Επίσης δραστική μείωση 20% σε ετήσια βάση σημείωσε και ο δείκτης της αναλογίας του αριθμού των συναλλαγών απάτης προς τον συνολικό αριθμό συναλλαγών (Fraud-to-Transaction ratio in volume terms) καθώς περιορίστηκε σε 0,013%, αντιστοιχώντας σε 1 συναλλαγή απάτης ανά 7,6 χιλ. συναλλαγές το 2025.

Όσον αφορά την αξία των συναλλαγών απάτης σε απόλυτες τιμές παρέμεινε στο ίδιο επίπεδο με το 2024 και ανήλθε σε 22,6 εκατ. ευρώ σε συνολικές συναλλαγές ύψους 120 δισ. ευρώ. Δεδομένης της αύξησης της αξίας των συναλλαγών σε 120 δισ. ευρώ από 112 δισ. ευρώ το 2024, ο δείκτης της αναλογίας της αξίας των συναλλαγών απάτης προς την συνολική αξία συναλλαγών (Fraud-to-Transaction ratio in value terms) ανήλθε σε 0,019%, αντιστοιχώντας σε 1 ευρώ αξία συναλλαγής απάτης ανά 5,3 χιλ. αξία συναλλαγών το 2025, έναντι 1 ευρώ αξίας συναλλαγής απάτης ανά 4,9 χιλ. αξία συναλλαγών το 2024.

Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, σημαντικοί παράγοντες που συνέβαλαν στη μείωση των συναλλαγών απάτης αφορούν στη συνεχή υιοθέτηση εξελιγμένων πρακτικών πρόληψης της απάτης από τα ελληνικά πιστωτικά ιδρύματα και ευρύτερα από τους παρόχους εθνικούς υπηρεσιών πληρωμών, στη συνεργασία αυτών με εθνικούς και ξένους φορείς με σκοπό την εξάρθρωση εγκληματικών οργανώσεων, μέλη των οποίων διαπράττουν διάφορες μορφές απάτης, καθώς και στη συνεχή ενημέρωση των χρηστών των ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής αναφορικά με τους τρόπους της ορθής και ασφαλούς χρήσης αυτών και τις νέες μορφές απάτης στις οποίες δύνανται να εκτεθούν.

Ενδεικτικά αναφέρονται:

– Η εξάρθρωση από τη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος εγκληματικών οργανώσεων τα μέλη των οποίων διέπρατταν απάτες με το πρόσχημα των επενδύσεων (Investment Frauds),

– Η δημοσίευση δελτίου τύπου της ΑΑΔΕ με τίτλο “Προσοχή σε παραπλανητικά μηνύματα στο κινητό (SMS)”, σύμφωνα με το οποίο πολίτες λάμβαναν στα κινητά τους τηλέφωνα παραπλανητικά μηνύματα (SMS) σχετικά με δήθεν χορήγηση επιδότησης πρόνοιας με φερόμενο αποστολέα την ΑΑΔΕ,

– Η άμεση λήψη μέτρων αντιμετώπισης τηλεφωνικών κλήσεων απάτης με τη μέθοδο “Caller ID Spoofing” σε συνεργασία της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών (ΕΕΤ) και της Εθνικής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ).

Όσον αφορά τον αριθμό των συναλλαγών απάτης ανά τύπο συναλλαγής παρατηρούνται μειώσεις της απάτης σε όλους τους τύπους συναλλαγών.

Συγκεκριμένα, ο αριθμός των περιστατικών απάτης μειώθηκε κατά 21% στις συναλλαγές σε POS, κατά 7% στις εξ΄ αποστάσεως συναλλαγές χωρίς φυσική παρουσία κάρτας (Card not present – CNP) και κατά 6% στις συναλλαγές σε ATM σε σχέση με το 2024. Σημαντική μείωση παρατηρήθηκε και στην αξία των συναλλαγών απάτης, για τις συναλλαγές σε POS κατά 28%, οριακή μείωση κατά 2% στις συναλλαγές σε ATM, ενώ αύξηση παρατηρήθηκε στην αξία των συναλλαγών απάτης στις εξ΄ αποστάσεως συναλλαγές χωρίς φυσική παρουσία κάρτας (Card not present – CNP) κατά 4%.

Αναλύοντας τα περιστατικά απάτης που σημειώθηκαν στις συναλλαγές με POS παρατηρείται πως η μείωση αυτών οφείλεται στον περιορισμό των περιστατικών απάτης που προκύπτουν από μη νόμιμες συναλλαγές με τη χρήση χαμένης/κλεμμένης κάρτας. Συγκεκριμένα, η αξία των συναλλαγών απάτης με τη χρήση χαμένης/κλεμμένης κάρτας σε POS μειώθηκε κατά 17% σε 1,4 εκατ. ευρώ, ενώ μείωση κατά 19% παρουσίασε ο αριθμός των λόγω συναλλαγών απάτης.

Σε ό,τι αφορά την απάτη στις εξ αποστάσεως συναλλαγές, διαπιστώνεται ότι η συντριπτική πλειοψηφία (98% σε αξία και 99% σε αριθμό) αφορά συναλλαγές απάτης μέσω διαδικτύου. Τα περιστατικά αυτά εξακολουθούν να αφορούν κυρίως διαδικτυακές συναλλαγές με επιχειρήσεις του εξωτερικού.

Σύμφωνα με τη Juniper Research, 4,4 δισεκατομμύρια άνθρωποι, σχεδόν ο μισός πλανήτης, χρησιμοποιούν πλέον ψηφιακά πορτοφόλια, με την τάση να αναμένεται ότι θα αυξηθεί κατά 35% έως το 2030. Οι ενήλικες έως 24 ετών είναι οι πιο ένθερμοι χρήστες χρησιμοποιούν το κινητό τους στο 45% των αγορών τους, σύμφωνα με την έκθεση της Federal Reserve για το 2025. Το αντίστοιχο ποσοστό, στο γενικό πληθυσμό ανέρχεται σε 23%.

Αντίθετα, τα μετρητά αντιστοιχούν σήμερα, μόλις στο 14% των συναλλαγών, κυρίως από άτομα άνω των 55 ετών ή νοικοκυριά με εισόδημα κάτω των 25.000 δολαρίων. Το 2024, έρευνα της McKinsey έδειξε ότι ένας στους πέντε χρήστες ψηφιακών πορτοφολιών στις ΗΠΑ και την Ευρώπη κυκλοφορεί συχνά χωρίς καθόλου φυσικό πορτοφόλι.

Σύμφωνα με το BusinessInsider, στο Ηνωμένο Βασίλειο, μόλις το 38% των ατόμων ηλικίας 18-24 θεωρούν πορτοφόλι ή τσάντα «απαραίτητα». Ταυτόχρονα, το 30% των Αμερικανών δηλώνουν πως δεν έχουν κάνει ανάληψη από ATM τον τελευταίο μήνα, ενώ το 17% λέει ότι έχει περάσει πάνω από έξι μήνες.

«Αν έχω μετρητά, είναι σαν να μην υπάρχουν»

Για τους μεγαλύτερους, τα μετρητά είναι απτά. Για την Gen Z, μοιάζουν με… Monopoly money. Η 26χρονη Χέιλι Μουρ από το Λος Άντζελες δηλώνει πως δεν έχει πορτοφόλι εδώ και δέκα χρόνια και σπάνια παίρνει μαζί της μετρητά. Αν λάβει, για παράδειγμα, κάποια χαρτονομίσματα σε μια κάρτα γενεθλίων, τα βλέπει ως «διασκέδαση». «Αν έχω μετρητά πάνω μου, είναι χρήματα που δεν υπάρχουν», αναφέρει. «Θα τα χρησιμοποιήσω για ένα μικρό treat». Για τη γενιά της, τα μετρητά έχουν χάσει κάθε κύρος.

Οι πληρωμές με κινητό και η πανδημία που άλλαξε τα πάντα

Παρότι το Apple Pay έκανε την εμφάνισή του πριν από 11 χρόνια, η υιοθέτηση ήταν αργή, μέχρι την πανδημία. Οι ανέπαφες πληρωμές έγιναν προτιμητέες, ενώ η χρήση του Apple Pay σε ψηφιακές συναλλαγές εκτοξεύθηκε. Σήμερα, οι ψηφιακές πληρωμές και οι κάρτες έχουν προτεραιότητα. Τα κέρματα μάλιστα μειώνονται, τα νομίσματα, που κοστίζουν σχεδόν διπλά για να παραχθούν, σταμάτησαν να κυκλοφορούν τον Νοέμβριο.

Ψηφιακές ταυτότητες γίνονται αποδεκτές σε περισσότερα από 250 αμερικανικά αεροδρόμια. Σύμφωνα με τον Άνταμ Γκρέι, chief transformation officer της Stax Payments, «οι άνθρωποι εμπιστεύονται περισσότερο το ψηφιακό πορτοφόλι από τα μετρητά». Είναι πιο ασφαλές από μια τσέπη γεμάτη χαρτονομίσματα και κάρτες.

Τα μετρητά «φεύγουν» πιο γρήγορα

Παραδοσιακά, οι άνθρωποι ξοδεύουν περισσότερα με κάρτες παρά με μετρητά. Όμως για την Gen Z φαίνεται να ισχύει το αντίθετο, έρευνα της Cash App έδειξε πως το 54% της Gen Z ξοδεύει μετρητά πιο απερίσκεπτα. Έρευνες δείχνουν διαφορετικές συμπεριφορές, μετρητά για «ένοχες αγορές», κάρτες για instant dopamine, ενώ μελέτες του MIT δείχνουν ότι η χρήση πιστωτικών ενεργοποιεί κέντρα ανταμοιβής στον εγκέφαλο.

Η άνοδος του «Buy Now, Pay Later»

Οι Gen Zers στρέφονται μαζικά σε BNPL υπηρεσίες όπως Klarna και Affirm. Πέρσι, η Gen Z χρησιμοποίησε BNPL περισσότερο από πιστωτικές, σύμφωνα με J.D. Power. Η 29χρονη Φράνσις Μπόιλ, από το Σιάτλ το εξηγεί εύστοχα: «Δεν μπορώ να ξοδέψω 100 δολάρια τώρα, αλλά 20 δολάρια το μήνα; Δεν ακούγεται τόσο άσχημο».

Για τους λιανοπωλητές, το BNPL είναι χρυσορυχείο, τα στοιχεία της PayPal δείχνουν ότι ο μέσος πελάτης ξοδεύει έως και 91% περισσότερο σε μεγάλες επιχειρήσεις όταν υπάρχει η επιλογή. Όμως το ψηφιακό πορτοφόλι δεν καλύπτει τα πάντα. Η 28χρονη Τόρι Κουτόρνα από την Πράγα δεν έχει πορτοφόλι· χρησιμοποιεί ψηφιακό wallet και app για την ταυτότητά της. Όμως παραδέχεται ότι η απόλυτη ψηφιοποίηση έχει παγίδες.

Στην Ουκρανία, όταν διακοπή ρεύματος έριξε το σύστημα καρτών, έπρεπε να ζητήσει μετρητά από μία άγνωστη κυρία και να της τα μεταφέρει μετά. Στην Ιταλία, δεν μπορούσε να αγοράσει εισιτήριο λεωφορείου λόγω χαλασμένου POS και τελικά της έκοψαν πρόστιμο, το οποίο πλήρωσε… με Apple Pay. «Μερικές φορές νιώθω εκτός πραγματικότητας χωρίς μετρητά», αναφέρει.

Όπως προκύπτει από τη μελέτη του ΙΟΒΕ, η χρήση καρτών έχει διευρυνθεί συστηματικά μετά το 2014, σε συνέχεια της επιβολής κεφαλαιακών περιορισμών, των μέτρων προώθησης των ηλεκτρονικών πληρωμών (νόμοι 4446/2016, 4646/2019, 4876/2021), της κρίσης πανδημίας, αλλά και διοικητικών μέτρων όπως η σύνδεση των τερματικών POS με την ΑΑΔΕ το 2024. Η ταχύτητα εξάπλωσης της χρήσης καρτών πληρωμών τη δεκαετία 2015-2024 είναι η δεύτερη υψηλότερη στην ΕΕ-27. Ενδεικτικά, μεταξύ των ετών 2014 και 2024, η σωρευτική αύξηση στη χρήση καρτών αγγίζει τις 25 φορές ως προς τον αριθμό συναλλαγών και τις 10 φορές ως προς την αξία συναλλαγών.

Σημαντική επίδραση στα φορολογικά έσοδα

Εξετάζοντας τις 27 χώρες της ΕΕ, αναδεικνύεται ότι υψηλότερη χρήση καρτών πληρωμής και χαμηλότερο μερίδιο ανάληψης μετρητών σχετίζονται με μικρότερη απώλεια εσόδων («κενό») ΦΠΑ. Στην Ελλάδα, η συνεχιζόμενη εξάπλωση των ψηφιακών πληρωμών εξακολουθεί να έχει σημαντική θετική επίδραση στα φορολογικά έσοδα, ενώ η σχέση φαίνεται να ενισχύθηκε το 2024, μετά τη διασύνδεση των τερματικών POS με τις φορολογικές αρχές.

Η θετική επίδραση της επέκτασης των πληρωμών με κάρτες στα έσοδα από ΦΠΑ για το 2024 εκτιμάται σε τουλάχιστον 400 εκατ. ευρώ. Και αυτό καθώς κάθε 10 ευρώ νέων δαπανών με κάρτες το 2024 εκτιμάται ότι αφορούσε κατά μέσο όρο τουλάχιστον 0,5 ευρώ προηγουμένως αδήλωτων εσόδων ΦΠΑ.

Οι κλάδοι με τις μεγαλύτερες συναλλαγές καρτών

Οι πληρωμές με κάρτες αυξήθηκαν με διαφορετικό ρυθμό ανά τομέα και είδος συναλλαγής, μετά την πανδημία και την εφαρμογή μέτρων σε στοχευμένες συναλλαγές (νόμος 4876/2021). Συναλλαγές για υπηρεσίες όπως εστιατόρια, μπαρ, παραγγελίες μέσω ταχυδρομείου και υπηρεσίες στοιχημάτων αύξησαν σημαντικά το μερίδιο των δαπανών με κάρτα την τελευταία διετία. Ωστόσο, περίπου το 40% της αξίας των πληρωμών με κάρτα συνεχίζει να πραγματοποιείται σε σούπερ μάρκετ, βενζινάδικα και λογαριασμούς κοινής ωφέλειας.

Ο βαθμός χρήσης καρτών ως προς την κατανάλωση διαφέρει σημαντικά ανά κλάδο.

Καθώς ορισμένες κατηγορίες πληρωμών έχουν υψηλότερη συσχέτιση με τη φορολογική συμμόρφωση, εξετάζεται ενδεικτικά ο βαθμός χρήσης καρτών σε επιλεγμένους τομείς όπου έχουν ληφθεί πρόσφατα στοχευμένα μέτρα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι, σε σύγκριση με το μερίδιο κάθε κατηγορίας δαπανών στη συνολική κατανάλωση των νοικοκυριών, οι πληρωμές με κάρτα: χρησιμοποιούνται συντριπτικά λιγότερο σε κατηγορίες όπως νομικές υπηρεσίες, ιατρικές υπηρεσίες, συντήρηση σπιτιού, φροντίδα παιδιών και ευρύτερες εκπαιδευτικές υπηρεσίες, υπηρεσίες πλυσίματος αυτοκινήτων, χωρίς σαφή τάση σύγκλισης.

Επίσης χρησιμοποιούνται σχετικά λιγότερο σε κατηγορίες όπως κουρεία, ινστιτούτα αισθητικής ή αρτοποιεία, αλλά με συστηματική τάση σύγκλισης την τελευταία τριετία, ενώ έχουν αυξηθεί σημαντικά, ξεπερνώντας μάλιστα το αντίστοιχο μερίδιο κατανάλωσης, σε κατηγορίες όπως υπηρεσίες ταξί, όπου πρόσφατα εφαρμόστηκε η υποχρεωτική αποδοχή ηλεκτρονικών πληρωμών.

Παρά την πρόσφατη πρόοδο, η Ελλάδα εξακολουθούσε το 2023 να παρουσιάζει το 14ο μεγαλύτερο «κενό» στα έσοδα από ΦΠΑ στην ΕΕ. Η μεγαλύτερη χρήση ψηφιακών πληρωμών συνδέεται με χαμηλότερο «κενό» ΦΠΑ σε ολόκληρη την ΕΕ. Η χρήση συναλλαγών με κάρτες στην Ελλάδα, αναλογικά με την ιδιωτική κατανάλωση, αγγίζει πλέον τον μέσο όρο της Ευρωζώνης (Διάγραμμα 4). Παρά τη σύγκλιση αυτή, το επίπεδο χρήσης καρτών σε σχέση με την ιδιωτική κατανάλωση στην Ελλάδα παραμένει το 19ο χαμηλότερο μεταξύ των 27 μελών της ΕΕ, καθώς η χρήση καρτών παραμένει αναλογικά χαμηλή σε επιμέρους κατηγορίες συναλλαγών.

Δυνατότητες για καλύτερη στόχευση των μέτρων και μεγαλύτερα οφέλη για την οικονομία

Καθώς υπάρχει ακόμα περιθώριο για ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης μέσα από στοχευμένη εξάπλωση των ηλεκτρονικών πληρωμών, στη μελέτη προτείνονται περαιτέρω σχετικά μέτρα πολιτικής. Ενδεικτικά, συμπληρωματικά μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση είναι η άμεση επιστροφή στον καταναλωτή (cashback) ενός ποσοστού επί της αξίας στοχευμένων συναλλαγών με ηλεκτρονικά μέσα, η επέκταση του μηχανισμού κινήτρων και αντι-κινήτρων για ηλεκτρονικές πληρωμές (B2C και B2B) στην πλευρά των επαγγελματιών, η σύνδεση μέρους των εκπιπτόμενων δαπανών των αυτοαπασχολούμενων με τον ψηφιακό τρόπο πληρωμής τους, καθώς και η στόχευση της λοταρίας σε συναλλαγές με υψηλό ρίσκο φοροδιαφυγής.

Τη δεύτερη ταχύτερη εξάπλωση της χρήσης καρτών στην ΕΕ των 27 σημειώνει η Ελλάδα τη δεκαετία 2015-2024, σύμφωνα με νέα μελέτη του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών.

Στη μελέτη με τίτλο: «Ηλεκτρονικές πληρωμές στην Ελλάδα: μια δεκαετία ταχείας εξάπλωσης», που δημοσιεύθηκε σήμερα, καταγράφονται αφενός η πτωτική πορεία στη συνολική χρήση μετρητών, αφετέρου η διαφορετική ένταση χρήσης ηλεκτρονικών πληρωμών ανά επιλεγμένες κατηγορίες συναλλαγών, ενώ αναδεικνύεται η συνεχιζόμενη επίδραση της χρήσης καρτών πληρωμών στη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης.

Ειδικότερα, οι ηλεκτρονικές πληρωμές συνέχισαν να επεκτείνονται συστηματικά στην Ελλάδα και μετά την εποχή της πανδημίας, ενώ παρέμεινε αμείωτη η θετική επίδραση στα δημοσιονομικά έσοδα. Όπως προκύπτει από τη μελέτη του ΙΟΒΕ, η χρήση καρτών έχει διευρυνθεί συστηματικά μετά το 2014, σε συνέχεια της επιβολής κεφαλαιακών περιορισμών, των μέτρων προώθησης των ηλεκτρονικών πληρωμών (νόμοι 4446/2016, 4646/2019, 4876/2021), της κρίσης πανδημίας, αλλά και διοικητικών μέτρων όπως η σύνδεση των τερματικών POS με την ΑΑΔΕ το 2024

Η ταχύτητα εξάπλωσης της χρήσης καρτών πληρωμών τη δεκαετία 2015-2024 είναι η δεύτερη υψηλότερη στην ΕΕ-27:

Ενδεικτικά, μεταξύ των ετών 2014 και 2024, η σωρευτική αύξηση στη χρήση καρτών αγγίζει τις 25 φορές ως προς τον αριθμό συναλλαγών και τις 10 φορές ως προς την αξία συναλλαγών

Τάσεις στις συνήθειες πληρωμών με κάρτα

Οι διαδικτυακές πληρωμές ενισχύθηκαν όχι μόνο κατά τη διάρκεια αλλά και μετά την πανδημία. Ενδεικτικά, το μερίδιο των διαδικτυακών συναλλαγών έναντι των συναλλαγών με φυσική παρουσία αυξήθηκε από λιγότερο από 1:5 σε περίπου 1:3 κατά την πανδημία και 1:2 μετά την πανδημία.

Οι καταναλωτές επεκτείνουν τη χρήση πλαστικού χρήματος με φυσική παρουσία για συναλλαγές μικρότερης μέσης αξίας, αλλά υψηλότερης μέσης αξίας διαδικτυακά. Η αξία των εγχώριων πληρωμών μέσω ελληνικών καρτών ξεπέρασε για πρώτη φορά το 2022 το αντίστοιχο σύνολο των αναλήψεων μετρητών, με τη σχετική αναλογία να παραμένει σχετικά μοιρασμένη έκτοτε.

Αν και ο βαθμός χρήσης ψηφιακών πληρωμών με φυσική παρουσία είναι αναλογικά εντονότερος για αγορές αγαθών σε σχέση με υπηρεσίες, η πρόσφατη επέκταση των πληρωμών με κάρτες ήταν ισχυρότερη στις υπηρεσίες σε σύγκριση με τα αγαθά, μειώνοντας έτσι το χάσμα του σχετικού μείγματος χρήσης. Άνω του 40% της χρήσης ψηφιακών πληρωμών αφορά πλέον υπηρεσίες σε σύγκριση με λιγότερο από 20% το 2015, ενώ το μερίδιο υπηρεσιών στη συνολική καταναλωτική δαπάνη των νοικοκυριών αγγίζει το 45%. Οι υπηρεσίες κυριαρχούν στις διαδικτυακές συναλλαγές.

Σημαντική επίδραση στα φορολογικά έσοδα

Εξετάζοντας τις 27 χώρες της ΕΕ, αναδεικνύεται ότι υψηλότερη χρήση καρτών πληρωμής και χαμηλότερο μερίδιο ανάληψης μετρητών σχετίζονται με μικρότερη απώλεια εσόδων («κενό») ΦΠΑ. Στην Ελλάδα, η συνεχιζόμενη εξάπλωση των ψηφιακών πληρωμών εξακολουθεί να έχει σημαντική θετική επίδραση στα φορολογικά έσοδα, ενώ η σχέση φαίνεται να ενισχύθηκε το 2024, μετά τη διασύνδεση των τερματικών POS με τις φορολογικές αρχές.

Η θετική επίδραση της επέκτασης των πληρωμών με κάρτες στα έσοδα από ΦΠΑ για το 2024 εκτιμάται σε τουλάχιστον 400 εκατ. ευρώ. Και αυτό καθώς κάθε 10 ευρώ νέων δαπανών με κάρτες το 2024 εκτιμάται ότι αφορούσε κατά μέσο όρο τουλάχιστον 0,5 ευρώ προηγουμένως αδήλωτων εσόδων ΦΠΑ.

Οι κλάδοι με τις μεγαλύτερες συναλλαγές καρτών

Οι πληρωμές με κάρτες αυξήθηκαν με διαφορετικό ρυθμό ανά τομέα και είδος συναλλαγής, μετά την πανδημία και την εφαρμογή μέτρων σε στοχευμένες συναλλαγές (νόμος 4876/2021). Συναλλαγές για υπηρεσίες όπως εστιατόρια, μπαρ, παραγγελίες μέσω ταχυδρομείου και υπηρεσίες στοιχημάτων αύξησαν σημαντικά το μερίδιο των δαπανών με κάρτα την τελευταία διετία.

Ωστόσο, περίπου το 40% της αξίας των πληρωμών με κάρτα συνεχίζει να πραγματοποιείται σε σούπερ μάρκετ, βενζινάδικα και λογαριασμούς κοινής ωφέλειας.

Ο βαθμός χρήσης καρτών ως προς την κατανάλωση διαφέρει σημαντικά ανά κλάδο

Καθώς ορισμένες κατηγορίες πληρωμών έχουν υψηλότερη συσχέτιση με τη φορολογική συμμόρφωση, εξετάζεται ενδεικτικά ο βαθμός χρήσης καρτών σε επιλεγμένους τομείς όπου έχουν ληφθεί πρόσφατα στοχευμένα μέτρα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι, σε σύγκριση με το μερίδιο κάθε κατηγορίας δαπανών στη συνολική κατανάλωση των νοικοκυριών, οι πληρωμές με κάρτα:

• Χρησιμοποιούνται συντριπτικά λιγότερο σε κατηγορίες όπως νομικές υπηρεσίες, ιατρικές υπηρεσίες, συντήρηση σπιτιού, φροντίδα παιδιών και ευρύτερες εκπαιδευτικές υπηρεσίες, υπηρεσίες πλυσίματος αυτοκινήτων, χωρίς σαφή τάση σύγκλισης.
• Χρησιμοποιούνται σχετικά λιγότερο σε κατηγορίες όπως κουρεία, ινστιτούτα αισθητικής ή αρτοποιεία, αλλά με συστηματική τάση σύγκλισης την τελευταία τριετία.
• Έχουν αυξηθεί σημαντικά, ξεπερνώντας μάλιστα το αντίστοιχο μερίδιο κατανάλωσης, σε κατηγορίες όπως υπηρεσίες ταξί, όπου πρόσφατα εφαρμόστηκε η υποχρεωτική αποδοχή ηλεκτρονικών πληρωμών.

Παρά την πρόσφατη πρόοδο, η Ελλάδα εξακολουθούσε το 2023 να παρουσιάζει το 14ο μεγαλύτερο «κενό» στα έσοδα από ΦΠΑ στην ΕΕ. Η μεγαλύτερη χρήση ψηφιακών πληρωμών συνδέεται με χαμηλότερο «κενό» ΦΠΑ σε ολόκληρη την ΕΕ. Η χρήση συναλλαγών με κάρτες στην Ελλάδα, αναλογικά με την ιδιωτική κατανάλωση, αγγίζει πλέον τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Παρά τη σύγκλιση αυτή, το επίπεδο χρήσης καρτών σε σχέση με την ιδιωτική κατανάλωση στην Ελλάδα παραμένει το 19ο χαμηλότερο μεταξύ των 27 μελών της ΕΕ, καθώς η χρήση καρτών παραμένει αναλογικά χαμηλή σε επιμέρους κατηγορίες συναλλαγών.

Δυνατότητες για καλύτερη στόχευση των μέτρων και μεγαλύτερα οφέλη για την οικονομία

Καθώς υπάρχει ακόμα περιθώριο για ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης μέσα από στοχευμένη εξάπλωση των ηλεκτρονικών πληρωμών, στη μελέτη προτείνονται περαιτέρω σχετικά μέτρα πολιτικής. Ενδεικτικά, συμπληρωματικά μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση είναι η άμεση επιστροφή στον καταναλωτή (cashback) ενός ποσοστού επί της αξίας στοχευμένων συναλλαγών με ηλεκτρονικά μέσα, η επέκταση του μηχανισμού κινήτρων και αντι-κινήτρων για ηλεκτρονικές πληρωμές (B2C και B2B) στην πλευρά των επαγγελματιών, η σύνδεση μέρους των εκπιπτόμενων δαπανών των αυτοαπασχολούμενων με τον ψηφιακό τρόπο πληρωμής τους, καθώς και η στόχευση της λοταρίας σε συναλλαγές με υψηλό ρίσκο φοροδιαφυγής.

Το σχέδιο ενεργοποιήθηκε μετά από μια σειρά ανεξήγητων καταστροφών σε υποθαλάσσιες υποδομές της Βαλτικής Θάλασσας, που δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών αποδίδουν στη Ρωσία. Ο Βαλιμάκι τόνισε ότι η γεωπολιτική κατάσταση έχει καταστήσει πιθανότερες τις διακοπές στις ψηφιακές υπηρεσίες, υπονοώντας την επίδραση του πολέμου στην Ουκρανία. Οι πληρωμές, λόγω της σημασίας τους στην καθημερινότητα, είναι ευάλωτες σε τέτοιες επιθέσεις.

Σύμφωνα με στοιχεία της κεντρικής τράπεζας, μόνο το 10% των Φινλανδών χρησιμοποιούν μετρητά, με αποτέλεσμα η χώρα να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις κάρτες πληρωμών. Ο Βαλιμάκι επισήμανε ότι λόγω της εξάρτησης αυτής, η Φινλανδία και πολλές άλλες χώρες χρειάζονται λύσεις για πληρωμές χωρίς σύνδεση. Το σχέδιο προβλέπει τη χρήση τερματικών που αποθηκεύουν και κρυπτογραφούν συναλλαγές έως την αποκατάσταση της σύνδεσης.

Ευρωπαϊκή στρατηγική αποσύνδεσης από τις Visa και Mastercard

Ο Βαλιμάκι κάλεσε την Ευρώπη να μειώσει την εξάρτησή της από τις αμερικανικές εταιρείες Visa και Mastercard, προτείνοντας τη δημιουργία εθνικών ή ευρωπαϊκών εναλλακτικών. Η Φινλανδία σχεδιάζει να εφαρμόσει άμεσες πληρωμές εντός των επόμενων ετών, ενώ οι πληρωμές χωρίς σύνδεση αναμένεται να είναι διαθέσιμες από το 2026. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εξετάζει επίσης τη θέσπιση ενός ψηφιακού ευρώ, αλλά η πλήρης εφαρμογή του αναμένεται να απαιτήσει χρόνια. Παράλληλα, η Φινλανδία δημιουργεί ένα εθνικό σύστημα αποθεματικών λογαριασμών για να διασφαλίσει την πρόσβαση στις καταθέσεις σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.

Ειδικότερα σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, που δημοσιοποιήθηκαν στην πρόσφατη έκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και επικαλείται το ΑΠΕ – ΜΠΕ, οι ενεργές κάρτες πληρωμών σε κυκλοφορία ανήλθαν σε 20,7 εκατ. στις 30 Ιουνίου 2024.

Το ποσοστό συμμετοχής των χρεωστικών και πιστωτικών καρτών επί του συνόλου των καρτών πληρωμών δεν μεταβλήθηκε από τις 31 Δεκεμβρίου 2023. Διαμορφώθηκε στο επίπεδο του 85% και 15%, αντίστοιχα.

Συναλλαγές με κάρτες πληρωμών

Ο συνολικός αριθμός και η συνολική αξία των συναλλαγών που πραγματοποιήθηκαν με κάρτες πληρωμών το πρώτο εξάμηνο του 2024 κινήθηκε σε υψηλά επίπεδα.

Συγκεκριμένα, ο αριθμός των συναλλαγών με κάρτες ανήλθε σε 1,185 δισ. Παρουσίασε αύξηση 2%, ενώ η αναλογούσα αξία διαμορφώθηκε στα 53 δισ. ευρώ.

Ο μέσος αριθμός συναλλαγών ανά κάρτα εμφανίστηκε αυξημένος στις 57, από 56 το δεύτερο εξάμηνο του 2023. Οι χρεωστικές κάρτες που αποτελούν το κύριο υποκατάστατο των μετρητών, συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται ευρέως για συναλλαγές μικρής αξίας. Ο μέσος αριθμός συναλλαγών ανά χρεωστική κάρτα ανήλθε σε 62 συναλλαγές, από 61 το δεύτερο εξάμηνο του 2023. Ο μέσος αριθμός συναλλαγών ανά πιστωτική κάρτα διατηρήθηκε αμετάβλητος στις 29 συναλλαγές.

Η μέση αξία συναλλαγών ανά κάρτα ανήλθε σε 2.542 ευρώ. Παρουσίασε μείωση κατά 2,5% συγκριτικά με το δεύτερο εξάμηνο του 2023. Η μείωση αυτή οφείλεται κυρίως στην αντίστοιχη μείωση της μέσης αξίας συναλλαγών ανά χρεωστική κάρτα κατά 2,5%. Διαμορφώθηκε σε 2.760 ευρώ, από 2.831 ευρώ το δεύτερο εξάμηνο του 2023.

Η μέση αξία συναλλαγών ανά πιστωτική κάρτα μειώθηκε οριακά κατά 0,3% και διαμορφώθηκε σε 1.313 ευρώ, από 1.318 ευρώ το δεύτερο εξάμηνο του 2023.

Η μέση αξία ανά συναλλαγή για το σύνολο των καρτών μειώθηκε κατά 4,5% σε 44 ευρώ, από 46 ευρώ το δεύτερο εξάμηνο του 2023. Η πτωτική τάση της μέσης αξίας ανά συναλλαγή των χρεωστικών και πιστωτικών καρτών αναδεικνύει την ολοένα μεγαλύτερη χρήση των καρτών πληρωμών για αγορές μικρής αξίας.

Περιστατικά απάτης στις συναλλαγές με κάρτες πληρωμών

Ταυτόχρονα με την αύξηση της χρήσης των καρτών πληρωμών, με τις εκστρατείες ενημέρωσης των τελευταίων ετών μειώθηκαν και τα περιστατικά απάτης. Αυτό δεν σημαίνει ωστόσο ότι οι συναλλασσόμενοι θα πρέπει να εφησυχάζουν.

Ειδικότερα, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΤτΕ, στα περιστατικά απάτης στις συναλλαγές με κάρτες πληρωμών το πρώτο εξάμηνο του 2024 καταγράφηκε μείωση του απόλυτου αριθμού συναλλαγών απάτης κατά 6% σε σχέση με το δεύτερο εξάμηνο του 2023.

Ο δείκτης της αναλογίας του αριθμού των περιστατικών απάτης προς τον αριθμό των συναλλαγών μειώθηκε συγκριτικά με το προηγούμενο εξάμηνο κατά 7%. Αντιστοιχεί σε 1 συναλλαγή απάτης ανά 6.000 συναλλαγές ή 0,017%.

Σε ό,τι αφορά την αξία των συναλλαγών απάτης παρατηρείται απόλυτη μείωση 3% σε σχέση με το δεύτερο εξάμηνο του 2023. Ταυτόχρονα, ο δείκτης της αναλογίας της αξίας των περιστατικών απάτης προς την αξία των συναλλαγών εμφανίζεται σχεδόν αμετάβλητος σε σχέση με το δεύτερο εξάμηνο του 2023 και εξακολουθεί να διατηρείται στο χαμηλό επίπεδο του 0,02% και αντιστοιχεί σε 1 ευρώ αξία απάτης ανά 4.800 ευρώ αξία συναλλαγών.

Αναλύοντας τα περιστατικά απάτης ανά δίαυλο συναλλαγής με κάρτες πληρωμών, δηλαδή (α) συναλλαγές σε τερματικά ΑΤΜ, (β) πληρωμές σε τερματικά POS και (γ) εξ αποστάσεως συναλλαγές χωρίς τη φυσική παρουσία της κάρτας (card not present – CNP), προκύπτει ότι το υψηλότερο ποσοστό απάτης εξακολουθεί να αφορά τις εξ αποστάσεως συναλλαγές.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το πρώτο εξάμηνο του 2023 ο δείκτης της αναλογίας του αριθμού και της αξίας των περιστατικών απάτης προς τον αριθμό και την αξία των συναλλαγών στα κράτη μέλη του Ενιαίου Οικονομικού Χώρου ήταν 0,015% και 0,031% αντίστοιχα.

Ενημέρωση του συναλλακτικού κοινού

Ουσιαστικό ρόλο στην μείωση της απάτης είχαν και οι εκστρατείες ενημέρωσης εκ μέρους της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών (ΕΕΤ). Η τελευταία καμπάνια, σε συνεργασία με την Mastercard, να έχει ως κεντρικό μήνυμα «Κάποιες Ειδοποιήσεις είναι Καλύτερο να τις Αγνοείς».

Οι απάτες με τα σύγχρονα μέσα ηλεκτρονικών συναλλαγών εμφάνισαν περαιτέρω μείωση. Οι ελληνικές τράπεζες ωστόσο έκριναν αναγκαία τη συνεχή ενημέρωση των συναλλασσόμενων για τις νέες τυπολογίες απάτης που εφαρμόζουν οι δράστες, αλλά και ενδεδειγμένους τρόπους προστασίας από αυτές.

Οι συστηματικές αυτές προσπάθειες των μελών της ΕΕΤ και η διαρκής τους επαγρύπνηση στην ενημέρωση του συναλλακτικού κοινού απέδωσαν καρπούς, όπως προκύπτει από τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος τόσο για τις απάτες με κάρτες πληρωμών όσο και για τις απάτες με μεταφορές πίστωσης οι οποίες. Στο τέλος του 2023, μειώθηκαν 38% σε αριθμό και 72,5% σε αξία σε σχέση με ένα χρόνο πριν.

Οι συχνότερες μορφές απάτης

Οι συχνότερες μέθοδοι περιλαμβάνουν την απάτη μέσω τηλεφωνικής κλήσης (Vishing), μέσω email (Phishing) και μέσω SMS (Smishing).

Συνήθως ο χρήστης λαμβάνει τηλεφωνικές κλήσεις, ψεύτικους ψηφιακούς συνδέσμους (links) ή απατηλά sms, με αληθοφανή χαρακτηριστικά (π.χ. λογιστήριο δήμου, επωνυμία ή λογότυπο τράπεζας ή άλλου ιδιωτικού οργανισμού ή δημόσιου φορέα).

Η απάντηση σε αυτές τις τηλεφωνικές κλήσεις ή η επίσκεψη σε αυτούς τους συνδέσμους μπορεί να οδηγήσει σε επιζήμιες ενέργειες. Όπως στην αποκάλυψη ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων και κωδικών ασφαλείας. Την αποστολή χρηματικών ποσών για υποτιθέμενη αγορά ή ακόμα και την εγκατάσταση κακόβουλου λογισμικού σε συσκευές.

Για τον σκοπό της καμπάνιας δημιουργήθηκαν ισάριθμα τηλεοπτικά σποτ που καλύπτουν και τα 3 είδη ηλεκτρονικής απάτης.

Με την ενημέρωση του κοινού σχετικά με τις δόλιες ηλεκτρονικές τακτικές, αναπτύσσεται μια κουλτούρα κυβερνοασφάλειας. Καταναλωτής επιχείρηση μαθαίνουν να εντοπίζουν τις κακόβουλες επιθέσεις με τη μορφή ειδοποιήσεων.

Η τελευταία αυτή καμπάνια αποτέλεσε συνέχεια της προηγούμενης αντίστοιχης πρωτοβουλίας «Μία παύση αρκεί». Στόχευε στην ενημέρωση του συνόλου του πληθυσμού και ολοκληρώθηκε τον Φεβρουαρίου 2024.

Στο ίδιο πλαίσιο και η πρόσφατη ενημερωτική εκστρατεία της Τράπεζας της Ελλάδος. Είχε ως θέμα τις ασφαλείς πληρωμές και την προστασία από τις ηλεκτρονικές απάτες.

Σύμφωνα με τον νέο σχεδιασμό, πέρα από το πρόσωπο θα χρησιμοποιείται ακόμη και όλη η παλάμη για την επαλήθευση των συναλλαγών, κάτι το οποίο προφανώς θα προσφέρει μεγαλύτερο περιβάλλον ασφάλειας στους χρήστες.

Να σημειωθεί πως οι φυσικές κάρτες δεν θα καταργηθούν άμεσα, ωστόσο ο στόχος είναι μέσα στην επόμενη εξαετία να έχουν αντικατασταθεί πλήρως.

Οι τομείς που πιθανότατα θα υιοθετήσουν πρώτοι αυτή την τεχνολογία περιλαμβάνουν το λιανικό εμπόριο, τον τραπεζικό τομέα και τις βιομηχανίες υγείας και φιλοξενίας.

Η ακρίβεια της βιομετρικής τεχνολογίας είναι γενικά πολύ υψηλή, με ποσοστά επιτυχίας που κυμαίνονται από 95% έως 99%, ανάλογα με τη συσκευή και τη μέθοδο που χρησιμοποιείται (αναγνώριση προσώπου, δακτυλικού αποτυπώματος, σάρωση παλάμης), όπως μεταδίδει το CNBC.

Ωστόσο, μπορεί να υπάρχουν παράγοντες που επηρεάζουν την ακρίβεια, όπως οι συνθήκες φωτισμού στην αναγνώριση προσώπου ή η φθορά δακτυλικών αποτυπωμάτων.

Οι πρώτες χώρες που θα εφαρμόσουν τη βιομετρική τεχνολογία πληρωμών είναι εκείνες με ανεπτυγμένη τεχνολογική υποδομή, όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιαπωνία.

Οι τομείς του λιανικού εμπορίου, των τραπεζών και της φιλοξενίας θα είναι οι πρώτοι που θα ενσωματώσουν αυτήν την τεχνολογία.

Το νέο σύστημα το οποίο θα ενεργοποιηθεί έως το τέλος του έτους, θα διευκολύνει χιλιάδες πολίτες που πληρώνουν φόρους στην Ελλάδα όπως ομογενείς αλλά και αλλοδαπούς που έχουν μεταφέρει τη φορολογική τους κατοικία στην χώρα μας εκμεταλλευόμενοι τα φορολογικά κίνητρα που παρέχει η Ελλάδα με το θεσμό του «non-dom». Η πληρωμή των φόρων με πιστωτικές και χρεωστικές κάρτες που έχουν εκδοθεί από τράπεζες του εξωτερικού θα διευκολύνει και τους  Έλληνες που κατοικούν στο εξωτερικό και θέλουν να τακτοποιήσουν φορολογικές εκκρεμότητες στη χώρα μας όπως για παράδειγμα να πληρώσουν τον ΕΝΦΙΑ για τα ακίνητα που διαθέτουν στη χώρα μας ή τα τέλη κυκλοφορίας για αυτοκίνητα που έχουν στο όνομά τους και κυκλοφορούν στους ελληνικούς δρόμους. Μόνο στις ΗΠΑ, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΑΑΔΕ, κατοικούν πάνω από 140.000 φυσικά πρόσωπα που έχουν ΑΦΜ στην Ελλάδα και πληρώνουν στη χώρα μας φόρους ακίνητης περιουσίας και εισοδήματος που συνολικά ξεπερνούν τα 74 εκατ. ετησίως.

Αντικείμενο του έργου του διαγωνισμού, είναι η σύναψη σύμβασης μεταξύ της ΑΑΔΕ  και νομίμως αδειοδοτημένου φορέα παροχής υπηρεσιών πληρωμών, ο οποίος θα αποδέχεται και θα εκκαθαρίζει για λογαριασμό της ΑΑΔΕ, συναλλαγές με τη χρήση καρτών έκδοσης αλλοδαπών φορέων παροχής υπηρεσιών πληρωμών.

Οι υποψήφιοι θα πρέπει να εξυπηρετούν τις κάρτες που φέρουν τα σήματα των διεθνών οργανισμών κάρτας VISA και Mastercard. Προαιρετικά θα εξυπηρετούν τις  κάρτες που φέρουν τα σήματα των διεθνών οργανισμών DINNERS, AMERICAN EXPRESS και China Union Pay, για τις οποίες θα ισχύει το ύψος προμήθειας των υποχρεωτικών καρτών.

Οι προσφορές θα ανοίξουν στις  6 Ιουνίου 2023 ενώ το συνολικό κόστος της σύμβασης ανέρχεται σε 1,25 εκατ. ευρώ και η χρονική διάρκειά της ορίζεται σε 1 έτος ή μέχρι εξαντλήσεως του διαθέσιμου προϋπολογισμού (όποιο επέλθει πρώτο), με δικαίωμα προαίρεσης – παράτασης αυτής για ακόμη ένα  έτος ή μέχρι εξαντλήσεως του διαθέσιμου προϋπολογισμού της προαίρεσης (όποιο επέλθει πρώτο), και δυνατότητα επαύξησης του προϋπολογισμού κάθε έτους κατά 50%.

Η ΑΑΔΕ θα επιλέξει τον ανάδοχο με κριτήριο την πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη. Σε περίπτωση που επιλεγεί η χρήση των υπαρχόντων συστημάτων POS και E-POS, τυχόν εργασίες παραμετροποίησης των συστημάτων θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί εντός 70  ημερολογιακών ημερών από την υπογραφή της σύμβασης.  Στην περίπτωση που ο ανάδοχος επιλέξει τη δημιουργία νέων συστημάτων POS και e-POS, τυχόν εργασίες εγκατάστασης, παραμετροποίησης και διασύνδεσης των συστημάτων θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί εντός 120 ημερολογιακών ημερών από την υπογραφή της σύμβασης.

Σήμερα, η ΑΑΔΕ σε συνεργασία με την ΔΙΑΣ  αποδέχεται συναλλαγές καρτών πληρωμών που έχουν εκδοθεί από φορείς παροχής υπηρεσιών πληρωμών που λειτουργούν στην Ελλάδα και διαθέτει δίκτυο 265 εγκατεστημένων POS  σε εφορίες και τελωνεία. Το δίκτυο αυτό ενδέχεται να τροποποιηθεί με την κατάργηση ή την προσθήκη νέων σταθερών τερματικών ή μετακινούμενων σημείων με τη χρήση φορητών συσκευών.

Το πώς άλλαξε η πανδημία τις συνήθειες του τρόπου πληρωμών στην Ελλάδα, καθώς και τον βαθμό στον οποίο η αύξηση των ηλεκτρονικών πληρωμών την περίοδο 2020-2022 είχε προσωρινά ή μόνιμα χαρακτηριστικά, ανέδειξε η μελέτη του ΙΟΒΕ με τίτλο «Ηλεκτρονικές πληρωμές στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της πανδημίας», που παρουσιάστηκε σήμερα 3 Απριλίου 2023.

Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από τη μελέτη, η χρήση καρτών έχει διευρυνθεί συστηματικά μετά το 2015, σε συνέχεια της επιβολής κεφαλαιακών περιορισμών, μέτρων προώθησης των ηλεκτρονικών πληρωμών (νόμοι 4446/2016, 4646/2019, 4876/2021), αλλά και της κρίσης πανδημίας (Διάγραμμα 1).

Η σωρευτική αύξηση στη χρήση την περίοδο 2015-2022 ξεπερνάει τις 12 φορές ως προς τον αριθμό συναλλαγών και τις 5 φορές ως προς την αξία συναλλαγών. Η συνολική αξία εγχώριων συναλλαγών με ελληνικές κάρτες ξεπέρασε την αξία αναλήψεων μετρητών για πρώτη φορά το 2022, ενώ η χρήση καρτών επεκτείνεται σε μικρότερης αξίας συναλλαγές. Η συχνότερη αυτή χρήση συνάδει και με συστηματική πτώση στη μέση αξία συναλλαγών, από άνω των 100 ευρώ το 2009 σε κάτω των 30 ευρώ το 2022.

Σε περιόδους εντονότερων περιοριστικών μέτρων κατά της πανδημίας, οι συναλλαγές δια ζώσης περιορίστηκαν, ωστόσο οι διαδικτυακές συναλλαγές ενισχύθηκαν. Πέρα από τις προσωρινές επιδράσεις, μετά τη χαλάρωση των περιορισμών, η συνολική χρήση καρτών πληρωμών παρέμεινε υψηλότερη από πριν, ειδικά σε όρους αριθμού συναλλαγών (κατά τουλάχιστον 50%) και στο κανάλι των αγορών εξ αποστάσεως (κατά τουλάχιστον 70%). Η εξάπλωση των συναλλαγών με φυσική παρουσία ήταν μεγαλύτερη στις χρεωστικές κάρτες, όπου άγγιξε σωρευτικά το 50%, ενώ στις πληρωμές μέσω διαδικτύου οι πιστωτικές κάρτες εξαπλώθηκαν περισσότερο, καθώς υπερδιπλασιάστηκαν. Η μέση αξία συναλλαγών μειώθηκε μετά την πανδημία για όλους τους τύπους καρτών, καθώς και όλα τα κανάλια πληρωμών, ειδικά για τις πληρωμές με φυσική παρουσία.

Μέσα από ποσοτική ανάλυση, εκτιμάται ότι η εξάπλωση χρήσης καρτών επιταχύνθηκε μετά την περίοδο πανδημίας, λαμβάνοντας υπόψιν τόσο τις μακροοικονομικές εξελίξεις όσο και προσωρινές επιδράσεις από την ένταση των περιορισμών στις μετακινήσεις την περίοδο 2020-2022. Ενδεικτικά, ο αριθμός συναλλαγών με χρεωστικές κάρτες εξαπλωνόταν κατά 26,4% ταχύτερα από τη δραστηριότητα στο λιανικό εμπόριο το 2022, έναντι 18% το 2019. Η σχετική ώθηση μετά την πανδημία εκτιμάται ακόμα μεγαλύτερη για διαδικτυακές αγορές, ειδικά μέσω πιστωτικών καρτών, όπου ο αριθμός συναλλαγών εξαπλωνόταν κατά 59,3% ταχύτερα από τη δραστηριότητα στο λιανικό εμπόριο το 2022, έναντι 44,8% το 2019.

Σε κλαδικό επίπεδο, ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η αύξηση των ηλεκτρονικών πληρωμών στις υπηρεσίες έτοιμου φαγητού και εστίασης. Οι περιορισμοί λόγω COVID-19 και οι νέες συνήθειες οδήγησαν σε συστηματική αύξηση των συναλλαγών χωρίς φυσική παρουσία για τις συγκεκριμένες υπηρεσίες την περίοδο 2019-2022. Ευρύτερα στον κλάδο της εστίασης, παρά το ισχυρό πλήγμα των περιορισμών λόγω COVID-19, η υποβόσκουσα τάση στην επιτόπια χρήση καρτών πληρωμών ενισχύθηκε μετά την κρίση πανδημίας. Η μελέτη παρουσιάζει επίσης στοιχεία για την εξέλιξη των διαδικτυακών πληρωμών σε επιλεγμένες κατηγορίες όπως τα είδη ένδυσης, τα φαρμακεία, οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας και οι υπηρεσίες ταξί.

Παρά τη σύγκλιση με τον μέσο ευρωπαϊκό όρο, το επίπεδο χρήσης καρτών σε σχέση με την ιδιωτική κατανάλωση στην Ελλάδα παραμένει το 18ο χαμηλότερο μεταξύ των 27 μελών της ΕΕ (Διάγραμμα 2), καθώς η χρήση καρτών παραμένει αναλογικά χαμηλή σε συγκεκριμένους κλάδους, όπως οι υπηρεσίες. Γιατί είναι κομβικό να ενισχυθούν περαιτέρω οι ηλεκτρονικές πληρωμές; Η υψηλότερη χρήση ηλεκτρονικών πληρωμών σχετίζεται με χαμηλότερο «κενό ΦΠΑ» ανά την Ευρώπη. Παρά την πρόσφατη βελτίωση, στην Ελλάδα καταγράφεται ένα από τα υψηλότερα «κενά ΦΠΑ» στην ΕΕ. Η εξάπλωση των ηλεκτρονικών πληρωμών έχει σημαντικά θετική επίδραση στα φορολογικά έσοδα.

Καθώς υπάρχει ακόμα σημαντικό περιθώριο για ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης μέσα από αύξηση της χρήσης καρτών, η μελέτη προτείνει τη λήψη περαιτέρω μέτρων πολιτικής που ενθαρρύνουν την εξάπλωση των ηλεκτρονικών πληρωμών. Ενδεικτικά, συμπληρωματικά μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση είναι η άμεση επιστροφή στον καταναλωτή ενός ποσοστού επί της αξίας στοχευμένων ηλεκτρονικών αγορών, η επέκταση του μηχανισμού κινήτρων και αντι-κινήτρων για ηλεκτρονικές πληρωμές (B2C και B2B) στην πλευρά των επαγγελματιών, καθώς και παρεμβάσεις στο ρυθμιστικό πλαίσιο, όπως η επέκταση της εφαρμογής υποχρεωτικής αποδοχής ηλεκτρονικών πληρωμών σε όλους τους επαγγελματίες.

Σύμφωνα με σχετική έρευνα της Intrum, ο πληθωρισμός έχει σαφή αντίκτυπο στους Έλληνες καταναλωτές, με σχεδόν εννέα στους 10 να επισημαίνει πως οι λογαριασμοί τους αυξάνονται σε υψηλότερο ποσοστό από το εισόδημά τους, όταν το αντίστοιχο ποσοστό στην υπόλοιπη Ευρώπη διαμορφώνεται στο 68%. «Το 78% των Ελλήνων είναι πιθανό να πει ότι οι αυξανόμενοι λογαριασμοί επηρεάζουν αρνητικά τη γενική του ευημερία, 20 μονάδες πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Οι ανησυχίες είναι ιδιαίτερα υψηλές σχετικά με τις τιμές της ενέργειας, με το 94% (έναντι 80% των Ευρωπαίων) να ανησυχεί ότι η αύξησή τους θα επηρεάσει την οικονομική του ευημερία και 64% να αναμένει ότι δεν θα είναι σε θέση να πληρώσει τους λογαριασμούς κοινής ωφέλειας τουλάχιστον μία φορά το επόμενο έτος (29 μονάδες υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο)», αναφέρει χαρακτηριστικά. Αξίζει να αναφερθεί πως ένας στους δύο παραδέχεται πως τον τελευταίο χρόνο έχει «προσπεράσει» κάποιο λογαριασμό, όταν το αντίστοιχο ποσοστό των Ευρωπαίων είναι μόλις 29%.

Αέριο, φως, νερό και τηλέφωνο δε, φαίνεται πως είναι οι λογαριασμοί που τα ελληνικά νοικοκυριά επιλέγουν να εξοφλήσουν πρώτους, αφήνοντας σε δεύτερη φάση τις δόσεις, για παράδειγμα, στεγαστικών ή καταναλωτικών δανείων.

Πιο αναλυτικά, οι προτεραιότητες των Ελλήνων, όσον αφορά στις πληρωμές, έχουν ως εξής:

• Αέριο, νερό, φως: 76% έναντι 79% των Ευρωπαίων.
• Τηλέφωνο: 50% έναντι 43% στην Ευρώπη.
• Ενοίκιο: 32% έναντι 40%.
• Σύνδεση ίντερνετ: 32% έναντι 37%.
• Πιστωτικές κάρτες: 26% έναντι 20%.
• Γιατροί, οδοντίατροι, υπηρεσίες υγείας: 19% σε Ελλάδα και Ευρώπη.
• Στεγαστικό δάνειο: 18% έναντι 27% των Ευρωπαίων.
• Φροντίδα παιδιών: 14% έναντι 10%.
  Κόστη εκπαίδευσης (σ.σ. φροντιστήρια): 13% έναντι 8%.
• Πληρωμές σε ηλεκτρονικά καταστήματα: 7%.

«Εφέτος η ΕΕ ανακοίνωσε το τέλος της ενισχυμένης εποπτείας που ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της κρίσης χρέους. Έχουν, ωστόσο, εκφραστεί ανησυχίες για την ικανότητα της Ελλάδας να αντιμετωπίσει ένα απότομο οικονομικό σοκ, λαμβάνοντας υπόψη το υψηλό ποσοστό ανεργίας και το δημόσιο χρέος, το οποίο είναι στο 189% του ΑΕΠ», επισημαίνει η Intrum, υπογραμμίζοντας πως μόνο το 14% των Ελλήνων καταναλωτών αισθάνεται ότι έχει λάβει μία άριστη οικονομική εκπαίδευση και είναι σίγουροι στη διαχείριση πολύπλοκων οικονομικών θεμάτων σε σύγκριση με το 26% των Ευρωπαίων. «Αυτό μπορεί να εξηγεί γιατί το 43% των Ελλήνων δηλώνει ότι εμπιστεύονται διαδικτυακές πληροφορίες για οικονομικές συμβουλές – 13 βαθμοί υψηλότερα από τους Ευρωπαίους γενικά», καταλήγει.

Σύμφωνα με την Intrum, το 58% των Ελλήνων αποκαλύπτει πως είναι σε θέση κάθε μήνα να αποταμιεύει χρήματα (60% το 2021, ενώ ο μέσος όρος της Ευρώπης υπολογίζεται σε 76%), με σχεδόν οκτώ στους 10, ωστόσο, να εκφράζουν τη δυσαρέσκειά τους για το ποσό που μπορούν να βάζουν στην άκρη κυρίως για:

• Έκτακτα έξοδα: 80%.
• Απώλεια εργασίας: 50%.
• Ταξίδια: 40%.
• Προετοιμασία για ύφεση: 38%.
• Παιδιά/εγγόνια: 34%.