Όπως είπε, η αξία του θεσμού της επαγγελματικής ασφάλισης έχει δοκιμαστεί ποικιλοτρόπως από την ίδρυση του πρώτου ΤΕΑ στις ΗΠΑ, πριν από περίπου δυόμισι αιώνες και αποδεικνύεται με τα πραγματικά, αριθμητικά δεδομένα.

Σε όλον τον κόσμο, προηγμένες οικονομίες αναπτύσσουν δυναμικά τον θεσμό, αντιμετωπίζοντάς τον ως μια αμοιβαία επωφελή συνθήκη, για εργοδότες και για εργαζομένους, και ως πολύτιμο αναπτυξιακό μοχλό για το σύνολο της οικονομίας. Υπάρχουν μάλιστα χώρες που το ενεργητικό των επαγγελματικών τους ταμείων ξεπερνούσε το 100% του μεγέθους της οικονομίας τους σε όρους ΑΕΠ, στο τέλος του 2020, ενώ ήταν πάνω από το 200% σε Δανία, Ολλανδία και Ισλανδία στο τέλος του 2020, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ. Μάλιστα, στη 12ετία 2008 – 2020, η αξία των περιουσιακών στοιχείων των ΤΕΑ παγκοσμίως είχε εκτιναχθεί στα 84,5 τρισ. δολάρια.

Όπως ανέφερε ο κ. Ιωάννου, η Eurobank ως χρηματοπιστωτικός οργανισμός, με την πολύτιμη εξειδίκευση στο συγκεκριμένο χώρο, μέσω της Eurobank Asset Management ΑΕΔΑΚ, και την πολυετή εμπειρία των στελεχών της στον κλάδο των ΤΕΑ, αποφάσισε τον Ιούνιο του 2021, χωρίς ενδοιασμούς, την ίδρυση του δικού της Ταμείου.

«Ενάμιση χρόνο μετά, το σύνολο των εργαζομένων μας, σχεδόν 6.500 άτομα, έχουν ενταχθεί στο ΤΕΑ μας, που διαθέτει ενεργητικό άνω των 19 εκατ. ευρώ. Το νούμερο είναι ενδεικτικό, αλλά η όλη διαδικασία έχει για εμάς μια ισχυρή συμβολική αξία. Η αποδοχή της πρωτοβουλίας από τους εργαζομένους, αποδεικνύει την εμπιστοσύνη τους στην άρτια και διαφανή δομή του Ταμείου, που σχεδιάσαμε και θωρακίσαμε με ένα ισχυρό, νομικό και θεσμικό πλαίσιο, με στιβαρές εγκριτικές διαδικασίες εξασφαλίζοντας ορθή διακυβέρνηση, σύμφωνα με τις υψηλές προδιαγραφές του Ομίλου», ανέφερε.

Όπως επεσήμανε ο κ. Ιωάννου, για την Eurobank, η σύσταση του ΤΕΑ ήταν, πρωτίστως, μια πράξη κοινωνικής ευθύνης απέναντι στους ανθρώπους της. «Θέλαμε να αποτελέσει ένα εγχείρημα με ξεκάθαρο ESG πρόσημο και ισχυρό κοινωνικό αποτύπωμα. Με διαφανείς και σύγχρονες διαδικασίες επιδιώξαμε να δώσουμε τη δυνατότητα στους εργαζομένους να βελτιώσουν το βιοτικό τους επίπεδο, εξασφαλίζοντας μακροχρόνια στήριξη και ένα σεβαστό ποσό στη λήξη του εργασιακού τους βίου, που θα έχει συσσωρευθεί γι’ αυτή την κρίσιμη στιγμή της ζωής τους», είπε ο αναπληρωτής CEO της Eurobank.

Όπως συμπλήρωσε, από την πλευρά τους, και οι εργαζόμενοι, αναγνώρισαν τη συμμετοχή τους στο Ταμείο ως μία πράξη προσωπικής ευθύνης, η οποία, μεταξύ άλλων, καλλιεργεί μία ισχυρή αποταμιευτική κουλτούρα, ειδικά στις νεαρότερες ηλικίες εργαζομένων. Εκτός της εισφοράς του εργοδότη, οι εργαζόμενοι μπορούν να συσσωρεύσουν δικό τους κεφάλαιο για την περαιτέρω ενίσχυσή τους κατά τη συνταξιοδότηση.

Μάλιστα, αυτό το κεφάλαιο μπορούν να το μεταφέρουν και σε άλλα ΤΕΑ, εάν αλλάξουν επαγγελματική στέγη, ενώ, όταν έρθει η ώρα της εκταμίευσης, σύμφωνα με το παρόν φορολογικό καθεστώς, η εφάπαξ παροχή που θα εκκαθαριστεί δεν φορολογείται.

Αναφερόμενος στην αλυσίδα των ωφελειών από την ανάπτυξη των ΤΕΑ που εκτείνεται στο σύνολο της οικονομίας, ο κ. Ιωάννου είπε ότι η συσσώρευση αποθεματικών από τη συμπληρωματική προαιρετική αποταμίευση, τονώνει τις επενδύσεις, την ζήτηση, την παραγωγικότητα, την κεφαλαιοποίηση και τη ρευστότητα της αγοράς κεφαλαίου.

Προσφέρει κίνητρα συμμετοχής στην αγορά εργασίας αποτρέποντας την αδήλωτη εργασία αλλά και κίνητρα επέκτασης του εργασιακού βίου, συμβάλλοντας στην αντιμετώπιση του δημογραφικού κινδύνου, ένα ζήτημα που η Eurobank έχει αναδείξει πολλές φορές.

Μια τάξη μεγέθους του δυνητικού οφέλους από την ανάπτυξη των ΤΕΑ προκύπτει από την μελέτη του ΙΟΒΕ για την Ελλάδα. Όπως εκτιμάται, με την ανάπτυξη της επαγγελματικής ασφάλισης θα προκύψουν νέα κεφαλαιακά αποθέματα στο δεύτερο πυλώνα που μπορεί να ξεπεράσουν τις δέκα (10) ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ μακροχρόνια. Αντίστοιχα, το ΑΕΠ μπορεί να είναι υψηλότερο κατά έως και €2,7 δισ. ετησίως, σε πραγματικούς όρους.

Σημειώνεται πως η μέση ετήσια σταθμική απόδοση του χαρτοφυλακίου των ελληνικών ΤΕΑ έφθασε το 2021 σχεδόν στο 6%, επίπεδα δηλαδή σημαντικά υψηλότερα από εκείνα που κυριαρχούν εδώ και χρόνια στις αγορές. Προφανώς, όσο περισσότεροι εργαζόμενοι συμμετέχουν αλλά και όσο μεγαλύτερης διάρκειας είναι η ασφάλιση αυτή, οι θετικές επιπτώσεις είναι μεγαλύτερες.

Δυστυχώς όμως, όπως είπε ο κ. Ιωάννου, ο διεθνώς καταξιωμένος θεσμός των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης, στη χώρα μας έχει περιορισμένη διείσδυση, παρά τη σημαντική ανάπτυξη κατά την τελευταία εξαετία.

Στην Ελλάδα λειτουργούν πάνω από 30 ΤΕΑ με στόχο την παροχή πρόσθετων συνταξιοδοτικών παροχών σε σχεδόν 190.000 εργαζομένους, μόλις το 4,6% των απασχολούμενων, και ενεργητικό σχεδόν 1,8 δισ. ευρώ, προσεγγίζοντας μετά βίας το 1% του ελληνικού ΑΕΠ, παρότι γεννήθηκε στη χώρα πριν από σχεδόν 20 χρόνια.

«Η πραγματικότητα αυτή έχει δύο όψεις. Η προφανής αρνητική, δηλαδή πόσα πολλά χάνουμε ως οικονομία. Και η θετική: τα μεγάλα οφέλη που θα έρθουν όσο συνεχίζουμε να αναπτύσσουμε τον κλάδο», είπε ο κ. Ιωάννου, επισημαίνοντας ότι τα ΤΕΑ συνιστούν για την αγορά εργασίας, τους κοινωνικούς εταίρους, το Ασφαλιστικό και την Εθνική Οικονομία, μία αποτελεσματική λύση συστηματικής και μακροπρόθεσμης αποταμίευσης για την ενίσχυση του εισοδήματος των εργαζομένων, δοκιμασμένη στην πράξη διεθνώς.

Απαντώντας στο γιατί η Ελλάδα δεν έχει κερδίσει το στοίχημα των ΤΕΑ, ο κ. Ιωάννου ανέφερε ως βασικές αιτίες:

• Χρόνιες παθογένειες του ασφαλιστικού μας συστήματος.
• Μικρό μέγεθος των ελληνικών επιχειρήσεων που περιορίζει τη δυνατότητα σύστασης ΤΕΑ σε λίγες, κυρίως μεγάλες επιχειρήσεις.
• Έλλειμμα ενημέρωσης και αποταμιευτικής κουλτούρας. Η υψηλή φορολογική επιβάρυνση της εργασίας αλλά και ο ασφαλιστικός και συνταξιοδοτικός αναλφαβητισμός είναι βασικά εμπόδια, με σημαντικές συνέπειες, για την ευημερία των ελληνικών νοικοκυριών, τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος και την επάρκεια του συνταξιοδοτικού εισοδήματος.

Για την άρση των παραπάνω εμποδίων και την ανάπτυξη των ΤΕΑ, ο κ. Ιωάννου πρότεινε τρεις λύσεις:

• Επιτάχυνση της ολοκλήρωσης των υποδομών που έχουν ανάγκη οι φορείς που ασκούν εποπτικό έργο. «Το σχέδιο δημιουργίας ενός ενιαίου εποπτικού φορέα για τα ΤΕΑ κινείται σίγουρα στη σωστή κατεύθυνση. Επιτρέποντας, ίσως, να δοθεί ευχέρεια στα ΤΕΑ να παρέχουν πολλαπλές επενδυτικές επιλογές που αναζητούν πολλοί ασφαλισμένοι».
• Διατήρηση των φορολογικών κινήτρων (ως προς τις εισφορές και τις παροχές εφάπαξ) και διασφαλίζοντας ένα σταθερό περιβάλλον λειτουργίας.
• Θέτοντας ως προτεραιότητα την ενημέρωση κοινωνικών εταίρων, συνδικαλιστικών φορέων, πολιτών και εργαζομένων, προκειμένου να τονωθεί η εμπιστοσύνη στο θεσμό.

«Με λίγα λόγια, να διευκολύνουμε τις διαδικασίες και να κάνουμε το σύνολο της κοινωνίας σύμμαχο στην προσπάθεια αυτή. Εμείς στην Eurobank αναγνωρίζουμε αυτή τη δυναμική και κάνουμε πράξη τη μακροχρόνια στήριξη των εργαζομένων μας μέσω του δικού μας Ταμείου, συμβάλλοντας στην ευημερία τους αλλά και στην επίτευξη συλλογικών στόχων στην οικονομία. Πίσω από την πολυπλοκότητα και τις δυσνόητες ορολογίες, που σαφώς χαρακτηρίζουν τα πολυσύνθετα θέματα ασφάλισης και συνταξιοδότησης, στο τέλος της ημέρας η στόχευση είναι απλή. Να είμαστε πάντα μπροστά για τους ανθρώπους μας και να κάνουμε το καλύτερο γι’ αυτούς», κατέληξε ο κ. Ιωάννου.

Ολόκληρη η τοποθέτηση του κ.Ιωάννου:

"Η πανδημική κρίση επιδείνωσε βαθιά ριζωμένες  ανισότητες, που επηρέασαν δυσανάλογα γυναίκες, νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, παιδιά και νέους, εργαζόμενους με χαμηλή ειδίκευση, εργαζόμενους μερικής απασχόλησης και αυτοαπασχολούμενους. Σήμερα στην Ευρώπη μιλούμε ήδη για μια μεγάλη ανθρωπιστική κρίση και ένα σοβαρό οικονομικό σοκ αβέβαιης διάρκειας και μεγέθους. Ήδη, πάνω από τρία εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει την Ουκρανία και ο αριθμός θα αυξάνεται όσο διαρκούν οι εχθροπραξίες.

Παράλληλα και ταυτόχρονα εκατομμύρια νοικοκυριά και επιχειρήσεις στην Ευρώπη αντιμετωπίζουν μια τεράστια αύξηση στο ενεργειακό κόστος και ακρίβεια σε είδη πρώτης ανάγκης, ενώ κυρίαρχος είναι ο προβληματισμός για το ενδεχόμενο μιας επισιτιστικής κρίσης τους επόμενους μήνες εξαιτίας των διαταραχών στην παραγωγή βασικών ειδών λόγω του πολέμου.

Αντιμέτωποι πλέον με ιστορικές προκλήσεις, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να αναζητήσουμε κατά πόσο και πως μπορούν οι επιχειρήσεις να εφαρμόσουν πραγματικές στρατηγικές ESG, αυτή τη φορά on the ground, σε ένα εφιαλτικό σκηνικό δίνοντας προτεραιότητα στην ευημερία των κοινωνιών στις οποίες δραστηριοποιούνται.

Mind the Gap! Που είναι το κενό? Τι ονομάζουμε σήμερα κοινωνική διάσταση λειτουργίας των επιχειρήσεων;

Εξαιρετική ευκαιρία να αναφερθούμε σε ορισμένα κακώς κείμενα στο ταξίδι του ESG. Να αναγνωρίσουμε τα κενά που υπάρχουν στην όλη διαδικασία ώστε να πετύχουμε ένα καλύτερο τελικό αποτέλεσμα.

Οι επιχειρήσεις έχουν διανύσει μεγάλη απόσταση  από την εποχή που το κοινωνικό αποτύπωμα των επιχειρήσεων εξαντλούνταν αποκλειστικά και μόνο στο ύψος των χορηγιών που επέλεγε να κάνει η κάθε εταιρεία. Σήμερα, η υιοθέτηση των σύγχρονων προτύπων ESG κυριαρχεί. Μέσω αυτών, οι επιχειρήσεις καλούνται να ανταποκριθούν, έμπρακτα, μετρήσιμα και στοχευμένα σε πραγματικές κοινωνικές απαιτήσεις, να προσαρμοστούν ρεαλιστικά στις ανάγκες της εποχής και σε παγκόσμιους στόχους.

Είναι μια τέλεια διαδικασία? Η απάντηση είναι απερίφραστα όχι!

Έχουμε περάσει από το "pay as you pollute” που κυριάρχησε τα τελευταία χρόνια, στο "Do Not Pollute” βρες εναλλακτικές, άλλαξε τρόπο λειτουργίας και εάν δεν υπάρχει πρέπει να αντικατασταθείς προοδευτικά, όχι βίαια αλλά θα αντικατασταθείς, μέσα από κανόνες, πολιτικές, προσωρινές αλλά και μόνιμες προσαρμογές.

Είναι όλα αυτά σωστά δομημένα? Αυτό είναι το ζητούμενο σήμερα.

Ας μπούμε λοιπόν στην ουσία και να ξεκινήσουμε την κουβέντα μας με την ποικιλομορφία. Εκατομμύρια μετανάστες από την Ουκρανία πλημμυρίζουν αυτές τις εβδομάδες πολλές ευρωπαϊκές πόλεις. Άνθρωποι υψηλού μορφωτικού επιπέδου οι οποίοι βρίσκονται ξαφνικά να ζουν σε συνθήκες ανέχειας. Ποιος είναι ο ρόλος των επιχειρήσεων ώστε να αποφευχθεί η γκετοποίηση αυτών των ανθρώπων, κάτι που είδαμε να συμβαίνει σε προηγούμενες προσφυγικές  ροές;

Η ροή προσφύγων που βιώνει η Ευρώπη εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία είναι πρωτοφανής. Στον πρώτο μήνα των εχθροπραξιών, πάνω από τρία εκατομμύρια άνθρωποι έχουν ήδη εγκαταλείψει την Ουκρανία και ο αριθμός αυτός αυξάνεται δραματικά, μέρα με την ημέρα. Μέσα σε ένα μήνα είναι ασύγκριτα μεγαλύτερος από την ετήσια ροή αιτούντων άσυλο στις ευρωπαϊκές χώρες στο αποκορύφωμα της προσφυγικής κρίσης της Συρίας κατά την περίοδο 2015-16. Γιατί δεν πρέπει να ξεχνούμε πως το ζήτημα της ενσωμάτωσης των προσφύγων δεν είναι κάτι νέο για την Ευρώπη. Έξω από πολιτικές, συμφέροντα και διαμάχες, πρόκειται για μια κρίση που μόνο αδιάφορους δεν μπορεί να μας αφήσει. Πρέπει να ενεργήσουμε, να αναρωτηθούμε, να στεναχωρηθούμε και να φροντίσουμε να βοηθήσουμε. Το δυστύχημα  είναι ότι πρόκειται για  ένα επαναλαμβανόμενο φαινόμενο που πρέπει να μας απασχολήσει.

Σήμερα βιώνουμε μια, μεγάλη, πράξη ενός δράματος που βλέπουμε διαρκώς τα τελευταία χρόνια, και το οποίο σύμφωνα με διεθνείς μελέτες θα είναι υπαρκτή πρόκληση για την Ευρώπη και τις επόμενες δεκαετίες. Στα προσφυγικά κύματα, και φυσικά σε μεγάλο βαθμό και στο κύμα των προσφύγων από την Ουκρανία, βλέπουμε να εισρέει ένα ανθρώπινο δυναμικό εξαιρετικού μορφωτικού επιπέδου και υψηλής προστιθέμενης αξίας για μια επιχείρηση.

Εδώ η ευθύνη βαρύνει πρωτίστως την πολιτεία για να οργανώσει ταχύτατα συνθήκες υποδοχής και ενσωμάτωσης (το παράδειγμα της Σουηδίας μπορεί να λειτουργήσει ως οδηγός) και να συνεργαστεί με τις επιχειρήσεις ώστε αυτοί οι άνθρωποι να απορροφηθούν και να ενσωματωθούν στην ελληνική κοινωνία αλλά και την εγχώρια επιχειρηματική κοινότητα.

Από την πλευρά τους όμως και οι επιχειρήσεις πρέπει να δουν την ευκαιρία πίσω από το πρόβλημα και να μετατρέψουν την ανθρωπιστική κρίση σε μια ευκαιρία ανάπτυξης, αξιοποιώντας ανθρώπινο δυναμικό σε τομείς και κλάδους όπου υπάρχει ανάγκη.

Στην Ουκρανία, η Τράπεζά μας, η Eurobank, είχε από το 2006 μια μεγάλη παρουσία που τελικά πούλησε το 2016. Μπορώ να σας πω με βεβαιότητα ότι διαθέτει ένα νέο, τεχνολογικά άριστο και πλήρως καταρτισμένο προσωπικό που έχουμε μεγάλη ανάγκη στη χώρα. Σύμφωνα με μια έρευνα που πρόσφατα δημοσιεύθηκε, η Ελλάδα χρειάζεται 400.000 ειδικούς στο πεδίο της τεχνολογίας για να επιτύχει τους στόχους που έχει θέσει η Ε.Ε. για τον ψηφιακό μετασχηματισμό μέχρι το 2030.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει προκαλέσει μια τεράστια ενεργειακή κρίση στην Ευρώπη. Το πλαίσιο αυτό ενισχύει ή αποδυναμώνει το E κομμάτι των ESG; 

Πρώτα απ’ όλα επιτρέψτε μου να τοποθετηθώ ως εξής: Το συγκεκριμένο ερώτημα πιστεύω ότι έχει μια πολύ απλή απάντηση. Το ESG είναι ένα ταξίδι που έχει αρχή αλλά δεν έχει ακόμη σαφή προορισμό, αυτός θα εξαρτηθεί από πολλούς παράγοντες, που δεν είναι εύκολο να καθοριστούν. Έχει επίσης μια δυναμική που μεταλλάσσει το σκηνικό πολύ συχνά πυκνά άρα πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για ισχυρές αναταράξεις, κάποιες ήδη τις βιώνουμε.

Δυστυχώς ο τρόπος που ξεκίνησε - και αναφέρομαι στην ενέργεια - κάθε άλλο, παρά ρεαλιστικός ήταν αφού προσπαθήσαμε να βάλουμε ένα extra extra small jacket σε ένα extra extra large άνθρωπο, σκίσαμε μανίκια, σπάσαμε φερμουάρ, φύγανε κουμπιά κοκ. Και μάλλον αποφασίσαμε να αδυνατίσουμε πολύ τον άνθρωπο (με όλα αυτά που ακούμε) αντί να ανοίξουμε λίγο παραπάνω το jacket, κάνοντας και black χιούμορ.

Θα έλεγα λοιπόν πως η ενεργειακή κρίση ενισχύει τους υπέρμαχους των πρωτοβουλιών για το περιβάλλον που περικλείονται στη φιλοσοφία ESG και τη γενική αίσθηση περί της ορθότητας της στρατηγικής για πράσινη ανάπτυξη στην ΕΕ.

Αυτή τη στιγμή για παράδειγμα κεντρικό θέμα ενδιαφέροντος είναι το πόσο γρήγορα θα μπορέσει η Ευρώπη να αποκτήσει ενεργειακή ανεξαρτησία και αυτονομία μέσω Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, κάτι που θα κρίνει φυσικά και το πόσο γρήγορα θα κατορθώσει τελικά να φτάσει στο στόχο των μηδενικών εκπομπών άνθρακα.

Οι κινήσεις όμως που έχουν ήδη γίνει πράξη κάθε άλλο παρά επιτυχημένες θεωρούνται αφού πίεσαν ασφυκτικά το θέμα της ενέργειας, γεγονός που επέφερε αλυσιδωτές αντιδράσεις που ακόμη δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε το κόστος - κοινωνικό και πραγματικό. Διαφαίνεται ότι ο χρονικός ορίζοντας που έχει δοθεί δεν είναι αρκετός για τις απαραίτητες προσαρμογές. Η ταχύτητα με την οποία έτρεξε η Ευρώπη να το υλοποιήσει, μπροστά από πολύ μεγαλύτερες οικονομίες όπως οι ΗΠΑ, η Κίνα, επιτρέποντας να υπάρχει ένα μεγάλο νομοθετικό και κοινωνικό κενό,  επιβάλλει τη δημιουργία μιας πολύ ευρείας συναίνεσης των φορέων, θεσμών, πολιτικών κατεστημένων.

Εδώ βρίσκεται το gap που θέλω να αναδείξω. Επιβάλλεται από όλους να υπάρξει αλλαγή κουλτούρας, είναι κάτι το όποιο θα έπρεπε να έχει προηγηθεί.

Το θέμα λοιπόν δεν είναι τι λέμε αλλά τι κάνουμε για όλα αυτά. Οι επιχειρήσεις πιέζονται βίαια να προσαρμοστούν χωρίς να έχουν δοθεί τα κατάλληλα κίνητρα και η επιβράβευση που αρμόζει. Ο κόσμος μας δεν είναι τέλεια φτιαγμένος και πρέπει η όποια προσαρμογή να γίνει σταδιακά, όχι απότομα.

Ο πόλεμος ξέρετε έφερε δυναμικά στο προσκήνιο και τον τρόμο ενός πυρηνικού ατυχήματος. Όλοι βιώνουμε την αγωνία για παράδειγμα του τι θα μπορούσε να συμβεί στο Τσέρνομπιλ και είναι λογικό να ενισχυθεί το debate γύρω από το εάν πρέπει να ενθαρρυνθεί η παραγωγή ενέργειας μέσω πυρηνικών εργοστασίων, που για πολλούς στην Ευρώπη ενδείκνυται ως λύση, απέναντι σε πιο ασφαλείς μεν αλλά πιο κοστοβόρες εναλλακτικές παραγωγής καθαρής ενέργειας.

Γράφει ο Κώστας Ιωάννου

Για την ανακούφιση όσων επλήγησαν από το πρώτο lockdown δόθηκαν με τη μορφή ενισχύσεων, επιδομάτων και βοηθημάτων 43 δισεκατομμύρια ευρώ, δηλαδή 43 χιλιάδες εκατομμύρια εκ των οποίων μόλις 20 (σκέτα) εκατομμύρια για τα ΜΜΕ. Επειδή τα πολλά εκατομμύρια προκαλούν ζάλη ας ξεκαθαρίσουμε: από τη μία έχουμε 43.000.000.000 κι από την άλλη 20.000.000 ευρώ. Και μόνο η εικόνα των μηδενικών δίνει σαφή ιδέα της σύγκρισης των δύο ποσών. Με την απλή μέθοδο των τριών (αριθμητική του Δημοτικού) προκύπτει ότι η χρηματοδότηση των ΜΜΕ αντιστοιχεί ακριβώς σε ποσοστό 0,046% ή στρογγυλεμένο 0,050% των συνολικών δαπανών.

Δηλαδή ο θόρυβος, ο θρήνος κι ο κοπετός έγινε για το 0,05%, ενώ δεν ερευνήθηκε πού πήγαν τα 99,95%. Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι όσοι θεωρούσαν εκείνη την εκστρατεία ενημέρωσης θερμοκήπιο διαφθοράς, δύο χρόνια μετά ζητούσαν να γίνει νέα ενημέρωση, αυτή τη φορά για τον εμβολιασμό των άνω των 60 ετών, προκειμένου να πεισθούν οι αρνητές (συν κάποιο φιλοδώρημα προς εξαγορά τους)!

Όταν αντιλήφθηκαν ότι τα ποσά ήταν «ψίχουλα» (όπως θα έλεγαν σε άλλη περίπτωση) το τροπάριο άλλαξε. Υποστήριξαν ότι με αυτό το 0,05% των ενισχύσεων η κυβέρνηση εξαγόρασε τα ΜΜΕ ώστε να την λιβανίζουν και να υμνούν τον πρωθυπουργό. Προφανώς η γνώμη που έχουν για τα Μέσα και τους λειτουργούς της ενημέρωσης δεν είναι ιδιαιτέρως κολακευτική, αν πράγματι πιστεύουν πως, με αυτά τα ασήμαντα ποσά που δόθηκαν άπαξ, οι εφημερίδες, τα περιοδικά, οι ραδιοφωνικοί σταθμοί, τα τηλεοπτικά κανάλια και τα ειδησεογραφικά sites ξεπουλήθηκαν μια για πάντα.

Όσο απελπισμένοι και να ήταν οι ιδιοκτήτες μικρών επαρχιακών εφημερίδων που πληρώθηκαν με ποσά κάτω από τα 1.000 ευρώ δεν θα πουλούσαν τόσο φτηνά την αξιοπρέπειά τους. Το χαριτωμένο βίντεο με την νεαρά ηθοποιό που προσπαθεί να πιάσει χαρτονομίσματα που πέφτουν από ψηλά θα ήταν πολύ εύστοχο αν προκειμένου για τα ΜΜΕ η συμπαθής πρωταγωνίστρια κρατούσε ομπρέλα όταν ο ουρανός έβρεχε δισεκατομμύρια.

Στην περίφημη λίστα αναφέρεται ότι χρήματα, πάντοτε έναντι διαφήμισης, πήραν επίσης και ΜΜΕ που δεν λιβανίζουν την κυβέρνηση. Π.χ. από 10.500 ευρώ η «Αυγή» και ο «Ριζοσπάστης», 15.000 ευρώ η «Εστία», 30.000 ευρώ η «Εφημερίδα των Συντακτών», 60.000 ευρώ το «Έθνος» κ.λπ. Καμία δεν άλλαξε στρατόπεδο. Άλλαξε όμως το επιχείρημα.

Η νέα εκδοχή του «σκανδάλου» είναι ότι οι αντιπολιτευόμενοι πήραν λιγότερα σε σχέση με τους συμπολιτευόμενους. Πρόκειται για γλώττα λανθάνουσα. Εκτός κι αν υπονοούν ότι οι αντίπαλοι της κυβέρνησης θα είχαν εξαγοραστεί αν έπαιρναν… περισσότερα. Αν ισχύει αυτό, είναι ακατανόητη η απόφαση της κυβέρνησης να «ταΐσει» τα δικά της ΜΜΕ που έτσι κι αλλιώς θα την υποστήριζαν. Αν ήθελε να υποδουλώσει το ελεύθερο πνεύμα των αγέρωχων ιδεαλιστών θα ήταν εξυπνότερο και πιο αποτελεσματικό να «μπούκωνε» ακριβώς αυτούς που την πολεμούν με όσα εξοικονόμησε από τους «δικούς της».

Κανείς δεν πιστεύει ότι τα Μέσα έπρεπε να ενισχυθούν οριζοντίως, δηλαδή με διανομή του διαθέσιμου ποσού σε ίδιας μερίδια. Η «οριζοντίωση» είναι αδιανόητη. Τα ποσά δόθηκαν έναντι διαφήμισης όχι ως βοήθημα και είναι γνωστό ότι αλλιώς χρεώνει τη δημοσίευση μια εφημερίδα ή ένα κανάλι πανελλήνιας εμβέλειας κι αλλιώς ένα έντυπο περιορισμένης κυκλοφορίας ή ένα μικρό τοπικό κανάλι.

Τα κριτήρια τα θέτει η αγορά και η επιθυμία του διαφημιζόμενου: την τιμή καθορίζουν μεταξύ άλλων παράγοντες όπως η κυκλοφορία ή η ακροαματικότητα, η ηλικία, η μόρφωση, η οικονομική επιφάνεια, η κοινωνική θέση του κοινού στο οποίο απευθύνεται η διαφήμιση. Κανείς διαφημιζόμενος δεν θα πλήρωνε τα ίδια χρήματα στο «Πρώτο Θέμα» και στη «Φωνή των παντοπωλών». Επίσης το διαφημιζόμενο προϊόν πρέπει να είναι συμβατό όχι μόνο με την οικονομική επιφάνεια αλλά και με τις αντιλήψεις και τον τρόπο ζωής του κοινού. Κανείς δεν θα διάλεγε μια αριστερή εφημερίδα για να διαφημίσει Mercedes.

Καταθέτοντας στην Εξεταστική Επιτροπή ο εκπρόσωπος της εταιρίας Initiative, M. Γκάλγκος, αναφέρθηκε σε έναν αλγόριθμο βάσει του οποίου κατανεμήθηκαν οι διαφημίσεις της καμπάνιας. Είτε από αδυναμία να κατανοήσουν πώς λειτουργεί ο αλγόριθμος είτε από κομματική ιδιοτέλεια, το επιχείρημα αγνοήθηκε. Υπό την έννοια αυτή εξηγείται (όσο κι αν δυσαρεστεί) για ποιον λόγο αποκλείστηκαν από τη διαφήμιση εφημερίδες που μετείχαν σε εκστρατεία κατά του lockdown και διαφήμιζαν μαχητικά την ανυπακοή στα μέτρα κατά της πανδημίας: το διαφημιστικό μήνυμα δεν θα είχε απήχηση στο κοινό τους γιατί ερχόταν σε απόλυτη αντίθεση με τα «φλογερά» άρθρα και τα «αποκαλυπτικά» ρεπορτάζ.

Άλλωστε κι οι ίδιοι οι εκδότες θα είχαν εκτεθεί στα μάτια των αναγνωστών τους γιατί θα «τα έπαιρναν» από εκείνους τους οποίους πολεμούσαν. Μια θεωρία λέει ότι όποιος έχει φιλότιμο αισθάνεται κατά κάποιον τρόπο υποχρεωμένος απέναντι σ’ εκείνον που τον χρηματοδοτεί έστω και αν αυτό γίνεται εντελώς νόμιμα: θεωρεί ότι αποδεχόμενος την αμοιβή παραχωρεί ένα μέρος από την ανεξαρτησία του. Υπενθυμίζεται ότι το παλιό «Ποντίκι» τήρησε τη δέσμευσή του πως δεν θα δημοσιεύσει ποτέ κρατική διαφήμιση και ο όμιλος Μαρινάκη αρνήθηκε να εισπράξει χρήματα για τη διαφήμιση της καμπάνιας «Μένουμε Σπίτι». Εν προκειμένω για άλλους φαίνεται πως δεν τίθεται θέμα φιλότιμου ή ανεξαρτησίας όταν πρόκειται για χρήμα.

Για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, οι καταγγελίες περιορίστηκαν στον αποκλεισμό του Documento. Είναι κατανοητό να διαμαρτύρεται ο κ. Βαξεβάνης που τον «έκοψαν» από τη διαφήμιση. Κατανοητό επίσης ότι πάνω στην οργή του ισχυρίστηκε ότι η εταιρία τον παρουσίασε ψευδώς ως αντιεμβολιαστή- παρότι η καμπάνια άρχισε όταν τα εμβόλια «δεν είχαν ανακαλυφθεί ακόμη» (Τσίπρας, τον Νοέμβριο του 2020).

Επίσης είναι λογικό να συμπλέει ο ΣΥΡΙΖΑ με τον αγαπημένο του εκδότη στη διαμαρτυρία όπως συμπλέουν και στην πολιτική. Η σκέψη όμως ότι τον απέκλεισε εκδικητικά το Μαξίμου μπορεί να μην ισχύει. Ίσως κάποιοι πίστεψαν ότι ο κ. Βαξεβάνης δεν έχει ανάγκη τις πενταροδεκάρες μετά από τα τρία εκατομμύρια που εισέπραξε από τον κ. Καλογρίτσα (σύμφωνα με έγγραφη μαρτυρία του τελευταίου).

Ας ληφθεί υπόψη ότι στο όχι μακρινό παρελθόν υπήρξαν περιπτώσεις τυχάρπαστων «εκδοτών» που με τα λαθρόβια έντυπά τους πολεμούσαν συστηματικά και εκβιαστικά πολιτικούς ενώ ήταν πάντα πρόθυμοι να σιωπήσουν αν εξασφάλιζαν γενναιόδωρη κρατική διαφήμιση. Ο κ. Βαξεβάνης δεν είναι απ’ αυτούς. Έχει έρωτα με την αποκαλυπτική δημοσιογραφία και καθαρά ιδεολογικά κίνητρα. Δεν εξαγοράζεται με τα «ψιλά» που έπαιρναν άλλοι, πλην όμως κάποιοι κακόπιστοι μπορεί να αμφισβητούσαν τις ευγενείς προθέσεις του, αν το Documento είχε συμπεριληφθεί στα «πετσωμένα» ΜΜΕ. Με τον αποκλεισμό του διατήρησε αλώβητη τη φήμη του.

Οι σκέψεις αυτές δεν πρόκειται να πείσουν όσους έχουν ήδη μορφώσει γνώμη. Το πολύ να καταγγείλουν το δημοσίευμα ως «πετσωμένο» και να ξεμπλέξουν ανακουφισμένοι. Πολλοί πιστεύουν ότι οι αριθμοί λένε πάντα την αλήθεια. Σωστά, αλλά, σύμφωνα με μια άλλη άποψη, «οι άνθρωποι είναι πάνω από τους αριθμούς»- ειδικά όταν οι αριθμοί δεν συμφωνούν με τις απόψεις τους. Όχι όμως να βάλουμε τους ανθρώπους και πάνω από τη λογική.