Πρόκειται για τη διαδρομή που «ανιχνεύει» το γαλλικό πλοίο Abeille Marengo με τις έρευνες βυθού που διεξάγει, βάσει των αδειών που ζητήθηκαν και εκδόθηκαν από την Ελλάδα και την Κύπρο.

Σύμφωνα με το τελευταίο πρόγραμμα ανάπτυξης του ΑΔΜΗΕ (2027-2036), μέχρι στιγμής έχει συναφθεί σύμβαση για το καλωδιακό τμήμα της διασύνδεσης, το οποίο βρίσκεται στο στάδιο της κατασκευής, έχει ολοκληρωθεί το 60% των θαλάσσιων ερευνών και έχει αναδειχθεί προτιμητέος ανάδοχος για την κατασκευή των σταθμών μετατροπής. Προβλέπεται η κατασκευή νέου σταθμού στην Κύπρο και η επέκταση του υφιστάμενου στην Κρήτη (Δαμάστα).

Στα 657 εκατ. ευρώ η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση

Ο ορίζοντας ολοκλήρωσης της διασύνδεσης μεταξύ Κρήτης και Κύπρου, μήκους 898 χιλιομέτρων και ισχύος 1.000 μεγαβάτ, είναι τα τέλη του 2031, ενώ ο προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε 1,94 δισ. ευρώ. Από αυτά, τα 657 εκατ. ευρώ καλύπτει η Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του μηχανισμού CEF (Connecting Europe Facility), καθώς η διασύνδεση έχει χαρακτηριστεί Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος (Project of Common Interest – PCI) της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το δεύτερο σκέλος της διασύνδεσης Κύπρου – Ισραήλ

Το καλώδιο Κρήτης – Κύπρου είναι το πρώτο τμήμα του έργου, ενώ το δεύτερο είναι η διασύνδεση Κύπρου – Ισραήλ, μήκους 310 χιλιομέτρων, για την οποία έχει ολοκληρωθεί η μελέτη βιωσιμότητας με θετικά αποτελέσματα. Από τη μελέτη διαπιστώθηκε επίσης η σημαντική συνεισφορά του έργου στην ασφάλεια εφοδιασμού, στη διείσδυση των ΑΠΕ και στην περαιτέρω ενοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας της Ανατολικής Μεσογείου με το ευρωπαϊκό σύστημα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Η ολοκλήρωση του έργου, σύμφωνα με τον ΑΔΜΗΕ, θα σηματοδοτήσει την ηλεκτρική διασύνδεση της Κύπρου, του τελευταίου μη διασυνδεδεμένου κράτους μέλους της ΕΕ, με το ευρωπαϊκό σύστημα μεταφοράς, διασφαλίζοντας την ισχυρή ενεργειακή θωράκιση του νησιού. Το δε Ισραήλ θα ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού του, αποκτώντας τη δυνατότητα να αυξήσει περαιτέρω και ταχύτερα τη συμμετοχή των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στο ενεργειακό του ισοζύγιο.

Ετήσιο όφελος έως 138 εκατ. ευρώ για τους καταναλωτές

Σε οικονομικό επίπεδο, μελέτη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, που παρουσιάστηκε πρόσφατα στο συνέδριο του Ινστιτούτου Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η λειτουργία της διασύνδεσης θα επιφέρει όφελος ύψους 123 έως 138 εκατ. ευρώ τον χρόνο για τους καταναλωτές ρεύματος.

Το όφελος αφορά κυρίως τους καταναλωτές στην Κύπρο, όπου οι τιμές χονδρικής του ρεύματος αναμένεται να υποχωρήσουν κατά 21,5 ευρώ ανά μεγαβατώρα (-19%) και να προσεγγίσουν τις αντίστοιχες τιμές στην Ελλάδα. Στη χώρα μας οι επιπτώσεις της διασύνδεσης στις τιμές θεωρούνται αμελητέες (από -0,2% έως +0,1%).

Από το λιμάνι του Ηρακλείου το γαλλικό ερευνητικό πλοίο είναι έτοιμο να προχωρήσει στις κρίσιμες βυθομετρικές έρευνες που θα ανοίξουν το δρόμο για την έναρξη της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου. Το πλοίο μετά τον απόπλου θα κινηθεί προς την περιοχή ενδιαφέροντος, που είναι το πρώτο στάδιο πριν από την πόντιση του καλωδίου.

Οι αρχικές έρευνες εστιάζουν στη θαλάσσια ζώνη ανατολικά της Κρήτης και της Κάσου, εκεί όπου το καλοκαίρι του 2024 είχε προκληθεί διακοπή των εργασιών εξαιτίας της έντασης που πυροδότησε η Άγκυρα.

Στο πεδίο των διαδικασιών, τα βήματα που έχουν ήδη γίνει περιλαμβάνουν την πλήρη αδειοδότηση των εργασιών έρευνας και πόντισης του καλωδίου από τις αρμόδιες ελληνικές αρχές, κατόπιν αιτήματος της εταιρείας Nexans. Ακολούθησε η έκδοση της σχετικής NAVTEX από τον σταθμό του Ηρακλείου, στην οποία η Τουρκία αντέδρασε εκδίδοντας αντι-NAVTEX, ενώ παράλληλα εκδόθηκε και η αντίστοιχη κυπριακή ναυτική οδηγία.

Εν μέσω διπλωματικών ενεργειών η Αθήνα προχωρά έχοντας ως βασικό όπλο το διεθνές δίκαιο, επισημαίνοντας ότι ο GSI αποτελεί ένα έργο στρατηγικής σημασίας για την ενίσχυση της ενεργειακής αυτάρκειας

Τη θέση της κυβέρνησης ότι η γαλλική ρηματική διακοίνωση δεν συνιστά άδεια για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου ούτε δημιουργεί οποιοδήποτε ζήτημα αναγνώρισης κυριαρχικών δικαιωμάτων τρίτης χώρας επανέλαβε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, σε συνέντευξή του στην εκπομπή «Ευθέως» του ΕΡΤnews με τον Παναγιώτη Στάθη.

Ο ίδιος υποστήριξε ότι η διαδικασία αδειοδότησης ολοκληρώθηκε μέσω των αρμόδιων ελληνικών και κυπριακών αρχών, ενώ διαβεβαίωσε ότι το έργο προχωρά χωρίς να τίθενται υπό διαπραγμάτευση ζητήματα κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Εντός των επόμενων ωρών αναμένεται να αποπλεύσει  από το λιμάνι του Ηρακλείου το γαλλικό ερευνητικό πλοίο για εξάμηνες έρευνες, στην περιοχή από την Κάρπαθο μέχρι την Κύπρο.

Παρέμβαση των ΗΠΑ: Σε τέτοια έργα δεν δικαιολογείται ένσταση ή αντίρρηση

Την ίδια ώρα, σύμφωνα με πληροφορίες, οι ΗΠΑ στέλνουν σαφές μήνυμα προς την τουρκική πλευρά, ότι «σε τέτοια έργα δεν δικαιολογείται ένσταση ή αντίρρηση από καμία πλευρά».

Σύμφωνα με την ενημέρωση από το λιμάνι του Ηρακλείου, οι έρευνες θα είναι γεωμετρικές και γεωλογικές, με στόχο να εντοπιστεί η ασφαλέστερη δυνατή όδευση για την πόντιση του καλωδίου στον βυθό.

Το πλοίο βρίσκεται στο λιμάνι του Ηρακλείου από τις 27 Οκτωβρίου, ενώ το προηγούμενο διάστημα πραγματοποιήθηκαν οι απαραίτητες προετοιμασίες και εργασίες στο σκάφος. Σύμφωνα με τις πληροφορίες από το λιμάνι, από το πρωί καταγράφεται αυξημένη κινητικότητα από το πλήρωμα, γεγονός που δείχνει ότι οι διαδικασίες για την αναχώρησή του βρίσκονται πλέον στο τελικό στάδιο.

Εφόσον δοθεί η σχετική οδηγία, θα ακολουθήσουν οι απαραίτητες ενέργειες με τη συνδρομή των ρυμουλκών, προκειμένου να λυθούν οι κάβοι και το ερευνητικό πλοίο να αποπλεύσει με προορισμό την περιοχή όπου θα πραγματοποιηθούν οι έρευνες.

Παράλληλα, οι καιρικές συνθήκες έχουν βελτιωθεί αισθητά τις τελευταίες ώρες, με τον καιρό στην περιοχή να είναι πλέον ιδιαίτερα ευνοϊκός.

«Η ενημέρωση από τη Γαλλία δεν συνιστά αίτημα αδειοδότησης»

Το γαλλικό ερευνητικό σκάφος, Abeille Marengo, ετοιμάζεται να «οργώσει» ξανά τον βυθό, βάζοντας σε τροχιά υλοποίησης τον Great Sea Interconnector.

Στο επίκεντρο των ερευνών η θαλάσσια περιοχή ανατολικά της Κρήτης και της Κάσου. Η περιοχή, δηλαδή, που το καλοκαίρι του 2024 είχαν διακοπεί οι εργασίες ως απόρροια της έντασης ανάμεσα στην Αθήνα και την Άγκυρα.

Σύμφωνα με πληροφορίες, μετά την αδειοδότηση των ερευνών από την Αθήνα, το Παρίσι προχώρησε σε γραπτή επικοινωνία με χώρες της περιοχής. Πηγές σημειώνουν ότι η κίνηση αυτή είχε καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί αίτημα αδειοδότησης ή συναίνεσης, υπογραμμίζοντας παράλληλα πως η ενημέρωση τρίτων κρατών δεν συνεπάγεται αναγνώριση θαλάσσιας δικαιοδοσίας.

Αθήνα και Λευκωσία παραμένουν σε πλήρη συντονισμό. Η Navtex που εξέδωσε ο σταθμός του Ηρακλείου έχει ισχύ έως τις 6 Μαρτίου, ενώ τη σκυτάλη παίρνει η Κυπριακή Δημοκρατία με δική της ναυτική οδηγία για τις έρευνες εντός της κυπριακής ΑΟΖ, δημιουργώντας έτσι ένα «πλέγμα» ναυτικών οδηγιών, διασφαλίζοντας ολόκληρη τη διαδρομή από την Κρήτη μέχρι την Κύπρο.

«Ελλάδα και Κύπρος αδειοδοτούν τις εργασίες των ερευνών» το μήνυμα Μητσοτάκη

Με τον εθνικό σχεδιασμό για το έργο ορόσημο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου να προχωρά χωρίς παρεκκλίσεις ο πρωθυπουργός έστειλε από τις Σέρρες μηνύματα εντός και εκτός Ελλάδας, κάνοντας έμμεση αναφορά στα ελληνοτουρκικά.

«Αν υπάρχει βούληση και μεθοδικότητα, αν υπάρχει τόλμη και αποφασιστικότητα, ακόμα και οι πιο μακροχρόνιες εκκρεμότητες μεταξύ κρατών μπορούν τελικά να βρουν τη λύση τους», σημείωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

«Ελλάδα και Κύπρος είναι οι χώρες που αδειοδοτούν τις εργασίες των ερευνών για ένα έργο το οποίο έχει χαρακτηριστεί ευρωπαϊκού κοινού ενδιαφέροντος» επανέλαβε ο πρωθυπουργός.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της «Καθημερινής», η έκδοση ελληνικής NAVTEX για την πραγματοποίηση των ερευνών και η επακόλουθη τουρκική αντι-NAVTEX ανέδειξαν τις δυσκολίες που εξακολουθούν να υπάρχουν γύρω από την υλοποίηση του έργου. Η Τουρκία επιμένει στις θέσεις της περί ανάγκης αδειοδότησης των εργασιών από τις δικές της αρχές, ενώ η Αθήνα ξεκαθαρίζει ότι δεν αναγνωρίζει τέτοια αρμοδιότητα.

Η ελληνική πλευρά έχει διαμηνύσει προς τη Γαλλία ότι οποιαδήποτε επικοινωνία με την Άγκυρα δεν μπορεί να λάβει τη μορφή αναζήτησης άδειας από την Τουρκία. Την ίδια στιγμή, οι επαφές μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών συνεχίζονται, καθώς η επανεκκίνηση των ερευνών αποτελεί σημαντικό τεστ για την πορεία του GSI.

Τα τρία σενάρια για την εξέλιξη των ερευνών

Όπως αναλύει η «Καθημερινή», τρεις είναι οι βασικές εκδοχές για την εξέλιξη της υπόθεσης το προσεχές διάστημα.

Πρώτο σενάριο: Οι έρευνες ξεκινούν χωρίς ουσιαστική παρεμπόδιση

Το πρώτο ενδεχόμενο προβλέπει την κανονική έναρξη των ερευνητικών εργασιών, παρά τις τουρκικές αντιδράσεις. Σε αυτή την περίπτωση, η Άγκυρα θα μπορούσε να περιοριστεί σε διπλωματικές ανακοινώσεις και στην έκδοση ναυτικών οδηγιών, χωρίς να προχωρήσει σε ενέργειες που θα εμπόδιζαν την παρουσία του γαλλικού πλοίου στην περιοχή.

Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να συνοδευτεί από συνέχιση των επαφών μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας, με στόχο την αποφυγή περαιτέρω κλιμάκωσης.

Δεύτερο σενάριο: Παρατεταμένη διπλωματική αντιπαράθεση

Το δεύτερο ενδεχόμενο αφορά την παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή, χωρίς όμως άμεση παρεμπόδιση του «Abeille Marengo».

Σε μια τέτοια περίπτωση, οι έρευνες ενδέχεται να καθυστερήσουν, ενώ θα βρίσκεται σε εξέλιξη μια προσπάθεια διπλωματικής διευθέτησης. Η κατάσταση θα μπορούσε να παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα σε καθεστώς αβεβαιότητας, με τις διαβουλεύσεις να επηρεάζονται και από τις ευρύτερες ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Τρίτο σενάριο: Επανάληψη του σκηνικού της Κάσου

Το τρίτο και πιο δύσκολο ενδεχόμενο είναι η επανάληψη των γεγονότων του 2024 στην περιοχή της Κάσου, όταν οι ερευνητικές εργασίες για το καλώδιο είχαν αντιμετωπίσει τουρκική παρεμπόδιση, με αποτέλεσμα τη διακοπή τους.

Μια ανάλογη εξέλιξη θα δημιουργούσε νέα ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο και θα έφερνε την Αθήνα αντιμέτωπη με ένα σύνθετο διπλωματικό και επιχειρησιακό ζήτημα.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι στην περιοχή μεταξύ νοτιοανατολικής Κρήτης και Ρόδου βρίσκεται τμήμα της οριοθετημένης με την Αίγυπτο ελληνικής ΑΟΖ. Η Αθήνα θεωρεί την οριοθέτηση αυτή σημαντικό στοιχείο της νομικής και διπλωματικής της επιχειρηματολογίας.
Ο γαλλικός παράγοντας και τα ευρωπαϊκά συμφέροντα

Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα μετά την είσοδο του γαλλικού ομίλου Meridiam στο πλειοψηφικό μετοχικό σχήμα του έργου, με ποσοστό 66%.

Παράλληλα, η γαλλική Nexans έχει αναλάβει την κατασκευή του υποθαλάσσιου καλωδίου, ενώ η ηλεκτρική διασύνδεση έχει ενταχθεί στα Έργα Κοινού Ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εξασφαλίζοντας χρηματοδότηση 657 εκατομμυρίων ευρώ.

Η εμπλοκή γαλλικών και ευρωπαϊκών συμφερόντων προσθέτει μια επιπλέον διάσταση στην υπόθεση, καθώς η πορεία του έργου δεν αφορά πλέον αποκλειστικά τις σχέσεις Αθήνας και Λευκωσίας, αλλά συνδέεται και με ευρύτερες ευρωπαϊκές ενεργειακές προτεραιότητες.

Οι επόμενες κινήσεις

Το επόμενο διάστημα θεωρείται καθοριστικό για την πορεία των ερευνών. Η παρουσία του «Abeille Marengo» στην περιοχή αναμένεται να αποσαφηνίσει εάν η τουρκική αντίδραση θα παραμείνει στο επίπεδο των διπλωματικών διαμαρτυριών ή εάν θα υπάρξει προσπάθεια παρεμπόδισης των εργασιών.

Η Αθήνα, από την πλευρά της, επιμένει στη θέση ότι οι έρευνες προχωρούν με βάση την ελληνική αδειοδότηση και το ισχύον πλαίσιο δικαιοδοσίας.

Το διακύβευμα είναι διπλό: αφενός η υλοποίηση ενός σημαντικού ενεργειακού έργου που θα συνδέσει ηλεκτρικά την Κύπρο με την Ελλάδα και την ευρωπαϊκή αγορά και αφετέρου η διαχείριση των διαφορών στην Ανατολική Μεσόγειο, χωρίς να δημιουργηθούν νέα τετελεσμένα.

Ειδικότερα, ανάλογα με το σενάριο και τις παραδοχές που λαμβάνονται υπόψη στη μελέτη, το όφελος για τους καταναλωτές στην Κύπρο διαμορφώνεται από 123 έως 126 εκατομμύρια ευρώ και αντίστοιχα στην Ελλάδα από 5 έως 14 εκατομμύρια, ενώ υπάρχει και ένα σενάριο σύμφωνα με το οποίο οι Έλληνες καταναλωτές επιβαρύνονται κατά 4 εκατομμύρια ετησίως. Στελέχη του ΑΔΜΗΕ ανέφεραν πάντως χθες στο ΑΠΕ πως η αντίστοιχη μελέτη κόστους οφέλους που έχει πραγματοποιήσει ο Διαχειριστής καταλήγει σε πιο αισιόδοξα συμπεράσματα ως προς το όφελος για τους Έλληνες καταναλωτές. Πέρα από το οικονομικό, που προκύπτει και από τις δύο μελέτες, πρόσθετα οφέλη αποτελούν η μεγιστοποίηση της εκμετάλλευσης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στην Κύπρο, ο περιορισμός των περικοπών πράσινης ενέργειας που δεν μπορεί να απορροφηθεί με τις σημερινές συνθήκες στις δύο χώρες και ο τερματισμός της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου.

Μιλώντας στο ίδιο συνέδριο ο γενικός διευθυντής Ρυθμιστικής Πολιτικής, του ΑΔΜΗΕ Νίκος Μπουλαξής ανέφερε πως ο Διαχειριστής υλοποίησε μελέτη κόστους οφέλους όταν ανέλαβε το έργο και την επανέλαβε όταν κλήθηκε να υποβάλει αίτημα στις ρυθμιστικές αρχές της Κύπρου και του Ισραήλ αναφορικά με την κατανομή του κόστους του έργου του τμήματος της διασύνδεσης μεταξύ των δύο χωρών. «Το τελικό αποτέλεσμα», είπε, «βρίσκεται στην ίδια γραμμή με τη μελέτη του ΑΠΘ. Τα οφέλη της διασύνδεσης είναι σημαντικά». Πρόσθεσε δε ότι και με την εισαγωγή του φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή της Κύπρου, η οποία βασίζεται σήμερα στο πετρέλαιο, η διασύνδεση είναι οικονομική για τους Κύπριους καταναλωτές.

Αναφερόμενος στις διασυνδέσεις των νησιών που υλοποιεί ο ΑΔΜΗΕ, ο κ.Μπουλαξής τόνισε πως με τα έργα που έχουν υλοποιηθεί έως σήμερα, δηλαδή τις διασυνδέσεις των Κυκλάδων και της Κρήτης έχει αποφευχθεί αύξηση της τάξης του 40 % στις χρεώσεις για Υπηρεσίες Κοινωνικής Ωφέλειας. Χωρίς τις διασυνδέσεις, ανέφερε, το κονδύλι για τις ΥΚΩ θα είχε ξεπεράσει το 1 δισεκατομμύριο. Τα επόμενα χρόνια με την υλοποίηση και νέων διασυνδέσεων που σχεδιάζονται, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για περαιτέρω μείωση των χρεώσεων για ΥΚΩ, οι οποίες ήδη με το νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας που συζητείται στη Βουλή μειώνονται κατά 50 % από 1ης Ιανουαρίου.

«Είμαστε σε φάση διερεύνησης. Οι Αμερικανοί θέλουν τα στοιχεία για να καταλάβουν τι, πως και που. Το έργο αυτό έχει ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση που λειτουργεί πολυδιάστατα», δήλωσε χαρακτηριστικά ο κ. Παπασταύρου, μιλώντας στο OPEN το πρωί της Πέμπτης.

Επιπρόσθετα, σημείωσε πως «υπάρχει ευρύτερο ενδιαφέρον για τις διασυνδέσεις στην ανατολική Μεσόγειο και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού, τις χώρες του Κόλπου και το Ισραήλ. Οι εμπορικοί δρόμοι αποκτούν πολύ μεγάλη αξία όπως ο IMEC για να φέρνει τα προϊόντα της Ινδίας στην Ευρώπη και εκεί δημιουργείται ευρύτερο ενδιαφέρον για της διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου».

Ερωτηθείς για το κατά πόσο αυτά τα έργα θα έχουν ουσιαστικά αποτελέσματα στην καθημερινότητα των πολιτών, ο υπουργός απάντησε: «Ορισμένα πράγματα δεν είναι μόνο τσέπη. Οσον αφορά την ηλεκτρική διασύνδεση δεν είναι μόνο τσέπη. Ομως η διασύνδεση μετά με Κύπρο-Ισραήλ αλλά και Ισραήλ-Αραβικός κόσμος, Ινδία, είναι. Αν ενισχύσουμε τις διασυνδέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο η Ινδία βλέπει τον δρόμο αυτό ως τον πιο ασφαλή για τα προϊόντα της και αυτό σημαίνει ανάπτυξη για τη χώρα τα λιμάνια και τις θέσεις εργασίας», επεσήμανε ο κ. Παπασταύρου, κάνοντας ειδική αναφορά στο γεγονός ότι «η Ελλάδα έχει σημαντική θέση ανάμεσα σε τρεις ηπείρους και το αμερικανικό δίκαιο λέει ότι εκεί που περνάει φυσικό αέριο, δεν ακουμπάει κανένας».

Στο πλαίσιο της συμφωνίας Ελλάδας και ΗΠΑ, η οποία υπεγράφη πρόσφατα, ο κ. Παπασταύρου δήλωσε πως «ο καλύτερος τρόπος θωράκισης των υποδομών της χώρας είναι οι συμφωνίες. Το ότι ήταν τέσσερις υπουργοί της κυβέρνησης Τραμπ στην Αθήνα την περασμένη εβδομάδα ήταν ο καλύτερος τρόπος στο πεδίο. Είχαμε πυλώνα συνεργασιών πέρα και πάνω από πρόσωπα και τώρα εκτός από τον αμυντικό κλάδο υπάρχει και ο ενεργειακός».