Τα επίσημα οικονομικά στοιχεία δείχνουν ακριβώς το αντίθετο. Η ισλανδική οικονομία όχι μόνο απέφυγε την ύφεση, αλλά κατέγραψε ανάπτυξη ΑΕΠ 4,1%, αφήνοντας πίσω της πολλές ευρωπαϊκές οικονομίες, ενώ ταυτόχρονα η ανεργία διατηρήθηκε σε πολύ χαμηλά επίπεδα.

Η επιτυχία του μέτρου οδήγησε σε μια βαθιά αλλαγή στην αγορά εργασίας της χώρας, καθώς πλέον το 86% έως 90% του εργατικού δυναμικού έχει εξασφαλίσει δικαίωμα σε μειωμένο ωράριο ή 4ήμερη εργασία, χωρίς καμία περικοπή αποδοχών.

Κατακόρυφη μείωση του burnout

Η εφαρμογή του νέου μοντέλου στηρίχθηκε σε πολυετείς επιστημονικές αξιολογήσεις από οργανισμούς όπως το βρετανικό think tank Autonomy και ο ισλανδικός φορέας Alda (Ένωση για τη Βιώσιμη Δημοκρατία). Τα συμπεράσματα που προέκυψαν ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακά.

Οι ερευνητές κατέγραψαν θεαματική πτώση των επιπέδων εργασιακού στρες και επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout), ενώ οι εργαζόμενοι δήλωσαν ότι βελτιώθηκε σημαντικά η ψυχική και σωματική τους υγεία, καθώς απέκτησαν περισσότερο χρόνο για την οικογένεια, την προσωπική ζωή και την ξεκούραση.

Παράλληλα, οι επιχειρήσεις διαπίστωσαν ότι η παραγωγικότητα όχι μόνο δεν μειώθηκε, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις αυξήθηκε, καθώς οι εργαζόμενοι εμφανίζονταν πιο συγκεντρωμένοι, αποδοτικοί και ξεκούραστοι.

Το μεγαλύτερο εργασιακό πείραμα στον κόσμο

Η μετάβαση προς το νέο μοντέλο ξεκίνησε μέσα από δύο μεγάλες πιλοτικές δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν την περίοδο 2015-2019 από το Δημοτικό Συμβούλιο του Ρέικιαβικ και την κεντρική κυβέρνηση της Ισλανδίας.

Στις δοκιμές συμμετείχαν περισσότεροι από 2.500 εργαζόμενοι, δηλαδή περίπου το 1% του συνολικού πληθυσμού της χώρας, αποδεικνύοντας ότι το μοντέλο μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά σε πολλούς διαφορετικούς τομείς της οικονομίας.

Στα πιλοτικά προγράμματα συμμετείχαν όχι μόνο εργαζόμενοι γραφείου, αλλά και επαγγελματίες πρώτης γραμμής, όπως προσωπικό σε νηπιαγωγεία και σχολεία, εργαζόμενοι σε νοσοκομεία και δομές κοινωνικής πρόνοιας, αλλά και αστυνομικά τμήματα και δημόσιες υπηρεσίες.

Η βασική φιλοσοφία του μοντέλου προέβλεπε τη μείωση της εβδομαδιαίας εργασίας από 40 σε 35 ή 36 ώρες. Για να λειτουργήσει το σύστημα, επιχειρήσεις και δημόσιοι οργανισμοί αναδιοργάνωσαν τις διαδικασίες τους, περιόρισαν τις περιττές συσκέψεις και μείωσαν τις χρονοβόρες εργασίες χαμηλής αξίας.

Η «δικαίωση» της Gen Z

Η επιτυχία του ισλανδικού μοντέλου συνδέεται άμεσα με τη νέα φιλοσοφία εργασίας που προωθεί η Gen Z, η οποία αλλάζει σταδιακά τους κανόνες της παγκόσμιας αγοράς εργασίας.

Οι νεότερες γενιές εργαζομένων απομακρύνονται από την κουλτούρα της διαρκούς υπερεργασίας και ζητούν περισσότερο ελεύθερο χρόνο, ευελιξία και καλύτερη ισορροπία ανάμεσα στην επαγγελματική και προσωπική ζωή.

Για τη Gen Z, η εργασία δεν θεωρείται πλέον το μοναδικό κέντρο της καθημερινότητας, αλλά ένα κομμάτι ζωής που πρέπει να συνυπάρχει με την προσωπική ευτυχία, την ψυχική υγεία και την ποιότητα ζωής.

Η Ισλανδία απέδειξε στην πράξη ότι ο σεβασμός στον προσωπικό χρόνο των εργαζομένων δεν υπονομεύει την οικονομία ή την κερδοφορία των επιχειρήσεων. Αντίθετα, δημιουργεί πιο πιστό, πιο υγιές και τελικά πιο αποδοτικό ανθρώπινο δυναμικό.

Ένας νέος παγκόσμιος οδηγός για το μέλλον της εργασίας

Η επιτυχία του ισλανδικού πειράματος επηρέασε ήδη πολλές χώρες και αγορές εργασίας διεθνώς. Τα εγχώρια συνδικάτα αξιοποίησαν τα επιστημονικά δεδομένα για να ενσωματώσουν το νέο μοντέλο σε συλλογικές συμβάσεις, μετατρέποντας τη 4ήμερη εργασία σε μόνιμη πραγματικότητα.

Σήμερα, η Ισλανδία λειτουργεί ως βασικό παράδειγμα για αντίστοιχες πρωτοβουλίες που εξετάζονται ή εφαρμόζονται σε χώρες όπως η Μεγάλη Βρετανία, η Ισπανία, η Γερμανία και η Νέα Ζηλανδία, ενισχύοντας τη διεθνή συζήτηση για το μέλλον της εργασίας και τον ρόλο της ανθρώπινης ευημερίας στην οικονομική ανάπτυξη.

Μεταξύ του 2020 και του 2022, το 51% των εργαζομένων στη χώρα είχε αποδεχθεί την προσφορά λιγότερων ωρών εργασίας, είτε επρόκειτο για συντομότερο ωράριο σε πενθήμερο είτε για τετραήμερο δουλειάς, όπως διαπίστωσαν δύο δεξαμενές σκέψης, λέγοντας ότι το ποσοστό είναι πιθανό να είναι ακόμη υψηλότερο σήμερα.

Πέρυσι, η Ισλανδία κατέγραψε ταχύτερη οικονομική ανάπτυξη από τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες και το ποσοστό ανεργίας της είναι ένα από τα χαμηλότερα στην Ευρώπη, όπως σημείωσαν το Autonomy Institute στη Βρετανία και η Ένωση για την Αειφορία και τη Δημοκρατία (Alda) της Ισλανδίας.

Όπως μεταδίδει το CNN, σε δύο μεγάλες δοκιμές μεταξύ 2015 και 2019, οι υπάλληλοι του δημόσιου τομέα στην Ισλανδία εργάστηκαν 35-36 ώρες την εβδομάδα, χωρίς μείωση των αποδοχών τους. Πολλοί από τους συμμετέχοντες εργάζονταν προηγουμένως 40 ώρες την εβδομάδα.

Στις δοκιμές αυτές συμμετείχαν 2.500 άτομα -περισσότερο από το 1% του ενεργού πληθυσμού της Ισλανδίας εκείνη την περίοδο- και είχαν ως στόχο τη διατήρηση ή την αύξηση της παραγωγικότητας με παράλληλη βελτίωση της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η παραγωγικότητα παρέμεινε ίδια ή βελτιώθηκε στους περισσότερους χώρους εργασίας, ενώ η ευημερία των εργαζομένων αυξήθηκε «δραματικά» σε μια σειρά μετρήσεων, από το συνειδητό άγχος και την εξουθένωση μέχρι την υγεία και την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής.

Μετά τις δοκιμές, τα ισλανδικά συνδικάτα διαπραγματεύτηκαν μειώσεις των ωρών εργασίας για δεκάδες χιλιάδες μέλη τους σε ολόκληρη τη χώρα.

Το 2023, η οικονομία της Ισλανδίας ενισχύθηκε κατά 5%, καταγράφοντας τον δεύτερο ταχύτερο ρυθμό ανάπτυξης μόνο μετά τη Μάλτα μεταξύ των πλούσιων ευρωπαϊκών οικονομιών, σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, που δημοσιεύθηκαν πριν μερικές ημέρες. Αυτό είναι πολύ υψηλότερο από τον μέσο ρυθμό ανάπτυξης της χώρας που ήταν σχεδόν 2% κατά τη δεκαετία μεταξύ 2006 και 2015.

Ωστόσο, το ΔΝΤ προβλέπει σημαντικά βραδύτερη ανάπτυξη στην Ισλανδία φέτος και το επόμενο έτος. «Η ανάπτυξη αναμένεται να επιβραδυνθεί … το 2024 λόγω της περαιτέρω εξασθένησης της εγχώριας ζήτησης και της επιβράδυνσης της αύξησης των τουριστικών δαπανών», ανέφερε ο οργανισμός σε αξιολόγηση τον Ιούλιο για την οικονομία, η οποία εξαρτάται σημαντικά από τον τουρισμό.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις του ΔΝΤ, το ποσοστό αυτό διαμορφώθηκε στο 3,4% πέρυσι, λίγο υψηλότερα από το μισό του μέσου όρου των ανεπτυγμένων ευρωπαϊκών οικονομιών. Ο οργανισμός αναμένει ότι θα αυξηθεί ελαφρώς στο 3,8% φέτος και του χρόνου.

Παρακάτω διερευνούνται οι  παράγοντες που συμβάλλουν στο υψηλό κόστος ζωής της Ισλανδίας και δίνεται έμφαση στους μοναδικούς οικονομικούς και κοινωνικούς παράγοντες που κάνουν αυτό το μικρό νησιωτικό έθνος μια συναρπαστική μελέτη περίπτωσης στην παγκόσμια οικονομία. Τι κάνει λοιπόν την Ισλανδία μια από τις πιο ακριβές χώρες στον κόσμο;

1.  Κουζίνα

Η κουζίνα της Ισλανδίας είναι ένας συνδυασμός παραδοσιακών πιάτων, σύγχρονων δημιουργιών και σκανδιναβικών επιρροών. Τα εστιατόρια στην Ισλανδία προσφέρουν μια ποικιλία πιάτων από θαλασσινά μέχρι αρνί, ακόμα και το μοναδικό πιάτο, το χακάρλ, που είναι καρχαρίας που έχει υποστεί ζύμωση. Ωστόσο, λόγω του υψηλού κόστους ζωής της χώρας, το φαγητό έξω μπορεί να είναι υψηλού κόστους. Ένας από τους παράγοντες που συμβάλλουν στο υψηλό κόστος των τροφίμων στα εστιατόρια της Ισλανδίας είναι η γεωγραφική θέση της χώρας.

Όντας νησί του Βόρειου Ατλαντικού, τα περισσότερα προϊόντα της Ισλανδίας πρέπει να εισάγονται, αυξάνοντας έτσι το κόστος του φαγητού. Επιπλέον, το κλίμα της χώρας και η δυσκολία για ανάπτυξη καλλιεργειών περιορίζουν την ποικιλία των τοπικών προϊόντων, καθιστώντας τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά πιο ακριβά. Το κόστος εργασίας στην Ισλανδία είναι επίσης υψηλό, συμβάλλοντας στο υψηλό κόστος για φαγητό σε μαγαζιά. Ο κατώτατος μισθός στην Ισλανδία είναι σχετικά υψηλός και η εργατική νομοθεσία της χώρας καθιστά ακριβό για τους εργοδότες την πρόσληψη προσωπικού. Αυτό, με τη σειρά του, αντανακλάται στην τιμή των τροφίμων στα εστιατόρια.

Παρά το υψηλό κόστος του φαγητού στην Ισλανδία, υπάρχουν ακόμα πολλές νόστιμες και μοναδικές επιλογές φαγητού. Τα θαλασσινά, ειδικότερα, είναι μια σπεσιαλιτέ με πιάτα όπως το τηγανητό κάρβουνο Αρκτικής, τον καπνιστό σολομό και τη σούπα αστακού, να αποτελούν δημοφιλείς επιλογές. Το ισλανδικό αρνί φημίζεται επίσης για τη μοναδική του γεύση. Οι επισκέπτες μπορούν επίσης να δοκιμάσουν τοπικές λιχουδιές όπως ψωμί σίκαλης, σκυρ (ένα είδος γιαουρτιού) και φυσικά, χακάρλ.

2.  Μετακινήσεις

Η Ισλανδία είναι μια χώρα με μοναδικό και τραχύ τοπίο και η περιήγηση μπορεί να είναι δύσκολη. Ωστόσο, το κόστος μεταφοράς στην Ισλανδία είναι επίσης από τα υψηλότερα στον κόσμο, καθιστώντας το σημαντικό κόστος για τους επισκέπτες. Ένας από τους κύριους λόγους για τους οποίους η μεταφορά στην Ισλανδία είναι τόσο ακριβή είναι ο μικρός πληθυσμός της χώρας και οι απομακρυσμένες τοποθεσίες.

Υπάρχουν μόνο λίγες μεγάλες πόλεις στην Ισλανδία και μεγάλο μέρος της χώρας είναι αραιοκατοικημένο, γεγονός που καθιστά δύσκολη τη συντήρηση υποδομών, όπως δρόμους, αεροδρόμια και δημόσια μέσα μεταφοράς. Το κόστος συντήρησης αυτών των συστημάτων αντικατοπτρίζεται στο κόστος μεταφοράς στην Ισλανδία. Η ενοικίαση αυτοκινήτου είναι μια δημοφιλής επιλογή για τους επισκέπτες, αλλά μπορεί να σημαίνει μεγάλη δαπάνη. Οι εταιρείες ενοικίασης αυτοκινήτων στην Ισλανδία είναι γνωστές για τις υψηλές τους τιμές, ιδιαίτερα κατά την τουριστική περίοδο.

Παρά το υψηλό κόστος μεταφοράς στην Ισλανδία, οι επισκέπτες μπορούν ακόμα να βρουν τρόπους να εξερευνήσουν τη χώρα χωρίς να ξοδέψουν τα χρήματα. Μια επιλογή είναι να συμμετάσχει κανείς σε μια ομάδα περιήγησης, η οποία μπορεί να προσφέρει μεταφορές και άλλες δραστηριότητες σε μειωμένη τιμή. Μια άλλη επιλογή είναι το ταξίδι κατά τη διάρκεια της λιγότερο τουριστικής περιόδου, όταν οι τιμές τείνουν να είναι χαμηλότερες. Μια άλλη επιλογή είναι η εκμετάλλευση των μέσων μαζικής μεταφοράς και το περπάτημα για εξερεύνηση πόλεων και κωμοπόλεων.

3. Ψώνια

Η Ισλανδία είναι γνωστή για τα εκπληκτικά τοπία της, τη μοναδική κουλτούρα της και το υψηλό κόστος ζωής. Τα είδη παντοπωλείου και οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας είναι δύο από τα πιο σημαντικά έξοδα για τους κατοίκους και τους επισκέπτες στην Ισλανδία, με τιμές πολύ υψηλότερες από ό,τι σε πολλές άλλες χώρες. Ένας από τους λόγους για το υψηλό κόστος των ειδών παντοπωλείου στην Ισλανδία είναι η απομακρυσμένη τοποθεσία και ο μικρός πληθυσμός της χώρας. Αυτό καθιστά δύσκολη την τοπική παραγωγή τροφίμων και το μεγαλύτερο μέρος των τροφίμων στην Ισλανδία πρέπει να εισάγεται.

Επιπλέον, το κλίμα της Ισλανδίας περιορίζει την ποικιλία των προϊόντων που μπορούν να καλλιεργηθούν τοπικά, αυξάνοντας το κόστος των φρέσκων φρούτων και λαχανικών. Ως αποτέλεσμα, ακόμη και τα βασικά είδη παντοπωλείου όπως το ψωμί, το γάλα και τα αυγά μπορεί να είναι αρκετά πιο ακριβά από ό,τι σε άλλες χώρες. Οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας στην Ισλανδία, όπως η ηλεκτρική ενέργεια και η θέρμανση, είναι επίσης σχετικά ακριβές. Το κόστος θέρμανσης μάλιστα, μπορεί να είναι ιδιαίτερα ακριβό κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Επιπλέον, η εξάρτηση της Ισλανδίας από τη γεωθερμική ενέργεια για θέρμανση και ηλεκτρισμό μπορεί να είναι δαπανηρή για τη συντήρηση και τη λειτουργία. Αν και το υψηλό κόστος των ειδών παντοπωλείου και των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας στην Ισλανδία μπορεί να φαίνεται τρομακτικό, εξακολουθούν να υπάρχουν τρόποι διαχείρισης αυτών των εξόδων. Μια επιλογή είναι το να επωφεληθεί κανείς από τις πολλές ιαματικές πηγές της Ισλανδίας, οι οποίες είναι ένας δημοφιλής και φθηνός τρόπος για απόλαυση και χαλάρωση. Επιπλέον, οι αγορές σε οικονομικά παντοπωλεία, όπως το Bonus και το Netto, μπορούν να βοηθήσουν στην εξοικονόμηση χρημάτων στα είδη παντοπωλείου.

1. Ενοίκια και Διαμονή

Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσουν οι επισκέπτες είναι το υψηλό κόστος ενοικίασης και διαμονής στην Ισλανδία. Το κόστος ενοικίων στην Ισλανδία είναι από τα υψηλότερα στην Ευρώπη. Αυτό οφείλεται εν μέρει στον μικρό πληθυσμό και την απομακρυσμένη τοποθεσία της χώρας, γεγονός που καθιστά δύσκολη την κατασκευή και τη συντήρηση υποδομών.

Επιπλέον, πολλά από τα ενοικιαζόμενα ακίνητα της Ισλανδίας ανήκουν σε μερικές μεγάλες εταιρείες, γεγονός που μπορεί να αυξήσει τις τιμές λόγω του περιορισμένου ανταγωνισμού. Αυτό το υψηλό κόστος ενοικίου αντικατοπτρίζεται στο κόστος διαμονής, το οποίο μπορεί να δυσαρεστεί πολλούς επισκέπτες. Οι επιλογές για διαμονή στην Ισλανδία κυμαίνονται από πολυτελή ξενοδοχεία υψηλών προδιαγραφών και οικονομικούς ξενώνες μέχρι και χώρους κατασκήνωσης. Οι ξενώνες στην Ισλανδία μπορούν να είναι μια καλή επιλογή για τους ταξιδιώτες, αλλά οι τιμές μπορεί να εξακολουθούν να είναι υψηλότερες απ’ ότι σε άλλες χώρες.

Για όσους αναζητούν πιο άνετα καταλύματα, τα ξενοδοχεία και οι ξενώνες μπορούν να είναι καλές επιλογές. Ωστόσο, οι τιμές για αυτούς τους τύπους καταλυμάτων μπορεί να είναι υψηλές, ιδιαίτερα κατά την τουριστική περίοδο. Για να εξοικονομήσουν χρήματα στη διαμονή, οι επισκέπτες μπορούν να εξετάσουν το ενδεχόμενο να μείνουν σε καταλύματα με δυνατότητα προετοιμασίας γευμάτων, όπως Airbnb ή ενοικιαζόμενα διαμερίσματα. Αυτές οι επιλογές προσφέρουν την άνεση ενός σπιτιού, με το πρόσθετο πλεονέκτημα μιας κουζίνας για την προετοιμασία γευμάτων.