Αξιοποιώντας τους τερματικούς σταθμούς και τους αγωγούς φυσικού αερίου, επιδιώκει να εξελιχθεί σε βασική πύλη εφοδιασμού για τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη, με οφέλη που ξεπερνούν την εμπορική δραστηριότητα.

Η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα ανέδειξε τη σημασία της ενεργειακής συνεργασίας στη στρατηγική σχέση Ελλάδας και ΗΠΑ. Η διοχέτευση αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου στις ευρωπαϊκές αγορές συνδέεται με την ασφάλεια του εφοδιασμού, αλλά και με την ενίσχυση της ελληνικής παρουσίας σε μια περιοχή έντονου γεωπολιτικού ανταγωνισμού.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό ΣΚΑΪ, επισήμανε ότι η αμερικανική πλευρά επέλεξε τις ελληνικές υποδομές, παρότι υπήρχαν δυνατότητες μεταφοράς μέσω άλλων χωρών. Κατά τον πρωθυπουργό, η ανάδειξη της Ελλάδας σε πάροχο ενεργειακής ασφάλειας για τους βόρειους γείτονές της αναβαθμίζει συνολικά τη στρατηγική της θέση.

Αντίστοιχα, ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ και πρώην υπουργός Ενέργειας Γιάννης Μανιάτης, σε δηλώσεις του την περασμένη Τρίτη στον Real FM, εκτίμησε ότι ο Κάθετος Διάδρομος ανέτρεψε τον ενεργειακό σχεδιασμό της Τουρκίας. Με βάση αυτή την εκτίμηση, μια αποδυνάμωση της ελληνικής διαδρομής θα μπορούσε να αφήσει μεγαλύτερο περιθώριο σε ανταγωνιστικά δίκτυα εφοδιασμού μέσω της γειτονικής χώρας.

Η αμφισβήτηση της ελληνικής διαδρομής έχει γεωπολιτικό βάρος

Ο Κάθετος Διάδρομος αποτελεί σημαντικό μέρος της προσπάθειας να ενισχυθεί η Ελλάδα ως ενεργειακός κόμβος, προσφέροντας στις ευρωπαϊκές αγορές περισσότερες επιλογές πέρα από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Το διακύβευμα αφορά τόσο τις ποσότητες που θα μεταφέρονται όσο και τη χώρα που θα αναλάβει κεντρικό ρόλο στον εφοδιασμό. Ενδεχόμενη υποχώρηση της ελληνικής διαδρομής θα μπορούσε να περιορίσει τα προσδοκώμενα οφέλη και να ενισχύσει εναλλακτικές επιλογές μέσω Τουρκίας ή Αλβανίας.

Η εξέλιξη αυτή θα επηρέαζε τις εμπορικές προοπτικές του εγχειρήματος, αλλά και τη δυνατότητα της Αθήνας να αποκτήσει μεγαλύτερη βαρύτητα στις αποφάσεις για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

Τι είναι ο Κάθετος Διάδρομος - Πώς η Ελλάδα γίνεται ενεργειακή πύλη

Ο Κάθετος Διάδρομος συνδέει υποδομές εισαγωγής και μεταφοράς φυσικού αερίου, επιτρέποντας τη διοχέτευσή του από τον ευρωπαϊκό Νότο προς τον Βορρά. Το LNG φτάνει με πλοία στους ελληνικούς τερματικούς σταθμούς, επαναεριοποιείται και στη συνέχεια μεταφέρεται μέσω αγωγών προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και άλλες αγορές.

Πρόκειται για δίκτυο υφιστάμενων και νέων υποδομών, με αγωγούς, τερματικούς σταθμούς LNG και εγκαταστάσεις αποθήκευσης. Η ευρύτερη διασύνδεση περιλαμβάνει τη Μολδαβία, την Ουκρανία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, ενώ σημαντική είσοδο αποτελεί το FSRU της Αλεξανδρούπολης.

Η εισαγωγή αμερικανικού LNG διευρύνει τις διαθέσιμες πηγές προμήθειας και συμβάλλει στον περιορισμό της εξάρτησης από τη Μόσχα.

Στο εμπορικό σκέλος δραστηριοποιείται η Atlantic Sea LNG Trade, με τον Αλέξανδρο Εξάρχου, επικεφαλής της AKTOR και διευθύνοντα σύμβουλο της κοινής εταιρείας, να συνεργάζεται με τον Κωνσταντίνο Ξιφαρά, διευθύνοντα σύμβουλο της ΔΕΠΑ Εμπορίας και πρόεδρό της.

Η συνεργασία της AKTOR με τη ΔΕΠΑ Εμπορίας, η οποία βρίσκεται υπό δημόσιο έλεγχο μέσω του Υπερταμείου, συνδυάζει την ιδιωτική επιχειρηματική δραστηριότητα με τη συμμετοχή του Δημοσίου στον ενεργειακό σχεδιασμό.

Τι προβλέπει η συμφωνία με τη Venture Global

Η διευρυμένη συμφωνία της Atlantic Sea LNG Trade με τη Venture Global προβλέπει την αγορά τουλάχιστον ενός εκατομμυρίου τόνων LNG ετησίως, για 20 χρόνια, με έναρξη το 2030. Η ποσότητα αυτή είναι διπλάσια από την αρχική συμβατική πρόβλεψη των 500.000 τόνων τον χρόνο.

Στην προώθηση της συνεργασίας έχουν συμβάλει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου και η πρέσβειρα των ΗΠΑ στην Ελλάδα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, προσφέροντας πολιτική και διπλωματική υποστήριξη.

Η συμφωνία εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό, στον οποίο συμμετέχουν κυβερνήσεις, ενεργειακές επιχειρήσεις και διαχειριστές δικτύων. Στόχος είναι οι ελληνικές εγκαταστάσεις να στηρίξουν μια σταθερή διαδρομή εφοδιασμού προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Το ενεργειακό αποτύπωμα της επίσκεψης Ρούμπιο

Η παρουσία του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα ενίσχυσε την πολιτική στήριξη της ελληνοαμερικανικής ενεργειακής συνεργασίας. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών εξέφρασε την αφοσίωσή του σε αυτή τη συνεργασία, συνδέοντας την ενεργειακή ασφάλεια με την εθνική ασφάλεια.

Για την Ουάσιγκτον, η ελληνική διαδρομή διευκολύνει την πρόσβαση του αμερικανικού LNG σε περισσότερες ευρωπαϊκές αγορές. Για την Αθήνα, δημιουργεί προϋποθέσεις μεγαλύτερης οικονομικής δραστηριότητας και ισχυρότερου γεωπολιτικού ρόλου.

Η σύμπτωση των συμφερόντων ενισχύει τη διμερή σχέση, χωρίς από μόνη της να συνιστά εγγύηση στρατιωτικής προστασίας.

Πώς θα μπορούσε να αποδυναμωθεί η ελληνική προοπτική

Η σημασία του Κάθετου Διαδρόμου αναγνωρίζεται και πέρα από τα κυβερνητικά όρια. Η τοποθέτηση του Γιάννη Μανιάτη για την ανατροπή του τουρκικού ενεργειακού σχεδιασμού αποτυπώνει την ευρύτερη πολιτική διάσταση του εγχειρήματος.

Εφόσον η ελληνική διαδρομή χάσει δυναμική, η Τουρκία θα μπορούσε να διεκδικήσει μεγαλύτερο ρόλο ως εναλλακτικός κόμβος τροφοδοσίας της Ευρώπης. Αυτό καθιστά την πορεία του έργου ζήτημα που αφορά και τον περιφερειακό ανταγωνισμό.

Στη συζήτηση έχει ενταχθεί και δημοσιογραφική έρευνα της Wall Street Journal. Στο αρχικό δημοσίευμα που παρατίθεται, η κριτική της εφημερίδας αποδίδεται σε γεωπολιτικά και επιχειρηματικά συμφέροντα που αντιτίθενται στην ελληνική διαδρομή. Πρόκειται, ωστόσο, για αξιολογική θέση του συγκεκριμένου κειμένου και όχι για τεκμηριωμένο στοιχείο σχετικά με τα κίνητρα της έρευνας.

Το ουσιαστικό πολιτικό στοίχημα είναι η Ελλάδα να αξιοποιήσει την ευκαιρία με διαφάνεια, αξιόπιστες εμπορικές συνεργασίες και αποτελεσματική λειτουργία των υποδομών.

Μητσοτάκης για Κάθετο Διάδρομο - «Θα μπορούσαν να το κάνουν και μέσω άλλης χώρας»

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, στη συνέντευξή του την Παρασκευή στο ραδιόφωνο του ΣΚΑΪ και στον Άρη Πορτοσάλτε, αναφέρθηκε στον ανταγωνισμό για τη μεταφορά αμερικανικού LNG. Υπογράμμισε ότι η επιλογή της Ελλάδας από την αμερικανική κυβέρνηση και τις εταιρείες έχει θετικό αποτύπωμα για τη χώρα.

Η αναφορά του σε άλλες πιθανές διαδρομές άφησε περιθώριο σύνδεσης με ανταγωνιστικές επιλογές, όπως η Τουρκία και ενδεχομένως η Αλβανία, χωρίς να τις κατονομάζει στο συγκεκριμένο απόσπασμα.

Αναλυτικά όσα είπε ο πρωθυπουργός:

«Τι είναι ο Κάθετος Διάδρομος, για να το εξηγήσουμε απλά; Είναι η πολιτική επιλογή της κυβέρνησης να αξιοποιήσει ενεργειακές υποδομές τις οποίες διαθέτει, τους αγωγούς μας αλλά και τους σταθμούς επαναεριοποίησης φυσικού αερίου, το οποίο μεταφέρεται υγροποιημένο, προκειμένου να μπορούμε να τροφοδοτήσουμε τους βόρειους γείτονές μας.
Κάνουμε μια επιλογή αυτό το αέριο στην παρούσα φάση να είναι αμερικανικό αέριο, αλλά αυτές είναι εμπορικές συμφωνίες που αξιοποιούν ελληνικές υποδομές και αφορούν πρωτίστως τους βόρειους γείτονές μας.
Το γεγονός ότι η Ελλάδα καθίσταται σήμερα ένας πάροχος ενεργειακής ασφάλειας για τα Βαλκάνια, αλλά και για άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, νομίζω ότι αναβαθμίζει συνολικά το γεωγραφικό μας αποτύπωμα.
Και βέβαια, να πω και κάτι ακόμα: ότι η Αμερική, και η κυβέρνηση αλλά και οι εταιρείες επέλεξαν αυτό να το κάνουν μέσω της Ελλάδος. Θα μπορούσαν να το κάνουν και μέσω άλλης χώρας».

Ο Κάθετος Διάδρομος προσφέρει στην Ελλάδα μια σημαντική εθνική ευκαιρία. Η αξιοποίησή της εξαρτάται από τη συνέπεια του σχεδιασμού, τη διαφάνεια και τη συνεργασία των εμπλεκομένων, ώστε η χώρα να ενισχύσει ουσιαστικά τη θέση της στον ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη.

Ο Κάθετος Διάδρομος, ένα έργο που βασίζεται στην αξιοποίηση των ελληνικών αγωγών και των υποδομών LNG για την τροφοδοσία των βόρειων γειτόνων της χώρας, ενισχύει τη στρατηγική σχέση Ελλάδας – ΗΠΑ κάτι που υπογραμμίστηκε με την επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο ο οποίος δήλωσε απόλυτη αφοσίωση στην ενεργειακή συνεργασία με την Ελλάδα.

«Η ενεργειακή μας σχέση έχει φτάσει σε νέα υψηλά και συνεχίζει να επεκτείνεται και να αναπτύσσεται. Η επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου έχει εδραιώσει την Ελλάδα ως κόμβο ενεργειακής ασφάλειας και λειτουργεί διευκολυντικά για την αύξηση των εξαγωγών αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη, κάτι που συνεχίζουμε να χτίζουμε», δήλωσε ο κ. Ρούμπιο από την Αθήνα.

Φωνές που αντιτάσσονται στην υλοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου παραβλέπουν ότι κάτι τέτοιο θα εξυπηρετούσε συμφέροντα της Τουρκίας και της Αλβανίας καθώς το έργο προσφέρει ένα εναλλακτικό μοντέλο σε σχέση με σχεδιασμούς του παρελθόντος που κρατούσαν την Ευρώπη εξαρτημένη από το ρωσικό φυσικό αέριο αλλά και από τη διαδρομή μεταφοράς του μέσω του αγωγού TurkStream της Τουρκίας.

Η ιδιαίτερη βαρύτητα της επίσκεψης ενισχύεται από το γεγονός ότι ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών επέλεξε την Αθήνα χωρίς αντίστοιχο σταθμό στην Άγκυρα, σε μια συγκυρία κατά την οποία η Ουάσινγκτον αναδιαμορφώνει κρίσιμα κομμάτια της ενεργειακής και αμυντικής αρχιτεκτονικής της περιοχής.

Μετά τη διμερή συνάντηση στο υπουργείο Εξωτερικών, οι δύο υπουργοί παραχώρησαν κοινές δηλώσεις, πριν από την έναρξη του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ, ο οποίος καλύπτει ένα ευρύ φάσμα συνεργασίας, από την άμυνα και την ενέργεια μέχρι τις επενδύσεις, την υψηλή τεχνολογία, τη ναυτιλία και την ασφάλεια.

«Η Ελλάδα είναι άγκυρα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο», τόνισε ο Γιώργος Γεραπετρίτης, επισημαίνοντας ότι οι δύο χώρες έχουν πλέον τη δυνατότητα να αντιμετωπίζουν από κοινού κρίσιμες προκλήσεις.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην Αλεξανδρούπολη, χαρακτηρίζοντάς την χαρακτηριστικό παράδειγμα της στρατηγικής συνεργασίας των δύο χωρών, ενώ υπογράμμισε ότι «η συλλογική ασφάλεια απαιτεί από κάθε σύμμαχο να αναλάβει τις δικές του ευθύνες».

Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών σημείωσε ότι η ελληνοαμερικανική συνεργασία έχει διευρυνθεί σημαντικά και πλέον περιλαμβάνει άμυνα, υποδομές, ψηφιακή τεχνολογία, επιβολή του νόμου, ναυτιλία και ενεργειακή ασφάλεια.

Όπως ανέφερε, οι τρεις συμφωνίες που υπογράφονται σήμερα αποτελούν απτή απόδειξη της προόδου που έχει επιτευχθεί, προσθέτοντας ότι η εταιρική σχέση Ελλάδας και ΗΠΑ «ποτέ δεν ήταν πιο ισχυρή, πιο βαθιά ή πιο συνεκτική».

Ο Γιώργος Γεραπετρίτης στάθηκε παράλληλα στο εξαιρετικά ασταθές διεθνές περιβάλλον, κάνοντας αναφορά στον πόλεμο στην Ουκρανία, στην αστάθεια στη Μέση Ανατολή, στις απειλές για τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα και στην αναθεωρητική ρητορική που καταγράφεται στην ευρύτερη περιοχή.

Σε αυτό το περιβάλλον, όπως τόνισε, η Ελλάδα παραμένει αξιόπιστος σύμμαχος και άγκυρα σταθερότητας, με τη γεωγραφική της θέση στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων να αποκτά ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική σημασία.

Το LNG και ο Κάθετος Διάδρομος

Ακόμη πιο σαφές ήταν το μήνυμα του Μάρκο Ρούμπιο για τον ενεργειακό ρόλο που επιφυλάσσει η Ουάσινγκτον στην Ελλάδα.

«Θέλουμε να αναπτύξουμε μια ασφαλή εφοδιαστική αλυσίδα. Είναι κάτι που θα οικοδομήσουμε μέσω του Καθέτου Διαδρόμου, που έχει καταστήσει την Ελλάδα ασφαλή ενεργειακό κόμβο για τη μεταφορά αμερικανικού LNG», δήλωσε ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών.

Η συγκεκριμένη αναφορά έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς τοποθετεί ευθέως την Ελλάδα στον αμερικανικό σχεδιασμό για νέες ενεργειακές διαδρομές προς τα Βαλκάνια, την Ανατολική και την Κεντρική Ευρώπη.

Η Ελλάδα διαθέτει ήδη κομβικό ρόλο σε αρκετά κομμάτια αυτού του σχεδιασμού. Αμερικανικό LNG διοχετεύεται μέσω ελληνικών υποδομών προς τις αγορές της περιοχής, ενώ Chevron και ExxonMobil έχουν παρουσία στις έρευνες υδρογονανθράκων. Παράλληλα, το σχήμα 3+1 Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ με τις ΗΠΑ επανέρχεται στην ατζέντα.

Στον αμυντικό τομέα, η Ελλάδα έχει ήδη δρομολογήσει την απόκτηση των F-35, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η αναβάθμιση των ελληνικών F-16 σε επίπεδο Viper, με τη στρατηγική συνεργασία να αποκτά ολοένα μεγαλύτερο βάθος.

Ο Ρούμπιο έκανε επίσης αναφορά στους ιστορικούς δεσμούς των δύο χωρών, επισημαίνοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν «μεγάλο χρέος στην Αρχαία Ελλάδα για τη δημοκρατία», ενώ χαρακτήρισε την παρουσία του στην Αθήνα το πρώτο και, όπως είπε, ελπίζει όχι το τελευταίο ταξίδι του στην Ελλάδα.

Η επίσκεψη μόνο στην Αθήνα και η Άγκυρα

Πέρα όμως από τις επίσημες δηλώσεις, ισχυρό πολιτικό συμβολισμό αποκτά η επιλογή του Μάρκο Ρούμπιο να βρεθεί στην Αθήνα χωρίς να επισκεφθεί την Άγκυρα.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις από τον Ρεπουμπλικανικό χώρο, η επιλογή αυτή αποτυπώνει μεταβολή των αμερικανικών προτεραιοτήτων στην Ανατολική Μεσόγειο και ενισχύει την αντίληψη ότι η Ουάσινγκτον δεν θεωρεί πλέον πως κάθε στρατηγικός σχεδιασμός στην περιοχή πρέπει υποχρεωτικά να περνά μέσα από την Τουρκία.

Το θέμα έχει ήδη προκαλέσει συζήτηση στον τουρκικό Τύπο, όπου καταγράφονται διαφορετικές προσπάθειες ερμηνείας – αλλά και υποβάθμισης – του μηνύματος της επίσκεψης.

Η Aydinlik προχωρά στην πιο επιθετική ανάγνωση, με τίτλο «Ο άξονας ΗΠΑ–Ελλάδας ενισχύεται απέναντι στην Τουρκία», συνδέοντας μάλιστα τον Κάθετο Διάδρομο με προσπάθεια περιορισμού της ενεργειακής σημασίας της Τουρκίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η προσέγγιση του Yunanda, σύμφωνα με την οποία η επίσκεψη Ρούμπιο δείχνει ότι οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις αποκτούν αυτοτελή στρατηγικό χαρακτήρα και δεν αποτελούν πλέον απλώς τμήμα της παραδοσιακής αμερικανικής διαχείρισης της ισορροπίας Αθήνας–Άγκυρας.

Η Turkiye αναγνωρίζει ότι στην Ελλάδα η απουσία επίσκεψης στην Τουρκία ερμηνεύεται ως διπλωματικό πλεονέκτημα της Αθήνας, επιχειρεί όμως να αντιστρέψει την εικόνα, προβάλλοντας τις διεθνείς συμφωνίες και τις σχέσεις της Άγκυρας.

Ανάλογη είναι η προσέγγιση του TRHaber, που επιμένει ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να ακολουθούν πολιτική ισορροπιών, ενώ το HalkTV θέτει ευθέως το ερώτημα πώς θα ισορροπήσει πλέον η Ουάσινγκτον ανάμεσα σε Αθήνα και Άγκυρα, υπενθυμίζοντας παράλληλα τις στενές σχέσεις Τραμπ–Ερντογάν.

Η Cumhuriyet, αντίθετα, αποφεύγει την ελληνοτουρκική διάσταση και επικεντρώνεται κυρίως στις διαδηλώσεις κατά της επίσκεψης Ρούμπιο στην Αθήνα.

Από την άμυνα στην ενέργεια και την τεχνολογία

Το ουσιαστικότερο στοιχείο του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου, πάντως, βρίσκεται στη διεύρυνση της σχέσης των δύο χωρών. Η συνεργασία Αθήνας–Ουάσινγκτον δεν περιορίζεται πλέον στην παραδοσιακή αμυντική διάσταση, αλλά επεκτείνεται στην ενέργεια, στις επενδύσεις, στις κρίσιμες υποδομές, στις νέες τεχνολογίες και στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Ενδεικτική είναι και η σύνθεση της αμερικανικής αποστολής. Στο πλευρό του Ρούμπιο βρίσκεται η πρέσβης των ΗΠΑ Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, ενώ συμμετέχουν στελέχη με αρμοδιότητες στις εκπαιδευτικές και πολιτιστικές υποθέσεις και στη δημόσια διπλωματία.

Το μήνυμα που προκύπτει από την Αθήνα είναι επομένως ευρύτερο από μια ακόμη διμερή επίσκεψη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες βλέπουν την Ελλάδα ως ενεργειακή πύλη, αμυντικό εταίρο και γεωπολιτικό κόμβο σε μια περιοχή που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία.

Και για την Άγκυρα, ίσως το σημαντικότερο δεν είναι απλώς ότι ο Ρούμπιο ήρθε στην Αθήνα και δεν πήγε στην Τουρκία. Είναι ότι η σχέση Ουάσινγκτον–Αθήνας δείχνει να αποκτά ολοένα περισσότερο δική της στρατηγική υπόσταση, χωρίς να περνά υποχρεωτικά μέσα από το φίλτρο των ελληνοτουρκικών ισορροπιών.

Μιλώντας στον Real FM και τον Νίκο Χατζηνικολάου, ο πρώην υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας υποστήριξε ότι η ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου έχει επηρεάσει τους ενεργειακούς σχεδιασμούς της Τουρκίας, καθώς δημιουργεί μια εναλλακτική διαδρομή τροφοδοσίας των χωρών της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης μέσω της Ελλάδας.

Σύμφωνα με τον κ. Μανιάτη, Τουρκία και Ρωσία είχαν διαμορφώσει εναλλακτική διαδρομή για τη διοχέτευση φυσικού αερίου προς την ευρωπαϊκή αγορά μέσω του TurkStream, με το ρωσικό αέριο να περνά μέσω Τουρκίας και Βουλγαρίας και από εκεί να συνδέεται με το ευρωπαϊκό δίκτυο.

Ο ίδιος ανέφερε ότι ο Κάθετος Διάδρομος λειτουργεί ανταγωνιστικά προς αυτή τη διαδρομή, καθώς επιτρέπει τη μεταφορά φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τις αγορές βορειότερων χωρών. Ο σχεδιασμός του διαδρόμου προβλέπει τη διασύνδεση των δικτύων φυσικού αερίου της περιοχής, με αφετηρία την Ελλάδα και κατεύθυνση προς Βουλγαρία, Ρουμανία και άλλες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

Η ευρωπαϊκή στήριξη

Ο Γιάννης Μανιάτης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη στήριξη του εγχειρήματος από την Ευρωπαϊκή Ένωση, σημειώνοντας ότι η ευρωπαϊκή διάσταση του έργου ενισχύει τη σημασία του ως εναλλακτικής ενεργειακής οδού.

Ο Κάθετος Διάδρομος εντάσσεται στην ευρύτερη προσπάθεια διαφοροποίησης των πηγών και των οδεύσεων φυσικού αερίου προς την Ευρώπη και περιορισμού της εξάρτησης από το ρωσικό αέριο. Το έργο υποστηρίζεται από την ΕΕ, ενώ στηρίζεται επίσης από τις ΗΠΑ στο πλαίσιο της ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Η βασική αρχιτεκτονική του Κάθετου Διαδρόμου στηρίζεται στις ενεργειακές υποδομές της Ελλάδας και στις διασυνδέσεις προς Βορρά. Στον σχεδιασμό συμμετέχουν οι διαχειριστές συστημάτων φυσικού αερίου Ελλάδας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας, Ουγγαρίας, Σλοβακίας, Μολδαβίας και Ουκρανίας.

Ο Πάιατ επισημαίνει ότι υπάρχει «αδιαμφισβήτητη στρατηγική και οικονομική λογική πίσω από τον Κάθετο Διάδρομο», υπενθυμίζοντας ότι είχε υποστηρίξει ενεργά το συγκεκριμένο εγχείρημα τόσο κατά τη διάρκεια της θητείας του στην Αθήνα όσο και από τη θέση του στο αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών.

Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στον ρόλο των αμερικανικών εταιρειών, σημειώνοντας ότι τις στήριξε «σε κάθε τους βήμα», συνδέοντας την ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου με τη στενότερη ενεργειακή συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και ΗΠΑ.

Κατά τον ίδιο, η σημασία του εγχειρήματος ενισχύεται καθώς η Ευρώπη προχωρά στην πλήρη σταδιακή απεξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο, μία εξέλιξη την οποία χαρακτηρίζει μακροχρόνιο στόχο της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Ο Πάιατ συνδέει την επιτάχυνση αυτής της διαδικασίας με τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις ρωσικές υβριδικές επιθέσεις κατά της Ευρώπης, εκτιμώντας ότι υπό τις σημερινές γεωπολιτικές συνθήκες ο ρόλος εναλλακτικών ενεργειακών διαδρομών αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα.

Δήλωση Τζέφρι Πάιατ στο X
«Όπως επεσήμανε ο Ζεμενίδης, και όπως υποστήριζα σθεναρά καθ' όλη τη διάρκεια της θητείας μου στην Αθήνα καθώς και ως Υφυπουργός Εξωτερικών αρμόδιος για θέματα Ενεργειακών Πόρων - στηρίζοντας τις αμερικανικές εταιρείες σε κάθε τους βήμα - υπάρχει μια αδιαμφισβήτητη στρατηγική και οικονομική λογική πίσω από τον Κάθετο Διάδρομο.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα καθώς η Ευρώπη υλοποιεί την πλήρη σταδιακή κατάργηση του ρωσικού φυσικού αερίου —έναν στόχο της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής που επιδιωκόταν εδώ και καιρό— γεγονός που καθίσταται ακόμη πιο κρίσιμο υπό το πρίσμα της εισβολής πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία και των κλιμακούμενων ρωσικών υβριδικών επιθέσεων κατά της Ευρώπης.
Το ρεπορτάζ της @WSJ μιλάει από μόνο του και είμαι βέβαιος ότι θα ακολουθήσουν και άλλοι, όμως ας μη χάνουμε από τα μάτια μας τα οφέλη που έχουν προκύψει για την Ελλάδα και τις ΗΠΑ από τη στενότερη ενεργειακή μας συνεργασία - σε ζητήματα που εκτείνονται από το LNG και την απολιγνιτοποίηση, μέχρι την αποθήκευση ενέργειας σε μπαταρίες και τις περιφερειακές διασυνδέσεις».

This https://t.co/IUJWQdavk0

— @geoffpyatt (@geoffpyatt) September 27, 2026

Νωρίτερα, ο Έντι Ζεμενίδης, Εκτελεστικός Διευθυντής του Hellenic American Leadership Council (HALC), είχε γράψει στο X:

«Από πλευράς ΗΠΑ, τόσο η πρώτη κυβέρνηση Τραμπ όσο και στη συνέχεια η κυβέρνηση Μπάιντεν προέβησαν σε μείζονες κινήσεις για την αναβάθμιση αυτής της σχέσης, γεγονός που προσέλκυσε κορυφαίες αμερικανικές εταιρείες. Το έπραξαν δε χωρίς να κατευθύνουν έργα προς οποιαδήποτε συγκεκριμένη ελληνική ή αμερικανική επιχείρηση.

Ο τρόπος λειτουργίας (modus operandi) που περιγράφεται σε αυτό το δημοσίευμα υπονομεύει αυτό που έχει εξελιχθεί σε ένα τεράστιο επίτευγμα για την εξωτερική πολιτική — τη διμερή σχέση και τη μετεξέλιξη της Ελλάδας από «προβληματικό παιδί» της Ευρώπης σε βασικό γεωπολιτικό παράγοντα σε πολλαπλές περιοχές. Το Great Sea Interconnector, τα FSRU στην Ελλάδα — όλα διαδραματίζουν κομβικό ρόλο στη διασφάλιση της ενεργειακής ανεξαρτησίας της Ευρώπης από κακόβουλους δρώντες και στην ενίσχυση της ενεργειακής της ασφάλειας.
Η Νοτιοανατολική Ευρώπη και η Ανατολική Μεσόγειος αποτελούν στρατηγικά σημεία σύγκλισης, αλλά μην απατάστε: ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων εκτυλίσσεται σε αυτά ακριβώς τα πεδία δράσης. Προς τιμήν της, η κυβέρνηση του Έλληνα Πρωθυπορυγού έχει σταθερά θέσει σε προτεραιότητα την ενεργειακή διπλωματία και έχει εργαστεί για τη δημιουργία περισσότερων επιλογών με σκοπό την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας.

Η Ουάσιγκτον, οι Βρυξέλλες και η Αθήνα οφείλουν να παραμείνουν σε εγρήγορση και να διασφαλίσουν ότι οι γεωπολιτικές και οι μακροπρόθεσμες οικονομικές παράμετροι θα βρίσκονται στο προσκήνιο, καθορίζοντας ποια έργα θα ιεραρχούνται κατά προτεραιότητα και ποιοι θα συμμετέχουν σε αυτά. Οτιδήποτε λιγότερο συνιστά γεωστρατηγικό παράπτωμα».

Στη συνάντηση συμμετείχαν οι εταιρείες ΔΕΣΦΑ και Gastrade (Ελλάδα), ICGB (Ελλάδα & Βουλγαρία), Bulgartransgaz (Βουλγαρία), Transgaz (Ρουμανία), Vestmoldtransgaz (Μολδαβία), FGSZ (Ουγγαρία), EUSTREAM (Σλοβακία) και GTSOU (Ουκρανία). Αξιοσημείωτη εξέλιξη ήταν η συμπερίληψη της NOMAGAS (Βόρεια Μακεδονία) και  της Transportgas Srbija (Σερβία), οι οποίες συμμετείχαν για πρώτη φορά στις συζητήσεις της Πρωτοβουλίας μαζί με τα υφιστάμενα μέλη, αντανακλώντας την προβλεπόμενη επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου στα Δυτικά Βαλκάνια. Οι εταιρείες εκπροσωπήθηκαν από τους Διευθύνοντες Συμβούλους και ανώτερα στελέχη.

Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στην επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου, συμπεριλαμβανομένης της διαθέσιμης χωρητικότητας στα σημεία διασύνδεσης, των υπό ανάπτυξη έργων υποδομής και των χρονοδιαγραμμάτων υλοποίησής τους. Ως επόμενο βήμα, οι συμμετέχοντες συμφώνησαν να συστήσουν κοινή τεχνική και εμπορική ομάδα εργασίας για την περαιτέρω αξιολόγηση του πλαισίου δυναμικότητας διασύνδεσης των συστημάτων σε ολόκληρη την περιοχή, των μακροπρόθεσμων προοπτικών της αγοράς και, τέλος, των εργασιών για τη βελτίωση της εμπορικής ελκυστικότητας του διαδρόμου, συμπεριλαμβανομένης της τιμολογιακής δομής και των αναγκών υποδομής.

Συμφώνησαν, επίσης, να προετοιμάσουν την επέκταση του Μνημονίου Κατανόησης (MoU), ώστε να συμπεριλάβει τα νέα μέλη, με σκοπό την προώθηση του έργου στην επόμενη φάση.

Η συνάντηση σηματοδότησε τη μετάβαση του Κάθετου Διαδρόμου σε ένα νέο επίπεδο ωριμότητας, διευρύνοντας το γεωγραφικό και στρατηγικό του αποτύπωμα πέρα από τον αρχικό του σχεδιασμό. Η πρωτοβουλία εξελίσσεται πλέον σε μια ολοκληρωμένη περιφερειακή πλατφόρμα για την ενεργειακή συνεργασία, με στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας του εφοδιασμού, τη διαφοροποίηση των πηγών και των οδών φυσικού αερίου, την ανθεκτικότητα των ενεργειακών υποδομών και την ανάπτυξη των αγορών φυσικού αερίου στη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων των Δυτικών Βαλκανίων.

Στη συνάντηση συμμετείχαν για λίγο ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας της Ελλάδας, κ. Σταύρος Παπασταύρου και η Υπουργός Ενέργειας της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας, κα. Iva Petrova.

Μετά τη συμμετοχή τους στη στρογγυλή τράπεζα του Economist, οι δύο Υπουργοί εξέφρασαν την πολιτική τους στήριξη για την υποβολή αίτησης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για συγκεκριμένες επενδύσεις προτεραιότητας, με στόχο την περαιτέρω βελτίωση της ενεργειακής ανθεκτικότητας της περιοχής.

Οι συμμετέχοντες Διαχειριστές επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους να διατηρήσουν στενό συντονισμό σε τεχνικό και επιχειρησιακό επίπεδο, προκειμένου να προχωρήσει έγκαιρα η επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου και να ενισχυθεί περαιτέρω ο ρόλος του ως αξιόπιστης και ανταγωνιστικής ενεργειακής διαδρομής για τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη και τα Δυτικά Βαλκάνια.

Αυτό ανέφεραν χθες πηγές της Atlantic See, κοινής εταιρείας της ΔΕΠΑ Εμπορίας και του ομίλου AKTOR στο περιθώριο της εκδήλωσης για την ανακοίνωση των συμφωνιών εφοδιασμού της Αλβανίας και της Βοσνίας με αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο μέσω του ελληνικού συστήματος.

Στις χώρες αυτές περιλαμβάνονται οι Ρουμανία, Μολδαβία, Βουλγαρία, Ουκρανία, Ουγγαρία και Β. Μακεδονία με την οποία επίκειται, το 2027, η έναρξη λειτουργίας διασυνδετήριου αγωγού. Όπως ανέφερε άλλωστε ο διευθύνων σύμβουλος της ATLANTIC SEE Αλέξανδρος Εξάρχου, τα Μνημόνια Συνεργασίας που έχουν υπογραφεί με την Ουκρανία, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία αναμένεται να εξελιχθούν σε οριστικές συμφωνίες έως το τέλος του έτους.

Με τις συμφωνίες αυτές μετουσιώνεται σε πράξη ο κάθετος διάδρομος φυσικού αερίου, δηλαδή το σχέδιο εφοδιασμού των χωρών της περιοχής με φυσικό αέριο που θα εισάγεται σε υγροποιημένη μορφή στις υποδομές αεριοποίησης που λειτουργούν στην Ελλάδα (Αλεξανδρούπολη και Ρεβυθούσα). Όπως τονίστηκε χθες, οι συμφωνίες με Αλβανία και Βοσνία είναι οι πρώτες και μοναδικές μακροχρόνιες συμφωνίες πώλησης φυσικού αερίου που έχουν υπογραφεί στην περιοχή και περιλαμβάνουν εγγυήσεις για την αποπληρωμή του καυσίμου καθ΄όλη τη διάρκεια ισχύος της σύμβασης. Υπενθυμίζεται ότι οι συμφωνίες της Atlantic See με τις δύο χώρες έχουν 20ετή διάρκεια, αρχής γενομένης από το 2030. Προμηθευτής του αερίου θα είναι η αμερικανική Venture Global και οι ποσότητες που έχουν συμφωνηθεί είναι 1,5 δισ. κυβικά μέτρα αερίου ετησίως.

Οι ίδιες πηγές ανέφεραν ότι τον επόμενο χειμώνα η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πιθανό να αντιμετωπίσει στενότητα εφοδιασμού με φυσικό αέριο καθώς το ρωσικό αέριο αποκλείεται σταδιακά από την ευρωπαϊκή αγορά (μέχρι την οριστική εξάλειψη το φθινόπωρο του 2027), ενώ παράλληλα δεν θα έχουν αποκατασταθεί πλήρως οι δυνατότητες εξαγωγών από το Κατάρ, εγκαταστάσεις του οποίου επλήγησαν κατά την πρόσφατη κρίση στον Περσικό Κόλπο.

Αντίθετα τόνιζαν ότι η Ελλάδα έχει επαρκώς διαφοροποιημένες πηγές που εξασφαλίζουν τον ομαλό εφοδιασμό της αγοράς, τόσο με μακροχρόνιες συμβάσεις μέσω αγωγών όσο και με βραχυπρόθεσμες αγορές υγροποιημένου φυσικού αερίου. Αποτελεσματική ασπίδα αποτελεί επίσης η αυξημένη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών στο ενεργειακό μείγμα, όπως φάνηκε και στην τελευταία κρίση στον Περσικό. Δεν μπορεί να αποκλειστεί ωστόσο άνοδος των τιμών του καυσίμου, λόγω και της αυξημένης ζήτησης κατά τη χειμερινή περίοδο.

Τέλος στην αγορά φυσικού αερίου επικρατεί συγκρατημένη αισιοδοξία για την επικείμενη (6 Ιουλίου) δημοπρασία για δέσμευση δυναμικότητας διαμετακόμισης φυσικού αερίου από το ελληνικό σύστημα προς βορρά σε πιο μακροπρόθεσμο (έως και ετήσιο) ορίζοντα. Οι αιτίες είναι αφενός τα μειωμένα κόστη διαμετακόμισης που συμφωνήθηκαν ύστερα από - κυρίως - ελληνική πίεση και αφετέρου οι ανάγκες εφοδιασμού των χωρών της περιοχής.

Πλέον, όμως, οι πρώτες συμφωνίες έχουν ήδη υπογραφεί, οι διαθέσιμες ποσότητες αρχίζουν να αποκτούν σαφή μορφή και το εγχείρημα φαίνεται να περνά σταδιακά από το στάδιο της θεωρίας στην πρακτική υλοποίηση. Όπως τονίζει ο διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου AKTOR, Αλέξανδρος Εξάρχου, σε συνέντευξή του στο Business Stories, «μέχρι πριν από λίγο καιρό μιλούσαμε για ένα concept». «Τώρα έχουμε πάει ένα σημαντικό βήμα παρακάτω καθώς υπάρχουν συμφωνίες, υπάρχουν ποσότητες και υπάρχει πλέον μια πραγματική βάση πάνω στην οποία μπορεί να χτιστεί το έργο».

Το επόμενο διάστημα αναμένεται κρίσιμο για την εξέλιξη του εγχειρήματος. Η μετατροπή των μνημονίων κατανόησης (MoU) σε δεσμευτικές συμφωνίες, η οριστικοποίηση των ποσοτήτων και η λήψη αποφάσεων για νέες υποδομές θα καθορίσουν την επόμενη φάση. «Θέλουμε μέσα στη χρονιά να έχουμε ολοκληρώσει τις βασικές συμφωνίες», αναφέρει ο κ. Εξάρχου καθώς όπως τονίζει «αν αυτό συμβεί, τότε μπορούμε να μιλήσουμε με πολύ μεγαλύτερη βεβαιότητα για το επόμενο στάδιο που είναι οι υποδομές».

Κλειδώνουν για αρχή, 4,5 δισ. κυβικά μέτρα LNG για τη ΝΑ Ευρώπη

Με τα μέχρι τώρα συμβόλαια και τα μνημόνια συνεργασίας ο Vertical Corridor διαθέτει έναν όγκο που υπερβαίνει τα 4 με 4,5 δισ. κυβικά μέτρα (bcm) ετησίως. Πρόκειται για 1 bcm προς την Aλβανία, 0,5 bcm προς τη Bοσνία –Ερζεγοβίνη και περίπου 2 bcm προς τη Ρουμανία ενώ στο τραπέζι βρίσκονται επιπλέον ποσότητες προς την Ουκρανία και την Βουλγαρία για την οποία η εκτίμηση είναι ότι θα κινηθεί λίγο πιο αργά λόγω κυβερνητικών αλλαγών. Παράλληλα, συνεχίζονται οι επαφές με άλλες χώρες της περιοχής, όπως η Βόρεια Μακεδονία χωρίς ωστόσο να υπάρχουν ακόμη οριστικές συμφωνίες.

Το σύνολο αυτό δεν είναι τυχαίο, καθώς αντιστοιχεί περίπου στη δυναμικότητα ενός FSRU, γεγονός που οδηγεί αναπόφευκτα στη συζήτηση για νέες υποδομές. Επιπλέον αλλάζει όλη την εικόνα του ισολογισμού της εταιρείας καθώς μετά το 2030 εκτιμάται ότι μπορεί να διαμορφώσει για τον Όμιλο AKTOR έσοδα από 1,6 έως 2,5 δισ. ανάλογα με το εύρος των συμφωνιών και να ενισχύσει τα EBITDA με 80 έως 130 εκ. ευρώ ετησίως.

Νέος αγωγός για την Αλβανία

«Ένα FSRU έχει περίπου 4,5 bcm δυναμικότητα. Αν εμείς μόνοι μας φτάνουμε σε αυτά τα επίπεδα, τότε προφανώς τίθεται θέμα δεύτερου FSRU», σημειώνει ο κ. Εξάρχου, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι η επενδυτική απόφαση δεν είναι ακόμη ώριμη. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η ένταξη της Aλβανίας στον διάδρομο. «Για να συνδεθεί η Αλβανία με τον κάθετο διάδρομο προκρίνεται η κατασκευή ενός αγωγού μήκους περίπου 35 χιλιομέτρων, ο οποίος θα συνδέει τον αγωγό TAP με την περιοχή όπου προγραμματίζεται η κατανάλωση φυσικού αερίου από βιομηχανικές και άλλες εγκαταστάσεις». Το αέριο, αφού εισέλθει στο σύστημα μεταφοράς μέσω LNG υποδομών και επαναεριοποίησης, θα διοχετεύεται μέσω του TAP και στη συνέχεια μέσω του νέου αγωγού προς τα σημεία τελικής κατανάλωσης στην Αλβανία». Το κόστος, όπως αναφέρει ο επικεφαλής του Ομίλου AKTOR, είναι διαχειρίσιμο καθώς υπολογίζεται γύρω στα 70 εκατομμύρια ευρώ και θα πληρωθεί από το αλβανικό δημόσιο.

Την ίδια στιγμή ξεκαθαρίζει ότι η ελληνική πλευρά δεν εξετάζει επενδύσεις εκτός χώρας: «Δεν έχω αναλάβει καμία υποχρέωση για FSRU εκτός Ελλάδος. Αν κάποιος θέλει να κάνει, είναι δικό του θέμα».

Σημαντικό ρόλο στην ωρίμανση του Vertical Corridor παίζει όπως αναφέρει και η πρόσφατη συμφωνία για την τιμολόγηση της διαμετακόμισης, η οποία εισάγει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στο κόστος μεταφοράς φυσικού αερίου. Μέχρι σήμερα, κάθε χώρα μπορούσε να επιβάλλει διαφορετικά τέλη, δημιουργώντας αβεβαιότητα για επενδύσεις και μακροχρόνιες συμφωνίες. «Από εδώ και πέρα δεν μπορεί κάθε κράτος να τιμολογεί όπως θέλει. Υπάρχει ένας ενιαίος και γνωστός εκ των προτέρων τρόπος», σημειώνει ο κ. Εξάρχου, υπογραμμίζοντας ότι η συμφωνία περιορίζει σημαντικά τις στρεβλώσεις και καθιστά το project πιο αξιόπιστο για την αγορά. Ωστόσο, αποσυνδέει την επιτυχία του ενεργειακού διαδρόμου από την προγραμματισμένη δημοπρασία του Ιουλίου. Στην πραγματικότητα δεν θεωρεί ότι μια αδύναμη ή ισχυρή συμμετοχή θα κρίνει την πορεία του κάθετου διαδρόμου που χτίζεται πάνω σε μακροχρόνια συμβόλαια LNG από το 2030-2050 και όχι σε δημοπρασίες short term.

Η μάχη για το LNG

Την ίδια ώρα, η διεθνής αγορά LNG διαμορφώνει ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον. Η διαφορά τιμών μεταξύ των ΗΠΑ και της Ευρώπης παραμένει μεγάλη, με το Henry Hub (τον αμερικανικό κόμβο διανομής φυσικού αερίου στην Λουιζιάνα) να κινείται στα 7 δολάρια ανά μονάδα μέτρησης θερμικής ενέργειας (MMBtu- ισοδυναμεί σε περίπου €20 ανά μεγαβατώρα) και το ευρωπαϊκό TTF να καταγράφει σημαντικές αυξήσεις κάτω από 50 ευρώ η μεγαβατώρα αλλά με μεγάλες διακυμάνσεις, ιδίως σε περιόδους αιχμής. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο κ. Εξάρχου, το βασικό ζήτημα δεν είναι η τιμή αλλά η διαθεσιμότητα. «Η προσωπική μου εκτίμηση είναι ότι η τιμή του φυσικού αερίου στο TTF μπορεί να φτάσει μέχρι τα 85 ευρώ ανά μεγαβατώρα, προκαλώντας ένα δυσβάσταχτο κόστος στην αγορά. Ταυτόχρονα, θα υπάρχει μεγάλη δυσκολία να εξασφαλίσει κανείς LNG. Θα γίνεται μάχη για να βρεις ποσότητες ακόμη και αν ο πόλεμος τελειώσει άμεσα». Αυτό όπως λέει σημαίνει ότι τα φορτία υγροποιημένου φυσικού αερίου θα εκτρέπονται προς την Ασία και θα αλλάζουν ιδιοκτήτη ανάλογα με το premium που θα πληρώσει ο αγοραστής.

Για αυτό όπως αναφέρει ο επικεφαλής του Ομίλου AKTOR- με όπλο τις υπογεγραμμένες συμφωνίες και την δεσμευμένη ζήτηση στα Βαλκάνια- θα επιδιώξει την εξασφάλιση ενός «προνομίου διαθεσιμότητας» από τις ΗΠΑ ενόψει μιας περιόδου όπου η ζήτηση θα ξεπερνά σημαντικά την προσφορά.

Οι λόγοι είναι πολλαπλοί. Η παραγωγή από το Κατάρ δεν αναμένεται να επανέλθει άμεσα στα προηγούμενα επίπεδα, ενώ η Ρωσία στρέφει όλο και περισσότερο τις ροές της προς την Ασία. Την ίδια στιγμή, η Κίνα αυξάνει σταθερά τη ζήτησή της. «Αν με ρωτήσετε αν η Ρωσία θα στείλει αέριο στην Ευρώπη ή στην Κίνα, νομίζω ότι η απάντηση είναι προφανής», σημειώνει, αποτυπώνοντας το νέο γεωοικονομικό περιβάλλον.

Χρειάζεται ισορροπία προμηθευτών η Ε.Ε.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική παραμένει αντιφατική. Η ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια προσκρούει σε διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των κρατών-μελών που δυσκολεύουν τη διαμόρφωση μιας ενιαίας στρατηγικής. «Η Ευρώπη πρέπει να σταματήσει να λειτουργεί αντιδραστικά», επισημαίνει ο κ. Εξάρχου. «Δεν μπορεί να εξαρτάται ούτε από τη Ρωσία ούτε από την Αμερική. Πρέπει να υπάρχει ισορροπία μεταξύ προμηθευτών. Αν αυτό σημαίνει ότι θα πληρώσει κάτι παραπάνω, τότε πρέπει να το κάνει. Γιατί η ενέργεια δεν είναι μόνο θέμα κόστους, είναι κυρίως θέμα ασφάλειας».

Η εμπειρία της τελευταίας ενεργειακής κρίσης έχει καταδείξει ότι η εξάρτηση από έναν προμηθευτή μπορεί να μετατραπεί σε στρατηγικό μειονέκτημα. Ωστόσο, όπως προκύπτει από τη συζήτηση, η μετάβαση σε ένα πιο ισορροπημένο μοντέλο δεν είναι ούτε εύκολη ούτε αυτονόητη. Υπάρχουν χώρες που εξακολουθούν να διατηρούν επιφυλάξεις απέναντι στα μακροχρόνια συμβόλαια, ενώ άλλες επιδιώκουν μεγαλύτερη ευελιξία, ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται μεγαλύτερο ρίσκο.
Σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, ο Vertical Corridor αποκτά ιδιαίτερη σημασία ως εργαλείο εξισορρόπησης. «Ο στόχος δεν είναι να αντικαταστήσουμε πλήρως το ρωσικό αέριο», διευκρινίζει ο κ. Εξάρχου. «Ο στόχος είναι να δημιουργήσουμε μια πραγματική εναλλακτική. Αν μπορέσουμε να διακινήσουμε 8bcm-10 bcm τον χρόνο, αυτό αλλάζει τις ισορροπίες στην περιοχή».

Ο ρόλος της ΔΕΠΑ στην Atlantic

Στο επιχειρηματικό και πολιτικό σκέλος του εγχειρήματος, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση του Ομίλου ΑΚΤOR και της Atlantic που αποτελεί κοινό σχήμα με τη ΔΕΠΑ Εμπορίας, καθώς το τελευταίο διάστημα υπήρξαν σενάρια περί διαφοροποίησης ή ακόμη και απομάκρυνσης των δύο πλευρών. Ο κ. Εξάρχου, επιμένει ότι το project παραμένει ένα κοινό εγχείρημα με έντονο εθνικό χαρακτήρα.

«Το Vertical Corridor το έχω πει από την πρώτη ημέρα και το πιστεύω απολύτως: είναι πρώτα ένα εθνικό project και μετά ένα επιχειρηματικό project», τονίζει. Η συνεργασία με τη ΔΕΠΑ όπως εξηγεί, αποτελεί βασικό κομμάτι του σχεδιασμού και συνδέεται άμεσα με τη φιλοσοφία πάνω στην οποία χτίστηκε το ελληνικό σκέλος του διαδρόμου. «Όταν μιλάω για το ελληνικό Vertical Corridor, μιλάω για ένα σχήμα που περιλαμβάνει και το ελληνικό Δημόσιο μέσω της ΔΕΠΑ. Αυτό δεν έχει αλλάξει ούτε στο ελάχιστο», σημειώνει και επισημαίνει, ότι η προοπτική είναι οι συμβάσεις να ενταχθούν πλήρως στο σχήμα της Atlantic.

Ο ίδιος αποδίδει τη σύγχυση που δημιουργήθηκε το τελευταίο διάστημα στον τεχνικό τρόπο με τον οποίο υπογράφηκαν οι συμβάσεις LNG. «Υπήρχε ένας τεχνικός λόγος που οι συμφωνίες υπογράφηκαν από την AKTOR LNG USA και όχι από την ελληνική εταιρεία», αναφέρει, διευκρινίζοντας ότι αυτό δεν επηρεάζει τη συνολική αρχιτεκτονική της συνεργασίας.

Το επιχειρηματικό μοντέλο, όπως το περιγράφει, βασίζεται σε μια διπλή διασφάλιση: προμήθεια σε σταθερό κόστος και πώληση με περιθώριο κέρδους. «Έχουμε κλειδώσει τιμή αγοράς LNG για μεγάλο χρονικό διάστημα και έχουμε κλειδώσει και τιμή πώλησης σε καλύτερο επίπεδο. Αυτό δημιουργεί ένα σχετικά ασφαλές πλαίσιο. Τίποτα δεν είναι 100% ασφαλές στην ενέργεια, αλλά είναι ένα πολύ ισχυρό μοντέλο. Ποιος θα ήθελε να φύγει από ένα τέτοιο σχήμα;» διερωτάται. Όπως σημειώνει, αυτό δημιουργεί ένα business model με υψηλό βαθμό ασφάλειας για τα δεδομένα της ενεργειακής αγοράς.

Παράλληλα, επιμένει ότι η επιτυχία του Vertical Corridor δεν αφορά μόνο τις εταιρείες που συμμετέχουν, αλλά συνολικά τη θέση της Ελλάδας στον ενεργειακό χάρτη της περιοχής. «Εγώ θα εξακολουθήσω να παλεύω για την επιτυχία αυτού του εγχειρήματος, γιατί δεν αφορά μόνο μια επιχειρηματική δραστηριότητα. Αφορά τη δυνατότητα της Ελλάδας να αποκτήσει έναν ρόλο στην ενεργειακή ασφάλεια της Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης».

Κίνδυνος για τις ΑΠΕ

Αν το LNG είναι η απάντηση στο ερώτημα της ενεργειακής ασφάλειας για τα επόμενα χρόνια, οι ΑΠΕ παραμένουν η απάντηση στο ερώτημα του κόστους και της απανθρακοποίησης. Μόνο που και εκεί η Ευρώπη αλλά και η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα διαφορετικό όριο: όχι τη διαθεσιμότητα καυσίμου, αλλά τη δυνατότητα του συστήματος να απορροφήσει την πράσινη παραγωγή. Το πρόβλημα δεν είναι πλέον αν θα κατασκευαστούν νέα φωτοβολταϊκά και αιολικά, αλλά πόση από την ενέργεια που παράγουν θα μπορεί πράγματι να φτάσει στην κατανάλωση, χωρίς να “κόβεται” λόγω συμφόρησης δικτύων και ελλείψεων σε αποθήκευση. Εκεί ακριβώς μπαίνει στο τραπέζι το ζήτημα των περικοπών ( curtailment) που εξελίσσεται στο νέο μεγάλο αγκάθι της πράσινης μετάβασης.

Ο επικεφαλής του Ομίλου AKTOR, προειδοποιεί για σοβαρό κίνδυνο αποσταθεροποίησης της αγοράς των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στην Ελλάδα, συνδέοντας ευθέως τις αυξανόμενες περικοπές παραγωγής με πιθανό κύμα μη εξυπηρετούμενων δανείων ύψους έως και 25 δισ. ευρώ στο τραπεζικό σύστημα.

Όπως αναφέρει, το σημερινό μοντέλο ανάπτυξης των φωτοβολταϊκών έχει δημιουργήσει μια στρεβλή αγορά, όπου εγκαθίστανται συνεχώς νέες μονάδες χωρίς αντίστοιχη ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας. Το αποτέλεσμα είναι οι παραγωγοί να αναγκάζονται ολοένα συχνότερα σε περικοπές παραγωγής, γεγονός που απειλεί ευθέως τη βιωσιμότητα πολλών επενδύσεων.

Ο ίδιος τονίζει ότι η πλειονότητα των έργων ΑΠΕ έχει χρηματοδοτηθεί με υψηλή τραπεζική μόχλευση, συνήθως με αναλογία 80% δανεισμό και 20% ίδια κεφάλαια. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, εάν οι περικοπές παραγωγής ξεπεράσουν το 20%, ουσιαστικά εξαφανίζεται το περιθώριο κέρδους των έργων, με συνέπεια αρκετοί παραγωγοί να αδυνατούν να εξυπηρετήσουν τα δάνειά τους.

«Το “κόκκινο” δεν είναι μόνο για τον επιχειρηματία είναι κυρίως για τις τράπεζες», σημειώνει χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι η συνολική έκθεση των ελληνικών τραπεζών στον κλάδο είναι μεγάλη. Κατά τον ίδιο, μια γενικευμένη επιδείνωση των έργων ΑΠΕ θα υποχρέωνε τις συστημικές τράπεζες σε πολύ μεγάλες προβλέψεις.

«Έχουμε δημιουργήσει χιλιάδες φωτοβολταϊκά χωρίς καμία πρόβλεψη μπαταρίας» αναφέρει ο κ. Εξάρχου, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται υπερβολικά χαμηλές τιμές ρεύματος τις μεσημεριανές ώρες και εκρηκτικές αυξήσεις το βράδυ, όταν η παραγωγή των ΑΠΕ υποχωρεί.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις μεγάλες μπαταρίες αποθήκευσης, τις οποίες χαρακτήρισε κρίσιμο κρίκο για τη σταθεροποίηση της αγοράς. Υποστήριξε ότι η λύση δεν βρίσκεται στις μικρές behind-the-meter εγκαταστάσεις, αλλά στη δημιουργία μεγάλων μονάδων αποθήκευσης που θα μπορούν να διοχετεύουν ενέργεια στο δίκτυο κατά τις βραδινές ώρες ή σε περιόδους χαμηλής παραγωγής.

Ως παράδειγμα αναφέρει τη Βουλγαρία, σημειώνοντας ότι η χώρα επέλεξε να επιδοτήσει κυρίως μπαταρίες και όχι φωτοβολταϊκά, πετυχαίνοντας χαμηλότερες και πιο σταθερές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο όμιλος ΑKTOR διαθέτει pipeline περίπου 520 MW σε ΑΠΕ, το οποίο σχεδιάζεται να φτάσει το 1,3 GW ως το 2030 ενώ εξετάζει και επενδύσεις σε μονάδες φυσικού αερίου στα Δυτικά Βαλκάνια, όπου η διοίκηση εκτιμά ότι υπάρχουν μεγαλύτερα περιθώρια ανάπτυξης σε σχέση με την Ελλάδα.

Due diligence σε ώριμα assets

Σε ό,τι αφορά τις κατασκευές, ο κ. Εξάρχου εκτιμά ότι το μέλλον των μεγάλων τεχνικών ομίλων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, μετά και το τέλος του RRF, θα περάσει μέσα από τις παραχωρήσεις και τα έργα ΣΔΙΤ. Χώρες όπως η Ρουμανία δεν θα μπορούν πλέον να βασίζονται αποκλειστικά σε ευρωπαϊκά κονδύλια για τη χρηματοδότηση υποδομών, γεγονός που θα τις οδηγήσει αναγκαστικά σε μοντέλα παραχωρήσεων

Στο πλαίσιο αυτό ο Όμιλος AKTOR εξετάζει ήδη ώριμες παραχωρήσεις στο εξωτερικό, κυρίως οδικά έργα με ολοκληρωμένη κατασκευή και λειτουργία, πραγματοποιώντας ήδη due diligence πάνω σε αντίστοιχα έργα με στόχο πιθανές εξαγορές το επόμενο διάστημα.

Περιγράφοντας τη λογική αξιολόγησης τέτοιων επενδύσεων, τονίζει ότι η αξία μιας παραχώρησης δεν εξαρτάται μόνο από τη σημερινή της κερδοφορία αλλά κυρίως από τη διάρκεια ζωής που απομένει στη σύμβαση. Μια παραχώρηση με ορίζοντα 25 ετών και σταθερές ταμειακές ροές προσφέρει πολύ μεγαλύτερη ορατότητα και ασφάλεια από μια επένδυση που βρίσκεται κοντά στη λήξη της.

Ο κ. Εξάρχου υποστηρίζει ότι η αγορά παραχωρήσεων στα Βαλκάνια βρίσκεται ακόμη στην αρχή της ανάπτυξής της και εκτίμησε ότι τα επόμενα χρόνια θα δημιουργηθεί ένα μεγάλο νέο κύμα επενδύσεων σε αυτοκινητοδρόμους, σιδηροδρομικά έργα και κρίσιμες υποδομές μέσω μακροχρόνιων συμβάσεων παραχώρησης.

Σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η συμφωνία αποτελεί δικαίωση των ελληνικών θέσεων για τη διασφάλιση ενός σταθερού και προβλέψιμου ρυθμιστικού πλαισίου, ενισχύοντας τον ρόλο του Κάθετου Διαδρόμου ως εναλλακτικής πηγής τροφοδοσίας για τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη.

Η εξέλιξη αυτή προέκυψε μέσα από τη συνεργασία του ΔΕΣΦΑ και της ΡΑΑΕΥ, σε συντονισμό με τους αντίστοιχους διαχειριστές από τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, καθώς και τον ανεξάρτητο φορέα ICGB.

Σημειώνεται ότι ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρος Παπασταύρου ανέδειξε το θέμα και κατά την πρόσφατη παρουσία του στην κορυφαία ενεργειακή διοργάνωση CERAWeek στο Χιούστον των Ηνωμένων Πολιτειών σε κοινό πάνελ με τη Γενική Διευθύντρια Ενέργειας της ΕΕ, κα. Jorgensen, τονίζοντας ότι «χρειάζεται τα κράτη-μέλη του Κάθετου Διαδρόμου να συνεργαστούν, ώστε το προϊόν να γίνει πολύ πιο ελκυστικό εμπορικά. Χρειάζεται όμως, και όλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να στηρίξουν το εγχείρημα. Yπάρχει και η ευθύνη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εξαλείψει κάθε μορφή ρυθμιστικής αβεβαιότητας, ώστε να υπάρχει για την αγορά ένα αξιόπιστο, ασφαλές και σταθερό ρυθμιστικό περιβάλλον» .

Ειδικότερα, οι συμμετέχοντες Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς (ΔΣΜ) — ΔΕΣΦΑ (Ελλάδα), BULGARTRANSGAZ (Βουλγαρία), TRANSGAZ (Ρουμανία), VESTMOLDTRANSGAZ (Μολδαβία), GTSOU (Ουκρανία) — καθώς και ο ανεξάρτητος φορέας ICGB, κατέληξαν σήμερα στην Αθήνα σε μια αμοιβαία αποδεκτή πρόταση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για την εμπορική προώθηση του Διαβαλκανικού Αγωγού/Κάθετου Διαδρόμου, μετά από εντατική συνεργασία και πολλαπλές διαβουλεύσεις.

Σε ένα ταχέως εξελισσόμενο ενεργειακό τοπίο, η σημερινή συμφωνία σηματοδοτεί ένα ορόσημο για την ενεργειακή ολοκλήρωση της περιοχής, διαμορφώνοντας έναν ανθεκτικό, ανταγωνιστικό και αξιόπιστο ενεργειακό διάδρομο στη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη.

Η νέα μεθοδολογία, που συμφωνήθηκε κατά τη διάρκεια τηλεδιάσκεψης με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την παρουσία του ACER και των αντίστοιχων Εθνικών Ρυθμιστικών Αρχών, είναι πλήρως ευθυγραμμισμένη με το κεκτημένο της ΕΕ. Η συμφωνία σηματοδοτεί τη μετάβαση σε μια μακροπρόθεσμη λύση, πλήρως συμβατή με τους Κανονισμούς της ΕΕ, με ένα διαφανές πλαίσιο τιμολόγησης σε όλο το μήκος του Διαδρόμου, σύμφωνα με τις διατάξεις του Κανονισμού 2017/460 της ΕΕ. Η συμφωνημένη εμπορική προσέγγιση εισάγει νέα τιμολόγια που καθιστούν τον Κάθετο Διάδρομο μια εξαιρετικά ανταγωνιστική και στρατηγική ενεργειακή αρτηρία για τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη στιγμή για την ενεργειακή ασφάλεια της ηπείρου.

Συγκεκριμένα, οι Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς (TSOs) θα προσφέρουν για πρώτη φορά το πλήρες φάσμα προϊόντων δυναμικότητας σε ημερήσια, μηνιαία, τριμηνιαία και ετήσια βάση, ξεκινώντας από το έτος φυσικού αερίου 2026-2027 (26 Οκτωβρίου) σε μια εξαιρετικά ανταγωνιστική τιμολόγηση. Αυτή η προσέγγιση τιμολόγησης αυξάνει σημαντικά την ελκυστικότητα των προσφερόμενων προϊόντων, παρέχοντας παράλληλα στους χρήστες βελτιωμένη ορατότητα κόστους και τη δυνατότητα μακροπρόθεσμου ενεργειακού σχεδιασμού.

Με αυτόν τον τρόπο, ο Κάθετος Διάδρομος εδραιώνεται ως κρίσιμη οδός ενεργειακού εφοδιασμού για την περιοχή και ως ζωτικό εργαλείο για την ενίσχυση της διαφοροποίησης και της ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης.

Για τη μεταβατική περίοδο μέχρι την πλήρη εφαρμογή των νέων προϊόντων, οι ΔΣΜ υποβάλλουν αίτημα στις αρμόδιες εθνικές ρυθμιστικές αρχές για την παράταση της διαθεσιμότητας των υφιστάμενων προϊόντων έως τον Οκτώβριο του 2026, υποστηρίζοντας την ασφάλεια εφοδιασμού της Ουκρανίας κατά τη μεταβατική φάση.

Αυτό επεσήμαναν χθες πηγές της διοίκησης του ΔΕΣΦΑ, ενώ αναφορικά με τις δραστηριότητες του διαχειριστή στο Κουβέιτ πρόσθεταν ότι συνεχίζονται κανονικά, καθώς δεν έχει διακοπεί η λειτουργία του τερματικού σταθμού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στη χώρα. Ωστόσο είναι καθημερινή η επαφή με τους εργαζόμενους εκεί, με τις αρμόδιες αρχές και με την ελληνική πρεσβεία. Υπενθυμίζεται ότι ο ΔΕΣΦΑ έχει αναλάβει την παροχή υπηρεσιών λειτουργίας και συντήρησης του σταθμού στη χώρα, που είναι ένας από τους μεγαλύτερους σταθμούς αποθήκευσης και επαναεριοποίησης LNG στον κόσμο.

Αναφορικά με τις εξελίξεις σε σχέση με τον κάθετο διάδρομο εφοδιασμού της Ανατολικής Ευρώπης με φυσικό αέριο μέσω Ελλάδας, οι ίδιες πηγές ανέφεραν ότι αποτελεί μια πολύ ενδιαφέρουσα προοπτική τόσο για τη χώρα, όσο και για τον διαχειριστή. «Αποτελεί», τόνιζαν, «ευκαιρία για εξαγωγές και για να υποστηρίξουμε το στόχο υποκατάστασης του ρωσικού αερίου, αξιοποιώντας τη γεωγραφική θέση της χώρας που αποτελεί πύλη εισόδου για την Ανατολική Ευρώπη».

Πρόσθεταν ωστόσο ότι θα χρειαστεί χρόνος, προκειμένου να γίνουν οι απαιτούμενες προσαρμογές από τους αντίστοιχους διαχειριστές των συστημάτων φυσικού αερίου στις χώρες της περιοχής, μέχρι την Ουκρανία, σε συμμόρφωση με τις προβλέψεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Οι προσαρμογές αυτές θα γίνουν σταδιακά, με στόχο η συγκεκριμένη όδευση να γίνει πιο ανταγωνιστική για τους χρήστες του διαδρόμου. Σε κάθε περίπτωση εφόσον η διακοπή εφοδιασμού της ΕΕ με ρωσικό αέριο αποτελεί κοινό στόχο τόσο της ΕΕ όσο και των ΗΠΑ, η υλοποίηση του στόχου προϋποθέτει την αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων οδών εφοδιασμού των χωρών της περιοχής καθώς η δυναμικότητα των αγωγών από βορρά (Γερμανία, Πολωνία) δεν επαρκεί για την κάλυψη της ζήτησης.

Οι ίδιες πηγές ανέφεραν ότι ανάλογα με τις εξελίξεις στην αγορά της ευρύτερης περιοχής της ΝΑ Ευρώπης, ενδεχομένως να χρειαστούν άλλο ένα ή δύο τερματικά υγροποιημένου φυσικού αερίου στην Ελλάδα, πέρα από τα δύο που ήδη λειτουργούν στη Ρεβυθούσα και την Αλεξανδρούπολη. Όπως είπαν, ο διαχειριστής θα συνεργαστεί με κάθε ενδιαφερόμενο επενδυτή.

Τέλος, για την πράσινη μετάβαση η εκτίμηση του ΔΕΣΦΑ είναι ότι δεν θα υλοποιηθεί από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά σταδιακά. «Το μείγμα θα αλλάζει σταδιακά, καθώς η ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια αυξάνεται λόγω της ψηφιοποίησης. Δεν μπορούμε να ικανοποιήσουμε τη ζήτηση από μια μόνο πηγή, το αέριο θα είναι παρόν για μεγάλο χρονικό διάστημα».