Πιο αναλυτικά, από την 31^η Οκτωβρίου 2024 ενεργοποιήθηκε η πλατφόρμα για τις παρακάτω Περιφερειακές Ενότητες: Σερρών, Θεσσαλονίκης, Λακωνίας, Κοζάνης, Δράμας, Αχαΐας, Μεσσηνίας, Βοιωτίας, Χαλκιδικής, Ηλείας, Ροδόπης, Κιλκίς, Πέλλας, Γρεβενών, Κορινθίας, Αργολίδας, Φωκίδας, Φλώρινας, Ευρυτανίας, Καβάλας, Καστοριάς, Ημαθίας, Άρτας, Ρόδου, Ανατολικής Αττικής, Θεσπρωτίας, Πρέβεζας, Δυτικής Αττικής, Νήσων Αττικής, Κεφαλληνίας, Νάξου, Λήμνου, Ζακύνθου, Καλύμνου, Καρπάθου-Ηρωικής Νήσου Κάσου, Θάσου, Άνδρου, Μήλου, Λευκάδας, Κω, Θήρας, Ικαρίας, Σποράδων, Κέας-Κύθνου, Πάρου, Τήνου, Βορείου Τομέα Αθηνών, Ιθάκης, Μυκόνου, Σύρου, Κεντρικού Τομέα Αθηνών, Νοτίου Τομέα Αθηνών, Δυτικού Τομέα Αθηνών, Πειραιώς. Η δυνατότητα υποβολής αιτήσεων λήγει στις 31 Οκτωβρίου 2025.

Υπενθυμίζεται ότι οι αιτήσεις εξαγοράς των ακινήτων έχει ξεκινήσει στις 30 Σεπτεμβρίου 2024 για τις υπόλοιπες Περιφερειακές Ενότητες: Αιτωλοακαρνανίας, Αρκαδίας, Έβρου, Εύβοιας, Ηρακλείου, Ιωαννίνων, Καρδίτσας, Κέρκυρας, Λάρισας, Λασιθίου, Λέσβου, Μαγνησίας, Ξάνθης, Πιερίας, Ρεθύμνου, Σάμου, Τρικάλων, Φθιώτιδας, Χανίων, Χίου. Η δυνατότητα υποβολής αιτήσεων για τις περιοχές αυτές λήγει στις 30 Σεπτεμβρίου 2025.

Η νέα διαδικασία

Οι αιτήσεις για την εξαγορά των διακατεχόμενων εκτάσεων καθώς και όλες οι σχετικές διαδικασίες και η επικοινωνία των αιτούντων με τις αρμόδιες υπηρεσίες πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω της νέας ψηφιακής πλατφόρμας.

Η είσοδος των αιτούντων γίνεται με κωδικούς ΤaxisΝet ενώ παρέχεται επίσης η δυνατότητα υποβολής της αίτησης εξαγοράς από εξουσιοδοτημένο πρόσωπο, το οποίο πρέπει να συμπληρώσει στο σύστημα τον Α.Φ.Μ. του και να επισυνάψει υπεύθυνη δήλωση εξουσιοδότησης από το gov.gr ή με βεβαίωση γνησίου υπογραφής.

Η πρόσβαση στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα γίνεται μέσω του gov.gr στην ηλεκτρονική διεύθυνση https://aeda.apps.gov.gr.

Οι απαραίτητες διαλειτουργικότητες του συστήματος υλοποιούνται μέσω του Κέντρου Διαλειτουργικότητας της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης.

Προϋποθέσεις για την υποβολή αίτησης εξαγοράς

Βασική προϋπόθεση του δικαιώματος υποβολής αίτησης εξαγοράς, είναι η άσκηση από τον ίδιο τον αιτούντα ή τους δικαιοπαρόχους, επί δημοσίου ακινήτου, αδιαλείπτως κατοχή:

α) επί 30 τουλάχιστον έτη με τίτλο,

β) επί 40 τουλάχιστον έτη χωρίς τίτλο, εφόσον ο αιτών χρησιμοποιεί το ακίνητο ως την κύρια κατοικία του ή ως βοηθητικό χώρο αυτής ή για να ασκεί τουριστική, βιοτεχνική, βιομηχανική, εμπορική ή αγροτική δραστηριότητα,

γ) η δήλωση του ακινήτου στο έντυπο «Ε9» για τα 5 τουλάχιστον έτη που προηγούνται της αίτησης, προκειμένου να είναι σαφές ότι οι αιτούντες θεωρούσαν πως το ακίνητο είναι δικό τους.

Υπενθυμίζεται ότι με την ψήφιση του ν.5113/2024 προβλέπεται, επίσης, ότι:

• Αίτηση μπορεί να υποβληθεί και για ακίνητα που δεν έχουν κτίσμα.
• Τίθεται δεκαήμερη προθεσμία για την ενημέρωση του αιτούντος σε περίπτωση που λείπουν δικαιολογητικά. Δεν ισχύει πλέον η απαίτηση για προσκομιδή αεροφωτογραφιών καθώς δεν εξετάζεται πλέον η ύπαρξη ή μη κτίσματος.
• Επεκτείνεται η δυνατότητα του Δημοσίου να αποφασίσει εξαίρεση από το δικαίωμα εξαγοράς για λόγους δημοσίου συμφέροντος. Τα αρμόδια Υπουργεία θα προσδιορίσουν αιτιολογημένα τις περιοχές ή τα ακίνητα που πρέπει να εξαιρεθούν της διαδικασίας εξαγοράς.
• Επισπεύδεται η προθεσμία υποβολής της συναίνεσης της Εταιρείας Ακινήτων του Δημοσίου σε 2 μήνες από 3 μήνες, που προβλεπόταν αρχικά.

Διαμόρφωση τιμήματος εξαγοράς

Το τίμημα της εξαγοράς θα υπολογίζεται με βάση τις αντικειμενικές αξίες των ακινήτων και κοινωνικά κριτήρια (για ευπαθείς ομάδες, πολύτεκνους, άτομα με αναπηρία). Επιπρόσθετα, το τίμημα εξαγοράς σε ειδικές περιπτώσεις αμφισβήτησης της κυριότητας του δημοσίου ακινήτου διαμορφώνεται με έκπτωση:

• 50% για αιτούντα που έχει αναγνωρισθεί από πρωτοβάθμιο δικαστήριο ως κύριος του ακινήτου ή που έχει αναγραφεί ως κύριος στις πρώτες κτηματολογικές εγγραφές και έχει ασκηθεί αγωγή από το Δημόσιο ή δεν έχει παρέλθει η προθεσμία άσκησης αγωγής.
• 70% αν ο αιτών έχει ασκήσει ένδικο μέσο κατά δικαστικής απόφασης για την αναγνώριση της κυριότητας του ακινήτου έως την 31η.12.2022.
• Ειδική πρόβλεψη υπάρχει για ακίνητο που καλύπτει τις στεγαστικές ανάγκες του αιτούντα ή του αρχικού δικαιοπαρόχου ως αποτέλεσμα μαζικής εγκατάστασης πληθυσμιακών ομάδων πριν το 1964. Σε αυτή την περίπτωση το τίμημα αντιστοιχεί στο 20% της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου.

Οι διαδικασίες για την απόκτηση νόμιμων τίτλων κυριότητας θα «τρέξουν» τις επόμενες ημέρες με την έκδοση των αποφάσεων και εγκυκλίων που θα ξεκαθαρίζουν τους κανόνες εξαγοράς των ακινήτων, ενώ η Γενική Γραμματεία Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης έχει αρχίσει να στήνει την ηλεκτρονική πλατφόρμα στην οποία θα υποβάλλονται οι αιτήσεις και τα δικαιολογητικά από τους πολίτες.

Όπως εξηγούν αρμόδια στελέχη στα «ΝΕΑ», το στήσιμο της πλατφόρμας δεν είναι εύκολη υπόθεση, καθώς «για κάθε δημόσιο ακίνητο για το οποίο κατατίθεται αίτηση για την εξαγορά του θα πρέπει να δημιουργηθεί ένας ψηφιακός φάκελος».

Η πλατφόρμα για τις αιτήσεις αναμένεται να ανοίξει εντός του φθινοπώρου.

Όσοι υποβάλουν αιτήσεις θα έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν τίτλους ιδιοκτησίας σε καταπατημένα ακίνητα, με καταβολή ποσών που μπορεί να περιορίζονται ακόμα και στο 20% της αντικειμενικής αξίας και σε έως 60 άτοκες δόσεις.

Η αίτηση και τα δικαιολογητικά

Η υποβολή της αίτησης συνοδεύεται με παράβολο 300 ευρώ το οποίο συμψηφίζεται με το τίμημα εξαγοράς ή επιστρέφεται εφόσον η αίτηση απορριφθεί, αλλά και με δεκάδες δικαιολογητικά, όπως:

•  Τοπογραφικό διάγραμμα του προς εξαγορά δημοσίου ακινήτου με συνημμένη δήλωση μηχανικού.
•  Αεροφωτογραφίες είτε του έτους 1992 ή προγενέστερες ή του 1982, ανάλογα με την περίπτωση.
•  Φύλλο προσδιορισμού της αντικειμενικής αξίας οικοπέδου ή γηπέδου.
•  Βεβαίωση όρων δόμησης της αρμόδιας υπηρεσίας δόμησης.
•  Οικοδομική άδεια, εφόσον υπάρχει.
•  Αποδεικτικό εξόφλησης του παραβόλου.
•  Τίτλοι από τους οποίους προκύπτει η κατοχή και συνοδευτικό σημείωμα, στο οποίο αποτυπώνεται η κατοχή από τον αιτούντα και τους δικαιοπαρόχους του, σύμφωνα με τους τίτλους αυτούς.
•  Υπεύθυνη δήλωση για την έκταση των προς εξαγορά δημοσίων ακινήτων.
•  Έγγραφο από το οποίο προκύπτει η χρήση του δημοσίου ακινήτου από τον αιτούντα.
•  Αντίγραφο του εντύπου Ε1 της δήλωσης φορολογίας εισοδήματος και αντίγραφο του εντύπου Ε9.
•  Απόσπασμα κτηματολογικού διαγράμματος και κτηματολογικό φύλλο του Κωδικού Αριθμού Εθνικού Κτηματολογίου (ΚΑΕΚ) του δημοσίου ακινήτου το οποίο αφορά η αίτηση εξαγοράς, εφόσον στην περιοχή λειτουργεί κτηματολογικό γραφείο.
•  Πράξη διοικητικού προσδιορισμού ΕΝΦΙΑ των πέντε τελευταίων ετών που προηγούνται της υποβολής αίτησης εξαγοράς.
•  Δικαστική απόφαση, από την οποία προκύπτει ότι ο αιτών έχει αναγνωριστεί ως κύριος του δημοσίου ακινήτου.
•  Έγγραφο από το οποίο προκύπτει ότι ο αιτών έχει αναγραφεί ως κύριος του δημοσίου ακινήτου στις πρώτες κτηματολογικές εγγραφές.

Το τίμημα

Σύμφωνα με τον νόμο η εξαγορά καταπατημένων εκτάσεων του Δημοσίου αφορά περιπτώσεις:

•  Με κατοχή από ιδιώτη τουλάχιστον 30 χρόνια, αν υπάρχουν τίτλοι αγοράς ή ιδιοκτησίας και κτίσματα προ του 1992.
•  Με κατοχή επί τουλάχιστον 40 χρόνια εφόσον υπάρχει κτίσμα (που αποτελεί και μοναδική κατοικία ή εμπορική εκμετάλλευση – π.χ. βιοτεχνία – του ιδιώτη) πριν από το 1982.

Εκπτώσεις

Τιμή εξαγοράς των καταπατημένων ακινήτων ορίζεται η αντικειμενική αξία, επί της οποίας εφαρμόζεται σειρά εκπτώσεων που μπορεί να φτάσουν ακόμα και το 80%. Συγκεκριμένα το τίμημα εξαγοράς απομειώνεται κατά ποσοστό 1% ανά έτος κατοχής μετά την πάροδο 30 ετών (για όσους το όριο είναι 30 έτη) και 40 ετών (για όσους το όριο είναι 40 έτη) με ανώτατο όριο έκπτωσης 50% επί του ποσού που προκύπτει. Δηλαδή, μπορεί το τίμημα να περιοριστεί και στο μισό της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου. Το ποσό όμως μπορεί να περιοριστεί και εφόσον ο δικαιούχος εμπίπτει σε μια από τις ακόλουθες περιπτώσεις:

•  30% για αναπήρους (80% αναπηρία και άνω) με ετήσιο ατομικό εισόδημα έως 40.000 ευρώ ή οικογενειακό έως 60.000 ευρώ.
•  20% για αναπήρους με ποσοστό αναπηρίας 67% και άνω με ετήσιο ατομικό εισόδημα έως 18.000 ευρώ ή οικογενειακό έως 24.000 ευρώ.
•  20% εάν είναι πολύτεκνος με ετήσιο ατομικό εισόδημα έως 40.000 ευρώ ή οικογενειακό έως 80.000 ευρώ.
•  15% εάν είναι τρίτεκνος με ετήσιο ατομικό εισόδημα έως 25.000 ευρώ ή οικογενειακό έως 40.000 ευρώ.
•  15% εάν είναι μακροχρόνια άνεργος.
•  20% εάν είναι δικαιούχος του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος.
•  15% εάν εντός του δημοσίου ακινήτου υφίσταται κτίσμα που αποτελεί την κύρια και μοναδική κατοικία του αιτούντος.

Οι εκπτώσεις δεν εφαρμόζονται σωρευτικά και σε κάθε περίπτωση το ποσό που προκύπτει δεν μπορεί να υπολείπεται του 20% του τιμήματος εξαγοράς (δηλαδή της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου). Δεν ισχύουν εκπτώσεις για εκτάσεις άνω των 10 στρεμμάτων, ενώ στην περίπτωση που το ακίνητο πουληθεί πριν από την παρέλευση 10 ετών επιστρέφονται οι εκπτώσεις.

«Μιλάμε για σχεδόν 100.000 ακίνητα. Ενα ετερόκλητο σύνολο από εγκαταλελειμμένες κληρονομιές, από απαλλοτριώσεις που τελικά δεν έγιναν ποτέ, από παλιά βακούφια τα οποία είχαν δοθεί στους πρόσφυγες, κτήματα που ενώ η πολιτεία τα διεκδικούσε, ο πολίτης ουσιαστικά τα ζούσε» τόνισε ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης για να προσθέσει ότι «οι δικαιούχοι θα μπορούν στο εξής να εξαγοράσουν, νόμιμα, τους χώρους που κατοικούν ή που ασκούν το επάγγελμά τους και ταυτόχρονα το κράτος αποκτά πρόσθετα έσοδα και αποφεύγει το κόστος των διεκδικήσεων».

Τα καταπατημένα

Με το 90% των δημοσίων και ανταλλάξιμων κτημάτων να έχουν καταπατηθεί, οι διατάξεις του νομοσχεδίου αφορούν χιλιάδες νοικοκυριά και επιχειρήσεις, που για δεκαετίες ολόκληρες βρίσκονταν σε καθεστώς ομηρίας, με τις περιουσίες τους να είναι υπό αμφισβήτηση. Οι δικαιούχοι θα μπορούν στο εξής να εξαγοράσουν, νόμιμα, τους χώρους αυτούς.

Ως τιμή εξαγοράς ορίζεται η αντικειμενική αξία, επί της οποίας εφαρμόζεται σειρά εκπτώσεων που μπορεί να φτάσουν ακόμα και το 80%. Σε περίπτωση εφάπαξ εξόφλησης, προβλέπεται έκπτωση 10%, ενώ για τμηματική καταβολή οι μηνιαίες δόσεις φτάνουν ακόμα και τις 60 (άτοκες) με ελάχιστο ποσό τα 100 ευρώ.

Δικαίωμα εξαγοράς

Η εξαγορά καταπατημένων εκτάσεων του Δημοσίου αφορά περιπτώσεις:

• Με κατοχή από ιδιώτη τουλάχιστον 30 χρόνια, αν υπάρχουν τίτλοι αγοράς ή ιδιοκτησίας και κτίσματα προ του 1992.
• Με κατοχή επί τουλάχιστον 40 χρόνια εφόσον υπάρχει κτίσμα (που αποτελεί και μοναδική κατοικία ή εμπορική εκμετάλλευση – π.χ. βιοτεχνία – του ιδιώτη) πριν από το 1982.
• Η τιμή εξαγοράς των καταπατημένων ακινήτων ορίζεται η αντικειμενική αξία, επί της οποίας εφαρμόζεται σειρά εκπτώσεων που μπορεί να φτάσουν ακόμα και το 80%.

Υπολογίζεται πως πάνω από εννέα στα δέκα δημόσια ακίνητα έχουν καταπατηθεί καθώς σε σύνολο 97.029 καταγεγραμμένων δημόσιων και ανταλλάξιμων κτημάτων έχουν καταπατηθεί τα 89.928, δηλαδή ποσοστό 92%. Στα καταπατημένα δημόσια κτήματα έχουν ανεγερθεί κατοικίες, ακόμη και πολυκατοικίες, εργοστάσια, αποθήκες, αγροτικά ακίνητα, εργαστήρια και κτίρια για οποιαδήποτε επαγγελματική χρήση που είτε ιδιοκατοικούνται είτε εκμισθώνονται σε τρίτους.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Οικονομικών, η μισή Γλυφάδα έχει χτιστεί σε καταπατημένες εκτάσεις, ενώ δεν είναι τυχαίο ότι μεγάλες εκτάσεις, όπως στην Ηλιούπολη (κτήμα Νάστου), στο Γαλάτσι (κτήμα Βεΐκου), στη Νέα Ερυθραία, στο Νέο Ηράκλειο, στην Αγία Παρασκευή, δεν έχουν σαφές ιδιοκτησιακό καθεστώς μέχρι σήμερα και το Δημόσιο αντιμάχεται με τους κληρονόμους καταπατημένων εκτάσεων.

Η αίτηση

Με την υποβολή της αίτησης εξαγοράς καταβάλλεται παράβολο 300 ευρώ, το οποίο συμψηφίζεται με το τίμημα εξαγοράς.

Μετά την υποβολή της αίτησης και στην περίπτωση που εγκριθεί από την αρμόδια επιτροπή εντός 5 ημερών εκδίδεται πιστοποιητικό αποδοχής το οποίο κοινοποιείται στον αιτούντα.

Στο πιστοποιητικό αποδοχής περιλαμβάνονται η περιγραφή του εξαγοραζόμενου ακινήτου (εμβαδόν και όρια), τα στοιχεία του αιτούντος, το τίμημα εξαγοράς καθώς και το ποσό της εφάπαξ και τμηματικής καταβολής. Το τίμημα εξαγοράς εξοφλείται είτε εφάπαξ είτε τμηματικά σε 60 ισόποσες άτοκες μηνιαίες δόσεις.

Το ποσό της κάθε δόσης δεν μπορεί να είναι μικρότερο των 100 ευρώ.

Με αλλαγές και μεγαλύτερες εκπτώσεις έναντι του προσχεδίου που αρχικά τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, κατατέθηκε στη Βουλή το νομοσχέδιο του υπουργείου Οικονομικών για την εξαγορά καταπατημένων δημοσίων κτημάτων.

Οι ιδιοκτήτες που έχουν «μπλέξει» με ακίνητα, τα οποία το Δημόσιο διεκδικεί ως δημόσια περιουσία, θα μπορούν να «καθαρίσουν» οριστικά και με νόμιμους τίτλους κυριότητας, με εκπτώσεις έως 80% και με δόσεις από 100 ευρώ το μήνα.

Σύμφωνα με το newmoney.gr, εξαγορά κατεχόμενων ακινήτων του Δημοσίου θα μπορεί να γίνει:

- με κατοχή από ιδιώτη τουλάχιστον 30 χρόνια, αν υπάρχουν τίτλοι αγοράς ή ιδιοκτησίας και κτίσματα προ του 1992
- με κατοχή επί τουλάχιστον 40 χρόνια, εφόσον υπάρχει κτίσμα (που αποτελεί και μοναδική κατοικία ή εμπορική εκμετάλλευση -πχ βιοτεχνία- του ιδιώτη) πριν από το 1982.

Στόχος του νομοσχεδίου είναι η απονομή- υπό προϋποθέσεις- τίτλων ιδιοκτησίας στους ιδιώτες που τα διεκδικούν τουλάχιστον επί 30 χρόνια, με την καταβολή τιμήματος το οποίο μπορεί να περιορίζεται ακόμα και στο 20% της αντικειμενικής αξίας.

Πότε υποβάλλονται οι αιτήσεις πως εξοφλείται το τίμημα 

Η διαδικασία απόκτησης οριστικών τίτλων κυριότητας αναμένεται να «τρέξει» το τελευταίο τρίμηνο του τρέχοντος έτους με την υποβολή αιτήσεων.

Όπως περιγράφεται στο νομοσχέδιο, δικαίωμα εξαγοράς έχουν οι ιδιώτες που κατέχουν τα ακίνητα πάνω από 30 χρόνια. Το ύψος του τιμήματος καθορίζεται με βάση την αντικειμενική τιμή και μειώνεται κλιμακωτά έως και 80% -μετά τις εκπτώσεις- ανάλογα με τον χρόνο κατοχής, την «κοινωνική ταυτότητα», το ύψος του εισοδήματος και το είδος του ακινήτου. Η μέγιστη έκπτωση, ως άθροισμα πολλών εκπτώσεων, δεν μπορεί να υπερβαίνει το 80% της αντικειμενικής αξίας .

Η εξόφληση μπορεί να γίνει είτε εφάπαξ με πρόσθετη έκπτωση 10% είτε σε 60 δόσεις με την ελάχιστη μηνιαία να μην είναι κάτω από 100 ευρώ. Ωστόσο τίθενται περιορισμοί ως προς την έκταση των κτημάτων που μπορούν εξαγορασθούν. Οι αιτήσεις θα γίνουν ηλεκτρονικά στην ειδική ψηφιακή πλατφόρμα «Αιτήσεις Εξαγοράς Δημοσίων Ακινήτων» που θα ανοίξει προς το τέλος του έτους.

Αναλυτικότερα:

Με βάση τα κριτήρια που θεσπίζονται μπορούν να εξαγοραστούν:

*Όσα δημόσια ακίνητα κατέχονται επί μια 30ετία χωρίς διακοπή και αποδεικνύεται η χρησικτησία. Στην περίπτωση που υφίσταται κτίσμα αυτό πρέπει να είναι κατασκευασμένο μέχρι τις 31/12/1991.

*Όσα ακίνητα κατέχονται επί μία 40ετία και ασκούνται επιχειρηματικές δραστηριότητες που σχετίζονται με τον τουρισμό, τη βιοτεχνία και τη βιομηχανία με τη χρήση κτιριακών εγκαταστάσεων και άλλων συνοδών έργων που συνδέονται λειτουργικά με αυτές. Ωστόσο, τα κτίσματα θα πρέπει να έχουν κατασκευαστεί μέχρι τις 31/12/1981.

-Θεσπίζεται ανώτατη εξαγοράσιμη έκταση όπου για τις εντός σχεδίου περιοχές είναι ένα άρτιο οικόπεδο και για τις εκτός σχεδίου τα 10 στρέμματα που μπορούν να φθάσουν τα 20 στρέμματα όταν υπάρχουν περισσότερα του ενός δημόσια ακίνητα από τον ίδιο αιτούντα ή τα 30 στρέμματα εφόσον η έκταση καλύπτεται από κτίσματα ή από αναγκαία έργα υποδομής. Επισημαίνεται ότι εάν το εναπομείναν τμήμα μετά την εξαγορά του δημοσίου ακινήτου καθίσταται μη άρτιο και μη οικοδομήσιμο, η εξαγορά καθίσταται υποχρεωτική.

-Ως τίμημα εξαγοράς ορίζεται η αντικειμενική αξία του ακινήτου με προσαύξηση 25% εάν υπάρχει κτίσμα και σε περιοχές εκτός αντικειμενικού συστήματος ο υπολογισμός γίνεται βάσει συγκριτικών στοιχείων. Αν το κτίσμα έχει ανεγερθεί από το Δημόσιο καταβάλλεται το διπλάσιο ποσό του τιμήματος.

Εκπτώσεις

Προβλέπεται έκπτωση σε ποσοστό 1% ανά έτος κατοχής μετά την πάροδο 30 και 40 ετών με ανώτατο όριο 50% στο ποσό του τιμήματος εξαγοράς. Για παράδειγμα ακίνητο που είναι 35 έτη σε κατοχή η μείωση επί του τιμήματος εξαγοράς θα υπολογίζεται κατά ποσοστό 1% για κάθε έτος κατοχής που υπερβαίνει την 30ετία, ήτοι η έκπτωση θα είναι 5%. Ωστόσο, υπάρχει και μία δεύτερη κατηγορία έκπτωσης που αφορά σε κοινωνικά κριτήρια με μειωμένο τίμημα για την προστασία ευάλωτων προσώπων. Αναλόγως με την περίπτωση η έκπτωση κυμαίνεται από 15% έως 30% επί του τιμήματος εξαγοράς.

Συγκεκριμένα:

– Κατά 30% εάν ο αιτών είναι άτομο με αναπηρία με ποσοστό πάνω από 80% ή φιλοξενεί πρόσωπα περισσότερο από ένα έτος και έχει ετήσιο ατομικό εισόδημα έως 40.000 ευρώ ή οικογενειακό έως 60.000 ευρώ.
– Κατά 20%, εάν είναι άτομο με ποσοστό αναπηρίας 67% και άνω με ετήσιο ατομικό εισόδημα έως 18.00 ευρώ ή 24.000 ευρώ οικογενειακό εισόδημα.
– Κατά 20% εάν είναι παλιννοστών ομογενής, ο οποίος έχει εγγραφεί στα μητρώα ή τα δημοτολόγια δήμου ή είναι μόνιμος κάτοικος παραμεθόριων περιοχών (ν. 1892/1990).
– Κατά 20% εάν είναι πολύτεκνος με ετήσιο ατομικό εισόδημα έως 40.000 ευρώ ή 80.000 οικογενειακό.
– Κατά 15% εάν είναι τρίτεκνος με ετήσιο ατομικό εισόδημα 25.000 ευρώ ή 40.000 οικογενειακό. Το ποσοστό αυτό εφαρμόζεται και για τις μονογονεϊκές οικογένειες.
– Κατά 15% εάν είναι μακροχρόνια άνεργος.
– Κατά 20% εάν είναι δικαιούχος του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος.
– Κατά 15% εάν εντός του ακινήτου υπάρχει κτίσμα που αποτελεί την κύρια και μοναδική κατοικία για τον αιτούντα.

Επίσης:

*Προβλέπεται η καταβολή μειωμένου τιμήματος εξαγοράς που αντιστοιχεί στο 50% της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου, σε περίπτωση που ο αιτών έχει αναγραφεί κύριος του δημοσίου ακινήτου στις πρώτες κτηματολογικές εγγραφές και έχει ασκηθεί αγωγή από το Δημόσιο ή δεν έχει ακόμη παρέλθει η προθεσμία για την άσκηση.

*Ο τρόπος εξόφλησης του τιμήματος μπορεί να γίνει είτε εφάπαξ με πρόσθετη έκπτωση 10% ή τμηματικά σε 60 μηνιαίες δόσεις που δεν μπορεί να είναι κατώτερες των 100 ευρώ.

*Σε περίπτωση εκπρόθεσμης καταβολής του ποσού της δόσης δεν εκδίδεται απόφαση εξαγοράς και η υπόθεση τίθεται στο αρχείο.

*Η εξαγορά θεωρείται «δυνητική» και το Δημόσιο θα μπορεί να εγείρει ζήτημα και να την μπλοκάρει μέσω της ειδικής επιτροπής που συστήνεται.

*Δεν θα εξαγοραστούν ακίνητα που αντίκεινται στην πολεοδομική νομοθεσία ή αποτελούν αρχαιολογικοί χώροι, περιοχές natura, καθώς και δασικές εκτάσεις.

*Η αίτηση για την εξαγορά των ακινήτων και των συνοδευτικών δικαιολογητικών θα υποβάλλονται στην ειδική ψηφιακή πλατφόρμα (ειδικό πληροφοριακό σύστημα «Αιτήσεων Εξαγοράς Δημοσίων Ακινήτων»). Με την υποβολή της αίτησης εξαγοράς, καταβάλλεται παράβολο 300 ευρώ το οποίο συμψηφίζεται με το τίμημα εξαγοράς.

Οι καταπατημένες εκτάσεις του Δημοσίου υπολογίζονται σε περίπου 70.000, ενώ με τις προωθούμενες ρυθμίσεις εκτιμάται ότι το υπουργείο Οικονομικών θα μπορούσε να έχει έσοδα έως και 600 εκατ. ευρώ σε βάθος 5ετίας.

Με νομοσχέδιο που θα θέσει άμεσα σε δημόσια διαβούλευση και θα ψηφιστεί ως τις αρχές του καλοκαιριού, το υπουργείο Οικονομικών δίνει λύση στο πρόβλημα των καταπατημένων ακινήτων –ή οικισμών και χωριών ολόκληρων.

Το σχέδιο προβλέπει οριστική τακτοποίηση της αντιδικίας με το Κράτος, έναντι ενός εύλογου και χαμηλού τιμήματος. Καλύπτει όμως μόνο περιπτώσεις όπου ο άμεσος “αντίδικος” είναι το υπουργείο Οικονομικών και όχι άλλα υπουργεία όπως π.χ. το Γεωργίας κλπ.

Σε κάθε περίπτωση, θα απαιτηθούν έγγραφα, συμβόλαια, φωτογραφίες και άλλα αποδεικτικά στοιχεία από τους ιδιώτες.

Μετά από αδράνεια δεκαετιών, επιχειρείται έτσι να δοθεί λύση σε ένα μείζον κοινωνικό πρόβλημα -αλλά και οικονομικό- το οποίο οφείλεται σε μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών και στην ανάγκη τους να καλύψουν στεγαστικές ανάγκες τους, αλλά «σέρνεται» επί τουλάχιστον 100 χρόνια.

Προκάλεσε όμως και σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα, καθώς τα διαμφισβητούμενα ακίνητα αποτελούν, πλέον, σπίτια και οικισμούς χιλιάδων φτωχών νοικοκυριών στην ελληνική περιφέρεια.

Το πρόβλημα είναι επίσης οικονομικό, επενδυτικό και διαρθρωτικό. Επί παραδείγματι, σχέδια για βιομηχανικές ζώνες μπορεί να «σκοντάφτουν» πάνω σε ολόκληρα χωριά. Ή, από την άλλη, ακίνητα ιδιοκτησίας «κόκκινων» δανειοληπτών που θα καταλήξουν στα funds, μπορεί να διεκδικούνται επίσης από το ελληνικό δημόσιο.

Όπως λένε στο υπουργείο Οικονομικών, η τακτοποίηση των κατεχομένων Δημόσιων και Ανταλλαξίμων Κτημάτων αναμένεται να εξασφαλίσει σημαντικά έσοδα για τον Κρατικό Προϋπολογισμό και αποτελεί λύση αξιοποίησης της Δημόσιας Περιουσίας με πολλαπλή στόχευση:

– την εξάλειψη κοινωνικών αδικιών ιστορικά τεκμηριωμένων και συγκρούσεων και διεκδικήσεων κάθε μορφής, που εκδηλώνονται κάθε φορά που η Πολιτεία προσπαθεί να προστατεύσει με συγκεκριμένα μέτρα, αλλά με σημαντική χρονική υστέρηση, την περιουσία της,

– την εισροή σημαντικών εσόδων στον Κρατικό Προϋπολογισμό και την αποτελεσματική προστασία της κοινόχρηστης περιουσίας του Δημοσίου, καθώς και της περιουσίας που θα αποκαλυφθεί με την ολοκλήρωση του Εθνικού Κτηματολογίου και

– την απελευθέρωση των αρμόδιων διοικητικών υπηρεσιών και των δικαστηρίων από σημαντικό αριθμό δικών, εξόδων και γραφειοκρατικών διαδικασιών.

Στη Γενική Γραμματεία Δημόσιας Περιουσίας θυμούνται επίσης ότι από τα αρχαία ήδη χρόνια –αλλά και στο Βυζάντιο και στον αγώνα της απελευθέρωσης και στα πρώτα δάνεια του ελληνικού κράτους και στην μικρασιατική καταστροφή- καμία κρίση δεν ξεπεράστηκε αν δεν υπήρχε και πολιτική Γης.

Από «σαράντα κύματα»…

Η συζήτηση όμως για την εξαγορά καταπατημένης δημόσιας γης από τους αυθαίρετους κατόχους της, επαναφέρει στο προσκήνιο και αμαρτωλές ιστορίες του παρελθόντος.

Στην Αττική 8 στα 10 ακίνητα του δημοσίου βρίσκονται στα χέρια των καταπατητών. Εκτιμάται ότι από το σύνολο της δημόσιας περιουσίας έχει καταπατηθεί το 47% των αστικών ακινήτων και το 64% των αγροτικών εκτάσεων.

Ανάλογη είναι και η κατάσταση σε περιοχές που ενσωματώθηκαν στην Ελλάδα μόλις τον περασμένο αιώνα. Σε Θεσσαλία και Στερεά Ελλάδα, καταπατημένα θεωρούνται το 70% των δημόσιων κτημάτων. Για ένα 10% οι αρμόδιες Αρχές δεν έχουν καν στοιχεία.

«Δημιουργείται μέγα πρόβλημα όταν το Κράτος – με πολύχρονη καθυστέρηση – ενημερώνει ανυποψίαστους αγοραστές ακινήτων ότι πρόκειται για δημόσια περιουσία», επισημαίνουν οι υπάλληλοι των υπηρεσιών, συστήνοντας ως ενδεδειγμένη λύση αυτή της παραχώρησης.

Πρόβλημα καταγράφεται επίσης:

• Στην Περιφέρεια της Δυτικής Μακεδονίας και Ηπείρου υπολογίζεται ότι 498 ακίνητα του Δημοσίου είναι υπό κατοχή

• Στο Αιγαίο είναι καταπατημένο το 47% της αστικής γης και το 64% της αγροτικής γης του Δημοσίου

• Στη Μακεδονία- Θράκη, ο κατάλογος των καταπατημένων αριθμεί 1.281 ακίνητα, ενώ άλλα 433 είναι καταπατημένα ανταλλάξιμα.

Στην Πελοπόννησο και Δυτική Ελλάδα, η καταγραφή έχει περιοριστεί στο νομό Αχαΐας, με την απογοητευτική διαπίστωση ότι σχεδόν το σύνολο των 1.700 ακινήτων του Δημοσίου είναι καταπατημένα.

Με το νομοσχέδιο το οποίο αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή μετά το Πάσχα οι αυθαίρετοι κάτοχοι των δημόσιων εκτάσεων θα έχουν το δικαίωμα να εξαγοράσουν από το κράτος τις εδαφικές εκτάσεις που καταπάτησαν έναντι τιμήματος το οποίο θα υπολογίζεται με βάση τις αντικειμενικές αξίες των ακινήτων και με ποσοστό έκπτωσης το οποίο θα κλιμακώνεται ανάλογα με τη χρονική διάρκεια της καταπάτησης και το είδος του ακινήτου.

Το «κλειδί» της ρύθμισης θα είναι η χρονική διάρκεια της κατοχής του καταπατημένου ακινήτου με ορόσημο το 1970 ή το 1980. Για να εγείρει κάποιος αξιώσεις εξαγοράς καταπατημένου ακινήτου θα πρέπει να αποδείξει ότι έχει στην κατοχή του το δημόσιο ακίνητο πάνω από 50 χρόνια, αν ληφθεί υπόψη ως έτος βάσης το 1970, ή πάνω από 40 χρόνια, αν η αφετηρία είναι το 1980.

Για όσους έχουν καταπατήσει δημόσια ακίνητα μετά το 1970 ή το 1980 το σχέδιο νόμου δεν θα δίνει τη δυνατότητα εξαγοράς, θα προβλέπει την απομάκρυνση από τα παρανόμως καταπατημένα ακίνητα, ενδεχομένως και με πρόστιμο. Το τίμημα θα διαφοροποιείται και θα λαμβάνονται υπόψη και κοινωνικά κριτήρια. Δηλαδή, θα είναι χαμηλό για τους πολίτες με αποδεδειγμένη οικονομική αδυναμία, για ευπαθείς ομάδες όπως πολύτεκνοι και ανάπηροι και για περιπτώσεις που επί του καταπατημένου ακινήτου έχει ανεγερθεί πρώτη κατοικία. Ειδικά για την εξαγορά αγροτικών εκτάσεων θα πρέπει να αποδεικνύεται ότι ο κάτοχος είναι κατά κύριο επάγγελμα αγρότης. Το τίμημα ανάλογα με το ύψος του θα εξοφλείται σε δόσεις.

Η συζήτηση που έχει ανοίξει για την εξαγορά καταπατημένης δημόσιας γης από τους αυθαίρετους κατόχους επαναφέρει στο προσκήνιο αμαρτωλές ιστορίες του παρελθόντος. Στην Αττική 8 στα 10 ακίνητα του Δημοσίου βρίσκονται στα χέρια των καταπατητών. Στη Θεσσαλία και στη Στερεά Ελλάδα 7 στα 10 και στα νησιά του Αιγαίου 6 στα 10. Εκτιμάται ότι από το σύνολο της δημόσιας περιουσίας έχει καταπατηθεί το 47% των αστικών ακινήτων και το 64% των αγροτικών εκτάσεων.

Χάος με τα καταπατημένα

Το φαινόμενο της καταπάτησης δημόσιας περιουσίας είναι τόσο παλιό όσο η δημόσια περιουσία. Οι καταπατητές των δημόσιων ακινήτων εμφανίζονται στην Εφορία και στα δικαστήρια ως νόμιμοι ιδιοκτήτες των ακινήτων με τίτλους ιδιοκτησίας που είτε δημιούργησαν οι ίδιοι ή δικαιοπάροχοί τους ή με τίτλους που δημιούργησαν απώτατοι καταπατητές μετά το 1884. Στα καταπατημένα δημόσια κτήματα έχουν ανεγερθεί κατοικίες, ακόμη και πολυκατοικίες, εργοστάσια, αποθήκες, αγροτικά ακίνητα, εργαστήρια και κτίρια για οποιαδήποτε επαγγελματική χρήση που είτε ιδιοκατοικούνται είτε εκμισθώνονται σε τρίτους και οι αυθαίρετοι κάτοχοι εισπράττουν τα ενοίκια.

Πάντως δεν είναι η πρώτη φορά που επιχειρείται να μπει μια τάξη στο χάος των καταπατημένων εκτάσεων του Δημοσίου.

Από το 1995 και μετά, όλες οι κυβερνήσεις ασχολήθηκαν με το θέμα. Επιτροπές συγκροτήθηκαν, νομοσχέδια συντάχθηκαν, αλλά κανένα δεν έφθασε στη Βουλή. Τα σχέδια κατέληγαν πάντα σε κάποιο συρτάρι στο υπουργείο Οικονομικών.

Σύμφωνα με το υπουργείο Οικονομικών, η τακτοποίηση των κατεχόμενων Δημόσιων και Ανταλλάξιμων Κτημάτων στοχεύει στην εξάλειψη κοινωνικών αδικιών ιστορικά τεκμηριωμένων, συγκρούσεων και διεκδικήσεων που εκδηλώνονται κάθε φορά που η πολιτεία προσπαθεί να προστατεύσει με συγκεκριμένα μέτρα, αλλά με χρονική υστέρηση, την περιουσία της, στην εισροή σημαντικών εσόδων στον κρατικό προϋπολογισμό, στην αποτελεσματική προστασία της κοινόχρηστης περιουσίας του Δημοσίου και στην απελευθέρωση των αρμόδιων διοικητικών υπηρεσιών και των δικαστηρίων από σημαντικό αριθμό δικών, εξόδων και γραφειοκρατικών διαδικασιών.