Η επαναλαμβανόμενη έκθεση του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ)  παρουσιάζει τα αποτελέσματα οργανωμένης έρευνας σύγκρισης τιμών (που βασίζονται σε στοιχεία από πλατφόρμες σύγκρισης τιμών σε κάθε χώρα, αλλά και σε τιμοληψίες από αλυσίδες σουπερμάρκετ) σε τυπικό καλάθι προϊόντων του νοικοκυριού του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων (σουπερμάρκετ) στην Ελλάδα τον Δεκέμβριο 2023 και αντίστοιχα στην Γαλλία, στο Ηνωμένο Βασίλειο, στην Ισπανία, στην Ιταλία και στην Πορτογαλία. Η σύγκριση τιμών γίνεται με και χωρίς την αξία του ΦΠΑ, ο οποίος διαφέρει σε κάθε χώρα.

Για την παρούσα ανάλυση συγκρίθηκαν οι τιμές σε συνολικά 44 κατηγορίες προϊόντων:

• 20 υποκατηγορίες προϊόντων που συνθέτουν ένα τυπικό καλάθι αγορών, όπως αυτό έχει διαμορφωθεί στη συγκεκριμένη επαναλαμβανόμενη έρευνα από το 2012 έως σήμερα.
• 19 επιπλέον υποκατηγορίες προϊόντων που εντάσσονται στο καλάθι του νοικοκυριού από τον Νοέμβριο 2022
• 5 επιπλέον υποκατηγορίες προϊόντων που εντάσσονται στο καλάθι του νοικοκυριού από τον Μάρτιο 2023

Αυτές οι υποκατηγορίες προϊόντων εξετάζονται από ένα σημαντικό δείγμα πάνω από 5.000 τιμών προϊόντων και 30 διαφορετικές αλυσίδες σουπερμάρκετ στις έξι χώρες συνολικά για να υπολογισθούν οι μέσες τιμές, με δειγματοληψίες από έγκυρα site σύγκρισης τιμών σε Ελλάδα και εξωτερικό, αλλά και από αλυσίδες σουπερμάρκετ. Τα στοιχεία περιλαμβάνουν τόσο τιμές προϊόντων σε προσφορά, όσο και προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας σε κάθε χώρα. Διευκρινίζεται ότι οι τιμές αφορούν μόνο αλυσίδες σουπερμάρκετ και όχι άλλα σημεία πώλησης.

Πίνακας 1: Σύγκριση μέσων τιμών καλαθιού προϊόντων σουπερμάρκετ Ελλάδας, Γαλλίας, Ηνωμένου Βασιλείου, Ισπανίας, Πορτογαλία, Ιταλίας

Η σύγκριση των μέσων τιμών των καλαθιών (πίνακας 1) δείχνει ότι και οι τρεις χώρες έχουν σημαντικά ακριβότερο μέσο καλάθι από την Ελλάδα, 17% η Γαλλία, 21% το Ηνωμένο Βασίλειο, 7% η Ιταλία, η Ισπανία είναι στα ίδια επίπεδα με την Ελλάδα, ενώ η Πορτογαλία είναι φθηνότερη κατά 3% με την Ελλάδα.

Η εικόνα των αποτελεσμάτων αλλάζει σημαντικά όταν αφαιρέσουμε τον αναλογούντα ΦΠΑ ανά χώρα για να γίνουν αντιληπτές τις πραγματικές τιμές των προϊόντων σουπερμάρκετ. Η σύγκριση των καλαθιών σε αυτή την περίπτωση (σχήμα 1 και πίνακας 1) δείχνει ότι οι και οι έξι χώρες έχουν πιο ακριβό μέσο καλάθι από την Ελλάδα, η Γαλλία κατά 26%, το Ηνωμένο Βασίλειο κατά 31%, η Ιταλία κατά 15%, η Ισπανία κατά 8% και η Πορτογαλία παραμένει φθηνότερη κατά 5% Αυτό είναι αποτέλεσμα της διαφοράς που έχει ο χαμηλός ΦΠΑ ανά χώρα (πρόκειται για τον ΦΠΑ που αναφέρεται σε τρόφιμα και ποτά). Στην Ελλάδα αυτός ο ΦΠΑ είναι 13%. Ο ΦΠΑ είναι σημαντικά υψηλότερος από το Ηνωμένο Βασίλειο (0% ή 5%) και τη Γαλλία (10% και 5,5%), την Ισπανία (10% και 4%), την Πορτογαλία (13% και 6%), την Ιταλία (5% και 4%), αλλά και τις περισσότερες χώρες της ΕΕ. Η βασική διαφορά είναι ότι τρόφιμα που στην Ελλάδα υπάγονται στον υψηλό συντελεστή ΦΠΑ με 24% στις υπόλοιπες χώρες υπάγονται στον χαμηλό συντελεστή ΦΠΑ, ο οποίος είναι και χαμηλότερος του ελληνικού με 6%, 5,5%, 4% ή ακόμα και 0%. Σημειώνεται ότι η επίδραση ειδικών φόρων κατανάλωσης (π.χ. καφές) δεν είναι δυνατόν να συνυπολογιστεί στα παραπάνω στοιχεία.

Το γενικό συμπέρασμα που προκύπτει από την παραπάνω ανάλυση είναι ότι το οργανωμένο ελληνικό λιανεμπόριο τροφίμων (σουπερμάρκετ) παρέχει στους Έλληνες καταναλωτές πρόσβαση σε προϊόντα για το τυπικό του καλάθι με κατά μέσο όρο σε χαμηλότερη τιμές που είναι αποτέλεσμα της οργανωμένης προσπάθειας των προμηθευτών και των λιανεμπόρων για συγκράτηση των τιμών τα τελευταία χρόνια. Η τάση αυτή με μικρές διακυμάνσεις είναι διαχρονική την τελευταία 10ετία που πραγματοποιείται η συγκεκριμένη έρευνα από το ΙΕΛΚΑ. Η διαχρονική σύγκριση τιμών με το εξωτερικό δείχνει ότι τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα συνεχώς έχει φθηνότερο καλάθι από τις συγκρινόμενες χώρες με διακυμάνσεις οι οποίες δεν αλλάζουν το γενικό συμπέρασμα της ανάλυσης.

Υπάρχουν διαφορές, παρότι περιορισμένες, στη συνολική αξία των καλαθιών σε σχέση με την προηγούμενη μέτρηση του Σεπτεμβρίου 2023 (πίνακας 2). Το καλάθι στην Ισπανία είναι αμετάβλητο, ελαφρώς μειωμένο στην Ελλάδα και στη Γαλλία και αρκετά μειωμένο στην Ιταλία. Στην Πορτογαλία είναι αυξημένο, ενώ η μεγαλύτερη αύξηση που καταγγράφεται στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι αποτέλεσμα κυρίως στην εξέλιξη της ισοτιμίας Ευρώ και Στερλίνας.

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι υπάρχει μία τάση συγκράτησης των τιμών στην Ελλάδα από τις επιχειρήσεις του κλάδου, σουπερμάρκετ και βιομηχανία, κάτι που σε συνδυασμό με τα μέτρα που έχει αναλάβει η πολιτεία (πλαφόν μεικτού περιθωρίου κέρδους, καλάθι του νοικοκυριού, προϊόντα με μόνιμη μείωση τιμής 5%, έλεγχοι στην αγορά κλπ), έχουν συγκρατήσει το συνολικό καλάθι, παρά τις ανατιμήσεις σε μεμονωμένα προϊόντα (π.χ. Ελαιόλαδο).

Σημειώνεται ότι πέρα από τον ΦΠΑ παράγοντες που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όταν συγκρίνονται τιμές ανάμεσα σε διαφορετικές χώρες είναι:

• Φυσικές καταστροφές λόγω της κλιματικής αλλαγής
• Η απόσταση της χώρας από τα παραγωγικά κέντρα της κεντρικής και δυτικής Ευρώπης και τα αντίστοιχα κόστη
• Το ύψος της φορολογίας σε κάθε χώρα
• Το κόστος ενέργειας
• Το κόστος καυσίμων και γενικά μεταφορών
• Η πολυπλοκότητα της γεωγραφίας της κάθε χώρας (π.χ. οδικό δίκτυο, νησιά κλπ)
• Το μέγεθος της αγοράς, η αγοραστική δύναμη-δυνατότητα και αντίστοιχες οικονομίες κλίμακας στις προμήθειες των προϊόντων
• Το ισοζύγιο εξαγωγών-εισαγωγών σε σχέση με τα τρόφιμα και τις πρώτες ύλες παρασκευής τους
• Τα διάφορα κόστη παραγωγής (ενέργεια, πρώτες ύλες, μισθολογικό κόστος, χρηματοοικονομικό κόστος, γραφειοκρατία)
• Η παραγωγικότητα της βιομηχανίας και του λιανεμπορίου σε κάθε χώρα
• Οι καταναλωτικές συνήθειες σε κάθε χώρα (π.χ. η τάση για συσκευασμένα ή μη προϊόντα, τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας κλπ)

Τα δεδομένα τιμών υπολογίζονται από γνωστά παρατηρητήρια τιμών των χωρών που εξετάστηκαν και για την Ελλάδα στα πρωτογενή δεδομένα από τιμοληψίες σε μεγάλες αλυσίδες σουπερμάρκετ. Τα κριτήρια επιλογής των προϊόντων στο καλάθι ήταν ένας συνδυασμός αντίστοιχων χρησιμοποιούμενων καλαθιών για εκτίμηση στο εξωτερικό, καθώς και κοινής διαθεσιμότητας στοιχείων τιμών στις χώρες που εξετάσθηκαν. Σε κάθε νέα μέτρηση ανανεώνεται το δείγμα των κωδικών που μετρούνται και ανάλογα τη διαθεσιμότητα επιλέγονται διαφορετικές ποσότητες προϊόντων.

Τα στοιχεία προέρχονται από τις παρακάτω αλυσίδες σουπερμάρκετ, ενώ οι μέσες τιμές ανά υποκατηγορία και ανά χώρα παρουσιάζονται στον πίνακα 3:

• Ελλάδα: Σκλαβενίτης, ΑΒ, My Market, Μασούτης, Market In
• Ηνωμένο Βασίλειο: Morrisons, ASDA, Sainsbury’s, Coop, Ocado, TESCO
• Ισπανία: Carrefour, Marcadona, Caprabo, Condis, Dia, Eroski, SoySuper. Alcampo
• Ιταλία: CosiComodo, emiDrive, Pim Spesa, Agora, Everli, HeyConad, easyCoop
• Πορτογαλία: continente, MiniPreco, Auchan, Spar
• Γαλλία: monoprix plus, carrefour, super U, Auchan, Aldi

Το καλάθι του νοικοκυριού είχε σταθεροποιητική επίδραση στις τιμές των απορρυπαντικών πλυντηρίου ρούχων, αλλά μόνο για τα προϊόντα που εντάχθηκαν σε αυτό.

Αυτό προκύπτει από την χαρτογράφηση που πραγματοποίησε η Επιτροπή Ανταγωνισμού, για τις συνθήκες του ανταγωνισμού στην αγορά απορρυπαντικών πλυντηρίου ρούχων.

Ακόμη, σημειώνεται πως μετά την έναρξη του καλαθιού του νοικοκυριού τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας που εντάχθηκαν σε αυτό παρουσίασαν μικρή πτώση της τιμής, ενώ αυξάνεται η τιμή των προϊόντων που εξέρχονται από το καλάθι του νοικοκυριού και, ταυτόχρονα, υπογραμμίζεται ότι οι ταμπλέτες πλυντηρίου ρούχων δεν εντάχθηκαν στο καλάθι του νοικοκυριού, είναι ακριβότερες σε σχέση με τα λοιπά απορρυπαντικά πλυντηρίου ρούχων και παρουσίασαν ανοδική τάση και έντονες διακυμάνσεις στην τιμή.

Τέλος, σε ό,τι αφορά στις καταναλωτικές συνήθειες, δεν προκύπτει αλλαγή από την έναρξη του καλαθιού του νοικοκυριού, ωστόσο, παρατηρείται σχετική μεταστροφή των καταναλωτών από τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας εκτός καλαθιού του νοικοκυριού σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας εντός καλαθιού του νοικοκυριού.

Η χαρτογράφηση

Περίληψη αποτελεσμάτων

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού με απόφασή της, 8 Φεβρουαρίου 2023 (βάσει των διατάξεων του Ν. 4886/2022 (άρθρο 14 παρ. 2 περ. ιθ), αποφάσισε να διεξάγει χαρτογράφηση των συνθηκών ανταγωνισμού στις αγορές των προϊόντων: (α) απορρυπαντικά πλυντηρίου ρούχων, (β) γάλα φρέσκο πλήρες, (γ) βρεφικό γάλα, (δ) τυρί και (ε) γιαούρτι αγελάδος.

Σύμφωνα με το άρθρο 14 παρ. 2 περ. ιθ, «η Επιτροπή Ανταγωνισμού…προβαίνει σε χαρτογράφηση των συνθηκών ανταγωνισμού, σε όλες τις αγορές ή όλους τους κλάδους της οικονομίας, όταν αυτό απαιτείται για την αποτελεσματική άσκηση των αρμοδιοτήτων της.

Σύμφωνα με τις διατάξεις του υπουργείου Ανάπτυξης:

– Παρατείνεται η προθεσμία για την ολοκλήρωση της επένδυσης και της έναρξης παραγωγικής λειτουργίας για επενδυτικά σχέδια του ν.3299/2004 μέχρι την 1/4/2024. Παρατείνεται η προθεσμία για την ολοκλήρωση της επένδυσης και έναρξης παραγωγικής λειτουργίας για επενδυτικά σχέδια ν.3908/2011 μέχρι τις 31/12/2024, εφόσον έχει υλοποιηθεί μέχρι 31/12/2023 το 25% του επιλέξιμου κόστους της επένδυσης. Επίσης, παρατείνεται η προθεσμία για την ολοκλήρωση της επένδυσης και έναρξη παραγωγικής λειτουργίας για επενδυτικά σχέδια του ν.4399/2016 για δύο χρόνια, εφόσον μέχρι την ημερομηνία ολοκλήρωσης που ορίζεται στην απόφαση υπαγωγής έχει υλοποιηθεί τουλάχιστον το 10% του επιλέξιμου κόστους επένδυσης. Η προθεσμία ολοκλήρωσης έχει λήξει από τον Αύγουστο 2023 και σε περίπτωση που δεν δοθεί νέα παράταση, όλα αυτά τα επενδυτικά σχέδια θα απενταχθούν (άρθρα 52,53,54).

– Προστίθεται μεταβατικού χαρακτήρα διάταξη σχετικά με το νομοθετικό πλαίσιο των διασυνοριακών συγχωνεύσεων που είχαν εκκινήσει πριν από την έναρξη ισχύος του ν. 5055/2023 (άρθρο 55).

– Παρατείνονται προθεσμίες που αφορούν, πρώτον τη δυνατότητα ανανέωσης της άδειας λαϊκής για τους πωλητές λαϊκών αγορών, εφόσον εξοφλήσουν το ειδικό τέλος μέχρι 31/1/2024.

– Για την περιστολή φαινομένων αθέμιτης κερδοφορίας ορίζεται ότι μέχρι τις 30/6/2024 απαγορεύεται η αποκόμιση μικτού κέρδους από μια σειρά βασικών προϊόντων, σε επίπεδα πάνω από το αντίστοιχο περιθώριο που ίσχυε πριν από τις 31/12/2021.

– Το καλάθι του νοικοκυριού παρατείνεται μέχρι 30/6/2024.

– Προβλέπεται υποχρέωση δημοσίευσης προκηρύξεων δημοσίων συμβάσεων στον περιφερειακό Τύπο έως 31/12/2025 για τη στήριξη του επαρχιακού Τύπου.

– Απαλλάσσονται τα Ναυπηγεία Ελευσίνας από την υποχρέωση προσκόμισης φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας, έναντι οποιουδήποτε αρχής και φορέα έως 31/12/2024 (άρθρο 57).

– Παρατείνονται μέχρι 31/12/2024 οι μισθώσεις κινηματογράφων και θεάτρων, χωρίς αύξηση μισθώματος (άρθρο 58).

Η παράταση του πολυσυζητημένου μέτρου έως το τέλος του 2023, όπως προβλέπεται στο άρθρο 54 του νομοσχεδίου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το οποίο πρόκειται να ψηφιστεί αυτές τις μέρες, θα συνοδευτεί με κινήσεις «επικαιροποίησης» της λίστας των προϊόντων. Αυτό αναφέρει στον ΟΤ υψηλόβαθμο στέλεχος του υπουργείου Ανάπτυξης.

Ήδη έχει ανοίξει ένας διάλογος μεταξύ των αλυσίδων σούπερ μάρκετ και της ηγεσίας του υπουργείου, που αφορά τόσο τη «σύσταση» του «καλαθιού του νοικοκυριού» όσο και την επιβολή πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους, ένα μέτρο που επίσης πήρε παράταση έως το τέλος του χρόνου.

Σε ό,τι αφορά το «καλάθι του νοικοκυριού», η «επικαιροποίηση» στόχο έχει να ικανοποιηθούν οι υφιστάμενες ανάγκες των καταναλωτών αλλά και να  περιοριστεί και το έντονο γραφειοκρατικό κόστος που «συνοδεύει» την εφαρμογή του μέτρου για τις αλυσίδες. 

Αναλυτικά, από τη λίστα θα βγουν προϊόντα, τα οποία πλέον δεν έχουν μεγάλη ζήτηση, όπως είναι για παράδειγμα τα αντισηπτικά, καθώς και προϊόντα που στη διάρκεια εφαρμογής του μέτρου κινήθηκαν υποτονικά, φερ’ ειπείν το κακάο σε σκόνη.

Οι αλλαγές θα εξειδικευτούν με την επερχόμενη υπουργική απόφαση για το μέτρο. Επιπλέον από Σεπτέμβρη, δεν αποκλείεται να δημιουργηθεί και το «καλάθι των σχολικών» σε ακολουθία με τα αντίστοιχα «εποχικά» καλάθια που δημιουργήθηκαν στο παρελθόν, όπως το καλάθι του Αι Βασίλη, της Σαρακοστής και του Πάσχα.

Το 5% και η εκτίναξη της ιδιωτικής ετικέτας

Η πρωτοβουλία του «καλαθιού του νοικοκυριού», που αμφισβητήθηκε έντονα, τόσο από τους εκπροσώπους της οργανωμένης λιανικής τροφίμων όσο και από τους βιομήχανους, μέχρι στιγμής παρουσιάζει σημαντική αποδοχή από τους καταναλωτές, ελλείψει άλλου μέτρου αναχαίτισης της ακρίβειας. Κι αυτό διαπιστώνεται από το μερίδιο του τζίρου που καταλαμβάνει στο συνολικό κύκλο εργασιών των αλυσίδων, καθώς φθάνει πλέον στο 5%.

Την ίδια στιγμή βέβαια, η βιομηχανία παραγωγής επώνυμων τροφίμων υπέστη σημαντικές απώλειες, μιας και οι αλυσίδες, προκειμένου να «κερδίσουν» μια θέση στη λίστα με τα φθηνότερα «καλάθια», συμπεριέλαβαν η κάθε μια στο δικό της «καλάθι» πολλούς κωδικούς ιδιωτικής ετικέτας.

Είναι χαρακτηριστικό ότι με βάση τις αναλύσεις της Circana (πρώην IRI) για τις «αποδόσεις» του καλαθιού του νοικοκυριού προκύπτει ότι «τα επώνυμα προϊόντα που δεν είχαν μείωση τιμής και μπήκαν στο καλάθι του νοικοκυριού δεν είχαν σχεδόν καθόλου ανάπτυξη».

Στον αντίποδα τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας (σύμφωνα με τα στοιχεία μετρήσεων της Circana που αφορούν την περίοδο Ιανουάριος 2022 – Μάιος 2023 και εξετάζουν 34 κατηγορίες προϊόντων που συμμετέχουν στο καλάθι) αύξησαν το μερίδιο αγοράς τους από 17,8% στο 19,6%.

Αύξηση μεριδίου παρά την άνοδο των τιμών

Το εντυπωσιακό είναι πάντως ότι τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας (Private Label) αύξησαν το «αποτύπωμά» τους παρά την αύξηση τιμών κατά 13% στο εξεταζόμενο διάστημα, ενώ μόνο σε 9 από τις 34 κατηγορίες του δείγματος σημειώθηκε μείωση.

Σε επίπεδο προϊόντων που συμμετέχουν στο «καλάθι» η εκτίναξη του μεριδίου της ιδιωτικής ετικέτας ήταν πολύ μεγαλύτερη.

Συγκεκριμένα το μερίδιο αγοράς του φρέσκου γάλακτος ιδιωτικής ετικέτας ήταν 12,8% την περίοδο Ιανουαρίου – Οκτωβρίου 2022, πριν δηλαδή το λανσάρισμα του «καλαθιού του νοικοκυριού» και τον Μάιο του 2023 είχε φτάσει στο 18%.

Αντίστοιχα στο αγελαδινό γιαούρτι από 13,4% ανέβηκε σε 17,7%, ενώ στα όσπρια, μια κατηγορία προϊόντων που η ιδιωτική ετικέτα είναι ισχυρή ούτως ή άλλως, το PL από 41,2% έφθασε στο 44,8%. Το ίδιο συνέβη και στα μακαρόνια Νο 6, που από 18,5% το μερίδιο της ιδιωτικής ετικέτας έφθασε στο 21,9%.

Στο αλεύρι για όλες τις χρήσεις το μερίδιο της ιδιωτικής ετικέτας έφθασε τον φετινό Μάιο στο 25,3% από 23,4%, ενώ στο νωπό κοτόπουλο στο 14,4% από 11,3%.

«Για πρώτη φορά, εντάσσουμε στη σχετική διάταξη και τα σχολικά είδη, διευρύνοντας την κάλυψη ιδιαιτέρως σημαντικών αναγκών για τις οικογένειες», τόνισε μεταξύ άλλων, ο υπουργός Ανάπτυξης, Κώστας Σκρέκας.

Αναλυτικά η ανακοίνωση του Κώστα Σκρέκα:

«Δυναμώνουμε το τείχος προστασίας για την ελληνική οικογένεια που δοκιμάζεται από την ακρίβεια και τον εισαγόμενο πληθωρισμό. Παρατείνουμε μέχρι το τέλος του 2023 δύο σημαντικές πρωτοβουλίες της κυβέρνησης της Ν.Δ.: το «Καλάθι του Νοικοκυριού», που έφερε απτά αποτελέσματα, και την επιβολή πλαφόν στο περιθώριο μικτού κέρδους, σε σημαντικά για το καλάθι της ελληνικής οικογένειας προϊόντα. Επιπλέον, για πρώτη φορά, εντάσσουμε στη σχετική διάταξη και τα σχολικά είδη, διευρύνοντας την κάλυψη ιδιαιτέρως σημαντικών αναγκών για τις οικογένειες. Η Κυβέρνηση συνεχίζει με σχέδιο και αποφασιστικότητα τη μάχη κατά της ακρίβειας και των φαινόμενων αθέμιτης κερδοφορίας, προς όφελος των οικογενειακών προϋπολογισμών».

Παράλληλα, θα επεκταθεί μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2023 το μέτρο του μέγιστου περιθωρίου κέρδους για τις επιχειρήσεις που εμπορεύονται βασικά καταναλωτικά προϊόντα και καύσιμα προκειμένου να αντιμετωπιστούν φαινόμενα αθέμιτης κερδοφορίας εις βάρος των καταναλωτών.

Ειδικότερα, από το σύνολο 1206 προϊόντων στο «Καλάθι του Νοικοκυριού» που είναι απολύτως συγκρίσιμα:

• στα 59 ποσοστό 4,89%, η τιμή μειώθηκε,
• στα 1095, ποσοστό 90,80%, η τιμή παρέμεινε σταθερή
• και σε 52, ποσοστό 4,31%, η τιμή αυξήθηκε.

Αναλυτικά στον πίνακα που ακολουθεί το κόστος του «Καλαθιού του Νοικοκυριού» ανά σούπερ μάρκετ και η μεταβολή του από την 27η στην 28η εβδομάδα

Ειδικότερα, από το σύνολο 1206 προϊόντων στο «Καλάθι του Νοικοκυριού» (ο αριθμός είναι αυξημένος επειδή προστίθενται τα Πασχαλινά είδη):

-στα 71, ποσοστό 5,89%, η τιμή μειώθηκε,

-στα 1087, ποσοστό 90,13%, η τιμή παρέμεινε σταθερή

-και σε 48, ποσοστό 3,98%, η τιμή αυξήθηκε.

Επισημαίνεται ότι σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Οργανισμού Κεντρικών Αγορών & Αλιείας, οι τιμές χονδρικής για αρνί και κατσίκι τη Μ. Δευτέρα 2023 ήταν χαμηλότερες από την Μεγάλη Δευτέρα του 2022 και μάλιστα αισθητά.

Αναλυτικά στους πίνακες που επισυνάπτονται, οι τιμές λιανικής αρνιού και κατσικιού στο «Καλάθι του Πάσχα» και χονδρικής σύμφωνα με τον ΟΚΑΑ.

Η εικόνα των αποτελεσμάτων αλλάζει σημαντικά εάν αφαιρεθεί ο ΦΠΑ, ο οποίος είναι διαφορετικός ανά χώρα. Από τη σύγκριση των καλαθιών προκύπτει ότι και οι έξι χώρες έχουν πιο ακριβό μέσο καλάθι από την Ελλάδα, η Γαλλία κατά 26%, το Ηνωμένο Βασίλειο κατά 17%, η Ιταλία κατά 20%, η Ισπανία κατά 11% και η Πορτογαλία κατά 2%. Αυτό είναι αποτέλεσμα της διαφοράς που έχει ο χαμηλός ΦΠΑ ανά χώρα (πρόκειται για τον ΦΠΑ που αναφέρεται σε τρόφιμα και ποτά). Στην Ελλάδα αυτός ο ΦΠΑ είναι 13%. Ο ΦΠΑ είναι σημαντικά υψηλότερος από το Ηνωμένο Βασίλειο (0% ή 5%) και τη Γαλλία (10% και 5,5%), την Ισπανία (10% και 4%), την Πορτογαλία (13% και 6%), την Ιταλία (5% και 4%), αλλά και τις περισσότερες χώρες της ΕΕ. Η βασική διαφορά είναι ότι τρόφιμα που στην Ελλάδα υπάγονται στον υψηλό συντελεστή ΦΠΑ με 24%, στις υπόλοιπες χώρες υπάγονται στον χαμηλό συντελεστή ΦΠΑ, ο οποίος είναι και χαμηλότερος του ελληνικού με 6%, 5,5%, 4% ή ακόμα και 0%. Σημειώνεται ότι η επίδραση ειδικών φόρων κατανάλωσης (π.χ. καφές) δεν είναι δυνατόν να συνυπολογιστεί στα παραπάνω στοιχεία.

Σύμφωνα με το ΙΕΛΚΑ, το γενικό συμπέρασμα που προκύπτει από την παραπάνω ανάλυση είναι ότι το οργανωμένο ελληνικό λιανεμπόριο τροφίμων (σούπερ μάρκετ) παρέχει στους Έλληνες καταναλωτές πρόσβαση σε προϊόντα για το τυπικό του καλάθι με κατά μέσο όρο σε χαμηλότερη τιμές που είναι αποτέλεσμα της οργανωμένης προσπάθειας των προμηθευτών και των λιανεμπόρων για συγκράτηση των τιμών τα τελευταία χρόνια. Η τάση αυτή με μικρές διακυμάνσεις είναι διαχρονική την τελευταία 10ετία που πραγματοποιείται η συγκεκριμένη έρευνα από το ΙΕΛΚΑ. Η διαχρονική σύγκριση τιμών με το εξωτερικό δείχνει ότι τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα συνεχώς έχει φθηνότερο καλάθι από τις συγκρινόμενες χώρες με διακυμάνσεις οι οποίες δεν αλλάζουν το γενικό συμπέρασμα της ανάλυσης.

Σε σχέση με την προηγούμενη μέτρηση του Δεκεμβρίου 2022, οι διακυμάνσεις στην εξέλιξη των τιμών είναι μικρή. Συγκεκριμένα, οι τιμές στην Ελλάδα καταγράφονται σταθερές (-0,29%), όπως και τη Γαλλία (-0,25%) και το Ηνωμένο Βασίλειο (-0,45%), μείωση καταγράφεται στην Πορτογαλία (-0,91%) και αύξηση στην Ισπανία (+1,95%) και την Ιταλία (+1,61%). Σημειώνεται ότι η σύγκριση αυτή αφορά την περίοδο Δεκεμβρίου 2022-Μαρτίου 2023 και όχι τη σύγκριση με τον ίδιο μήνα το προηγούμενο έτος όπως συμβαίνει στην περίπτωση υπολογισμού του πληθωρισμού, αφορά το συγκεκριμένο καλάθι προϊόντων και αφορά μόνο το κανάλι των σουπερμάρκετ.

Πέρα από τον ΦΠΑ, παράγοντες που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όταν συγκρίνονται τιμές ανάμεσα σε διαφορετικές χώρες είναι:

-Η απόσταση της χώρας από τα παραγωγικά κέντρα της κεντρικής και δυτικής Ευρώπης και το αντίστοιχο κόστος

- Το κόστος ενέργειας και μεταφορών
- Η πολυπλοκότητα της γεωγραφίας της κάθε χώρας (π.χ. οδικό δίκτυο, νησιά κ.λπ.)
- Το μέγεθος της αγοράς και αντίστοιχες οικονομίες κλίμακας στις προμήθειες των προϊόντων

-Το ισοζύγιο εξαγωγών-εισαγωγών σε σχέση με τα τρόφιμα και τις πρώτες ύλες παρασκευής τους
-Τα διάφορα κόστη παραγωγής (ενέργεια, πρώτες ύλες, μισθολογικό κόστος, χρηματοοικονομικό κόστος, γραφειοκρατία)
- Η παραγωγικότητα της βιομηχανίας και του λιανεμπορίου σε κάθε χώρα
-Οι καταναλωτικές συνήθειες και η αγοραστική δυνατότητα σε κάθε χώρα
- Το ύψος της φορολογίας σε κάθε χώρα.

Σημειώνεται ότι τα δεδομένα τιμών υπολογίζονται από γνωστά παρατηρητήρια τιμών των χωρών που εξετάστηκαν και για την Ελλάδα στα πρωτογενή δεδομένα από τιμοληψίες σε μεγάλες αλυσίδες σουπερμάρκετ. Τα κριτήρια επιλογής των προϊόντων στο καλάθι ήταν ένας συνδυασμός αντίστοιχων χρησιμοποιούμενων καλαθιών για εκτίμηση στο εξωτερικό, καθώς και κοινής διαθεσιμότητας στοιχείων τιμών στις χώρες που εξετάσθηκαν. Σε κάθε νέα μέτρηση ανανεώνεται το δείγμα των κωδικών που μετρούνται και ανάλογα με τη διαθεσιμότητα επιλέγονται διαφορετικές ποσότητες προϊόντων.

Τα στοιχεία προέρχονται από τις παρακάτω αλυσίδες σούπερ μάρκετ Ελλάδα (Σκλαβενίτης, ΑΒ, My Market, Μασούτης, Market In), Ηνωμένο Βασίλειο (Morrisons, ASDA, Sainsbury's, Coop, Ocado, TESCO), Ισπανία (Carrefour, Marcadona, Caprabo, Condis, Dia, Eroski, SoySuper, Alcampo), Ιταλία (CosiComodo, emiDrive, Pim Spesa, Agora, Everli, HeyConad, easyCoop), Πορτογαλία (continente, MiniPreco, Auchan, Spar) και Γαλλία (monoprix plus, carrefour, super U, Auchan, Aldi).

Με τις διατάξεις αυτές μεταξύ άλλων τροποποιούνται οι υποχρεώσεις των επιχειρήσεων κατά την ανακοίνωση περί μειώσεων τιμών ως εξής: «Σε κάθε ανακοίνωση περί μείωσης τιμής υποδεικνύεται η προγενέστερη τιμή που εφάρμοζε ο έμπορος για καθορισμένο χρονικό διάστημα πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής. Ως προγενέστερη τιμή νοείται η χαμηλότερη τιμή που εφάρμοσε ο έμπορος κατά τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος των τριάντα ημερών πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής.

Όταν το προϊόν κυκλοφορεί στην αγορά για λιγότερο από τριάντα ημέρες, ως προγενέστερη τιμή νοείται η χαμηλότερη τιμή που εφάρμοσε ο έμπορος κατά τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος που το προϊόν κυκλοφορεί στην αγορά. Όταν η τιμή μειώνεται προοδευτικά κατά τη διάρκεια των τριάντα ημερών, πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής, ως προγενέστερη τιμή νοείται η τιμή που ίσχυε πριν από την εφαρμογή της πρώτης από τις διαδοχικές μειώσεις τιμών».

Με άλλες διατάξεις:

-Επεκτείνεται η ισχύος της πρωτοβουλίας «το καλάθι του νοικοκυριού» έως και τις 30 Ιουνίου.

-Προβλέπεται ότι άδειες παραγωγού και επαγγελματία πωλητή λαϊκών αγορών, οι οποίες κατά την έναρξη ισχύος του νόμου δεν έχουν ανανεωθεί, μπορούν να ανανεωθούν έως την 30ή.4.2023.

-Ορίζεται ότι οι ενώσεις καταναλωτών ευθύνονται για την ακρίβεια των πληροφοριών που ανακοινώνουν προς ενημέρωση του καταναλωτικού κοινού και όταν ανακοινώνουν στοιχεία, τα οποία προκύπτουν από έρευνες που έχουν πραγματοποιήσει, οφείλουν να θέτουν στη διάθεση του καταναλωτικού κοινού και κάθε ενδιαφερόμενου, τα στοιχεία που αφορούν στον τρόπο διεξαγωγής της έρευνας. Η ανακοίνωση στο καταναλωτικό κοινό αναληθών πληροφοριών από την ένωση καταναλωτών, συνιστούν λόγο ανάκλησης της πιστοποίησής της.

-Προβλέπεται η άμεση φορολογική ελάφρυνση των επιχειρήσεων που υλοποίησαν επενδυτικά σχέδια εντός του έτους 2022, αλλά δεν κατέστη δυνατός ο έλεγχός τους από τη διοίκηση.

-Προστίθεται το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος στους τεχνολογικούς φορείς της χώρας.