βλέπουν» άνοδο τιμών

Ο θετικός δείκτης για τις προβλέψεις μεταβολών στις τιμές τους προσεχείς 12 μήνες κλιμακώθηκε ήπια τον Οκτώβριο και διαμορφώθηκε στις +36,0 μονάδες, έναντι +34,7 μονάδων τον Σεπτέμβριο. Το 64% (από 61%) των νοικοκυριών προέβλεψε άνοδο τιμών με τον ίδιο ή ταχύτερο ρυθμό και το 12% αναμένει σταθερότητα. Οι σχετικοί δείκτες σε ΕΕ και Ευρωζώνη διαμορφώθηκαν στις +22,5 και +21,9 μονάδες αντίστοιχα.

Το 60% «μόλις τα βγάζει πέρα»

Σχετικά με τις εκτιμήσεις για την τρέχουσα οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού, το ποσοστό των καταναλωτών που δηλώνει ότι «μόλις τα βγάζει πέρα» διαμορφώθηκε στο 60% (από 65%), ενώ στο 9% διατηρήθηκε το ποσοστό όσων αναφέρουν ότι αντλούν από τις αποταμιεύσεις τους. Οι καταναλωτές που δήλωσαν ότι αποταμιεύουν λίγο ή πολύ αποτελούν 24% του συνόλου, ενώ το ποσοστό όσων δήλωσαν ότι «έχουν χρεωθεί» διαμορφώθηκε στο 7% από 6% τον προηγούμενο μήνα.

Αβεβαιότητα για το αύριο

Στο ερώτημα το οποίο αξιολογεί το βαθμό αβεβαιότητας των νοικοκυριών ως προς τις μελλοντικές οικονομικές εξελίξεις, το 59,4% έκρινε τον Οκτώβριο ότι η οικονομική κατάστασή του μπορεί να προβλεφθεί δύσκολα ή σχετικά δύσκολα, από 58,1% τον προηγούμενο μήνα.

Πρόδρομοι δείκτες

Το ΙΟΒΕ τον Οκτώβριο εξετάζει σε τριμηνιαία βάση στην έρευνα καταναλωτών τρία πρόσθετα ζητήματα, τα οποία εξειδικεύουν περισσότερο την πρόθεση για μείζονες αγορές διαρκών καταναλωτικών αγαθών (αυτοκίνητο, κατοικία) και έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως πρόδρομοι δείκτες για την ιδιωτική κατανάλωση.

Ειδικότερα, μικρή βελτίωση σημειώθηκε στην πρόθεση για αγορά ή κατασκευή κατοικίας εντός των επόμενων 12 μηνών, με το σχετικό δείκτη να διαμορφώνεται στις -93,4 (από -94,8) μονάδες, ισοζύγιο επίσης αρκετά χειρότερο από τους αντίστοιχους ευρωπαϊκούς δείκτες, καθώς
αυτός διαμορφώθηκε στην ΕΕ στις -77,7 (από -77,9) και στην Ευρωζώνη στις -78,8 μονάδες (από -79,0). Το 2,5% των νοικοκυριών εγχωρίως δηλώνει ότι ίσως να προβεί σε αγορά ή κατασκευή κατοικίας τον επόμενο χρόνο.

Παράλληλα, μικρή υποχώρηση καταγράφηκε στο δείκτη της πρόθεσης πραγματοποίησης σημαντικών δαπανών για βελτίωση/ανανέωση της κατοικίας εντός των επόμενων 12 μηνών, ο οποίος διαμορφώθηκε τον Οκτώβριο στις -77,7 (από -74,6) μονάδες. Οι ευρωπαϊκοί δείκτες διαμορφώθηκαν στις -47,2 (από -46,8) μονάδες και στις -49,6 (από – 49,1) μονάδες στην Ευρωζώνη.

Το ποσοστό των νοικοκυριών στην Ελλάδα που στην ΕΕ δηλώνει ότι είναι αρκετά ή πολύ πιθανό να πραγματοποιήσει σημαντικές δαπάνες αυτού του είδους εντός ενός έτους διαμορφώθηκε στο 9,2% από 11,2% το προηγούμενο τρίμηνο.