«Θα δούμε τι θα γίνει. Νομίζω ότι υπάρχουν καλές πιθανότητες να γίνει κάτι», είπε ο αρχηγός του αμερικανικού κράτους σε δημοσιογράφους στο προεδρικό αεροσκάφος, προτού αναφερθεί στο Μίσιγκαν (βόρεια) σε πιθανή προσεχή συνεννόηση.

«Αυτή τη στιγμή, μας μιλούν για το κλείσιμο συμφωνίας», υποστήριξε, χωρίς να υπεισέλθει σε λεπτομέρειες.

Στην άλλη πλευρά, ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγαεΐ τόνισε πως «αυτή τη στιγμή» το Ιράν δεν διεξάγει «καμιά διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ».

Εναλλάσσοντας όπως συνηθίζει καυτό και παγωμένο, ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε ταυτόχρονα να διατάξει να ξαναρχίσει να βομβαρδίζεται το Ιράν σε περίπτωση αποτυχίας των συνομιλιών, παραμερίζοντας τις ανησυχίες για την ενδεχόμενη έλλειψη πυρομαχικών για τα αμερικανικά συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας που ανέδειξαν διάφορα μέσα ενημέρωσης, όπως για παράδειγμα δημοσίευμα της εφημερίδας New York Times.

Έπειτα από 15 ημέρες ανταλλαγών πληγμάτων, τα οποία έκαναν κομμάτια την καταρχήν συμφωνία --το «μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ»--, κείμενο που υπογράφτηκε στα μέσα Ιουνίου κι υποτίθεται πως θα οδηγούσε στον τερματισμό του πολέμου, οι εχθροπραξίες ανεστάλησαν το Σάββατο.

Μολονότι τα όπλα σιγούν στο κυριότερο μέτωπο του πολέμου, που ξέσπασε πριν από ακριβώς έξι μήνες, την 28η Φεβρουαρίου, με την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η Σαουδική Αραβία, βασικός σύμμαχος της Ουάσιγκτον στην περιοχή, ανακοίνωσε χθες πως αναχαίτισε επίθεση με drones που εξαπολύθηκε από το έδαφος του Ιράκ.

Το Ριάντ την πρόσαψε σε «τρομοκρατικές παραστρατιωτικές οργανώσεις υποστηριζόμενες από το Ιράν», μολονότι δεν υπήρξε ανάληψη ευθύνης.

«Ευαίσθητοι» στόχοι

Αφού η Σαουδική Αραβία απαίτησε η Βαγδάτη να «λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για να εμποδίζει να χρησιμοποιείται η επικράτειά της ως ορμητήριο επιθέσεων», η κυβέρνηση του Ιράκ ανακοίνωσε πως διενεργείται έρευνα.

Το ουαχαμπιτικό βασίλειο και άλλες μοναρχίες του Κόλπου επέρριπταν την ευθύνη για τις επιθέσεις αυτές σε ιρακινές σιιτικές ένοπλες οργανώσεις προσκείμενες στην Τεχεράνη κατά την προηγούμενη φάση του πολέμου, ωστόσο οι παρατάξεις αυτές δεν έχουν αναλάβει την ευθύνη για κανένα πλήγμα αφού ξανάρχισαν οι εχθροπραξίες στην αρχή του μήνα.

Στην Υεμένη, η Ανσαραλά, κίνημα ανταρτών γνωστότερο στη Δύση με το επώνυμο της οικογένειας των ηγετών του, των Χούθι, ανακοίνωσε πως «έπληξε» με drones «ευαίσθητους στόχους» και «εγκαταστάσεις εμπλεκόμενες στις παραδόσεις και στις μεταφορές αργού» της Σαουδικής Αραβίας κοντά στη Γιάνμπου, λιμάνι στην Ερυθρά θάλασσα όπου καταλήγει πετρελαιαγωγός του βασιλείου.

Το Ριάντ --ο βασικός υποστηρικτής της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης-- κι οι Χούθι ξανάρχισαν την 13η Ιουλίου τις εχθροπραξίες τους, έπειτα από τέσσερα χρόνια ανακωχής. Το κίνημα των υεμενιτών ανταρτών ανακοίνωσε την 20ή Ιουλίου πως θα σταματά στο εξής την κίνηση στην Ερυθρά θάλασσα και στον Κόλπο του Άντεν οποιουδήποτε πλοίου της Σαουδικής Αραβίας, του μεγαλύτερου εξαγωγέα πετρελαίου στον κόσμο.

Ανακούφιση στις αγορές

Στην Τεχεράνη, ο εκπρόσωπος της ιρανικής διπλωματίας Μπαγαεΐ είπε πως η Ουάσιγκτον δεν είχε καμιά εμπλοκή στις πρόσφατες συνομιλίες με το σουλτανάτο του Ομάν για τη διαχείριση του στενού του Ορμούζ --που έκλεισε εκ νέου το Ιράν--, από το οποίο διερχόταν προτού ξεσπάσει ο πόλεμος περί το 20% του πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου που καταναλώνονται σε παγκόσμια κλίμακα.

Οι αμερικανοϊρανικές εχθροπραξίες ξανάρχισαν την 7η Ιουλίου, με έναυσμα τις εντάσεις για τη θαλάσσια οδό αυτή στρατηγικής σημασίας. Οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις ανακοίνωσαν πως έπληξαν εκατοντάδες στρατιωτικούς στόχους, οι ιρανικές εξαπέλυσαν πυραύλους και drones εναντίον μοναρχιών της περιοχής, συμμάχων της Ουάσιγκτον, βάζοντας κυρίως στο στόχαστρο αμερικανικές βάσεις στα εδάφη τους.

Η Τεχεράνη επιμένει να διατηρήσει τον έλεγχο του στενού κι εννοεί να προχωρήσει στην επιβολή τέλους διέλευσης, παρότι η Ουάσιγκτον απορρίπτει κάθε τέτοιο ενδεχόμενο. Σύμφωνα με την κρατική τηλεόραση, το ναυτικό των Φρουρών της Επανάστασης εμπόδισε χθες Δευτέρα έξι εμπορικά πλοία να διασχίσουν το στενό, καθώς ακολουθούσαν μη εγκεκριμένη πορεία.

Σε αντίποινα, ο αμερικανικός στρατός επιβάλλει εκ νέου από τα μέσα του μήνα αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών στον Κόλπο.

Οι ΗΠΑ «απείλησαν κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριών ημερών» διάφορα πλοία στην περιοχή, κατήγγειλε η διοίκηση Χαράμ αλ Ανμπιγιά των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων, διαμηνύοντας πως θα ανταποδώσει την ενέργεια αυτή, στην οποία βλέπει «επέκταση του πολέμου».

Παρά τις απειλές αυτές και τα κλεισίματα των στενών, η τιμή του βαρελιού του Μπρεντ Βόρειας Θάλασσας, ποικιλίας αργού αναφοράς διεθνώς, υποχώρησε χθες Δευτέρα περί τα 90 δολάρια (-11%), εξέλιξη που ερμηνεύεται ως ένδειξη της αισιοδοξίας παραγόντων των αγορών.

Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος αναμένεται σήμερα στον Λευκό Οίκο για την πρώτη του συνάντηση με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τραμπ αφότου ξέσπασε ο πόλεμος την 28η Φεβρουαρίου, με φόντο διάφορες εντάσεις ανάμεσά τους, διαβεβαίωσε προχθές Κυριακή πως «υποστηρίζει πλήρως τις προσπάθειες» του ρεπουμπλικάνου να βάλει τέλος στις υποτιθέμενες φιλοδοξίες της Τεχεράνης να αποκτήσει πυρηνικό οπλοστάσιο -- το Ιράν διαψεύδει εδώ και δεκαετίες πως έχει τέτοια πρόθεση. «Αν μπορούσαμε να καταλήξουμε σε αυτό χωρίς μάχες υψηλής έντασης, θα ήταν καλό», δήλωσε στο Fox News.

Σε συνέντευξή του στο Reuters, ο Γκιλ προειδοποίησε ότι το δυσμενέστερο σενάριο που είχε επεξεργαστεί η Παγκόσμια Τράπεζα στις προβλέψεις του Ιουνίου έχει πλέον σχεδόν υλοποιηθεί, καθώς οι εχθροπραξίες όχι μόνο δεν αποκλιμακώθηκαν, αλλά κλιμακώθηκαν σημαντικά μετά την κατάρρευση της εκεχειρίας του Απριλίου.

Ανάπτυξη μόλις 1,3% και πληθωρισμός στο 4,5%

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας, εάν η σύγκρουση παραταθεί για έξι μήνες ή περισσότερο, η παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη θα μπορούσε να περιοριστεί μόλις στο 1,3%, από 2,9% το 2025, ενώ ο παγκόσμιος πληθωρισμός θα εκτιναχθεί στο 4,5%.

Ο Γκιλ τόνισε ότι η νέα γεωπολιτική κρίση δεν επηρεάζει μόνο τις τιμές της ενέργειας, αλλά δημιουργεί ένα ευρύτερο κύμα πληθωριστικών πιέσεων που ενδέχεται να αναγκάσει τις κεντρικές τράπεζες να προχωρήσουν σε νέες αυξήσεις επιτοκίων.

Πλήγμα στις εφοδιαστικές αλυσίδες και στην αγροτική παραγωγή

Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας επισήμανε ότι οι παρατεταμένες συγκρούσεις και οι ζημιές στις πετρελαϊκές υποδομές της Μέσης Ανατολής θα επηρεάσουν σοβαρά τις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πιθανότητα διακοπής των εξαγωγών λιπασμάτων, ηλίου και θείου, πρώτων υλών ζωτικής σημασίας για τη γεωργία, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα άνοδο των τιμών των τροφίμων και σε επιδείνωση της επισιτιστικής ανασφάλειας.

Η σύγκρουση έχει ήδη κλιμακωθεί

Οι δηλώσεις του Γκιλ αποτελούν την πρώτη επίσημη τοποθέτηση υψηλόβαθμου στελέχους της Παγκόσμιας Τράπεζας μετά τη νέα έξαρση της κρίσης στη Μέση Ανατολή.

Όπως σημείωσε, οι αμερικανικές δυνάμεις πραγματοποίησαν επιθέσεις σε στόχους στο νότιο και δυτικό Ιράν, ενώ η Τεχεράνη απάντησε με πλήγματα κατά αμερικανικών εγκαταστάσεων στο Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και την Ιορδανία.

Παράλληλα, η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ έχει διακοπεί εκ νέου, ενώ οι Χούθι της Υεμένης ανακοίνωσαν ναυτικό αποκλεισμό των σαουδαραβικών μεταφορών μέσω του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, δημιουργώντας νέους κινδύνους για το παγκόσμιο εμπόριο και τις αγορές ενέργειας.

Κίνδυνος νέας κρίσης χρέους

Η Παγκόσμια Τράπεζα προειδοποιεί ότι οι χώρες χαμηλού εισοδήματος και οι υπερχρεωμένες οικονομίες θα είναι οι πρώτες που θα δεχθούν τις συνέπειες.

Όπως ανέφερε ο Γκιλ, η άνοδος των επιτοκίων θα αυξήσει σημαντικά το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους, περιορίζοντας τις δημόσιες δαπάνες για υγεία, εκπαίδευση και κοινωνική προστασία.

«Ίσως απέχουμε λίγους μόνο μήνες από αυτή την εξέλιξη», δήλωσε χαρακτηριστικά, εκτιμώντας ότι μόλις ο πληθωρισμός επιταχυνθεί, πολλές υπερχρεωμένες οικονομίες θα αντιμετωπίσουν σοβαρά προβλήματα χρηματοδότησης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, εμφανίζονται ήδη τα πρώτα προειδοποιητικά σημάδια, καθώς αρκετές χώρες έχουν ζητήσει από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αύξηση της χρηματοδότησής τους, ενώ το Πακιστάν αιτήθηκε αυτή την εβδομάδα από τις Ηνωμένες Πολιτείες ειδική διευκόλυνση συναλλάγματος ύψους 10 δισ. δολαρίων.

Το 40% των αναπτυσσόμενων χωρών βρίσκεται σε κίνδυνο χρεοκοπίας

Η έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας του Ιουνίου καταγράφει ότι το 40% των χωρών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, δηλαδή 32 οικονομίες, βρίσκεται ήδη σε κατάσταση χρεοκοπίας ή αντιμετωπίζει υψηλό κίνδυνο αθέτησης των υποχρεώσεών του.

Ο αριθμός αυτός, σύμφωνα με τον Γκιλ, ενδέχεται να αυξηθεί σημαντικά εάν συνεχιστεί η άνοδος των επιτοκίων.

Ο ίδιος χαρακτήρισε την κατάσταση «μια αργή καταστροφή», επισημαίνοντας ότι ακόμη και οι χώρες που θα συνεχίσουν να εξυπηρετούν το χρέος τους θα αναγκαστούν να στερήσουν πολύτιμους πόρους από επενδύσεις σε εκπαίδευση, υγεία και υποδομές, υπονομεύοντας τις μακροπρόθεσμες αναπτυξιακές τους προοπτικές.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, ο μέσος λόγος χρέους προς ΑΕΠ στις αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες διαμορφώθηκε στο 74% το 2025, έναντι περίπου 50%-55% πριν από την πανδημία, ενώ στις χώρες χαμηλού εισοδήματος ανήλθε στο 67%, από περίπου 40%.
Ο Γκιλ εκτίμησε ότι σε ορισμένες περιπτώσεις θα απαιτηθούν ακόμη και στοχευμένες διαγραφές χρέους.

Οι μεγάλες οικονομίες αντέχουν – Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ευκαιρία

Παρά τις ανησυχίες, ο επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας σημείωσε ότι οι μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα και η Ινδία, εμφανίζονται μέχρι στιγμής πιο ανθεκτικές στις επιπτώσεις του πολέμου, καθώς διαθέτουν διαφορετικές πηγές στήριξης της οικονομικής τους δραστηριότητας.

Την ίδια στιγμή, εμφανίστηκε αισιόδοξος για τις μακροπρόθεσμες προοπτικές των αναπτυσσόμενων χωρών λόγω της τεχνητής νοημοσύνης.

Όπως ανέφερε, νέα ανάλυση της Παγκόσμιας Τράπεζας δείχνει ότι μόλις 10% του πληθυσμού στις φτωχότερες χώρες κινδυνεύει να επηρεαστεί αρνητικά από την εξάπλωση της AI, έναντι 30%-40% στις ανεπτυγμένες οικονομίες.

«Για τις αναπτυσσόμενες χώρες, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει τεράστιο όφελος», τόνισε ο Γκιλ, εκτιμώντας ότι η νέα τεχνολογία μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την παραγωγικότητα και να συμβάλει στην επαναφορά της παγκόσμιας ανάπτυξης σε υψηλότερα επίπεδα, αν και αυτό δύσκολα θα συμβεί μέσα στην τρέχουσα δεκαετία.

Η αρχική συμφωνία-πλαίσιο που συνήφθη μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών για τον τερματισμό του πολέμου προέβλεπε ότι τα εμπορικά πλοία θα μπορούν να διέρχονται από τα Στενά δωρεάν για 60 ημέρες, αλλά η αβεβαιότητα παραμένει για το τι θα συμβεί μετά την προθεσμία αυτή.

«Ειδικό καθεστώς» για τις χώρες που στήριξαν την Τεχεράνη

Ο Ιρανός πρέσβης Αμπντολρεζά Ραχμανί Φαζλί δήλωσε στο Φόρουμ για την Παγκόσμια Ειρήνη, στο Πεκίνο, ότι η χώρα του επεξεργάζεται “σε συνεργασία και σύμπραξη” με το Ομάν “νέες ρυθμίσεις” για αυτήν τη στρατηγική θαλάσσια οδό, βασικό σημείο διέλευσης για το παγκόσμιο εμπόριο υδρογονανθράκων.

“Ως χώρα για την οποία τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μέρος των χωρικών μας υδάτων, θα επιβάλουμε σίγουρα τέλος για τις παρεχόμενες υπηρεσίες” δήλωσε ο πρέσβης, σύμφωνα με μεταφρασμένες δηλώσεις του, επιμένοντας παράλληλα ότι αυτό δεν θα είναι “διόδια”.

“Οι νέες αυτές ρυθμίσεις θα αφορούν την εγγύηση της ασφάλειας της διέλευσης μέσω των Στενών του Ορμούζ, την παρακολούθηση της διέλευσης των πλοίων καθώς και τον συνυπολογισμό των περιβαλλοντικών συνεπειών του μεγάλου αριθμού πλοίων” που περνούν από εκεί, πρόσθεσε.

“Θα εξετάσουμε σίγουρα μια ειδική μεταχείριση για τις χώρες που ήταν φιλικές και στάθηκαν ιδιαιτέρως στο πλευρό μας στις δύσκολες στιγμές”, συνέχισε.

Σε καιρό ειρήνης, το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία αποκλείστηκαν σε μεγάλο βαθμό μετά την έναρξη των ισραηλινοαμερικανικών πληγμάτων στις 28 Φεβρουαρίου, μια εξέλιξη που οδήγησε στην αύξηση των τιμών της ενέργειας.

Το Ιράν ήρε τον αποκλεισμό του στα Στενά του Ορμούζ στον απόηχο της υπογραφής ενός μνημονίου συνεννόησης με τις Ηνωμένες Πολιτείες στις 17 Ιουνίου. Οι διαπραγματεύσεις για μια μόνιμη διευθέτηση της σύγκρουσης συνεχίζονται.

Το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, που υπεγράφη από τον Ντόναλντ Τραμπ στις Βερσαλλίες στις 17 Ιουνίου, προβλέπει περίοδο 60 ημερών για διαπραγματεύσεις με στόχο μια οριστική συμφωνία. Παράλληλα, περιλαμβάνει σημαντικά κίνητρα για την Τεχεράνη, τα οποία θα μπορούσαν να φτάσουν ακόμη και τα 300 δισ. δολάρια σε επενδύσεις, εφόσον το Ιράν συνεργαστεί. Ωστόσο, το ύψος και οι όροι αυτής της στήριξης ενδέχεται να εξελιχθούν σε βασικό σημείο αντιπαράθεσης.

Για τους απλούς πολίτες, οι συνέπειες του πολέμου είναι ήδη οδυνηρές, σημειώνει ο Economist. Τον περασμένο μήνα ο πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 84% σε ετήσια βάση, υπερδιπλάσιος σε σχέση με τον Ιανουάριο. Ακόμη χειρότερη είναι η εικόνα στα τρόφιμα, όπου ο πληθωρισμός έφτασε το 131%.

Σημαντικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη έχει διαδραματίσει και ο αποκλεισμός των εισαγωγών. Περίπου 3.000 εμπορευματοκιβώτια με προορισμό το Ιράν παραμένουν ακινητοποιημένα σε λιμάνια του Πακιστάν από τα μέσα Απριλίου, ενώ οι αποστολές σιτηρών προς το λιμάνι Μπαντάρ Ιμάμ Χομεϊνί, τον βασικό κόμβο εισαγωγής αγροτικών προϊόντων της χώρας, έχουν μειωθεί κατά 40%.

Η οικονομική πίεση είναι τόσο μεγάλη ώστε πολλά νοικοκυριά αγοράζουν πλέον κρέας και ψωμί με δόσεις. Ο υφυπουργός Εργασίας Γκολάμ-Χοσεΐν Μοχαμαντί δήλωσε ότι έως και δύο εκατομμύρια άνθρωποι έχουν χάσει τη δουλειά τους, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 7% του εργατικού δυναμικού.

Στις 18 Μαΐου, η οικονομική εφημερίδα Donya-e Eqtesad ανέφερε ότι οι αιτήσεις για κάθε διαθέσιμη θέση εργασίας μέσω της πλατφόρμας JobVision διπλασιάστηκαν, φτάνοντας κατά μέσο όρο τις 360 ανά αγγελία.

Στα τέλη Μαΐου, ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν παραδέχθηκε ενώπιον επιχειρηματιών στην Τεχεράνη ότι «το βασικό πεδίο αντιπαράθεσης σήμερα είναι η οικονομία και το βιοτικό επίπεδο των πολιτών».

Οι ζημιές από τον πόλεμο και τα λάθη του καθεστώτος

Μέρος της ζημιάς προήλθε από τις ίδιες τις αποφάσεις του καθεστώτος. Τον Ιανουάριο, στη διάρκεια των διαδηλώσεων, οι αρχές περιόρισαν σημαντικά την πρόσβαση στο παγκόσμιο διαδίκτυο και άρχισαν να την αποκαθιστούν μόνο τον Μάιο.

Η Digikala, η μεγαλύτερη πλατφόρμα ηλεκτρονικού εμπορίου του Ιράν, αναγκάστηκε να απολύσει το 3% του προσωπικού της.

Ωστόσο, η μεγαλύτερη καταστροφή προήλθε από τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις σε εργοστάσια, διυλιστήρια, χαλυβουργίες και, πιο πρόσφατα, στο μεγαλύτερο πετροχημικό συγκρότημα της χώρας.

Από τότε που το Ισραήλ έπληξε την εγκατάσταση τον Απρίλιο, το Ιράν έχει αναστείλει τις εξαγωγές πετροχημικών προϊόντων, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τρίτο των μη πετρελαϊκών εξαγωγών της χώρας.

Η εταιρεία συμβούλων Rystad Energy εκτιμά ότι μόνο η αποκατάσταση των ενεργειακών εγκαταστάσεων μπορεί να κοστίσει έως και 19 δισ. δολάρια.

Το αμερικανικό think tank Foundation for the Defense of Democracies ανεβάζει τον συνολικό λογαριασμό στα 144 δισ. δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο μισό ΑΕΠ του Ιράν.

Η άρση του αποκλεισμού είναι το πρώτο βήμα

Μετά την υπογραφή του μνημονίου, οι ΗΠΑ αναμένεται να τερματίσουν τον ναυτικό αποκλεισμό και να προχωρήσουν σε μερική άρση κυρώσεων.

Η άρση του αποκλεισμού θεωρείται ζωτικής σημασίας, καθώς έχει πλήξει καίρια τις εξαγωγές πετρελαίου και είχε σχεδιαστεί για να στερήσει από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης, την ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη του Ιράν, μία από τις βασικές πηγές χρηματοδότησής τους.

Σύμφωνα με τη Vortexa, οι ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου υποχώρησαν τον Μάιο στα 209.000 βαρέλια ημερησίως, σημειώνοντας πτώση 84% σε σχέση με τον Απρίλιο.

Λίγο πριν από τη συμφωνία, οι διαθέσιμες εγκαταστάσεις αποθήκευσης αργού πετρελαίου είχαν γεμίσει κατά 83%, σύμφωνα με τα στοιχεία της Kpler.

Οι φορτώσεις δεξαμενόπλοιων στη νήσο Χαργκ, τον βασικό εξαγωγικό κόμβο της χώρας, είχαν μειωθεί σημαντικά, αλλά αναμένεται να επανεκκινήσουν σύντομα.

Το μνημόνιο προβλέπει επίσης χαλάρωση των κυρώσεων στις εξαγωγές πετρελαίου. Αν και απαγορεύει στο Ιράν να επιβάλλει τέλη διέλευσης στα πλοία που περνούν από τα Στενά του Ορμούζ για διάστημα 60 ημερών, η Τεχεράνη εξακολουθεί να επιδιώκει την επιβολή χρεώσεων μέσω άλλων μηχανισμών, παρουσιάζοντάς τες ως τέλη παροχής υπηρεσιών.

Το δέλεαρ των 300 δισ. δολαρίων

Το μεγαλύτερο όφελος για την Τεχεράνη θα μπορούσε να είναι ένα επενδυτικό πακέτο ύψους 300 δισ. δολαρίων για την ανασυγκρότηση της οικονομίας — ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο ετήσιο ΑΕΠ της χώρας.

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι πρόκειται για «κάτι στο οποίο θα μπορούσε να αποκτήσει πρόσβαση το Ιράν» εφόσον οι συνομιλίες εξελιχθούν σύμφωνα με τις αμερικανικές προσδοκίες. Η προοπτική αυτή ενίσχυσε το ιρανικό νόμισμα, με το ριάλ να ανακάμπτει μετά από απώλειες που είχαν φτάσει το ένα τέταρτο της αξίας του στη μαύρη αγορά μέσα στο 2026.

Ωστόσο, στις 17 Ιουνίου ο Τραμπ διέψευσε ότι οι ΗΠΑ θα συμμετάσχουν στη χρηματοδότηση του σχεδίου, προσθέτοντας ότι δεν έχει ζητήσει από τα κράτη του Κόλπου να δημιουργήσουν σχετικό ταμείο. Η πρόταση θυμίζει έντονα την επιχειρηματική προσέγγιση του Τραμπ: πρώτα να κινηθούν κεφάλαια και επενδύσεις και στη συνέχεια να λυθούν τα υπόλοιπα προβλήματα.

Στην πράξη όμως, για να εξεταστούν τέτοιου μεγέθους επενδύσεις, θα απαιτηθεί ουσιαστική άρση των κυρώσεων που εδώ και χρόνια αποθαρρύνουν τους ξένους επενδυτές.

Παράλληλα, μια τέτοια εξέλιξη αναμένεται να συναντήσει σφοδρές αντιδράσεις στις ΗΠΑ. Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκρέιαμ παρομοίασε την ιδέα με «ένα Σχέδιο Μάρσαλ για τη Γερμανία ενώ οι Ναζί παραμένουν στην εξουσία».

Οι μεγάλοι κερδισμένοι ίσως να μην είναι οι πολίτες

Ο Τραμπ θα χρειαστεί να κινηθεί προσεκτικά. Μεγάλο μέρος της ιρανικής βιομηχανίας βρίσκεται υπό τον έλεγχο των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, γεγονός που σημαίνει ότι μια μεγάλης κλίμακας οικονομική στήριξη θα απαιτούσε ουσιαστικά χαλάρωση των κυρώσεων απέναντι στην πιο σκληροπυρηνική και ισχυρή πτέρυγα του καθεστώτος.

Ακόμη και πολύ πιο περιορισμένες παραχωρήσεις είχαν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στους Ρεπουμπλικανούς κατά τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα.

Το καθεστώς της Τεχεράνης μπορεί τελικά να αποκομίσει σημαντικά οφέλη από τη συμφωνία με τον Τραμπ. Ωστόσο, οι περισσότεροι Ιρανοί πολίτες, που έχουν ήδη υποστεί τις βαρύτερες συνέπειες της κρίσης, είναι αμφίβολο αν θα δουν σύντομα ουσιαστική βελτίωση στην καθημερινότητά τους.

Ο πρώτος γύρος συνομιλιών ολοκληρώθηκε τη Δευτέρα στο Buergenstock, το ελβετικό ορεινό θέρετρο που ανήκει στο Κατάρ, σε κλίμα υψηλής έντασης. Η διαδικασία είχε ξεκινήσει υπό τη σκιά της ανακοίνωσης της Τεχεράνης ότι έκλεισε εκ νέου τα Στενά του Ορμούζ, αλλά και των νέων απειλών του Ντόναλντ Τραμπ για επανάληψη των αμερικανικών επιθέσεων κατά του Ιράν.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ, οι τεχνικές συνομιλίες θα συνεχιστούν καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας, με στόχο να αποσαφηνιστούν οι όροι εφαρμογής του μνημονίου κατανόησης που είχε υπογραφεί την προηγούμενη εβδομάδα. Τα μέρη συμφώνησαν στη δημιουργία μηχανισμού για τον τερματισμό των εχθροπραξιών στον Λίβανο, καθώς και σε ειδική γραμμή επικοινωνίας για τη διασφάλιση της ασφαλούς διέλευσης εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ.

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς είχε ξεκινήσει τις συνομιλίες με Ιρανούς αξιωματούχους την Κυριακή, στο πλαίσιο της προσπάθειας παράτασης της εύθραυστης εκεχειρίας που είχε τεθεί σε ισχύ τον Απρίλιο για τουλάχιστον 60 ακόμη ημέρες. Οι συζητήσεις συνεχίστηκαν μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες της Δευτέρας, ενώ σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, οι συνομιλίες υψηλού επιπέδου αναμένεται να ολοκληρωθούν άμεσα, με το τεχνικό προσωπικό να παραμένει στην Ελβετία για περαιτέρω διαπραγματεύσεις.

Από την πλευρά του Ιράν, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί έκανε λόγο για «σημαντική πρόοδο», υποστηρίζοντας ότι η Τεχεράνη εξασφάλισε εξαιρέσεις για τις εξαγωγές πετρελαίου και πετροχημικών προϊόντων, αποδέσμευση μέρους των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της και έναρξη σχεδίου ανασυγκρότησης και ανάπτυξης της χώρας. Σε ανάρτησή του στο X, απέδωσε την πρόοδο στην «ακαταπόνητη μεσολάβηση» του Πακιστάν και του Κατάρ.

Ωστόσο, το κλίμα παραμένει εύθραυστο. Λίγο πριν από την έναρξη των συνομιλιών, το Fox News μετέδωσε ότι ο Τραμπ προειδοποίησε τους Ιρανούς πως «δεν θα έχετε χώρα» εάν επιχειρήσουν να κλείσουν εκ νέου τα Στενά του Ορμούζ. Ο ίδιος επανέφερε και την απειλή ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να αναλάβουν τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού και να επιβάλουν δικό τους τέλος διέλευσης.

Οι δύο πλευρές εμφανίζονται, πάντως, να δίνουν διαφορετικές εκδοχές για το περιεχόμενο των συνομιλιών. Το ιρανικό Tasnim μετέδωσε ότι η ιρανική αντιπροσωπεία αρνήθηκε να επιστρέψει στην αίθουσα των διαπραγματεύσεων μετά τις δημόσιες απειλές Τραμπ, συνεχίζοντας όμως την ανταλλαγή μηνυμάτων μέσω των μεσολαβητών. Αντίθετα, Αμερικανός διπλωμάτης δήλωσε στο Reuters ότι οι Ιρανοί «δεν έφυγαν ποτέ» και ότι οι συζητήσεις συνεχίστηκαν μέχρι αργά τη νύχτα, καλύπτοντας τα Στενά του Ορμούζ, τον Λίβανο, τα πυρηνικά ζητήματα και τις λεπτομέρειες εφαρμογής του μνημονίου.

Κεντρικό «αγκάθι» παραμένει ο Λίβανος. Η συμφωνία προβλέπει την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και τον τερματισμό όλων των εχθροπραξιών, συμπεριλαμβανομένου του μετώπου στον Λίβανο, όπου το Ισραήλ συνεχίζει επιθέσεις, ενώ η Χεζμπολάχ, σύμμαχος του Ιράν, πλήττει ισραηλινούς στόχους. Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ δεν τήρησαν τη δέσμευσή τους να συμβάλουν στον τερματισμό των συγκρούσεων, γεγονός που οδήγησε στην εκ νέου διακοπή της θαλάσσιας κυκλοφορίας μέσω των στενών.

Τα διαθέσιμα ναυτιλιακά στοιχεία δείχνουν ήδη σημαντικό αντίκτυπο. Σύμφωνα με την Kpler, μόλις πέντε πλοία διέπλευσαν την κρίσιμη θαλάσσια δίοδο την Κυριακή, έναντι 26 την προηγούμενη ημέρα, αν και τα στοιχεία ενδέχεται να μην περιλαμβάνουν πλοία που απενεργοποιούν τους πομποδέκτες τους κατά τη διέλευση από τον Κόλπο.

Παρά τις εντάσεις, η Κυριακή φάνηκε να είναι μία από τις πιο ήσυχες ημέρες στον Λίβανο το τελευταίο διάστημα, χωρίς αναφορές για σοβαρά επεισόδια μέχρι το βράδυ. Δημοσιογράφοι του Reuters στο νότιο Λίβανο κατέγραψαν αυξημένη επιστροφή κατοίκων στα σπίτια τους, στοιχείο που δείχνει ότι, έστω και προσωρινά, οι προσδοκίες αποκλιμάκωσης έχουν αρχίσει να επηρεάζουν την κατάσταση επί του πεδίου.

Οι επόμενες ημέρες θεωρούνται κρίσιμες, καθώς θα φανεί εάν ο οδικός χάρτης των 60 ημερών μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική συμφωνία ή εάν οι αλληλοκατηγορίες, οι απειλές και η αστάθεια στον Λίβανο θα υπονομεύσουν εκ νέου τη διπλωματική διαδικασία.

Σύμφωνα με το προσχέδιο, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη δεσμεύονται για άμεση και μόνιμη παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, καθώς και για αποχή από κάθε απειλή ή χρήση βίας η μία εναντίον της άλλης. Παράλληλα, αναγνωρίζουν την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα των δύο χωρών και δεσμεύονται να μην παρεμβαίνουν στις εσωτερικές τους υποθέσεις.

Το κείμενο ανοίγει τον δρόμο για μια ευρύτερη διαπραγματευτική διαδικασία διάρκειας 60 ημερών, η οποία αναμένεται να ξεκινήσει την Παρασκευή στην Ελβετία.

Τα 14 σημεία

1. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες, μαζί με τους συμμάχους τους στον τρέχοντα πόλεμο, δηλώνουν με την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης τον άμεσο και μόνιμο τερματισμό του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, και δεσμεύονται ότι από εδώ και στο εξής δεν θα προβούν σε καμία εχθρική ενέργεια η μία εναντίον της άλλης και θα απέχουν από την απειλή ή τη χρήση βίας μεταξύ τους. Η τελική συμφωνία θα επιβεβαιώσει τις διατάξεις του παρόντος άρθρου και των υπολοίπων άρθρων.
2. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να σέβονται η μία την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της άλλης και να απέχουν από παρεμβάσεις στις εσωτερικές υποθέσεις της άλλης.
3. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να διαπραγματευθούν και να καταλήξουν σε τελική συμφωνία εντός μέγιστης προθεσμίας 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης κατόπιν αμοιβαίας συναίνεσης.
4. Αμέσως μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό και θα αποτρέψουν οποιαδήποτε παρέμβαση ή παρεμπόδιση εις βάρος της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, αποκαθιστώντας εντός μέγιστου διαστήματος 30 ημερών τη ναυσιπλοΐα στο πλήρες δυναμικό της. Η κίνηση των πλοίων θα είναι ανάλογη του προπολεμικού όγκου κυκλοφορίας από την πλευρά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται επίσης να αποσύρουν τις δυνάμεις τους από τις γύρω περιοχές εντός 30 ημερών μετά την τελική συμφωνία.
5. Με την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα λάβει αμέσως μέτρα ώστε η κίνηση των εμπορικών πλοίων από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν και αντιστρόφως να επανέλθει εντός 30 ημερών στα προπολεμικά επίπεδα, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη απομάκρυνσης τεχνικών εμποδίων και εξουδετέρωσης ναρκών από το Ιράν.
6. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται, μαζί με τους περιφερειακούς εταίρους τους, να καταρτίσουν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, συμφωνημένο και από τις δύο πλευρές, για την αποκατάσταση και την οικονομική ανάπτυξη της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, εξασφαλίζοντας παράλληλα χρηματοδότηση τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων. Ο μηχανισμός εφαρμογής του σχεδίου αυτού, ως μέρος της τελικής συμφωνίας, θα διαμορφωθεί εντός 60 ημερών.
7. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να τερματίσουν, βάσει χρονοδιαγράμματος που θα συμφωνηθεί στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας, κάθε μορφή κυρώσεων που αντιμετωπίζει σήμερα η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και του Συμβουλίου Διοικητών της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA), καθώς και όλων των μονομερών αμερικανικών κυρώσεων, πρωτογενών και δευτερογενών.
8. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν επαναλαμβάνει ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφώνησαν ότι η τύχη του εμπλουτισμένου υλικού, καθώς και όλων των άλλων αμοιβαία συμφωνημένων ζητημάτων που σχετίζονται με τα πυρηνικά, συμπεριλαμβανομένων των πυρηνικών αναγκών του Ιράν, θα αντιμετωπιστούν επαρκώς στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας. Η τελική συμφωνία θα επιβεβαιώσει τις διατάξεις του παρόντος άρθρου.
9. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφωνούν ότι, έως ότου επιτευχθεί τελική συμφωνία, θα διατηρήσουν το υφιστάμενο καθεστώς: το Ιράν θα διατηρήσει την τρέχουσα κατάσταση του πυρηνικού του προγράμματος και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις κατά του Ιράν ούτε θα ενισχύσουν τις δυνάμεις τους στην περιοχή.
10. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται ότι αμέσως μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης και έως την ημερομηνία άρσης των κυρώσεων, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών θα εκδώσει εξαιρέσεις για τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου, πετροχημικών προϊόντων και των παραγώγων τους, καθώς και για όλες τις σχετικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζικών υπηρεσιών, της ασφάλισης, των μεταφορών και συναφών δραστηριοτήτων.
11. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται ότι, υπό το φως της προόδου των διαπραγματεύσεων προς μια τελική συμφωνία, τα παγωμένα ή περιορισμένα κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν θα αποδεσμευθούν και θα καταστούν πλήρως διαθέσιμα. Τα κεφάλαια αυτά, είτε διατηρούνται σε κεντρικό λογαριασμό είτε μεταφερθούν, θα χρησιμοποιούνται για οποιαδήποτε τελική πληρωμή προς δικαιούχο που θα καθορίζει η Κεντρική Τράπεζα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν και θα είναι πλήρως διαθέσιμα προς χρήση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να εκδώσουν όλες τις απαραίτητες άδειες και εγκρίσεις για τον σκοπό αυτό.
12. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφωνούν ότι θα συσταθεί μηχανισμός εφαρμογής για την εποπτεία της επιτυχούς υλοποίησης και της μελλοντικής τήρησης της Τελικής Συμφωνίας.
13. Μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης και μόλις παρασχεθούν διαβεβαιώσεις για την έναρξη εφαρμογής των Άρθρων 4, 5, 10 και 11 του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης, καθώς και για τη συνεχιζόμενη εφαρμογή των μέτρων αυτών, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα εισέλθουν σε διαπραγματεύσεις για την Τελική Συμφωνία αποκλειστικά σε σχέση με τα υπόλοιπα άρθρα.
14. Η τελική συμφωνία θα εγκριθεί μέσω δεσμευτικού ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Στην ίδια ανάρτηση, ο Τραμπ ανέφερε πως αμέσως μετά την υπογραφή της συμφωνίας, τα Στενά του Ορμούζ θα είναι “ανοικτά για όλους”.

Ο Αμερικανός πρόεδρος πρόσθεσε ακόμη: “Σε κατάλληλη στιγμή, όταν όλα θα είναι ήρεμα, θα προχωρήσουμε και θα εξαλείψουμε την πυρηνική σκόνη”, υπογραμμίζοντας την πρόθεσή του για πλήρη σταθεροποίηση της περιοχής.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, μέσω του προσωπικού του λογαριασμού στο Truth Social, χαρακτήρισε την παλαιότερη συμφωνία του Μπαράκ Ομπάμα (JCPOA) ως έναν «εύκολο, όμορφο και στρωμένο δρόμο» που θα επέτρεπε στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα ήδη από την προηγούμενη εξαετία.

Αντίθετα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ παρουσίασε τη δική του επερχόμενη διευθέτηση ως έναν απόλυτο «τοίχο», ο οποίος θα αποκλείσει οριστικά κάθε ενδεχόμενο πυρηνικού εξοπλισμού της Τεχεράνης, είτε μέσω ανάπτυξης, είτε μέσω αγοράς ή οποιασδήποτε άλλης μεθόδου.

Ο Τραμπ υπογράμμισε με έμφαση ότι η επίσημη υπογραφή των εγγράφων έχει προγραμματιστεί για αύριο, Κυριακή, και αμέσως μετά το Στενό του Ορμούζ θα ανοίξει πλήρως για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.

Ο ίδιος ξεκαθάρισε ότι η νέα αυτή σχέση βασίζεται σε εντελώς διαφορετικά θεμέλια, καθώς, σε αντίθεση με τα εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε μετρητά που είχε δώσει η κυβέρνηση Ομπάμα, αυτή τη φορά δεν πρόκειται να ανταλλαγεί ούτε ένα δολάριο.

Στην ανάρτησή του o Ντόναλντ Τραμπ γράφει:

«Η Συμφωνία του Μπαράκ Χουσεΐν Ομπάμα με το Ιράν, η JCPOA, ήταν ένας εύκολος, όμορφος, ομαλός δρόμος προς ένα πυρηνικό όπλο, το οποίο το Ιράν θα είχε πριν από έξι χρόνια και θα το είχε χρησιμοποιήσει προ πολλού. Η Συμφωνία μου με το Ιράν είναι ακριβώς το αντίθετο, ΕΝΑ ΤΕΙΧΟΣ ΓΙΑ ΚΑΝΕΝΑ ΠΥΡΗΝΙΚΟ ΟΠΛΟ!

» Στην πραγματικότητα, δεν θέλουν πλέον πυρηνικά όπλα, ούτε θα έχουν, ούτε μέσω αγοράς, ανάπτυξης ή οποιασδήποτε άλλης μορφής προμήθειας.

» Η Συμφωνία έχει προγραμματιστεί να υπογραφεί αύριο και αμέσως μετά την υπογραφή της, τα Στενά του Ορμούζ θα είναι ΑΝΟΙΧΤΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ.

» Η σχέση μας με το Ιράν είναι πολύ διαφορετική και καλύτερη από ό,τι είχαν οι προηγούμενες κυβερνήσεις. Σε αντίθεση με τις εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε πληρωμές του Ομπάμα προς αυτούς, συμπεριλαμβανομένων 1,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε πράσινο, "ζεστό" χρήμα, τώρα δεν θα ανταλλάξει χέρια.

» Ανυπομονούμε να συνεργαστούμε με το Ιράν και ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, στο μέλλον. Ας ελπίσουμε ότι αυτή η διαδικασία θα εξελιχθεί γρήγορα, εύκολα και ομαλά. Αν όχι, έχουμε την απόλυτη εναλλακτική, ελπίζουμε να μην την ξαναχρησιμοποιήσουμε ποτέ! Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας σε αυτό το θέμα!!! Πρόεδρος ΝΤΟΝΑΛΝΤ ΤΖ. ΤΡΑΜΠ».

Η «πυρηνική σκόνη» και το τελεσίγραφο των B-2

Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί η αναφορά του Αμερικανού προέδρου στον τρόπο με τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες σκοπεύουν να διαχειριστούν το υπάρχον πυρηνικό υλικό της ασιατικής χώρας, χρησιμοποιώντας σκληρή στρατιωτική ορολογία.

Παρά την πολεμική αυτή ρητορική, ο Ντόναλντ Τραμπ εξέφρασε την ελπίδα του για μια μακροχρόνια και ομαλή συνεργασία με το Ιράν και ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, επιθυμώντας η διαδικασία να ολοκληρωθεί γρήγορα και εύκολα.

Ωστόσο, έκλεισε το μήνυμά του στέλνοντας μια ξεκάθαρη προειδοποίηση προς την Τεχεράνη, τονίζοντας ότι εάν τα πράγματα δεν εξελιχθούν ομαλά, η Ουάσιγκτον διατηρεί την «απόλυτη εναλλακτική λύση», εκφράζοντας πάντως την ευχή να μη χρειαστεί να χρησιμοποιηθεί ποτέ ξανά στο μέλλον.

Νωρίτερα, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν είχε δηλώσει ότι μια συμφωνία «δεν ήταν ποτέ πιο κοντά», επιβεβαιώνοντας την αυξανόμενη αισιοδοξία. Ωστόσο, όπως σημειώνει το CNN, ακόμη κι αν υπάρχει λόγος για συγκρατημένη ελπίδα, η συμφωνία δεν αποτελεί ειρηνευτική συνθήκη, αλλά το πρώτο βήμα σε μια μακρά και δύσκολη διαδικασία.

Το περιεχόμενο της ενδιάμεσης συμφωνίας

Η υπό διαπραγμάτευση ενδιάμεση συμφωνία προβλέπει κοινές δεσμεύσεις σε ορισμένα από τα ευκολότερα ζητήματα, όπως ο τερματισμός του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν και η άρση του αποκλεισμού από τις ΗΠΑ. Παράλληλα, θα καθοριστεί χρονοδιάγραμμα 60 ημερών και συγκεκριμένη ατζέντα για τα πιο σύνθετα θέματα.

Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι η Τεχεράνη έχει προχωρήσει σε σημαντικές παραχωρήσεις, ενώ τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν διαφορετική εκδοχή της προσωρινής συμφωνίας. Την Παρασκευή (12/6), η ένταση αναζωπυρώθηκε όταν, μετά από δημοσιεύματα που περιέγραφαν μια συμφωνία ευνοϊκή για το Ιράν, ο Τραμπ εξαπέλυσε επίθεση στους ηγέτες της Τεχεράνης, χαρακτηρίζοντάς τους «πολύ άτιμους ανθρώπους» με τους οποίους «δεν υπάρχει τίποτα όπως καλή πίστη».

Τα σημεία τριβής

Ένα από τα βασικά ζητήματα είναι η αναστολή του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Η Ουάσιγκτον ζητά από την Τεχεράνη να εγκαταλείψει οριστικά κάθε πυρηνική δραστηριότητα και να δεσμευτεί «επ’ αόριστον» να μην κατασκευάσει πυρηνικά όπλα. Οι λεπτομέρειες εφαρμογής και επιθεώρησης της δέσμευσης αυτής παραμένουν κρίσιμες και ασαφείς.

Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος έκανε λόγο για νέο καθεστώς επιθεώρησης, χωρίς όμως να δώσει συγκεκριμένα στοιχεία. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν το Ιράν θα εγκαταλείψει πλήρως το πρόγραμμά του ή θα περιορίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου σε χαμηλά επίπεδα, επιτρέποντας τη χρήση του για ειρηνικούς σκοπούς.

Το κρίσιμο σημείο είναι η δυνατότητα επιβεβαίωσης της συμμόρφωσης. Ο Τραμπ, που έχει χαρακτηρίσει τη συμφωνία Ομπάμα «αδύναμη», καλείται τώρα να παρουσιάσει μια νέα συμφωνία ως πιο ισχυρή, παρότι η προηγούμενη προέβλεπε ήδη διεθνή επιθεώρηση από την πυρηνική υπηρεσία των Ηνωμένων Εθνών.

Το εμπλουτισμένο ουράνιο και τα παγωμένα κεφάλαια

Το ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού που διαθέτει το Ιράν παραμένει σημείο αντιπαράθεσης. Η Ουάσιγκτον ζητά την παράδοσή του, ωστόσο μεγάλο μέρος του βρίσκεται θαμμένο μετά από αμερικανικές επιδρομές. Ο Τραμπ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο να μη μεταφερθεί στις ΗΠΑ, αλλά να παραμείνει υπό επιτήρηση ή να «αραιωθεί» ώστε να μην είναι κατάλληλο για όπλα.

Παράλληλα, το ζήτημα των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων του Ιράν προκαλεί πολιτική πίεση στον Τραμπ. Η Τεχεράνη ζητά την αποδέσμευση 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος έχει διαβεβαιώσει ότι «κανένα χρήμα δεν θα ανταλλάξει χέρια». Ωστόσο, δηλώσεις του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο σταδιακής αποδέσμευσης κεφαλαίων.

Η διαχείριση των Στενών του Ορμούζ αποτελεί επίσης κρίσιμο παράγοντα για την περιφερειακή ασφάλεια. Ο πόλεμος ανέδειξε την ικανότητα του Ιράν να χρησιμοποιεί το στρατηγικό πέρασμα ως μοχλό πίεσης, επηρεάζοντας την παγκόσμια οικονομία. Το ζητούμενο είναι πώς η νέα συμφωνία θα αποτρέψει παρόμοιες κινήσεις στο μέλλον.

Οι φιλοϊρανικές οργανώσεις

Αρχικά, στόχος της κυβέρνησης Τραμπ ήταν να εμποδίσει τη χρηματοδότηση οργανώσεων όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ. Ωστόσο, το ζήτημα έχει πλέον υποχωρήσει στη δημόσια ατζέντα. Σύμφωνα με ανώτερο Αμερικανό αξιωματούχο, το Ιράν φέρεται να έχει δεσμευτεί να μην χρηματοδοτεί τρομοκρατικές ομάδες, αν και η επαλήθευση αυτής της δέσμευσης παραμένει ασαφής.

Αναλυτές εκτιμούν ότι αν ο Τραμπ δεν εξασφαλίσει απτά αποτελέσματα και σε αυτό το πεδίο, θα είναι δύσκολο να παρουσιάσει τη συμφωνία ως πλήρη επιτυχία, δεδομένου ότι η αντιμετώπιση των φιλοϊρανικών οργανώσεων αποτελούσε έναν από τους τέσσερις βασικούς στόχους του από την αρχή του πολέμου.

Σύμφωνα με το πρακτορείο Mehr, το έγγραφο 14 σημείων καθορίζει ότι οι τελικές διαπραγματεύσεις δεν θα ξεκινήσουν έως ότου εκταμιευθεί το μισό των παγωμένων κεφαλαίων του Ιράν, ανασταλούν οι κυρώσεις πετρελαίου και αρθεί ο ναυτικός αποκλεισμός.

Την Πέμπτη, ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει ότι οι ΗΠΑ, «μόλις κατέληξαν σε μια σπουδαία συμφωνία για τον πόλεμο με το Ιράν», υπό την προϋπόθεση της «ολοκλήρωσης των εγγράφων», υπενθυμίζει το CNBC. Τόνισε ότι τα Στενά του Ορμούζ θα επαναλειτουργήσουν αμέσως μόλις υπογραφεί η συμφωνία.

Σήμερα, οι παγκόσμιες αγορές σημείωσαν ισχυρή άνοδο, ενθαρρυμένες από τις προσδοκίες για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας. Ταυτόχρονα, οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν, με τα futures αμερικανικού αργού για παράδοση Ιουλίου να χάνουν 1,61% και τα futures του Brent για παράδοση Αυγούστου 1,75%.

Axios: Τα ψιλά γράμματα της «Συμφωνίας Ισλαμαμπάντ» που ετοιμάζονται να υπογράψουν Τραμπ και Ιράν

Aντίστοιχα, το Axios μεταδίδει πως το μνημόνιο κατανόησης (MOU) μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, προβλέπει το άμεσο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς διόδια και την παροχή αναστολής κυρώσεων στο Ιράν βάσει συμμόρφωσης. Το MOU περιλαμβάνει επίσης πλαίσιο για την αντιμετώπιση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, ενώ κάθε ενέργεια στο πυρηνικό πρόγραμμα θα απαιτήσει δεύτερη, λεπτομερέστερη συμφωνία.

Διπλωμάτης από μία από τις διαμεσολαβούσες χώρες επιβεβαίωσε ότι «οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν συμφωνήσει στο κείμενο της συμφωνίας», αν και η τελική έγκριση παραμένει ανοιχτή. Σύμφωνα με πληροφορίες, η συμφωνία έχει εγκριθεί σε υψηλό επίπεδο στο Ιράν, αλλά πιθανότατα όχι από τον Ανώτατο Ηγέτη, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Ο Τραμπ αναμένει τελετή υπογραφής το Σαββατοκύριακο, ενώ εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν δήλωσε ότι «το Τεχεράνη δεν έχει λάβει ακόμη οριστική απόφαση».

Οι διαπραγματεύσεις και η διαμεσολάβηση

Η συμφωνία επιτεύχθηκε μετά από ώρες διαπραγματεύσεων μεταξύ του Καταριανού μεσολαβητή Αλί Αλ-Ταγουαντί και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί. Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών στην Τεχεράνη, ο Αλ-Ταγουαντί επικοινώνησε τηλεφωνικά πολλές φορές με απεσταλμένους του Τραμπ. Η ανακοίνωση Τραμπ για ολοκλήρωση της συμφωνίας εξέπληξε τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ο οποίος προσπαθούσε να συγκεντρώσει πληροφορίες από στενούς συνεργάτες της αμερικανικής κυβέρνησης.

Δεσμεύσεις Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα

Σύμφωνα με το MOU, το Ιράν δεσμεύεται να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα και να επιλύσει τα ζητήματα γύρω από το εμπλουτισμένο ουράνιο. Υψηλόβαθμος Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι μία από τις επιλογές είναι η μερική αραίωση του εμπλουτισμένου ουρανίου υπό επίβλεψη επιθεωρητών του ΟΗΕ. Κάθε βήμα θα πραγματοποιηθεί μόνο εάν επιτευχθεί δεύτερη συμφωνία, γεγονός που παραμένει αβέβαιο.

Άνοιγμα Στενών και κυρώσεις

Το MOU προβλέπει το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ αμέσως χωρίς διόδια, με επιστροφή στις προπολεμικές ροές μέσα σε 30 ημέρες, ενώ ταυτόχρονα θα αρθεί το αμερικανικό εμπάργκο. Η προσωρινή άρση κυρώσεων θα διαρκέσει 60 ημέρες για να επιτρέψει την πώληση πετρελαίου και θα αυξάνεται εφόσον το Ιράν συμμορφώνεται και δείξει «καλή πίστη» στις επόμενες διαπραγματεύσεις.

Προβληματισμοί για παγωμένα κεφάλαια

Παράλληλα, παραμένει αβέβαιο τι θα γίνει με τα δισεκατομμύρια δολάρια Ιράν που παραμένουν παγωμένα στο εξωτερικό. Το Ιράν ζητά άμεση πρόσβαση σε κάποιο μέρος αυτών των κεφαλαίων, ενώ οι ΗΠΑ επιμένουν σε σταδιακή απελευθέρωση βάσει συμμόρφωσης. Συζητήσεις για πρόσβαση μέρους των κεφαλαίων στο Κατάρ για ανθρωπιστικούς σκοπούς βρίσκονται σε εξέλιξη.

Το επόμενο βήμα

Η συμφωνία, με διαμεσολάβηση Κατάρ και Πακιστάν, θα ονομαστεί ενδεχομένως «Συμφωνία Ισλαμαμπάντ», εφόσον και οι δύο πλευρές συμφωνήσουν τελικά να υπογράψουν. «Εργαζόμαστε με όλα τα μέρη για να ολοκληρωθούν οι τελευταίες λεπτομέρειες και να οριστεί ημερομηνία τελετής υπογραφής», δήλωσε διπλωμάτης από μία από τις διαμεσολαβούσες χώρες.

Συγκεκριμένα, σε ανάρτησή του αναφέρει:

«Τον περασμένο μήνα, έδωσα εντολή στον σπουδαίο αμερικανικό στρατό μας να εκτελέσει μια μυστική αποστολή για την υποστήριξη πετρελαιοφόρων και άλλων εμπορικών πλοίων μέσω των Στενών του Ορμούζ. Σήμερα, είμαι στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσω ότι αυτή η προσπάθεια είχε ως αποτέλεσμα περισσότερα από 100 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου να περάσουν από το Στενό και να ριχθούν στην αγορά. Περισσότερα από 200 εμπορικά πλοία έχουν διαπλεύσει με ασφάλεια μέσω των Στενών. Αυτή η εξαιρετικά επιτυχημένη προσπάθεια οφείλεται στο γεγονός ότι οι ΗΝΩΜΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ ΑΜΕΡΙΚΗΣ ΕΛΕΓΧΟΥΝ το στενό του Ορμούζ — ΟΧΙ το Ιράν. Ο στρατός τους έχει ηττηθεί και η οικονομία τους έχει χαθεί. Ιράν, τέλος!»

«Άγνοια» δηλώνει ο Κρις Ράιτ

Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, βρέθηκε αντιμέτωπος με σκληρές ερωτήσεις κατά τη διάρκεια ακρόασης σε επιτροπή της Βουλής των Αντιπροσώπων, όπου πιέστηκε αναφορικά με τις δηλώσεις Τραμπ, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι οι ΗΠΑ «εξάγουν» εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από το Ιράν.

Ερωτηθείς αν το γνώριζε αυτό, ο Ράιτ απάντησε: «Δεν το γνωρίζω».

Στη συνέχεια ρωτήθηκε αν ο Τραμπ ψεύδεται. «Ω, όχι, δεν νομίζω ότι ο πρόεδρος ψεύδεται. Νομίζω ότι ο πρόεδρος μιλάει αδιάφορα για τις προσπάθειές μας να σταματήσουμε τη ροή του ιρανικού πετρελαίου», τόνισε ο Ράιτ.

«Θα τους χτυπήσουμε σκληρά απόψε»

Νωρίτερα, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε προχωρήσει σε νέες απειλές κατά της Τεχεράνης προαναγγέλλοντας νέο, «πολύ σκληρό» χτύπημα κατά του Ιράν και μάλιστα απόψε.

«Θα τους επιτεθούμε, θα τους επιτεθούμε πολύ σκληρά, θα συνεχίσουμε τους βομβαρδισμούς», δήλωσε ο Τραμπ μιλώντας σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο, επικαλούμενος ξανά την κατάρριψη του ελικοπτέρου Απάτσι από ιρανικές δυνάμεις στο Στενό του Ορμούζ.

«Θέλουμε μια συμφωνία που να έχει νόημα, μια συμφωνία που να λειτουργεί», πρόσθεσε ο Τραμπ και ισχυρίστηκε ότι το Ιράν έχει ήδη συμφωνήσει να μην αποκτήσει πυρηνικά όπλα, αλλά ότι «η συμφωνία απομένει να υπογραφεί».

U.S. President Donald J. Trump states that the United States will resume strikes today against Iran, stating that we will “attack them very hard,” telling reporters in the Oval Office: “We hit them hard yesterday, and we’re gonna hit 'em again hard today, in case you miss it, in… pic.twitter.com/LWxH10NDxY

— OSINTdefender (@sentdefender) June 10, 2026

https://platform.x.com/widgets.js

Eίναι η δεύτερη φορά μέσα στην ημέρα που πρόεδρος των ΗΠΑ απειλεί το Ιράν.

Είχε προηγηθεί ανάρτησή του στο Truth Social, στην οποία ο Τραμπ κατηγορεί το Ιράν ότι «αργεί υπερβολικά να διαπραγματευτεί τη συμφωνία» και ότι, ως εκ τούτου, «θα πρέπει να πληρώσει το τίμημα».

«Ο στρατός του Ιράν είναι ένα απόλυτο χάος. Μεγάλο μέρος του, όπως το Ναυτικό και η Πολεμική Αεροπορία, δεν υπάρχει καν πλέον – έχουν ηττηθεί ολοκληρωτικά. Το Ιράν είναι μόνο λόγια και καθόλου πράξεις. Ο τύραννος της Μέσης Ανατολής είναι ΝΕΚΡΟΣ!!! Χρειάστηκαν πάρα πολύ χρόνο για να διαπραγματευτούν μια συμφωνία που θα ήταν εξαιρετική για αυτούς, τώρα θα πρέπει να πληρώσουν το τίμημα!!!».

Κυρώσεις

Λίγη ώρα μετά τις δηλώσεις Τραμπ, η αμερικανική κυβέρνηση εξέδωσε νέα λίστα κυρώσεων που σχετίζονται με το Ιράν.

Στο στόχαστρο των αμερικανικών κυρώσεων μπαίνουν έξι άτομα και τέσσερις οντότητες, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων που συνδέονται με την Κίνα, σύμφωνα με ανακοίνωση που δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο του Υπουργείου Οικονομικών.

Ο λόγος είναι οι ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο, σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Tasnim.

Υπενθυμίζεται ότι νωρίτερα σήμερα ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου διέταξε τον στρατό να επιτεθεί σε στόχους στα νότια προάστια της Βηρυτού, προπύργιο της Χεζμπολάχ, «λόγω των επανειλημμένων παραβιάσεων της εκεχειρίας στον Λίβανο από την τρομοκρατική οργάνωση Χεζμπολάχ και των επιθέσεων εναντίον των πόλεων και των πολιτών μας» όπως δήλωσε.

Το Ιράν από την πλευρά του είχε προειδοποιήσει ότι προϋπόθεση για οποιαδήποτε συμφωνία με την Ουάσινγκτον για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή αποτελεί μια εκεχειρία στον Λίβανο. «Επιμένουμε ότι η εκεχειρία στον Λίβανο είναι βασική προϋπόθεση για οποιαδήποτε συμφωνία που αποσκοπεί στον τερματισμό του πολέμου» με τις ΗΠΑ, δήλωσε ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαΐ σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε στην ιρανική πρωτεύουσα.

Μάλιστα η Τεχεράνη κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι συνεχίζουν να παραβιάζουν την εύθραυστη εκεχειρία μεταξύ των δύο εμπόλεμων χωρών, μετά τις αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές στην ιρανική επικράτεια που προκάλεσαν ιρανικά στρατιωτικά αντίποινα.

«Δεν θα διστάσουμε να προβούμε σε όλα τα μέτρα που κρίνουμε απαραίτητα για την υπεράσπιση της εθνικής ασφάλειας του Ιράν», δήλωσε ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ Εσμαΐλ Μπαγαΐ σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε στην ιρανική πρωτεύουσα επιμένοντας πως «η εκεχειρία στον Λίβανο είναι βασική προϋπόθεση για οποιαδήποτε συμφωνία που αποσκοπεί στον τερματισμό του πολέμου» με τις ΗΠΑ».