του Γιώργου Καρανίκα*

Το πικρό αυτό μάθημα πήραμε και στη χώρα μας από την πύρινη λαίλαπα του Αυγούστου που μετατόπισε για πρώτη φορά ύστερα από δύο χρόνια το κέντρο βάρους του δημόσιου διαλόγου, από τα οικονομικά προβλήματα που δημιουργεί η πανδημία στα κράτη και τις κοινωνίες, στις τεράστιες πληγές που η ίδια ανθρωπότητα προκαλεί στη φύση, οι οποίες επιστρέφουν ως εφιάλτες στοιχειώνοντας την καθημερινότητά μας. Δεν υπάρχει όμως αμφιβολία ότι πρόκειται για τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Η αντιμετώπιση των συνεπειών της πανδημίας στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η στήριξη των νοικοκυριών και των θέσεων εργασίας και η  προστασία του φυσικού περιβάλλοντος συσχετίζονται απόλυτα μεταξύ τους και δεν ωφελεί κανέναν πια να τα βλέπουμε ως ξεχωριστούς τομείς άσκησης πολιτικής.

Σε όλο τον πλανήτη απαιτείται, πριν είναι αργά, αλλαγή στάσης και ανάληψη δράσης σε επίπεδο κυβερνήσεων, υπερεθνικών θεσμών, επιχειρήσεων και πολιτών. Η ανθρωπότητα έχει ανάγκη μία νέα συναντίληψη που θα εδράζεται στην Αρχή ότι πλούτος κάθε χώρας είναι η φύση και οι άνθρωποί της, σε μια οργανική ενότητα. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σε πρώτο στάδιο πρέπει να αποφύγουμε τη διαχείριση της μετά COVID εποχής με κοντόθωρη «λογιστική» εκμετάλλευση των κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης και του νέου ΕΣΠΑ προς όφελος λίγων μεγάλων επιχειρήσεων, με μοναδικό στόχο να καταγράψουν πρόσκαιρα οι δείκτες της οικονομίας θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης.

Στην Ελλάδα, ως απόλυτη προτεραιότητα προβάλλει τώρα η αποφυγή της διάρρηξης του κοινωνικού ιστού, μέσω αφενός των μέτρων που θα επιταχύνουν την αναγέννηση του φυσικού τοπίου και αφετέρου της έμπρακτης και γενναίας στήριξης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Πρωτογενής παραγωγή, εμπόριο, εστίαση, τουρισμός, βιομηχανία και ψηφιακή τεχνολογία οφείλουν να λειτουργούν συνεργατικά, με γνώμονα τη βιωσιμότητα του φυσικού περιβάλλοντος και των τοπικών κοινωνιών. Οι ΜμΕ μπορούν να υπηρετήσουν ένα μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης, διασφαλίζοντας απασχόληση και αξιοπρεπές εισόδημα στους κατοίκους και επαγγελματίες των περιοχών που ξεκληρίστηκαν από τις πυρκαγιές και στους επιχειρηματίες και εργαζόμενους των κλάδων που πλήττονται από την πανδημία.

Είναι παρήγορη η δέσμευση του πρωθυπουργού ότι θα ξανακτιστεί ό,τι κάηκε, όμως η Πολιτεία πρέπει να αποδείξει ότι μαθαίνει από τα λάθη της όχι μόνο στην αντιμετώπιση των κρίσεων, αλλά κυρίως στην πρόληψή τους, που είναι αποτελεσματική μόνο με το ξερίζωμα των αιτιών που τις προκαλούν. Η μικρομεσαία επιχειρηματικότητα είναι το ζωντανό κύτταρο στο DNA του Έλληνα και μπορεί να αποτελέσει το θεμέλιο λίθο για να οικοδομήσουμε ένα βιώσιμο μέλλον, υπό τρεις προϋποθέσεις: Την αυτοδέσμευσή της στις αρχές της αειφορίας, τη θέσπιση πλέγματος κινήτρων που θα ωθήσει στην εφαρμογή των βέλτιστων πρακτικών κυκλικής οικονομίας, καθώς και τη δίκαιη και ουσιαστική ενίσχυση των επιχειρήσεων με προγράμματα στήριξης της επανεκκίνησης και χρηματοδότησης της «πράσινης» και ψηφιακής μετάβασης.

*πρόεδρος της ΕΣΕΕ (Ελληνική Συνομοσπονδία Εμπορίου & Επιχειρηματικότητας)

Tου Γιώργου Καρανίκα

Στο στάδιο αυτό το «ξεπάγωμα» των χρεών αναμένεται να αυξήσει τις υπερχρεωμένες επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά και να φέρει πιο κοντά την απειλή των λουκέτων και των απολύσεων.

Γίνεται φανερό πως η ανάγκη εξεύρεσης λύσεων για το ιδιωτικό χρέος και δη για τα «χρέη» της πανδημίας είναι επιτακτική και ο διάλογος μεταξύ της Πολιτείας και των φορέων της αγοράς πρέπει να αποφέρει βιώσιμες λύσεις το συντομότερο δυνατόν.

Το ιδιωτικό χρέος δεν αποτελεί φυσικά συνέπεια μόνο της πανδημικής κρίσης αφού από το 2018 το παγκόσμιο χρέος ανερχόταν στο 226% του διεθνούς ΑΕΠ και από αυτό τα ¾ είναι ιδιωτικό.

Στην Ελλάδα το ιδιωτικό χρέος (ληξιπρόθεσμες οφειλές σε ΑΑΔΕ, ευρύτερο χρηματοπιστωτικό τομέα και ασφαλιστικά ταμεία) ανέρχεται προσεγγιστικά στα 234 δις ευρώ, όντας γύρω στο 127,5% του ΑΕΠ. Βέβαια, αν συνυπολογιστούν οι ληξιπρόθεσμες οφειλές στη ΔΕΗ και στις υπόλοιπες ΔΕΚΟ (γύρω στα 4 δις ευρώ) αλλά και τα χρέη μεταξύ ιδιωτών, το «ανεπίσημο» ιδιωτικό χρέος είναι ακόμα υψηλότερο. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας το ύψος των επιταγών που ανακυκλώνεται στην ελληνική αγορά προσέγγισε το 2019 τα 90 δις ευρώ.

Με άλλα λόγια, καταγράφεται μια «γκρίζα ζώνη» ιδιωτικού χρέους, η οποία μεγεθύνεται μέσα από τις μεταχρονολογημένες επιταγές. Η συγκεκριμένη «γκρίζα ζώνη» συνιστά το αποτέλεσμα της αδυναμίας πρόσβασης των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων στο τραπεζικό σύστημα, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης. Αν λάβουμε δε υπόψη ότι τα εξυπηρετούμενα δάνεια ανέρχονται σε 105,27 δις ευρώ, κατανοούμε τον κίνδυνο περαιτέρω διολίσθησης λόγω και της πανδημίας.

Μάλιστα, η μέση οφειλή προς τις τράπεζες μεγεθύνεται κατά 33% μεταξύ 2019-2020 και το ίδιο διάστημα, σύμφωνα με το ΙΝΕΜΥ – ΕΣΕΕ οι περισσότερες κατηγορίες οφειλών των εμπορικών επιχειρήσεων παρουσιάζουν αύξηση Και ενώ οι οφειλές προς την εφορία και τα ασφαλιστικά ταμεία – παρά τις αυξομειώσεις τους – παρουσιάζουν μια σταθερή εικόνα τα τελευταία πέντε χρόνια, αυξάνονται οι οφειλές προς προμηθευτές. Είναι το σημείο που χρήζει μεγάλης προσοχής γιατί μπορεί να έχει αρνητικά πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα στην αγορά.

Στο πρόσφατο webinar που διοργάνωσε η ΕΣΕΕ με θέμα «Ιδιωτικό Χρέος και πανδημική κρίση» έγκριτοι οικονομολόγοι κατέθεσαν τολμηρές προτάσεις τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσο και ειδικότερα για το ελληνικό ιδιωτικό χρέος. Τέτοιες είναι: η φορολόγηση του πλεονάσματος του κύκλου εργασιών όσων επιχειρήσεων σημείωσαν αύξηση τζίρου κατά τη διάρκεια της πανδημίας, η αξιοποίηση των πόρων του ταμείου Ανάκαμψης για τη δημιουργία ενός κεφαλαίου προεξόφλησης, η υιοθέτηση μιας πιο γενναίας αντιμετώπισης των ανεπίδεκτων χρεών και η συμμετοχή του δημοσίου στην εξυγίανση επιχειρήσεων και νοικοκυριών. Ως κριτήρια τέθηκαν ο εκσυγχρονισμός των επιχειρήσεων, η εφαρμογή μεταρρυθμίσεων, η υιοθέτηση καινοτόμων μεθόδων παραγωγής και η προστασία των εργαζομένων.

Με άλλα λόγια, οι ειδικοί μας λένε πως το ζήτημα του ιδιωτικού χρέους και πρέπει, και μπορεί να αντιμετωπισθεί. Στην προβληματική που αναπτύσσεται είναι  αναγκαίο να προσθέσουμε την κλαδική διάσταση του χρέους, καθώς η πανδημία έπληξε περισσότερο συγκεκριμένους κλάδους της ελληνικής οικονομίας, όπως είναι οι εμπορικές επιχειρήσεις ένδυσης και υπόδησης, απειλώντας πλέον σε αρκετές περιπτώσεις να μετατρέψει υγιείς επιχειρήσεις σε προβληματικές.  Πρόκειται για επιχειρήσεις που δεν θα μπορέσουν να εισπράξουν τις απαιτήσεις τους και για εκείνες που λόγω σχεδόν μηδενικών τζίρων και εσόδων δεν θα μπορέσουν να καλύψουν τις τραπεζικές τους υποχρεώσεις.

Για τους λόγους αυτούς η ΕΣΕΕ θεωρεί ότι είναι σκόπιμο τα συναρμόδια υπουργεία να εξετάσουν: α) δυνατότητες παροχής κρατικών εγγυήσεων για εκείνες τις επιχειρήσεις που ήταν φερέγγυες πριν την πανδημική κρίση και παρουσιάζουν μια ανάγκη ρευστότητας, και β) παροχή κινήτρων για την αναδιάρθρωσή του ιδιωτικού χρέους. Επιπλέον, μεγάλη έμφαση πρέπει να δοθεί στη βιώσιμη ρύθμιση του θέματος των μεταχρονολογημένων επιταγών ώστε καμία πλευρά να μην ζημιωθεί.

Μια εκτίναξη του Ιδιωτικού Χρέους θα επηρεάσει τόσο τα δημόσια έσοδα όσο και το τραπεζικό σύστημα. Γι’ αυτό χρειάζεται να συζητήσουμε όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς Κυβέρνηση, Κοινωνικοί Εταίροι και Τράπεζες ρεαλιστικούς τρόπους αντιμετώπισης του. Κατανοούμε ότι όλα αυτά θα πρέπει να είναι συμβατά με τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο της οικονομίας. Αυτό όμως δεν μπορεί να αποτελέσει δικαιολογία για την αποφυγή διαλόγου στο Νο1 πρόβλημα, το οποίο θα βρούμε μπροστά μας πολύ σύντομα.

*Πρόεδρος της ΕΣΕΕ