Οι τιμές του κακάο στη Νέα Υόρκη και το Λονδίνο έχουν καταγράψει πτώση άνω του 70% από τα ιστορικά υψηλά του 2024, χάρη στη βελτίωση των αποδόσεων των καλλιεργειών στη Δυτική Αφρική — την κύρια παραγωγική περιοχή — και στη μείωση της ζήτησης σε Ευρώπη και ΗΠΑ.

Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε αντίθεση με άλλες πρώτες ύλες, των οποίων οι τιμές έχουν αυξηθεί τον τελευταίο μήνα λόγω ανησυχιών για διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες εξαιτίας του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, σύμφωνα με τους Fiancial Times.

Γιατί δεν μειώνονται οι τιμές στα ράφια

Παρά την πτώση του κακάο, οι τιμές της σοκολάτας στα καταστήματα δεν έχουν ακολουθήσει, δίνοντας τη δυνατότητα στις εταιρείες να εκμεταλλευτούν την αυξημένη πασχαλινή ζήτηση ώστε να ανακτήσουν μέρος των υψηλών κόστους παραγωγής που είχαν προηγουμένως.

Στις ΗΠΑ, οι τιμές λιανικής για γλυκά και σοκολάτα αυξήθηκαν κατά 12% τον τελευταίο χρόνο, σύμφωνα με στοιχεία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας. Στην Ολλανδία, η αλυσίδα Albert Heijn πουλά μίνι σοκολατένια αυγά 175 γραμμαρίων προς 3,50 ευρώ, έναντι 2,5 ευρώ για 200 γραμμάρια πριν από δύο χρόνια, σύμφωνα με την ING.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι καταναλωτές πληρώνουν κατά μέσο όρο 9% περισσότερα για ένα πασχαλινό αυγό σε σχέση με πέρυσι, παρά το γεγονός ότι το βάρος τους έχει αυξηθεί ελάχιστα.

Καθυστέρηση στη μετακύλιση κόστους

Ένας βασικός λόγος είναι η χρονική υστέρηση μεταξύ αγοράς πρώτης ύλης και τελικής τιμολόγησης προϊόντων.

Όπως εξηγεί ο Σάμι Ρολς της Expana, «υπάρχει καθυστέρηση μεταξύ της αγοράς κακάο και της διάθεσης της σοκολάτας στο λιανεμπόριο. Για το φετινό Πάσχα, το μεγαλύτερο μέρος του κακάο είχε αγοραστεί ήδη από τον Μάιο έως τον Ιούλιο του προηγούμενου έτους».

Παράλληλα, όπως σημειώνει ο οικονομολόγος της ING Τάις Χέιερ, οι παραγωγοί δεν έχουν ισχυρό κίνητρο να μειώσουν τις τιμές, καθώς προσπαθούν να ανακτήσουν τα περιθώρια που είχαν πιεστεί όταν το κακάο ήταν ακριβό.

«Αν είχες πιεστεί όταν οι τιμές ανέβαιναν, θέλεις να καλύψεις μέρος των απωλειών όταν υποχωρούν», εξηγεί.

Πιέσεις, καινοτομία και «shrinkflation»

Οι αναλυτές της Morgan Stanley εκτιμούν ότι το κόστος για τους παραγωγούς σοκολάτας θα αρχίσει να μειώνεται από το δεύτερο τρίμηνο του έτους, μειώνοντας τις πιέσεις στα περιθώρια κέρδους.

Ωστόσο, οι τιμές είναι απίθανο να επιστρέψουν στα επίπεδα πριν την εκτίναξη του κακάο το 2024 και το 2025, όταν κακές καιρικές συνθήκες και χρόνια υποεπένδυση σε χώρες όπως η Ακτή Ελεφαντοστού και η Γκάνα περιόρισαν σημαντικά την παραγωγή.

Οι εταιρείες αντέδρασαν μειώνοντας το μέγεθος των προϊόντων, αλλάζοντας συνταγές ώστε να χρησιμοποιούν λιγότερο κακάο και αυξάνοντας τις τιμές.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η τιμή ανά 100 γραμμάρια για πασχαλινά αυγά Galaxy έχει υπερδιπλασιαστεί από το 2023, ενώ τα Cadbury’s Creme Eggs είναι κατά 81% ακριβότερα.

Έρευνα της Which? έδειξε ότι τα επώνυμα σοκολατένια αυγά είναι πλέον μικρότερα και ακριβότερα, με αύξηση τιμών περίπου 40% ανά 100 γραμμάρια — φαινόμενο που έχει προκαλέσει αντιδράσεις από τους καταναλωτές.

Επιπτώσεις στη ζήτηση

Οι αυξήσεις τιμών και η «shrinkflation» έχουν επηρεάσει αρνητικά τη ζήτηση, με τις πωλήσεις σοκολάτας να μειώνονται κατά 6% στην Ευρώπη και 4% στις ΗΠΑ το τελευταίο εξάμηνο.

Παράλληλα, ορισμένα προϊόντα έχουν αλλάξει τόσο ώστε να μην μπορούν πλέον να χαρακτηριστούν ως «σοκολάτα» στην ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά ως «με γεύση σοκολάτας».

Από την άλλη πλευρά, προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας παραμένουν φθηνότερα και συχνά περιέχουν περισσότερο κακάο, ενώ εταιρείες όπως η Marks and Spencer δηλώνουν ότι δεν έχουν αλλάξει τιμές, μεγέθη ή συνταγές τα τελευταία χρόνια.

Αναλυτές εκτιμούν ότι οι αλλαγές στις συνταγές και τις τιμές ενδέχεται να έχουν μόνιμο χαρακτήρα.

«Το μέγεθος της ανόδου οδήγησε σε καινοτομία σε πρωτοφανή κλίμακα», σημειώνει η έμπορος κακάο Παμέλα Θόρντον. «Αν οι πωλήσεις δεν επηρεαστούν σημαντικά, δεν είναι βέβαιο ότι η βιομηχανία θα επιστρέψει στην παραδοσιακή σοκολάτα».

Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης αυξήθηκαν έως και 3,1% την Παρασκευή, αφού διατηρήθηκαν κάτω από ένα τεχνικό επίπεδο από την περασμένη εβδομάδα που υποδήλωνε ότι η αγορά ήταν υπερπουλημένη, αναφέρει το Bloomberg.

Η σημερινή άνοδος της τιμής διέκοψε ένα οκταήμερο σερί απωλειών. Ο 14ήμερος δείκτης σχετικής ισχύος του κακάο της Νέας Υόρκης παραμένει κάτω από το 30, ένα επίπεδο που μπορεί να υποδηλώνει ότι οι τιμές έχουν μειωθεί πολύ και πολύ γρήγορα.

Κακάο: Η υποχώρηση από τα επίπεδα ρεκόρ του 2024

Οι τιμές υποχώρησαν κατά περίπου 15% αυτή την εβδομάδα, αφού έφτασαν στο χαμηλότερο επίπεδο από τα μέσα του 2023. Από τότε που έφτασε σε επίπεδο ρεκόρ το 2024 μετά από κακές συγκομιδές, η τιμή έχει υποχωρήσει περίπου 75% καθώς οι προμήθειες βελτιώθηκαν και η ζήτηση από τους καταναλωτές και τους traders εξασθένησε.

Τους τελευταίους μήνες, οι χαμηλές παγκόσμιες τιμές και οι περιορισμένες προθεσμιακές πωλήσεις από τη Δυτική Αφρική δημιούργησαν μια πίεση ρευστότητας σε όλη την αλυσίδα εφοδιασμού, με τους αγρότες να αγωνίζονται να πουλήσουν τους κόκκους τους. Η Γκάνα, ο δεύτερος μεγαλύτερος καλλιεργητής, μείωσε την περασμένη εβδομάδα την τιμή πώλησης από τον αγρότη για να ευθυγραμμιστεί καλύτερα με την πτωτική πορεία της παγκόσμιας αγοράς. Η κορυφαία καλλιεργήτρια Ακτή Ελεφαντοστού δεν έχει ακόμη μειώσει την τιμή που πληρώνει στους αγρότες.

«Η αγορά έχει δεχθεί έντονες πιέσεις την περασμένη εβδομάδα λόγω αναφορών για μεγάλες ποσότητες κόκκων  που έμειναν απούλητες στην Ακτή Ελεφαντοστού και την Γκάνα, επειδή οι αγοραστές διστάζουν να πληρώσουν τις επίσημες τιμές πώλησης, οι οποίες είναι πολύ υψηλότερες από την τρέχουσα παγκόσμια τιμή», ανέφερε η ADM Investor Services σε σημείωμα την Πέμπτη.

Πτώση στα grindings σε Ευρώπη και Ασία

Στην Ευρώπη — τη μεγαλύτερη καταναλωτική περιοχή παγκοσμίως — η ποσότητα των κόκκων κακάο που αλέστηκαν για την παραγωγή βουτύρου και σκόνης εκτιμάται ότι μειώθηκε κατά περίπου 3% το δ’ τρίμηνο σε ετήσια βάση.
Σύμφωνα με έρευνα του Bloomberg σε 11 αναλυτές και traders, αν η εκτίμηση επιβεβαιωθεί, θα πρόκειται για το χαμηλότερο επίπεδο τέταρτου τριμήνου των τελευταίων 11 ετών.

Στην Ασία, τα grindings φαίνεται να υποχώρησαν στο χαμηλότερο σημείο δεκαετίας, ενώ στη Βόρεια Αμερική καταγράφηκε οριακή άνοδος.

Ιστορικά υψηλές τιμές και καταστροφή ζήτησης

Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης κακάο εκτινάχθηκαν σε ιστορικό υψηλό τον Δεκέμβριο του 2024, έπειτα από κακές σοδειές στη Δυτική Αφρική.
Το σοκ των τιμών οδήγησε σε μείωση της κατανάλωσης σοκολάτας, με τους παραγωγούς γλυκισμάτων να προσαρμόζουν τις συνταγές τους, χρησιμοποιώντας φθηνότερα υποκατάστατα και περισσότερα fillers, όπως ξηρούς καρπούς.

Παρότι οι τιμές έχουν υποχωρήσει πάνω από 50% από τα υψηλά τους, παραμένουν ιστορικά ακριβές, ενώ οι μεταποιητές εξακολουθούν να επεξεργάζονται αποθέματα που είχαν αγοραστεί σε πολύ υψηλότερα επίπεδα.

«Η καταστροφή ζήτησης λόγω των αυξημένων τιμών υπερισχύει της εποχικής στήριξης στο τέταρτο τρίμηνο», σημείωσε η Πριγιάνκα Σατσντέβα, ανώτερη αναλύτρια της Phillip Nova.

Καθυστερημένη ανακούφιση στην εφοδιαστική αλυσίδα

Οι περισσότερες ποσότητες κακάο που επεξεργάστηκαν το δ’ τρίμηνο είχαν αγοραστεί πριν από τη μεγάλη πτώση των τιμών, γεγονός που σημαίνει ότι η ανακούφιση δεν έχει ακόμη περάσει στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Αναλυτές και παραγωγοί εκτιμούν ότι το φθηνότερο κακάο θα αρχίσει να φαίνεται στα ράφια μόνο στο δεύτερο εξάμηνο του έτους.

«Τα προϊόντα κακάο παραμένουν πολύ ακριβά σε σχέση με πριν από 4–5 χρόνια», ανέφερε ο Βλαντίμιρ Ζιέντεκ της StoneX.

Πλεονάζουσα δυναμικότητα και πιέσεις στα περιθώρια

Παρά τη διόρθωση των τιμών, η ανάκαμψη της ζήτησης παραμένει ασθενής. Αν και προβλέπεται αύξηση 1,2% στα παγκόσμια grindings για τη σεζόν 2025-26, η ζήτηση εξακολουθεί να υστερεί σε σχέση με την παραγωγή.

Οι αλλαγές στις συνταγές έχουν πλήξει τις τιμές του βουτύρου κακάο, του πιο κερδοφόρου προϊόντος για τους μεταποιητές.
Τα περιθώρια επεξεργασίας στην Ευρώπη υποχώρησαν κάτω από το όριο κερδοφορίας τον Αύγουστο και έφτασαν σε ιστορικό χαμηλό τον Δεκέμβριο.

«Υπάρχει τεράστια πλεονάζουσα δυναμικότητα παγκοσμίως», δήλωσε ο Τζόναθαν Πάρκμαν της Marex Group.

Εκτιμήσεις για τα grindings δ’ τριμήνου (ετήσια μεταβολή)

• Ευρώπη: −2,9%

• Ασία: −12%

• Βόρεια Αμερική: +1,2%

Τα επίσημα στοιχεία και για τις τρεις περιοχές αναμένεται να δημοσιευθούν εντός της εβδομάδας. Η άνοδος στη Βόρεια Αμερική αποδίδεται εν μέρει στην προσθήκη δύο νέων μονάδων επεξεργασίας που άρχισαν να καταγράφουν παραγωγή το τρίτο τρίμηνο.

Την Παρασκευή, τα futures κυμάνθηκαν μεταξύ κερδών και ζημιών, μετά από άνοδο έως 6,1% την Πέμπτη. Οι τιμές καταγράφουν αύξηση περίπου 3% αυτήν την εβδομάδα, λόγω της αναπροσαρμογής ευρέων δεικτών εμπορευμάτων. Η Peak Trading Research εκτιμά ότι αυτή η αναπροσαρμογή μπορεί να οδηγήσει σε αγορές περίπου 37.000 συμβολαίων κακάο.

Μετά την επίτευξη ρεκόρ τον Δεκέμβριο του 2024 λόγω κακών σοδειών στη Δυτική Αφρική, τα futures κακάο μειώθηκαν στο μισό πέρυσι χάρη στις βελτιωμένες προμήθειες. Οι πωλητές παρέμειναν εκτός αγοράς, περιμένοντας υψηλότερες τιμές. Τώρα, οι εξαγωγείς εκμεταλλεύονται την πρόσφατη άνοδο για hedging, περιορίζοντας περαιτέρω ανοδικές κινήσεις, σύμφωνα με τον έμπορο Hanseatic Cocoa & Commodity Office στο Αμβούργο.

Το aggregate open interest — ο αριθμός των εκκρεμών συμβολαίων κακάο — αυξήθηκε τις τελευταίες εβδομάδες στο υψηλότερο επίπεδο από τον Φεβρουάριο, αλλά παραμένει κάτω από τα επίπεδα των προηγούμενων ετών. Η προσθήκη νέων θέσεων θα μπορούσε να ενισχύσει τις διακυμάνσεις σε μια σχετικά μικρή αγορά.

Το πιο ενεργό συμβόλαιο σημείωσε άνοδο έως 1,3% στις 5.264 λίρες/τόνο στο Λονδίνο. Συνολικά αυτή την εβδομάδα οι τιμές ενισχύθηκαν 1,7%, ανακάμπτοντας από τα χαμηλότερα επίπεδα του τελευταίου μήνα.

Παρά τις πρόσφατες βροχές, σχεδόν το ένα τρίτο της Ακτής Ελεφαντοστού, του μεγαλύτερου παραγωγού κακάο παγκοσμίως, εξακολουθεί να πλήττεται από ξηρασία, σύμφωνα με το African Flood and Drought Monitor. Πάνω από το ήμισυ της Γκάνας αντιμετωπίζει επίσης ξηρές συνθήκες.

«Οι συνεχιζόμενες μη ευνοϊκές καιρικές συνθήκες και η παρατεταμένη έλλειψη βροχοπτώσεων ήδη δείχνουν πως η κύρια συγκομιδή, που πρόκειται να ξεκινήσει, θα είναι μάλλον φτωχή», αναφέρει σε έκθεση η Hanseatic Cocoa & Commodity Office με έδρα το Αμβούργο.

Οι traders προσδοκούν ότι η νέα σοδειά, η οποία ξεκινά τον Οκτώβριο, θα ανακουφίσει εν μέρει τις πιέσεις, μετά την αδύναμη ενδιάμεση συγκομιδή στην Ακτή Ελεφαντοστού. Η Cargill Inc., κορυφαία εταιρεία στον κλάδο, έχει σταματήσει την άλεση κακάο στη χώρα λόγω της χαμηλής ποιότητας των κόκκων, που εμφάνισαν ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα απορριμμάτων, σύμφωνα με το Bloomberg.

Στις τιμές, το κακάο ενισχύθηκε 0,7% στις 5.234 λίρες/τόνο στο Λονδίνο, ενώ τα συμβόλαια κακάο στη Νέα Υόρκη κατέγραψαν άνοδο επίσης 0,7%. Ο καφές Arabica κέρδισε 0,5% στη Νέα Υόρκη.

Σήμερα όμως, αυτοί οι σπόροι μετατρέπονται σε «μαύρο χρυσό», καθώς η παγκόσμια τιμή του κακάο ξεπερνά κάθε προηγούμενο ρεκόρ και μετατρέπει τους αγρότες σε λαθρέμπορους, τις αποθήκες σε σταθμούς ξεπλύματος, και τα κρατικά σύνορα σε περάσματα παράνομου εμπορίου.

Το κακάο που άλλοτε εθεωρείτο το καύσιμο της παγκόσμιας απόλαυσης, τώρα συνδέεται με διαφθορά, παρακρατικές δομές, και σοβαρές επιπτώσεις στις οικονομίες χωρών που εξαρτώνται από την καλλιέργειά του.

Η κρίση στο κακάο δεν είναι απλώς πρόβλημα τιμών. Είναι καθρέφτης της παγκόσμιας ανισότητας, της αθέατης γεωπολιτικής και του πραγματικού κόστους της σοκολάτας που καταναλώνουμε κάθε μέρα.

Και όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν στο εκτενές ρεπορτάζ τους οι Financial Times, με τις τιμές του κακάο να έχουν τριπλασιαστεί από τις αρχές του 2023, φτάνοντας πάνω από 10.000 δολάρια ανά τόνο, ένα λαθρεμπόριο αξίας δισεκατομμυρίων ανθεί στη Δυτική Αφρική, χτυπώντας καίρια τους προϋπολογισμούς των δύο μεγαλύτερων παραγωγών παγκοσμίως: της Γκάνας και της Ακτής Ελεφαντοστού.

Λαθρεμπόριο κακάο: Το λάθος σύστημα τιμολόγησης και η «σκιά» των μεσαζόντων

Η κρατική τιμολόγηση στις δύο αυτές χώρες διατηρεί τεχνητά χαμηλές τις απολαβές των παραγωγών, με αποτέλεσμα πολλοί αγρότες να στρέφονται σε μεσάζοντες που εξάγουν τους σπόρους κακάο παράνομα σε γειτονικές χώρες, όπου πωλούνται στην ελεύθερη αγορά.

Υπολογίζεται ότι μόνο την περίοδο 2023–24, περισσότερους από 150.000 τόνους λαθραίου κακάο εξήλθαν από τη Γκάνα και 200.000 από την Ακτή Ελεφαντοστού. Οι ποσότητες καταλήγουν σε χώρες όπως το Τόγκο, η Σιέρα Λεόνε και η Γουινέα, που… ξαφνικά δηλώνουν εκρηκτική «παραγωγή».

Από το δάσος στα εργοστάσια της Ευρώπης

Οι σπόροι ξεπλένονται σε αποθήκες και επανεξάγονται ως εγχώρια προϊόντα προς την Ευρώπη, όπου καταλήγουν σε εργοστάσια επεξεργασίας στο Βέλγιο και την Ολλανδία.

«Είναι δοκιμασμένες διαδρομές», παραδέχεται πρώην trader στους FT, θυμίζοντας ότι οι ίδιες διαδρομές χρηματοδότησαν εμφυλίους πολέμους.

Παρά την αύξηση των τιμών παραγωγού —π.χ. 4.800 δολάρια ανά τόνο στη Γκάνα— οι τιμές στις γειτονικές χώρες παραμένουν σχεδόν διπλάσιες, γεγονός που καθιστά το λαθρεμπόριο εξαιρετικά ελκυστικό.

Καταστολή, διαφθορά και οικονομικά ρήγματα

Οι κυβερνήσεις προσπαθούν να καταστείλουν το φαινόμενο.

Στην Ακτή Ελεφαντοστού, το λαθρεμπόριο κακάο πλέον θεωρείται «οικονομικό έγκλημα», με ειδικά δικαστήρια και νομικές εντολές.

Ωστόσο, η διαφθορά υπονομεύει κάθε προσπάθεια: πέντε υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι αποπέμφθηκαν λόγω σχέσεων με λαθρέμπορους.

«Από 5 τόνους που κατασχέθηκαν, 2… εξαφανίστηκαν», λέει πικρόχολα ο πιλότος που συντονίζει εναέριες επιχειρήσεις, καταγγέλλοντας ότι «μέρος του κράτους επωφελείται από το εμπόριο».

Ευρωπαϊκή ρύθμιση, ίσως η τελευταία ελπίδα

Από το Δεκέμβριο του 2025, η ΕΕ θα απαιτεί πλήρη ιχνηλασιμότητα για όλα τα προϊόντα κακάο (EUDR). Αν εφαρμοστεί, οι μη ανιχνεύσιμοι —δηλαδή λαθραία εξαγόμενοι— σπόροι θα αποκλείονται από την αγορά. «Θα είναι game-changer», λέει ο Douglas Lamont της Tony’s Chocolonely.

Μάχη με τον χρόνο και το ένστικτο επιβίωσης

«Οι αγρότες απλώς κάνουν ό,τι πρέπει για να επιβιώσουν», λέει ο Tony Myers, αναλυτής της αγοράς κακάο.

Όσο η τοπική τιμή παραμένει χαμηλή, τόσο περισσότεροι θα επιλέγουν τους λαθρεμπόρους.

Ο Ange-Laurent Gnagne, επικεφαλής συνεταιρισμού, προσθέτει: «Όταν ο γείτονας σου παίρνει διπλάσια τιμή, πώς να πείσεις τον παραγωγό να σου πουλήσει νόμιμα;».

Κακάο: Το νέο πεδίο σύγκρουσης διεθνούς εμπορίου και επιβίωσης

Η έξαρση του λαθρεμπορίου κακάο δεν αφορά μόνο την αγορά σοκολάτας.

Είναι μια κρίση που συνδέει οικονομικά, κοινωνικά και ηθικά νήματα σε μια περιοχή όπου το κακάο δεν είναι απλώς προϊόν – είναι εργαλείο ζωής.

Και σήμερα, η μάχη για κάθε σπόρο μόλις ξεκινά.

Στη Δυτική Αφρική, η κατάσταση είναι πολύ πιο περίπλοκη για τους χιλιάδες μικροκαλλιεργητές που παράγουν σχεδόν τα δύο τρίτα του παγκόσμιου κακάο. Οι δημοσιογράφοι του Bloomberg διένυσαν τον περασμένο μήνα περίπου 2.500 χιλιόμετρα επισκεπτόμενοι βασικές περιοχές καλλιέργειας στην Ακτή Ελεφαντοστού και τη Γκάνα. Εκεί διαπίστωσαν ότι πολλά αγροκτήματα είναι ξηρά και τα κακαόδεντρα μαραίνονται πριν προλάβουν να καρπίσουν. Πολλές καλλιεργήσιμες εκτάσεις έχουν καταληφθεί από παράνομες εξορύξεις. Ταυτόχρονα, πολλοί παραγωγοί δυσκολεύονται να προστατεύσουν τις φυτείες τους από ασθένειες που καταστρέφουν τα φυτά. Όλα υποδεικνύουν ότι η αποκατάσταση της παραγωγής θα είναι δύσκολη και θα χρειαστεί χρόνο.

Ακολουθεί χάρτης με τις περιοχές που επισκέφθηκαν οι δημοσιογράφοι:

Η παραγωγή κακάο στην Αφρική — που περιλαμβάνει χώρες όπως η Νιγηρία και το Καμερούν — αντιμετωπίζει εδώ και καιρό σοβαρά προβλήματα. Οι ακραίες καιρικές συνθήκες και η φυσική γήρανση των κακαόδεντρων έχουν αφήσει πολλές καλλιέργειες ευάλωτες. Τα τελευταία χρόνια, οι καιρικές συνθήκες έγιναν ακόμη πιο δύσκολες, πλήττοντας σοβαρά την παραγωγή.

Παρόλο που οι διεθνείς τιμές του κακάο έχουν αυξηθεί σημαντικά — πενταπλασιάστηκαν από τα τέλη του 2022 — οι αγρότες και οι αρχές σε αυτές τις χώρες δεν έχουν επωφεληθεί όσο θα περίμενε κανείς. Αυτό οφείλεται στον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο τιμολογείται και πωλείται το κακάο από τους βασικούς παραγωγούς. Ως αποτέλεσμα, δεν έχουν προκύψει τα αναμενόμενα επιπλέον έσοδα που θα μπορούσαν να στηρίξουν την ενίσχυση της παραγωγής.

Οι καλλιέργειες της Δυτικής Αφρικής θα είναι καθοριστικής σημασίας για το αν οι παγκόσμιες τιμές του κακάο θα επιστρέψουν σε πιο προσιτά επίπεδα. Παρότι οι φετινές συγκομιδές αναμένεται να παρουσιάσουν μικρή αύξηση, η συνολική παραγωγή παραμένει σημαντικά χαμηλότερη σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια.

Αυτό που σταθεροποιεί την αγορά αυτή τη στιγμή δεν είναι η αύξηση της προσφοράς, αλλά η μείωση της ζήτησης. Οι καταναλωτές αγοράζουν λιγότερη σοκολάτα, αντιδρώντας στις υψηλές τιμές.

«Μπορεί να έχουμε ανάκαμψη της παραγωγής την επόμενη σεζόν», δήλωσε ο Τζόναθαν Πάρκμαν, επικεφαλής των γεωργικών πωλήσεων της Marex Group. «Αλλά δεν πρόκειται να φτάσει στα επίπεδα που είδαμε πριν από τα μεγάλα προβλήματα».

Το ταξίδι των δημοσιογράφων στη Γκάνα ξεκίνησε από τα χωράφια του κακάο. Μετά από μια διαδρομή 500 χιλιομέτρων από την πρωτεύουσα προς την ενδοχώρα, έφτασαν στο Έντσι, μια περιοχή που έχει πληγεί έντονα από μία από τις σοβαρότερες ασθένειες του κακάο στη χώρα — την ασθένεια των διογκωμένων βλαστών.

Από το 2023, η ασθένεια έχει εξαπλωθεί ανεξέλεγκτα στη Γκάνα. Μεγάλο μέρος των καλλιεργειών, ιδιαίτερα στη δυτική περιοχή που αποτελεί βασικό κέντρο παραγωγής, έχει μολυνθεί, σύμφωνα με έρευνα της αρμόδιας ρυθμιστικής αρχής.

Η ασθένεια μεταδίδεται από μικρά έντομα. Προκαλεί κηλίδες στα φύλλα, παραμορφώνει τους καρπούς και τελικά καταστρέφει τα δέντρα. Το πρόβλημα είναι ότι τα συμπτώματα εμφανίζονται αργά, με αποτέλεσμα τα προσβεβλημένα φυτά να μοιάζουν υγιή στην αρχή. Αυτό καθιστά πολύ δύσκολο τον έγκαιρο εντοπισμό και την αντιμετώπισή της.

Ο Όσκαρ Μπέντεχ στεκόταν ανάμεσα σε ζιζάνια μέχρι τη μέση και μαραμένα κακαόδεντρα στο χωράφι του, το οποίο, όπως είπε, οι γεωπόνοι είχαν προηγουμένως χαρακτηρίσει ως «ένα από τα πιο αποδοτικά της περιοχής». Αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το αγρόκτημα πριν από περίπου ένα χρόνο, αφού η ασθένεια των διογκωμένων βλαστών είχε μολύνει τις καλλιέργειές του. Εξακολουθεί να ελπίζει ότι η ρυθμιστική αρχή του κακάο θα βοηθήσει με την επαναφύτευση, όπως έχει κάνει για κάποιους άλλους τοπικούς αγρότες.

Η παραγωγή κακάο στη Γκάνα αυτή τη χρονιά αναμένεται να είναι πάνω από 40% χαμηλότερη σε σχέση με την κορυφαία χρονιά (πριν από τέσσερα έτη), σύμφωνα με τις προβλέψεις του Διεθνούς Οργανισμού Κακάο. Η λύση είναι η κοπή των προσβεβλημένων δέντρων, προκειμένου να περιοριστεί η εξάπλωση της ασθένειας.

Λίγο πιο μακριά από το αγρόκτημα του Μπέντεχ, ένας άλλος αγρότης έχει ήδη επωφεληθεί από τέτοιου είδους προγράμματα. Το αγρόκτημα του Ογκουστίν Μπένεχ, με έκταση 2,5 στρεμμάτων, ξαναφυτεύτηκε πριν από μερικά χρόνια και τώρα τα δέντρα του είναι γεμάτα με φρέσκους και υγιείς καρπούς.

Μέχρι στιγμής, έχει επαναφυτευτεί περίπου το 10% της απαιτούμενης έκτασης. Ο Ράντι Άμπεϊ, νέος διευθύνων σύμβουλος του Ghana Cocoa Board, δήλωσε ότι η κυβέρνηση «χρειάζεται 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια για να ολοκληρώσει τις εργασίες στα υπόλοιπα εδάφη τα επόμενα τρία έως τέσσερα χρόνια». Ωστόσο, η προσπάθεια αυτή συναντά δυσκολίες, λόγω του μεγάλου χρέους της χώρας, το οποίο περιπλέκει την εξεύρεση των απαιτούμενων κεφαλαίων.

«Η διαδικασία απαιτεί σημαντικό κεφάλαιο και, ιδιαίτερα τώρα που η οικονομία δεν είναι σε καλή κατάσταση, πρέπει να βρούμε τρόπους να οργανωθούμε έτσι ώστε να κάνουμε πρόοδο κάθε χρόνο», ανέφερε ο Άμπεϊ σε συνέντευξή του.

Η τιμή του κακάο στη Νέα Υόρκη έχει σχεδόν τριπλασιαστεί τα τελευταία δύο χρόνια, λόγω των ασθενειών και των δυσμενών καιρικών συνθηκών που μείωσαν την παραγωγή του. Παρά την πρόσφατη μικρή πτώση των τιμών, τα συμβόλαια που αφορούν παράδοση κακάο μέχρι το 2026 διαπραγματεύονται πλέον σε τιμές άνω των 6.000 δολαρίων ανά τόνο, ενώ για πολλές δεκαετίες οι τιμές κυμαίνονταν γύρω από το μισό αυτής της τιμής.

Ωστόσο, οι κυβερνήσεις της Ακτής Ελεφαντοστού και της Γκάνας συνήθως πωλούν το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής τους πριν τη συγκομιδή. Αυτό τις εμποδίζει να επωφεληθούν πλήρως από τις υψηλές παγκόσμιες τιμές και να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις όταν η ζήτηση τελικά ξεπερνά την προσφορά.

Ακολουθεί γράφημα με τις τιμές του κακάο ανά τόνο που συμφωνούνται σε συμβόλαια προαίρεσης μέχρι και το 2026:

«Η Ακτή Ελεφαντοστού και η Γκάνα δεν έχουν εξασφαλίσει τις καλύτερες τιμές για το κακάο τους τα τελευταία χρόνια», δήλωσε ο Πάρκμαν. «Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει λιγότερη χρηματοδότηση για να λυθούν τα σημαντικά προβλήματα όπως οι ασθένειες και άλλες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι καλλιεργητές».

Οι παραγωγοί στα δύο έθνη εισπράττουν επίσης μια κυβερνητικά καθορισμένη αμοιβή. Το σύστημα αυτό δημιουργήθηκε αρχικά για να προστατεύει τους αγρότες σε περιόδους χαμηλών διεθνών τιμών. Τώρα όμως, τα κέρδη τους είναι εξαιρετικά χαμηλά.

«Η Ακτή Ελεφαντοστού δεν μπορεί να αλλάξει το σύστημα εμπορίας της από τη μια μέρα στην άλλη, βασιζόμενη μόνο στην αγορά», δήλωσε ο Αρσέν Ντάντι, διευθυντής εγχώριας εμπορίας στη ρυθμιστική αρχή της χώρας, Le Conseil du Cafe-Cacao. «Η χώρα διαχειρίζεται μεγάλο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής και δεν σκοπεύουμε να ακολουθήσουμε τυφλά την αγορά».

Αυτό έχει οδηγήσει μερικούς αγρότες να αναζητούν άλλες πηγές εισοδήματος. Στην περιοχή Τάρκουα της Γκάνας, η οποία είναι πλούσια σε πολύτιμα μέταλλα, παρατηρήθηκε ότι πολλοί αγρότες πουλούσαν τις φάρμες τους στους μεταλλωρύχους που ψάχνουν για χρυσό. Οι τιμές του χρυσού έχουν φτάσει σε επίπεδα ρεκόρ, γεγονός που έκανε τον χρυσό πιο ελκυστικό από τη γεωργία.

Ωστόσο, αυτό είχε σοβαρές συνέπειες. Οι χρυσοθήρες προκαλούν ρύπανση στα ποτάμια και καταστρέφουν το έδαφος, καθώς καταλαμβάνουν καλλιεργήσιμες εκτάσεις και δασικές περιοχές για να εξορύξουν πολύτιμα μέταλλα. Έτσι, προκαλείται σοβαρή φθορά στη γη και ως αποτέλεσμα, καθίσταται δύσκολο να μπορέσει να καλλιεργηθεί ξανά.

Μετά από μια σύντομη πτήση προς την Ακτή Ελεφαντοστού αποκαλύφθηκε μία ακόμη συνέπεια των χαμηλών εισοδημάτων των αγροτών. Πολλοί παραγωγοί δεν έχουν τη δυνατότητα να επενδύσουν σε σύγχρονα μέσα, όπως είναι τα συστήματα άρδευσης. Αυτό τους δυσκολεύει ιδιαίτερα στο να αντιμετωπίσουν τις ολοένα και πιο ακραίες και απρόβλεπτες καιρικές συνθήκες, που οφείλονται στην κλιματική αλλαγή.

Καθώς οι δημοσιογράφοι του Bloomberg ταξίδευαν από τη νότια πόλη-λιμάνι του Αμπιτζάν προς την περιοχή Ντανάνε –ένα από τα βασικά κέντρα παραγωγής κακάο στα δυτικά της χώρας- τους ήταν φανερή η επιρροή της ξηρασίας των τελευταίων ετών. Σε στάση που έκαναν στο χωριό Τιασάλε, παρατήρησαν άνθη στα δέντρα να έχουν ξεραθεί και ελάχιστους λοβούς να αναπτύσσονται.

Η ξηρασία εξακολουθεί να καλύπτει περισσότερο από το ένα τρίτο της χώρας και τη μισή Γκάνα, σύμφωνα με στοιχεία από το Αφρικανικό Παρατηρητήριο Πλημμυρών και Ξηρασίας. Οι συνθήκες αυτές προβλέπεται να βελτιωθούν, με ορισμένες περιοχές να έχουν ήδη λάβει βροχές πρόσφατα, αλλά η ξηρασία παρεμπόδισε τη συγκομιδή της Ακτής Ελεφαντοστού στα μέσα της περιόδου που ξεκίνησε αυτό το μήνα.

«Η παρατεταμένη περίοδος ξηρασίας έχει πλήξει σοβαρά τις καλλιέργειες κακάο. Μέχρι να ξεκινήσουν πάλι η περίοδος των βροχών, δεν υπάρχουν πολλά που να μπορούμε να κάνουμε», εξηγεί ο Γιαμπάο Μαντί, αγρότης στην πόλη Ντουέκουε, περίπου 500 χιλιόμετρα από το Αμπιτζάν. «Ο καιρός παραμένει το μεγαλύτερο πρόβλημά μας. Ακόμη κι όταν βρέξει, η παραγωγή θα είναι μειωμένη», προσθέτει.

«Δεν έχουμε επενδύσει ουσιαστικά στην άρδευση», δήλωσε ο Άμπεϊ. «Γι’ αυτό και κάθε φορά που ο καιρός δεν είναι ευνοϊκός, τα προβλήματα στην καλλιέργεια είναι άμεσα και σημαντικά».

Σε σύντομο χρονικό διάστημα, τα κακαόδεντρα θα αρχίσουν να αναπτύσσουν λοβούς ενόψει της κύριας συγκομιδής που ξεκινά τον Οκτώβριο. Η έκταση και η ποιότητα της παραγωγής κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου θα αποτελέσουν καθοριστικό παράγοντα για το αν η προσφορά κακάο παγκοσμίως θα παραμείνει υψηλότερη από τη ζήτηση.

Μέχρι να υπάρξει σαφέστερη εικόνα για την επερχόμενη σοδειά, η αγορά βασίζεται στη μείωση της ζήτησης. Οι βιομηχανίες προειδοποιούν ότι οι τιμές της σοκολάτας ενδέχεται να αυξηθούν ακόμη περισσότερο, ενώ η επιβολή νέων δασμών από τις Ηνωμένες Πολιτείες πιθανόν να επιδεινώσει την κατάσταση.

«Ακόμη και αν υπάρξει βελτίωση στην παραγωγή την επόμενη σεζόν, είναι μάλλον απίθανο να επιστρέψει στα υψηλά επίπεδα πριν από τα έντονα καιρικά φαινόμενα και την έξαρση ασθενειών που έπληξαν τις καλλιέργειες», δήλωσε ο Πάρκμαν.

«Ανησυχώ πολύ για το τι θα φέρει η νέα σοδειά», δήλωσε. «Ελπίζουμε τα πράγματα να πάνε καλύτερα, αλλά θα πρέπει να το διαπιστώσουμε στην πράξη. Όλοι περιμένουν με αγωνία τα πρώτα στοιχεία για το πόσοι λοβοί θα αναπτυχθούν».

Σύμφωνα με τον υπουργό Γεωργίας της χώρας Κομπενάν Κουάσι Αντζουμάνι, η Ουάσινγκτον καλείται να επανεξετάσει το μέτρο του 21% δασμού που προτάθηκε. Αν δεν το κάνει, η Ακτή Ελεφαντοστού μπορεί να απαντήσει αυξάνοντας τους φόρους στις εξαγωγές, ανεβάζοντας έτσι το κόστος για τον τελικό καταναλωτή. Αν και η τιμή του κακάο καθορίζεται παγκοσμίως, ένα τέτοιο βήμα θα επιβάρυνε την τιμή στα ράφια.

Πιέσεις και στρατηγικές συμμαχίες
Η Ακτή Ελεφαντοστού εξάγει κάθε χρόνο περίπου 200.000 με 300.000 μετρικούς τόνους κακάο στις ΗΠΑ, σύμφωνα με το Συμβούλιο Καφέ και Κακάο της χώρας. Ο υπουργός σημείωσε ότι αν οι ΗΠΑ συνεχίσουν τη σκληρή γραμμή, η χώρα του θα επιδιώξει στενότερη συνεργασία με την ΕΕ ώστε να απορροφήσει τις εξαγωγές.

Αστάθεια στην αγορά και επιπτώσεις στις εταιρείες
Οι τιμές του κακάο έχουν εμφανίσει έντονες διακυμάνσεις τους τελευταίους μήνες. Τον Δεκέμβριο 2024 άγγιξαν ιστορικό υψηλό στα 12.906 δολάρια ανά τόνο, για να πέσουν στους 8.079 δολάρια τον Μάρτιο του 2025. Παρ’ όλα αυτά, παραμένουν κατά 14% υψηλότερες σε σύγκριση με πέρυσι.

Η βιομηχανία σοκολάτας έχει ήδη δεχθεί το πλήγμα. Η ελβετική Barry Callebaut, κορυφαίος παίκτης του κλάδου, μείωσε τις εκτιμήσεις της για τις πωλήσεις λόγω της αβεβαιότητας στις τιμές, γεγονός που οδήγησε σε πτώση σχεδόν 20% στη μετοχή της.

Οι εξελίξεις καταδεικνύουν ότι ο εμπορικός πόλεμος επηρεάζει ολοένα και περισσότερους τομείς και προϊόντα – ακόμη και εκείνα που μέχρι πρότινος θεωρούνταν «αθώες απολαύσεις».

Σύμφωνα με το ΙΕΛΚΑ, ωστόσο, ο συνολικός πληθωρισμός στο οργανωμένο λιανεμπόριο διαμορφώθηκε στο +0,09%, διατηρώντας τις γενικές τιμές στα σούπερ μάρκετ σχεδόν αμετάβλητες σε σύγκριση με τον Ιανουάριο του 2024. Από τις 23 κατηγορίες που εξετάστηκαν, οι 13 σημείωσαν αυξήσεις, όλες στον τομέα των τροφίμων, ενώ σε 10 κατηγορίες -συμπεριλαμβανομένων αλλαντικών (-2,76%), κατεψυγμένων (-2,34%) και προϊόντων παντοπωλείου (-1,85%)- καταγράφηκαν μειώσεις. Τη μεγαλύτερη άνοδο, 8,89%, παρουσίασαν τα μπισκότα, οι σοκολάτες και τα ζαχαρώδη, λόγω της αύξησης των τιμών κακάο και καφέ.

Σε νέο υψηλό η διεθνής τιμή του καφέ

Τόσο στον καφέ όσο και στο κακάο, οι διεθνείς τιμές βρίσκονται σε συνεχή ανοδική πορεία εδώ και περίπου έναν χρόνο, ως αποτέλεσμα των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην παραγωγή των χωρών που αποτελούν τους μεγαλύτερους προμηθευτές παγκοσμίως.

Στο κακάο με βάση τα ίδια στοιχεία, ιστορικά υψηλό είχε καταγραφεί τον Δεκέμβριο του 2024 φτάνοντας τα 12.906 δολάρια ανά τόνο. Το προϊόν αναμένεται να διαπραγματεύεται στα 11641,74 USD/MT έως το τέλος του τριμήνου και στα 13869,94 USD/MT σε 12 μήνες.

Πέραν του καφέ και του κακάο που συνεχίζουν να επηρεάζουν τις τιμές σε μία σειρά από προϊόντα διατροφής, αυξήσεις καταγράφηκαν επίσης στις κατηγορίες: ορεκτικά, αλίπαστα και άλλα σερβιριζόμενα είδη, κατά 4,57%, φρέσκα κρέατα, κατά 3,05%, νερά, αναψυκτικά, χυμούς, κατά 3,01% και φρέσκα ψάρια και θαλασσινά, κατά +2,87%.

Σε ό,τι αφορά πάντως την κατηγορία των τροφίμων συνολικά, τα στοιχεία τόσο ΙΕΛΚΑ όσο και της Εurostat δείχνουν μία εικόνα αποκλιμάκωσης των «πιέσεων» από τον Ιούνιο του 2024 και μετά. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat που αφορούν στο σύνολο της αγοράς -και πέραν δηλαδή των σούπερ μάρκετ- ο πληθωρισμός τροφίμων διαμορφώθηκε στο 0,1% τον Ιανουάριο του 2025.

Οι αλέσεις κακάο στην Ευρώπη και την Ασία υποχώρησαν στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων τεσσάρων ετών κατά τους τρεις τελευταίους μήνες του 2024.

Τα στοιχεία που ανακοινώθηκαν την Πέμπτη έδειξαν ότι η επεξεργασία των κόκκων μειώθηκε κατά 5,4% στην Ευρώπη και κατά 0,5% στην Ασία σε σχέση με ένα χρόνο νωρίτερα. Οι αλέσεις του τέταρτου τριμήνου και στις δύο περιοχές ήταν οι χαμηλότερες από το 2020, όταν τα λουκέτα του κορωνοϊού και οι εμπορικές διαταραχές έπληξαν τις επιχειρήσεις σοκολάτας.

Οι τιμές του κακάο σχεδόν τριπλασιάστηκαν πέρυσι, καθιστώντας το το σημαντικότερο εμπόρευμα με τις καλύτερες επιδόσεις, καθώς οι συνεχιζόμενες ελλείψεις εφοδιασμού στην Ακτή Ελεφαντοστού και τη Γκάνα, τους κορυφαίους παραγωγούς παγκοσμίως, οδήγησαν στο μεγαλύτερο έλλειμμα εφοδιασμού όλων των εποχών. Αυτό ώθησε τους παραγωγούς σοκολάτας να χρησιμοποιούν λιγότερο κακάο στα προϊόντα τους, ακόμη και όταν αξιοποίησαν τα αποθέματα για να καλύψουν την ανθεκτική ζήτηση για τη γλυκιά λιχουδιά.

Τα πιο πρόσφατα στοιχεία έδειξαν ότι οι αλέσεις ολόκληρου του έτους στην Ευρώπη, την κορυφαία καταναλωτική αγορά παγκοσμίως, μειώθηκαν για δεύτερη συνεχή χρονιά, σύμφωνα με το Bloomberg. Ενώ οι αριθμοί θεωρούνται από καιρό από την αγορά ως οδηγός για τις προοπτικές της ζήτησης, έχει γίνει πιο δύσκολο να εκτιμηθεί πόσο αντικατοπτρίζουν τη ζήτηση εν μέσω ανησυχιών ότι οι περιορισμένες προμήθειες διαστρεβλώνουν τα στοιχεία.

Το πιο ενεργό συμβόλαιο στη Νέα Υόρκη είχε άγριες διακυμάνσεις την Τετάρτη, καθώς οι έμποροι περίμεναν τα αλέσματα, όπου το κακάο μετατρέπεται σε βούτυρο και σκόνη που καταλήγει στα πάντα, από σοκολάτες μέχρι παγωτά, για ενδείξεις σχετικά με το κλίμα της αγοράς.