Η τρίτη επανάσταση στον τομέα των τροφίμων είναι η παραγωγή ζωικών τροφίμων με συστατικά από το φυτικό βασίλειο ή από κύτταρα ζώων ή με βιοτεχνολογικές μεθόδους.

Του Νίκου Κατσαρού*

Η τρίτη Επανάσταση στα Τρόφιμα έχει τα παρακάτω χαρακτηριστικά:

• Α.Μικρές ολιγοπρόσωπε, ευέλικτες εταιρείες, εκμεταλλεύονται μια ιδέα.

• Β. Μικρές ,φθηνές εγκαταστάσεις με μικρό εργατικό δυναμικό.

• Γ.Αντικαθιστούν τα ζωικά προϊόντα με φυτικά

• Δ.Χρησιμοποιούν αποκλειστικά υψηλής τεχνολογίας βιοτεχνολογία,τεχνητή νοημοσύνη και ηλεκτρονικούς υπολογιστές.• *

Ε.Τα προϊόντα τους προορίζονται και κυκλοφορούν άμεσα στην διεθνή αγορά.
Μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα:

1.Heuros: Έτος ίδρυσης 2018. Ιδρυτής ο Nick Beaumont με έδρα τη Brisbane στην Αυστραλία. Η Heuros βασίζεται στην παραγωγή κυτταροκαλλιεργειών από κυτταρικες σειρές μυών βοοειδών ή κοτόπουλων, μέσα σε διάλυμα που δεν περιέχει ζωϊκά συστατικά, ή γενετικά τροποποιημένα υλικά ή υλικά γενετικής μηχανικής. Από την τεχνολογία αυτή παράγεται από μυϊκή μάζα, μοσχαριών ή κοτόπουλων.

2. Remilk: Έτος ίδρυσης το 2019 με ιδρυτές: Avina Woffa, Ori Cohar με έδρα το Tel Aviv στο Ισραήλ. Η Remilk με ενζυματική τεχνολογία (fermentation) αναπαράγει πρωτεϊνες γάλακτος χωρίς την παρέμβαση αγελάδων και παράγει γαλακτοκομικά όπως γάλα, τυρί, γιαούρτι, κρέμες κλπ, που έχουν την ίδια γεύση με τα αντίστοιχα ζωϊκά προϊόντα και είναι πλούσια σε πρωτεϊνες. Η βάση των προϊόντων αυτών είναι φυτά,είδη χορταρικών που με τους κατάλληλους μύκητες παράγουν γάλα κλπ.

3. H SHIOK MEATS έχει την έδρα της στην Σιγκαπούρη και παράγει αστακούς από κύτταρα αστακών ,προγραμματίζει και άλλα οστρακοειδή.Η εταιρεία στοχεύει στην πιο υγιεινή και πιο φιλική στο περιβάλλον παραγωγή αστακών ,αφού για το ψάρεμα κάθε αστακού απαιτούνται 10.000 λίτρα πετρελαίου.

4. H CHANGE FOODS είναι Αυστραλο-Αμερικανική εταιρεία και παράγει τυριά με βιοτεχνολογικές μεθόδους χρησιμοποιώντας μικρο-οργανισμούς.Αντί να παίρνουμε το γάλα από τις ογκώδεις αγελάδες και από εκεί να φτιάχνουμε τυριά ,χρησιμοποιούμε μικρο-οργανισμούς πού παράγουν άλλοι την πρωτείνη του τυριού, την καζεϊνη,άλλοι μύκητες τα λιπίδια, αρώματα κλπ.

Η βιοτεχνολογική παραγωγή τυριών είναι είκοσι φορές προτιμότερη περιβαλλοντικά από εκείνη του γάλακτος των βοοειδών.

Τα μέχρι σήμερα εμφανιζόμενα μειονεκτήματα ότι είναι προϊόντα υπερ-επεξεργασμένα και περιέχουν μεγάλες ποσότητες αλατιού σύντομα θα ξεπερασθούν. Επίσης το υψηλό κόστος ιδιαίτερα αυτών που παράγονται από κύτταρα ζώων σταδιακά θα μειώνεται, όσο η κατανάλωση θα αυξάνει και η τεχνολογία θα βελτιώνεται.

Προτάση:

• Η πολιτεία να καθιερώσει,χρηματοδότηση , κίνητρα και θεσμικό πλαίσιο για τη συμμετοχή των αγροτών , αγροτικών επιχειρήσεων και ΑΕΙ, στην εξελισσόμενη επανάσταση της γεωργικής παραγωγής «ζωϊκά τρόφιμα από το φυτικό βασίλειο και κύτταρα ζώων».

* Ο Νίκος Κατσαρός είναι πρώην πρόεδρος του ΕΦΕΤ και πρώην Διευθυντής Ερευνών ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ και Διευθυντής του τμήματος Διατροφολογίας New York College

Του Νίκου Κατσαρού*

«Τα μέλια αυτά αποσύρθηκαν από την αγορά και ο ΕΦΕΤ ζήτησε από όσους τα έχουν προμηθευτεί να μην τα καταναλώσουν».

Ποιά είναι όμως η πραγματικότητα:

1. Στο μέλι ως φυσικό προϊόν, δεν επιτρέπεται η προσθήκη καμίας άλλης ουσίας. Αν προστεθεί κάτι είναι νοθεία και το προϊόν δεν είναι μέλι.

2. Η προσθήκη καραμελοχρώματος (Ε150c και Ε125d) στο ελληνικό μέλι δεν έχει νόημα. Τα ελληνικά μέλια από την φύση τους δεν χρειάζονται καμία «βελτίωση». Προφανώς η χρήση καραμελοχρώματος (Ε150c και Ε125d) καλύπτει άλλες πρακτικές νοθείας, γι΄αυτό και οι τιμές στο ράφι αυτών των «ελληνικών μελιών» είναι τόσο φθηνές. Άρα τα «μέλια» των νοθευμένων δειγμάτων δεν ήταν μέλια

3. Η νοθεία με το καραμελόχρωμα (Ε150c και Ε125d) δεν αφορά τους μελισσοκόμους αλλά τις συγκεκριμένες εταιρείες για δικούς τους ύποπτους λόγους.

4. Η τεχνική αυτή χρησιμοποιείται στο εξωτερικό για να «βάφουν» σιρόπια ζάχαρης που είναι ανοιχτόχρωμα.

5. Το κράτος όταν κινηθεί έγκαιρα και σωστά περιορίζει την νοθεία.

6. Εάν οι έλεγχοι γίνουν και στις πύλες εισόδου της χώρας τότε θα περιορισθεί και το μέγεθος των Ελληνοποιήσεων του μελιού, που είναι πραγματική μάστιγα. Μέλια από τη Βουλγαρία και άλλες Χώρες – πρώην Ανατολικές Χώρες και Χώρες της Νότιας Ασίας των οποίων τα μέλια είναι άχρωμα εισάγονται και προστίθεται άρωμα (εσάνς) και καραμελόχρωμα (Ε150c και Ε125d) και βαφτίζονται ελληνικά.

7. Να διαβάζει ο καταναλωτής προσεκτικά την ετικέτα. Η ελληνική νομοθεσία επιβάλλει την αναγραφή της χώρας καταγωγής του μελιού.

8. Ο καταναλωτής να εμπιστεύεται τους κρατικούς ελέγχους. Οι κρατικοί μηχανισμοί και οι νόμιμοι φορείς του κλάδου φροντίζουν για την ασφάλεια και προστασία το μελιού.

Το μέλι, το νέκταρ των θεών, δεν είναι απλά μία γλυκιά ουσία, πλούσια σε θρεπτικά συστατικά, με άρωμα και γεύση, αλλά ένας ουσιαστικός παράγων που δρά συμπληρωματικά στην καταπολέμηση πολλών ασθενειών. Οι Έλληνες και άλλοι λαοί από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, έχουν εντάξει το μέλι στην διατροφή τους, ως ένα εξαιρετικό θεραπευτικό μέσο: είναι ο καθημερινός σύμμαχος της υγείας μας.

Αυτά βέβαια ισχύουν για το γνήσιο μέλι και όχι για τα νοθευμένα και υποβαθμισμένα φθηνά μέλια. Το ελληνικό μέλι ,διεθνώς αναγνωρισμένο για τις θεραπευτικές του ιδιότητες, το μέλι των Ελλήνων μελισσοκόμων και παραγωγών, είναι το μέλι που πρέπει να επιλέγουν οι Έλληνες καταναλωτές και όχι τα φθηνά κατώτερης και αμφισβητούμενης ποιότητας μέλια. Αγοράζουμε ελληνικά μέλια που γνωρίζουμε την προέλευση και την ανώτερη ποιότητα τους.

*Ο Νίκος Κατσαρός είναι πρώην Διευθυντής Ερευνών του ΕΚΕΦΕ, πρώην πρόεδρος του ΕΦΕΤ και Διευθυντής Τμήματος Διατροφολογίας New York College

Του Νίκου Κατσαρού

Μερικές από αυτές που είτε δημοσιεύτηκαν σε διεθνή ερευνητικά περιοδικά ή επώνυμες εφημερίδες είναι:για να προφυλαχθείτε από τον Κορονοϊό,τρώτε σκόρδο, πίνετε ξύδι ή πίνετε νερό κάθε 15 λεπτά για να μην περάσει ο κορωνοϊός στους πνεύμονες, η κοκαΐνη θανατώνει τον κορωνοϊό και…ο αυνανισμός τον απομακρύνει.

Μύθος 1. Ο κορωνοϊος μεταδίδεται στις πισίνες

Την φθινοπωρινή περίοδο και τον χειμώνα πολλοί άνθρωποι προτιμούν τις πισίνες. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου των Ασθενειών και Πρόληψης(European Center of Disease Control and Prevention, ECDC) και το αντίστοιχο Αμερικανικό Κέντρο (CDC) οι πισίνες όπως και το θαλάσσιο περιβάλλον δεν μεταδίδουν τον κορωνοϊό. Επιπλέον οι πισίνες σύμφωνα με την ελληνική και την νομοθεσία της Ε.Ε. χλωριόνωνται και απολυμαίνωνται οπότε προφυλάσσουν και από κάθε είδους μύκητες και άλλα παθογόνα μικρόβια.

Μύθος 2. Ο κορωνοϊός μεταδίδεται με τα ούρα και τα ανθρώπινα απορρίμματα στις τουαλέτες

Ο κορωνοϊός δεν μεταδίδεται ούτε με τα ούρα ούτε τα απορρίμματα στις τουαλέτες διότι σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας(Π.Ο.Υ) τα μολυσμένα τρόφιμα όπως περνούν από το στομάχι ο κορωνοϊός καταστρέφεται από τα οξέα του στομάχου. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να τηρούνται αυστηρά οι κανόνες υγιεινής ιδιαίτερα αυτήν την περίοδο.

Μύθος 3. Η μάσκα προφυλάσσει από οσμές

Η μάσκα δεν προφυλάσσει ούτε από δυσάρεστες ούτε από ευχάριστες οσμές όπως όλοι διαπιστώνουμε το ευχάριστο άρωμα διερχόμενης κυρίας ή την δυσάρεστη οσμή ενός αποχετευτικού χώρου. Η μάσκα όμως μας προστατεύει από τα σταγονίδια που μεταφέρουν τον κορωνοϊό. Ούτε κανείς έπαθε δηλητηρίαση από το απελευθερούμενο διοξείδιο του άνθρακος από την εκπνοή μας, αφού κανείς χειρούργος δεν λιποθύμησε ποτέ φορώντας μάσκα για ώρες στο χειρουργείο. Είναι ενδιαφέρον να αναφερθεί ότι πρόσφατη έρευνα στην Κίνα διαπίστωσε ότι άτομα που φορούσαν γυαλιά μυωπίας ή άλλα είχαν μικρότερες πιθανότητες να προσβληθούν από τον κορωνοϊό από εκείνους που δεν φορούσαν και αυτό διότι είναι διαπιστωμένο ότι οι ακίδες του κορωνοϊού μπορούν να εισέλθουν στον οργανισμό από τους υποδοχείς του ματιού.

Τέλος η ασπίδα προσώπου μπορεί να χρησιμοποιείται συμπληματικά με την μάσκα, όχι όμως μόνη της.

Μύθος 4. Σκούπισμα με χαρτοπετσέτα απομακρύνει τον κορωνοϊό.

Σκούπισμα με πετσέτα δεν απομακρύνει τον κορωνοϊό ακόμα και εάν είναι βρεγμένη. Μόνο χλιαρό νερό με σαπούνι ή απορρυπαντικό ή αλκοολούχο διάλυμα θανατώνει τον κορωνοϊό διότι προσβάλει την επιφάνεια του και τον… ξεκοιλιάζει.

Μύθος 5. Εάν προσβληθείς από ασυμπτωματικό τα συμπτώματα θα είναι ηπιότερα.

Τα συμπτώματα δεν θα είναι ηπιότερα διότι αυτό εξαρτάται από το χρονικό διάστημα που έμεινες με τον φορέα, πόσο κοντά ήσουν, πόσα υποκείμενα νοσήματα είχες και ένα σωρό άλλους παράγοντες.

Μύθος 6. Στοματικά διαλύματα με αλατόνερο, απορρυπαντικό, χλωρίνη κλπ και κατάποση σκευασμάτων όπως βιταμίνη C και άλλα οικιακά σκευάσματα προφυλάσσουν από τον κορωνοιό.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας είναι κατηγορήματος: κανένα στοματικό διάλυμα και κανένα οικιακό σκεύασμα δεν προφυλάσσει από τον κορωνοϊό.

Μάλιστα κάποια από αυτά όπως η χλωρίνη όταν χρησιμοποιείται σε επιφάνειες καταστρέφει τον κορωνοϊό, όταν όμως χρησιμοποιείται ως στοματικό διάλυμα είναι επικίνδυνο.

Μύθος 7. Το εμβόλιο για την γρίπη, ιό Η1Ν1, προφυλάσσει από τον κορωνοϊό.

Ο κορωνοϊός είναι εντελώς διαφορετικός από τον Η1Ν1 και το εμβόλιο για τον Η1Ν1 δεν έχει καμία σχέση με τον κορωνοϊό. Το αργότερο τον Δεκέμβρη θα κυκλοφορούν στην Ε.Ε. δύο ή και τρία εμβόλια απόλυτα ασφαλή και προσβάσιμα σε όλους.

*Ο Νίκος Κατσαρός είναι πρώην Πρόεδρος του ΕΦΕΤ και διευθυντής του Τμήματος Βιοϊατρικής New York College

Του Νίκου Κατσαρού*

Βέβαια λάβαμε μέτρα προστασίας για τον κορωνοϊό, διερωτηθήκαμε όμως ποια ήταν η ποιότητα του αέρα των εσωτερικών χώρων μέσα στους οποίους ζούσαμε;Τοξικές ουσίες που ελευθερώνονται από:

τα έπιπλα, τα χαλιά, τις κουρτίνες μπάνιου, τα απορρυπαντικά και καθαριστικά της κουζίνας και του μπάνιου, τα αποσμητικά της τουαλέτας, τα χρώματα των τοίχων, οι μύκητες στα στρώματα και τα καθιστικά τα αλλεργιογόνα κάθε είδους, η εξωτερική ατμοσφαιρική ρύπανση από τα καυσαέρια, κ.λπ., αποτελούν μόνο ένα μέρος των τοξινών που μολύνουν και υποβαθμίζουν την ποιότητα του αέρα των εσωτερικών χώρων των σπιτιών μας.

Διάφοροι διαλύτες όπως τριχλωροαιθυλένιο, τριχλωροαιθάνιο κλπ. και χημικές ουσίες, που περιέχονται σε πλαστικά, κόλλες, χρώματα, βερνίκια και, βρίσκονται στα χαλιά, τα έπιπλα, τις κουρτίνες μπάνιου, τα αποσμητικά του μπάνιου, τα απορρυπαντικά της κουζίνας, τους ηλεκτρικούς φούρνους, τις μοκέτες κ.λπ. που ονομάζονται συνολικά πτητικές οργανικές ενώσεις (volatileorganiccompounds, VOC) επιβαρύνουν την ποιότητα του αέρα των σπιτιών μας.

Περιορισμένη έκθεση προκαλεί ερεθισμό στα μάτια, το λαιμό και την μύτη αλλά μπορεί η χρόνια έκθεση να επιφέρει βλάβες στα νεφρά, το συκώτι, και το νευρικό σύστημα…

Έχει υπολογισθεί ότι η ρύπανση του αέρα των εσωτερικών χώρων είναι δύο έως πέντε φορές μεγαλύτερη από του εξωτερικού χώρου. Με δεδομένο ότι το 90% του χρόνου μας περνά μέσα σε κλειστούς χώρους είναι σημαντικό να αερίζονται συστηματικά οι εσωτερικοί χώροι.

Άλλα μέτρα είναι να αερίζονται τα χαλιά, τα κλινοσκεπάσματα κ.λπ. διότι αλλιώς αναπτύσσονται και πολλαπλασιάζονται τα ακάρεα αλλά και άλλα μικρόβια. Να αποφεύγεται το κάπνισμα σε κλειστούς χώρους. Συστηματική συντήρηση και καθαρισμός των κλιματιστικών.

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι τα κλιματιστικά ανακυκλώνουν τον ίδιο αέρα και σε καμία περίπτωση δεν τον ανανεώνουν γι΄ αυτό καλό θα είναι όταν λειτουργεί το κλιματιστικό να παραμένει κάποιο παράθυρο λίγο ανοιχτό για να ανανεώνεται ο αέρας.

Περιορισμός της χρήσης χημικών καθαριστικών, προτίμηση στη χρήση οικολογικών βαφών κ.λπ. Μείωση της χρήσης συνθετικών προϊόντων στην επίπλωση. Η τοποθέτηση ιονιστών μετά από μελέτη ειδικών περιορίζει την ρύπανση των εσωτερικών χώρων.

Είναι γεγονός ότι ενώ γνωρίζουμε αρκετά για την αρνητική επίδραση στην υγεία για τον καθένα από τους ρύπους του εσωτερικού χώρου, δεν γνωρίζουμε δυστυχώς την αθροιστική τους επίδραση στην υγεία.

Έτσι στο διάστημα των είκοσι περίπου ωρών που παραμένει κάποιος σε κλειστούς χώρους το σύνολο των ρύπων που αναπνέει δεν γνωρίζουμε τις μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία γι’ αυτό ο προβληματισμός και τα προληπτικά μέτρα που πρέπει να λαβαίνουμε.

* Ο Νίκος Κατσαρός είναι πρώην πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Χημικών
και διευθυντής του Τμήματος Βιοϊατρικής του New York College

Του Νίκου Κατσαρού

Ο ιός αυτός, όπως και πολλοί άλλοι παθογόνοι ιοί, δομικά διαθέτει ένα εξωτερικό περίβλημα που αποτελείται από λιπίδια και πρωτεΐνες λόγω των λιπιδίων, τo περίβλημα διαλύεται εύκολα από το σαπούνι και το χλιαρό νερό και ο κορωνοϊός καταστρέφεται.

Ωστόσο το σαπούνι και το νερό δεν είναι πάντοτε εύκαιρα, ενώ το σαπούνισμα δεν σκοτώνει απαραιτήτως όλους τους άλλους παθογόνους μικροοργανισμούς. Έτσι αναλόγως με την περίσταση μπορεί να χρειάζεται απολύμανση.

Τα απολυμαντικά που χρησιμοποιούμε στα χέρια και στις επιφάνειες συνήθως περιέχουν αλκοόλες όπως: οινόπνευμα (αιθανόλη ή αλκοόλ) ή ισοπροπανόλη ή βουτανόλη σε διάφορες συγκεντρώσεις, χλώριο σε ποικίλες μορφές και συγκεντρώσεις ή διάφορα άλλα χημικά συστατικά.

Τον κορωνοϊό COVID-19 εκτιμάται ότι καταπολεμούν αποτελεσματικότερα ορισμένα από αυτά. Μελέτες που είχαν γίνει με τους παλαιότερους λοιμογόνους κορωνοϊούς SARS και MERS, είχαν δείξει ότι αποτελεσματικά εναντίον τους ήταν τα απολυμαντικά που περιέχουν:

α) αλκοόλ σε περιεκτικότητα 62-71%, β) χλώριο (υποχλωριώδες νάτριο) σε συγκέντρωση 0,1%, ή γ) υπεροξείδιο του υδρογόνου σε περιεκτικότητα 0,5%.

Τα προϊόντα με χλώριο ενδείκνυνται μόνο για τις επιφάνειες γιατί είναι πολύ ερεθιστικά για το δέρμα, ενώ το υπεροξείδιο του υδρογόνου χρησιμοποιείται κυρίως ως απολυμαντικό πληγών (οξυζενέ) και επιφανειών.

Οι επιπτώσεις που μπορούν να έχουν στο δέρμα εξαρτάται από το είδος τους. Με τα αλκοολούχα αντισηπτικά των χεριών μία πιθανή επίπτωση μπορεί να είναι η ξηροδερμία, η οποία συνήθως παρατηρείται είτε με κακής ποιότητας αντισηπτικά είτε σε άτομα με ευαισθησία στο δέρμα».

Τα καλής ποιότητας αλκοολούχα αντισηπτικά συνήθως δεν προκαλούν ξηροδερμία, διότι περιέχουν μαλακτικούς παράγοντες όπως π.χ.γλυκερίνη που τα καθιστούν πιο "φιλικά" προς το δέρμα.

Αν, όμως, ένα άτομο έχει προδιάθεση και ευαισθησία στο δέρμα όχι μόνο μπορεί να εκδηλώσει ξηροδερμία με αυτά, αλλά ακόμα και δερματίτιδα με ήπιες ή έντονες εκδηλώσεις.

Τα προβλήματα αυτά μπορεί να εμφανιστούν κυρίως με την επαναλαμβανόμενη, συχνή χρήση. Η δερματίτιδα εξ επαφής εκδηλώνεται με συμπτώματα που κυμαίνονται από ήπια έως πολύ σοβαρά, και συμπεριλαμβάνουν ξηρότητα, ερεθισμό, κνησμό, απολέπιση, «σκασίματα» στο δέρμα ή ακόμα και αιμορραγία και πόνο.

Μία άλλη πιθανή επίπτωση είναι η αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής, η οποία αντιπροσωπεύει την αλλεργία σε συστατικά των αντισηπτικών, αλλά δεν είναι τόσο συχνή.

Στις πιο σοβαρές μορφές της, οι οποίες είναι ακόμα σπανιότερες, η αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής συνοδεύεται από συμπτώματα αναφυλαξίας (π.χ. δυσκολία στην αναπνοή, πρήξιμο στο πρόσωπο, στα χείλη, τη γλώσσα κ.λπ.).

Εκτός από την ευαισθησία και την προδιάθεση, άλλοι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο δερματίτιδας κατά τη συνεχή χρήση των αντισηπτικών χεριών είναι τα αρώματα και τα συντηρητικά που ενδέχεται να περιέχουν, το συνεχές πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και νερό μετά τη χρήση του αντισηπτικού (αυτό δεν πρέπει να γίνεται) και η χρήση γαντιών ενόσω τα χέρια είναι ακόμα υγρά από το αντισηπτικό ή από το πλύσιμο.

Άλλοι παράγοντες κινδύνου είναι το πλύσιμο των χεριών με καυτό νερό και το συνεχές στέγνωμα με κακής ποιότητας χάρτινες πετσέτες. Η δερματίτιδα είναι επίσης πιθανότερη σε όσους δεν χρησιμοποιούν τακτικά ενυδατικές κρέμες χεριών.

Τα απολυμαντικά επιφανειών με χλώριο είναι ισχυρά και αποτελεσματικά, αλλά είναι ερεθιστικά όχι μόνο για το δέρμα, αλλά και για τους βλεννογόνου.

Όταν έρχονται σε επαφή με το δέρμα, μπορεί να προκαλέσουν τοξικές ή αλλεργικές αντιδράσεις που μπορεί να οδηγήσουν στην ανάπτυξη δερματικού εγκαύματος. Υπάρχει επίσης ενδεχόμενο να απορροφήσει μικρή ποσότητα χλωρίου το δέρμα.

Όσον αφορά το υπεροξείδιο του υδρογόνου, τα απολυμαντικά επιφανειών που το περιέχουν δεν πρέπει να έρχονται σε επαφή με το δέρμα διότι μπορεί να προκαλέσουν αντιδράσεις όπως έγκαυμα, δερματικό ερεθισμό, φλύκταινες, κνησμό, δερματίτιδα.

Το ιατρικό οξυζενέ είναι ειδικό διάλυμα, το οποίο χρησιμοποιείται για την απολύμανση των πληγών. Ωστόσο ούτε με αυτό πρέπει να γίνεται συχνή χρήση ή κατάχρηση.

Συνιστούμε σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Προστασίας της Υγείας:

* Να διαβάζετε προσεκτικά τις οδηγίες χρήσης των απολυμαντικών και των αντισηπτικών και να τις ακολουθείτε πιστά.

* Να φυλάτε τα προϊόντα αυτά σε θερμοκρασία δωματίου, μακριά από την υγρασία και τη ζέστη.

* Να διατηρείτε σφικτά κλειστά τα μπουκάλια όταν δεν τα χρησιμοποιείτε.

* Μην αφήνετε τα προϊόντα αυτά εκτεθειμένα στα μικρά παιδιά.

* Μην εκθέτετε μεγάλες επιφάνειες του σώματός σας στα αλκοολούχα αντισηπτικά..

* Να θυμάστε ότι τα αλκοολούχα αντισηπτικά είναι εύφλεκτα. Επομένως μην τα χρησιμοποιείτε δίπλα σε φωτιά. .

* Να φοράτε ελαστικά γάντια και να έχετε ανοιχτά όλα τα παράθυρα όταν χρησιμοποιείτε χλωρίνη. Ιδανικά πρέπει να φοράτε και μάσκα και ειδικά προστατευτικά ματιών.

* Μην αναμιγνύετε την χλωρίνη με άλλα καθαριστικά, ούτε με οινόπνευμα. Να την αναμιγνύετε μόνο με κρύο νερό, ακολουθώντας τις οδηγίες χρήσης
* Μην κάνετε κατάχρηση στο οξυζενέ και μην το χρησιμοποιείτε ως αντισηπτικό χεριών.

* Μετά το πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και νερό να τα αλείφετε με μια καλή ενυδατική κρέμα, όσο πιο συχνά μπορείτε.

Έχει αναφερθεί ότι απολυμαντικά μέσα στο αυτοκίνητο στις υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού και εκτεθειμένα στον ήλιο εξερράγησαν λόγω της υψηλής πίεσης που αναπτύσσεται από την εξάτμιση της αλκοόλης συγχρόνως με έκλυση φωτιάς σε μερικές περιπτώσεις... Συνιστάται να μην αφήνουμε τα απολυμαντικά μέσα στο αυτοκίνητο το καλοκαίρι.

Γράφει ο Νίκος Κατσαρός*

Στο πρώτο εκλύθηκε ραδιενέργεια που αντιστοιχούσε σε περισσότερες από διακόσιες ατομικές βόμβες τύπου Χιρόσιμα και Ναγκασάκι και εκτέθηκαν σε ραδιενέργεια περισσότεροι από 400 εκατομμυρίων κατοίκων της Ευρώπης ενώ με τη πανδημία του Κορωνοϊού έχουμε μέχρι σήμερα παγκοσμίως περισσότερα από 3 εκατομμύρια κρούσματα και περίπου 300 χιλιάδες νεκρούς Και στις δύο περιπτώσεις:

-τα αίτια ήταν ανθρωπογενή, στην πρώτη ανθρώπινο λάθος στην δεύτερη η αλόγιστη καταστροφή των δασών και του φυσικού περιβάλλοντος.

-o εχθρός ήταν αόρατος στην πρώτη η ραδιενέργεια στην δεύτερη ο
κορωνοϊός

-ο εχθρός δεν έκανε διάκριση, κράτους, έθνους, χρώματος, ιδεολογίας ηπείρου ή θρησκείας.

-o εχθρός θα παραμείνει μαζί μας ίσως σε ηπιότερη μορφή αλλά για πάρα πολλά χρόνια.

- ο εχθρός δεν ήταν άνθρωπος, όπως συνέβη με τους δύο προηγούμενους παγκόσμιους πολέμους, αλλά στοιχείο της φύσης.

-ο εχθρός μας είχε προειδοποιήσει, αλλά εμείς τον αγνοήσαμε και τον υποβαθμίσαμε.

Ήταν ξημερώματα της 26ης Απριλίου 1986 όταν οι εργαζόμενοι στην τέταρτη μονάδα του πυρηνικού σταθμού, στο Τσέρνομπιλ της Ουκρανίας, άρχισαν τις προγραμματισμένες εργασίες για ένα πείραμα, που σκοπό είχε να ελέγξει τα συστήματα ασφαλείας, αλλά οδήγησε στο μεγαλύτερο πυρηνικό ατύχημα όλων των εποχών.

Στο πλαίσιο του πειράματος αυτού, οι τεχνικοί έκλεισαν τα αυτόματα συστήματα ρύθμισης της ισχύος της τέταρτης μονάδας του σταθμού, καθώς και τα συστήματα ασφαλείας, αφήνοντας ωστόσο τον αντιδραστήρα να λειτουργεί με το 7% της ισχύος του.

Στη 1:23 το πρωί, η αλυσιδωτή αντίδραση στον τέταρτο αντιδραστήρα βγήκε εκτός ελέγχου, κανένα από τα δεκατρία συστήματα ασφαλείας δεν λειτούργησε και οι διαδοχικές εκρήξεις, τίναξαν στον αέρα το ατσάλινο κάλυμμα του αντιδραστήρα, βάρους χιλίων τόνων. Τεράστιες ποσότητες ραδιενεργού υλικού σκορπίστηκε στον αέρα και μεταφέρθηκε στις γύρω περιοχές με ταχείς ρυθμούς.

Επί δέκα ημέρες, τα φλεγόμενα πυρηνικά καύσιμα απελευθέρωναν στην ατμόσφαιρα εκατομμύρια ραδιενεργά στοιχεία, σε ποσότητα που αντιστοιχεί σε 200 πυρηνικές βόμβες σαν αυτή της Χιροσίμας και του Ναγκασάκι. Ραδιενεργός σκόνη απλώθηκε πάνω από όλη την Ευρώπη και μέχρι το Βόρειο Πόλο.

Χρειάστηκαν 7.000 τόνοι μετάλλου και 400.000 κυβικά μέτρα σιδηροπαγούς σκυροδέματος, προκειμένου να θαφτούν οι εκατοντάδες τόνοι πυρηνικών καυσίμων και ραδιενεργών συντριμμιών μέσα σε μια σαρκοφάγο.

Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, περίπου 400 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπηεκτέθεικαν στη ραδιενέργεια, άλλες τετρακόσιες χιλιάδες άνθρωποι εγκατέλειψαν τις εστίες τους από την περιοχή του Τσερνόμπιλ και άλλα περίπου 6 εκατομμύρια εξακολουθούν να ζουν σε μολυσμένες με ραδιενέργεια περιοχές.

Οι ακριβείς λόγοι που οδήγησαν στην τραγωδία του Τσερνόμπιλ διαφαίνεται, ότι ήταν οι λανθασμένοι χειρισμοί των ελλιπώς καταρτισμένων εργαζομένων , τα ανεπαρκή συστήματα ασφαλείας και προστασίας του αντιδραστήρα, καθώς και η ξεπερασμένη τεχνολογία των ΡΒΜΑΚ αντιδραστήρων.

Το μοιραίο εργοστάσιο του Τσερνόμπιλ έκλεισε οριστικά το Δεκέμβριο του 2000, ύστερα από διεθνείς πιέσεις που δέχθηκε η Κυβέρνηση της Ουκρανίας και υπό το φόβο νέων πιθανών εκρήξεων στους πεπαλαιωμένους αντιδραστήρες του.

O κορωνοϊός πέρασε για πρώτη φορά σε ανθρώπους στην επαρχία Γουχάν της Κίνας τον Δεκέμβριο του 2019, από τις νυχτερίδες με ενδιάμεσο αποδέκτη τους παγκολίνους και μέσω της πώλησης παγκολίνων σε υπαίθρια αγορά ζωντανών ζώων (wetmarket).

Η μόλυνση έφτασε στον άνθρωπο. Με παρόμοιο τρόπο από άγρια πουλιά και άγρια ζώα μεταδόθηκαν και οι υπόλοιπες επιδημίες ή και πανδημίες. Ζωτικό χώρο απαιτούν και τα πουλιά και τα άγρια ζώα.

Η αλόγιστη καταστροφή των οικοσυστημάτων, των βιοτόπων, των δασών κ.λπ. έφερε τον Κορωνοϊό στο σπίτι μας. Κανείς δεν πρέπει να αμφιβάλει γι΄ αυτό : τα αίτια είναι ανθρωπογενή.

Επειδή για το περιβάλλον: έχουν δοθεί βραβεία Νόμπελ, Αλ Γκορ , η Επιτροπή του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή, για την Τρύπα του Όζοντος, κ.λπ. έχουν γραφεί χιλιάδες βιβλία και εκατομμύρια άρθρα επιστημονικά και μή, υπάρχουν χιλιάδες περιβαλλόντικές οργανώσεις, διεθνείς, εθνικές και τοπικές που αγωνίζονται για την υγεία του πλανήτη, τα αντιπυρηνικά και οικολογικά κινήματα δραστηριoποιούνται παγκόσμια και τοπικά για τον ίδιο σκοπό, έχουν πραγματοποιηθεί πορείες διαμαρτυρίας σε εθνικά και διεθνή επίπεδα, ψηφίσματα, υπογραφές κλπ. δηλαδή έχουν γίνει όλα τα συστημικά, χωρίς να έχει γίνει τίποτα το αξιόλογο μέχρι σήμερα, εγώ ως ένας παροπλισμένος επαναστάτης, όπως λέει και το τραγούδι, προτείνω την αλλαγή του συστήματος από τους νέους.

Αργά, μεθοδικά και συστηματικά, ξεκινώντας από την δυναμική ενημέρωση των μαθητών και των νέων και έχοντας ως πρώτο στόχο τα πυρηνικά και τα μικρόβια.

* πρώην πρόεδρος Ένωσης Ελλήνων Χημικών, διευθυντής Τμήματος Βιοϊατρικής του NewYorkCollege και πρώην Διευθυντής Ερευνών ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ

Γράφει ο Νίκος Κατσαρός*

Στο σύνολο τους, οι εν λόγω ιοί προέρχονταν από άγρια ζώα προκάλεσαν εκατοντάδες χιλιάδες κρούσματα και θανάτους, ήταν μεταδοτικοί και μόλυναν όλον τον πλανήτη.

Τα άγρια ζώα συμβιώνουν με τους ιούς χωρίς να μολύνονται από αυτούς. Λόγω όμως της ξέφρενης αστικοποίησης, του περιορισμού και της καταστροφής του φυσικού περιβάλλοντος και ιδιαίτερα των δασών, κατέληξαν τα άγρια ζώα να έρθουν πολύ κοντά στις αστικές περιοχές και αναπόφευκτα οι ιοί, και εν προκειμένω ο κορωνοϊός, να μεταπηδήσει στον άνθρωπο.

Ηδη από τον Ιανουάριο του 2019, δηλαδή ένα χρόνο πριν από την κρίση του νέου κορωνοϊού, το περιοδικό The Scientist φιλοξενούσε άρθρο της Καταρίνα Ζίμερ, το οποίο περιείχε μια δυσοίωνη προειδοποίηση:

«Καθώς τα τροπικά δάση αποψιλώνονται με ανησυχητικό ρυθμό σε παγκόσμια κλίμακα, οι επιστήμονες φοβούνται ολοένα και περισσότερο ότι οι πανδημίες του μέλλοντος μπορεί να προέλθουν από την ανθρώπινη δραστηριότητα που καταστρέφει τα δάση».

Η αρθρογράφος παρέθεσε αρκετές έρευνες, οι οποίες τεκμηρίωναν ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στην αποψίλωση δασών και στην έκρηξη ιογενών νόσων σε γειτονικές περιοχές. Σε πρόσφατο άρθρο του στους New York Times, ο Κινέζος δημοσιογράφος Γουφέι Γιου χαρακτήρισε την επιδημία του κορωνοϊού «εκδίκηση των παγκολίνων».

Πρόκειται για είδος μυρμηγκοφάγου, που ζει σε τροπικές περιοχές της Αφρικής και της Ασίας. Στην Κίνα αποτελεί περιζήτητο εμπόρευμα, καθώς το κρέας του θεωρείται ντελικατέσεν και πολλοί πιστεύουν ότι έχει και θεραπευτικές ιδιότητες. Κατά μία εκδοχή, ο κορωνοϊός πέρασε για πρώτη φορά σε ανθρώπους στην επαρχία Γουχάν της Κίνας από τις νυχτερίδες με ενδιάμεσο αποδέκτη τους παγκολίνους και μέσω της πώλησης παγκολίνων σε υπαίθρια αγορά ζωντανών ζώων (wet market). Η μόλυνση έφτασε στον άνθρωπο.

Με παρόμοιο τρόπο από άγρια πουλιά και άγρια ζώα μεταδόθηκαν και οι υπόλοιπες επιδημίες ή και πανδημίες. Ζωτικό χώρο απαιτούν και τα πουλιά και τα άγρια ζώα .Η αλόγιστη καταστροφή των οικοσυστημάτων, των βιοτόπων, των δασών κ.λπ. έφερε τον κορωνοϊό στο σπίτι μας. Κανείς δεν πρέπει να αμφιβάλει γι΄ αυτό: τα αίτια είναι ανθρωπογενή.

Είμαι σίγουρος ότι την επόμενη μέρα θα ακουστούν από τους γνωστούς επώνυμους, υποκριτικές κραυγές αγωνίας για την σωτηρία των βιοτόπων, των δασών, του θαλάσσιου περιβάλλοντος, την Κλιματική Αλλαγή κ.λπ., ας μην ξεχνούν όμως ότι ο επόμενος ιός παραμονεύει και ίσως αυτή την φορά να είναι πιο καταστροφικός.

* Διευθυντής του Τμήματος Διατροφολογίας & Βιοϊατρικής του New York College και πρώην Πρόεδρος ΕΦΕΤ

Γράφει ο Νίκος Κατσαρός

Στους δύο προηγούμενους πολέμους υπήρχε πείνα μεταξύ των αμάχων, στον Τρίτο δεν υπάρχει έλλειψη τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης.

Στους δύο προηγούμενους πολέμους υπήρχε περιορισμός στην κυκλοφορία των αμάχων στις κατεχόμενες χώρες, όπως και στον Τρίτο με τον κορωνοϊό.

Στους δυο προηγούμενους πολέμους υπήρχαν τα στρατόπεδα συγκεντρώσεων, στον Τρίτο έχουν αντικατασταθεί από τους χώρους καραντίνας.

Στους δύο προηγούμενους πολέμους υπήρχαν τα δίκτυα κατασκοπίας, στον Τρίτο έχουν αντικατασταθεί από τα αντισώματα και μοριακές τεχνικές.

Στους δύο προηγούμενους πολέμους οι οικονομίες των κατεχόμενων χωρών κατέρρευσαν, στον Τρίτο οι οικονομίες των χωρών θα υποστούν ισχυρό κλονισμό.

Στους δύο προηγούμενους πολέμους η ενημέρωση γίνονταν μέσω ραδιοφώνου, χωνιού και εντύπων, στον Τρίτο έχουν αντικατασταθεί από το διαδίκτυο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την τηλεόραση...

Αφού επαναλάβω για άλλη μια φορά, ότι για τα εμβόλια δεν εμπιστευόμαστε το διαδίκτυο, ούτε δήθεν ειδικούς, ούτε διαφημίσεις εμβολίων ή άλλων σκευασμάτων.

Εμπιστευόμαστε μόνο τον ΕΟΦ και τις ανακοινώσεις του ΕΟΔΥ και μέχρι τότε μένουμε σπίτι. «Θα υπάρξουν πολλές δοκιμές, πολλά λάθη, αλλά έχουμε πολλούς δρόμους να εξερευνήσουμε», δηλώνει ο Benjamin Neuman ιολόγος του Texas A&M University-Texarkana.

Ποτέ ένα πολύ αποτελεσματικό εμβόλιο κατά ενός νέου μέλους της οικογένειας των κορωνοϊών δεν έχει αναπτυχθεί για τον άνθρωπο.

Αυτήν την στιγμή δεν κυκλοφορεί κανένα εμβόλιο, αναμένεται με το φθινόπωρο με κάθε βεβαιότητα. Ας δούμε μερικά από τα πλέον υποσχόμενα:
mRNA-1273.

Η πρώτη κλινική δοκιμή για την δοκιμή ενός υποψήφιου εμβολίου κατά του νέου κορωνοϊού ξεκίνησε στο Σιάτλ, σύμφωνα με τις αμερικανικές υγειονομικές αρχές.

Η πληροφορία αυτή αποθηκεύεται σε μία ουσία που ονομάζεται "RNA messenger" και μεταφέρει τον γενετικό κώδικα του DNA στα κύτταρα. To εμβόλιο ονομάζεται mRNA-1273 και αναπτύχθηκε από επιστήμονες των Αμερικανικών Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας (NIH) και την εταιρεία βιοτεχνολογίας Moderna με έδρα το Κέιμπριτζ της Μασαχουσέτης.

Λειτουργεί βάσει γενετικών πληροφοριών του τμήματος του ιού που προσκολλάται στα κύτταρα και τα προσβάλλει.

* Διευθυντής Τμήματος Βιοϊατρικής New York College και πρώην διευθυντής Ερευνών ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ

Γράφει ο Νίκος Κατσαρός*

«Ο κορωνοϊός εξαπλώνεται παρόμοια με τη γρίπη- υπο μορφήν μικρών σταγονιδίων στον αέρα, οπού οι ιοί χάνουν τη μολυσματικότητά τους επειδή τα μόρια χάνουν τη δομική τους συνοχή, λόγω της θερμότητος και της ηλιακής ακτινοβολίας» σημειώνει ο Σαβίζ Σαφαριάν, καθηγητής ιατρικής στο αμερικανικό πανεπιστήμιο και συνεχίζει.

«Τα φυσικά χαρακτηριστικά της εξέλιξης των σταγονιδίων σε διαφορετικές θερμοκρασίες και συνθήκες υγρασίας επηρεάζουν τη μολυσματικότητά του κορωνοϊού».

Ο Σαφαριάν, μαζί με τον γιατρό Μάικλ Βερσίνιν, έχουν λάβει χρηματοδότηση από το NSF (National Science Foundation) των ΗΠΑ για να μελετήσουν το πώς το εξωτερικό περίβλημα του ιού μαζί με τις ακτίνες(τις εξοχές που βλέπουμε στις εικόνες του κορωνοϊού, που είναι πρωτεΐνες) αντιδρά στις μεταβολές θερμοκρασίας και την ακτινοβολία. Συνεπώς εάν οι ακτίνες (πρωτεΐνες) δεν προσδεθούν γερά και δεν διεισδύσουν οι κορωνοϊοί στα κύτταρα του ανθρώπου, η μόλυνση δεν θα μεταδίδεται.

Σημειώνεται πως οι ιοί δεν μπορούν να «κάνουν κάτι» μόνοι τους, καθώς έχουν ένα απλό περίβλημα με γενετικές «οδηγίες» στο εσωτερικό τους: Όταν ένας κορωνοϊός εισέλθει στα κύτταρα ενός ανθρώπου, τα χρησιμοποιεί για να αναπαράγεται.

Παρά το γεγονός ότι στην Αυστραλία και την Νέα Ζηλανδία είναι καλοκαίρι και εκεί ο κορωνοϊός εξακολουθεί να μεταδίδεται, πιστεύεται ότι στο δικό μας καλοκαίρι με τις υψηλές θερμοκρασίες, την αυξημένη ηλιακή ακτινοβολία στο ορατό και στο υπεριώδες, την αυξημένη υγρασία, το γεγονός ότι θα έχει παραμείνει στις χώρες της Μεσογείου για περισσότερο από είκοσι εβδομάδες ο κορωνοϊός και επιπλέον με τα φάρμακα που θα έχουν κυκλοφορήσει μέχρι τότε έχουμε την βεβαιότητα ότι η ζωή θα έχει ομαλοποιηθεί.
Αυτό συμβαίνει γενικά με τους ιούς και τους γνωστούς κορωνοϊούς {SARS και MERS}.

Οι καθηγητές Qasim Bukhari και Yusuf Jameel, από το Massachusetts Institute of Technology, USA ανέλυσαν περιοχές του πλανήτη που είχαν προσβληθεί από τον κορωνοϊό και διαπίστωσαν ότι το 90% των μολύνσεων, συνέβαινε σε περιοχές όπου η θερμοκρασία ήταν μεταξύ 3 και 17 βαθμών Κελσίου και σχετικά υψηλή υγρασία μεταξύ 4και 9 gr ανά κυβικό μέτρο.

* Διευθυντής του Τμήματος Βιοϊατρικής του New York College και πρώην Διευθυντής Ερευνών ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ

Γραφεί ο Νίκος Κατσαρός*

Οι ερευνητές χρησιμοποιώντας βάσεις αλληλουχίας γονιδίων Κορωνοϊών κατέληξαν στο συμπέρασμα: ότι ο Κορωνοϊός είναι αποτέλεσμα «φυσικής επιλογής» και όχι κάτι που φτιάχτηκε σε Εργαστήριο. Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο διεθνώς αναγνωρισμένο περιοδικό Nature Medicine.

H Dr. Kristian Andersen επικεφαλής της ομάδας του Ινστιτούτου Scripps που έγινε η έρευνα δήλωσε ότι ‘’είμαστε απόλυτα σίγουροι ότι ο Κορωνοϊός προήλθε από φυσική επιλογή’’.

Στην δημοσίευση επίσης αναφέρεται ότι από την ανάλυση δειγμάτων δεδομένων γονιδιώματος ( που προσφέρθηκαν από Κινέζους ερευνητές που τα συνέλεξαν κατά την κορύφωση της κρίσης), τα κρούσματα αυξάνονταν εκθετικά στον πληθυσμό διότι «η μετάδοση της μόλυνσης γίνονταν από άνθρωπο σε άνθρωπο, μετά το πρώτο μολυσμένο άτομο».

Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι στο πρώτο μολυσμένο άτομο η μόλυνση προήλθε από την νυχτερίδα ή τον μυρμηγκοφάγο.

H Dr. Anderson και οι συνεργάτες της έχουν ενδείξεις ότι οι ακτίνες του Κορωνοϊού (είναι πρωτεϊνες και τις βλέπουμε στις εικόνες να εξέχουν σαν βελόνες) τον βοηθούν να προσκολληθεί γερά στις επιφάνειες των κυττάρων των πνευμόνων και στην συνέχεια να διεισδύσει μέσα στο κύτταρο το RNA του Κορωνοϊού και να αρχίσει να πολλαπλασιάζεται δηλ. να επεκτείνεται η μόλυνση.

Αυτή η μοριακή διαδικασία της εξέλιξης των ακτίνιων (πρωτεϊνών)να αναγνωρίζουν τα ανθρώπινα κύτταρα, να προσδένονται γερά στις επιφάνειες αυτών και στην συνέχεια να διεισδύουν στα κύτταρα είναι τόσο αποτελεσματική που μπορεί να επιτευχθεί μόνο με φυσική επιλογή.

Η ομάδα του Scripps επισημαίνει ότι όσοι προσπάθησαν να παρασκευάσουν τον νέο Κορωνοϊό π.χ. στο εργαστήριο, πρέπει να χρησιμοποίησαν ως πρότυπο υπάρχοντα κορωνοϊό.

Αλλά οι δομές των γνωστών κορωνοϊών (SARS ,MERS,κλπ.), πού μόλυναν τον άνθρωπο, δεν είχαν καμμία σχέση με τον νέο Κορωνοϊό, αλλά αντίθετα έμοιαζαν με τις δομές των κορωνοϊών της νυχτερίδας και τουμυρμηγκοφάγου. Οι επιστήμονες πιστεύουν, ότι η μόλυνση προήλθε από εκεί.

O Dr. Josie Golding, επικεφαλής του Τμήματος Επιδημιολογίας της Αγγλικής Φαρμακοβιομηχανίας Wellcome Trust, που δεν μετείχε στην έρευνα δήλωσε: ‘’από τα αποτελέσματα της ομάδας Scripps βγαίνει αβίαστα το συμπέρασμα ότι ο Κορονοϊός είναι προϊόν φυσικής επιλογής’’, δίνοντας τέλος στα σενάρια συνωμοσίας.

*Διευθυντής Τμήματος Βιοϊατρικής , New York College, πρώην διευθυντής Ερευνών του ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ