Τρεις ημέρες αποφάσεων στην Ουάσιγκτον, την Οτάβα, το Λονδίνο, τη Φρανκφούρτη και το Τόκιο αναμένεται ευρέως να οδηγήσουν σε αμετάβλητο κόστος δανεισμού σε όλη τη «λέσχη» των πλούσιων χωρών, με κάθε κεντρική τράπεζα να διατηρεί επιφυλακτική στάση απέναντι στις επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν.

Το συνδυασμένο αποτέλεσμα ενδέχεται να ισοδυναμεί με μια σαφή επαναβεβαίωση από τους παγκόσμιους νομισματικούς αξιωματούχους της ετοιμότητάς τους να δράσουν.

Αυτή η στάση θα έρχεται σε αντίθεση με την καθησυχαστική προσέγγιση που επικρατούσε στην αρχή της τελευταίας ενεργειακής κρίσης το 2022, όταν πολλοί θεωρούσαν ότι η εκτόξευση του πληθωρισμού ήταν παροδική.

Η Τράπεζα της Ιαπωνίας θα είναι η πρώτη την Τρίτη, με αξιωματούχους που μίλησαν την περασμένη εβδομάδα να κλίνουν προς την αναβολή μιας πιθανής αύξησης των επιτοκίων αυτόν τον μήνα.

Η Τράπεζα του Καναδά και η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ την Τετάρτη αναμένεται επίσης από οικονομολόγους και επενδυτές να επιμείνουν στη στάση αναμονής και παρακολούθησης των εξελίξεων, ενώ η Τράπεζα της Αγγλίας και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα στείλουν παρόμοια μηνύματα την Πέμπτη.

Παρότι οι εγχώριες συνθήκες είναι καθοριστικές για όλους, οι εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ, το κρίσιμο σημείο της Μέσης Ανατολής για τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό, ενδέχεται επίσης να επηρεάσουν σε κάποιο βαθμό την πορεία της νομισματικής τους πολιτικής.

Οι προσπάθειες επανέναρξης ειρηνευτικών συνομιλιών για τον πόλεμο στο Ιράν έχουν βαλτώσει, αφού ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ακύρωσε ένα προγραμματισμένο ταξίδι των κορυφαίων απεσταλμένων του και η Ισλαμική Δημοκρατία δήλωσε ότι δεν θα διαπραγματευτεί όσο δέχεται απειλές.

Μια επιπλέον ένταση που επισκιάζει τη στάση αναμονής που αναμένεται να υιοθετήσουν οι κεντρικές τράπεζες αυτή την εβδομάδα είναι η αβεβαιότητα γύρω από τον πρόεδρο της Fed. Η συνεδρίαση νομισματικής πολιτικής ενδέχεται να είναι η τελευταία για τον Τζερόμ Πάουελ ως επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας των ΗΠΑ.

Το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ ολοκληρώνει μια έρευνα σχετικά με υπερβάσεις κόστους σε έργα ανακαίνισης κτιρίων της Fed, γεγονός που ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο για την επικύρωση του Κέβιν Γουόρς, της επιλογής του Τραμπ για να διαδεχθεί τον Πάουελ.

Ο χρυσός θεωρείται παραδοσιακά το απόλυτο καταφύγιο σε περιόδους αναταραχής. Όμως η τρέχουσα γεωπολιτική κρίση φαίνεται να αναδεικνύει και μια άλλη, λιγότερο συζητημένη, πλευρά του: για ορισμένες κεντρικές τράπεζες, μετατρέπεται πλέον από ασφάλεια σε πηγή άμεσης χρηματοδότησης.

Μετά από χρόνια έντονων αγορών που στήριξαν την άνοδο των τιμών, η αγορά βλέπει τώρα τα πρώτα καθαρά σημάδια στροφής προς πωλήσεις, καθώς ο πόλεμος, η άνοδος του πετρελαίου και η ενίσχυση του δολαρίου αυξάνουν την ανάγκη για μετρητά.

Ο spot χρυσός, που διαπραγματεύεται γύρω στα 4.838 δολάρια ανά ουγγιά, έχει υποχωρήσει περίπου 10% από τα ιστορικά υψηλά του στα τέλη Ιανουαρίου, περνώντας σε φάση διόρθωσης παρά το περιβάλλον αυξημένου γεωπολιτικού κινδύνου.

Η εξέλιξη αυτή συνιστά έντονη ανατροπή σε σχέση με το προηγούμενο διάστημα, όταν οι κεντρικές τράπεζες απορροφούσαν μεγάλες ποσότητες χρυσού και λειτουργούσαν ως βασικός πυλώνας στήριξης των τιμών.

Πώληση για επιβίωση

Σύμφωνα με αναλυτές της αγοράς, οι λόγοι πίσω από αυτή τη μεταστροφή είναι άμεσα συνδεδεμένοι με τις πιέσεις που προκαλεί ο πόλεμος. Οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου επιβαρύνουν τις οικονομίες που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας, ενώ η μεταβλητότητα στις ισοτιμίες υποχρεώνει ορισμένες νομισματικές αρχές να παρεμβαίνουν πιο επιθετικά στην αγορά συναλλάγματος.

Παράλληλα, αυξάνονται οι δημοσιονομικές ανάγκες. Όπως σημειώνει η Νίκι Σιλς της MKS Pamp, πολλές κεντρικές τράπεζες «κάθονταν πάνω σε έναν εξαιρετικά προσοδοφόρο κουμπαρά» όσο ο χρυσός κινείτο κοντά στα 5.000 δολάρια ανά ουγγιά. Τώρα, μέρος αυτών των αποθεμάτων αξιοποιείται για να καλυφθούν αυξημένες δαπάνες για ενέργεια και άμυνα ή για να στηριχθούν νομίσματα που δέχονται έντονες πιέσεις.

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Στιβ Μπράις της Standard Chartered επισημαίνει ότι η αδυναμία των νομισμάτων στις αναδυόμενες αγορές έχει ωθήσει ορισμένες κεντρικές τράπεζες σε πωλήσεις χρυσού προκειμένου να σταθεροποιήσουν τις ισοτιμίες τους.

Οι αναδυόμενες αγορές στην πρώτη γραμμή

Οι ενδείξεις δείχνουν ότι η τάση είναι εντονότερη στις αναδυόμενες οικονομίες, όπου η ισχυροποίηση του αμερικανικού δολαρίου και το υψηλότερο κόστος δανεισμού επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο το χρηματοοικονομικό περιβάλλον.

Η Τουρκία είναι μέχρι στιγμής το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σύμφωνα με έκθεση της Metals Focus, τα επίσημα αποθέματα χρυσού της μειώθηκαν κατά 131 τόνους τον Μάρτιο, μέσω swaps και άμεσων πωλήσεων, καθώς οι αρχές επιχείρησαν να στηρίξουν τη λίρα. Το τουρκικό νόμισμα, μάλιστα, έχει υποχωρήσει ακόμη περισσότερο έναντι του δολαρίου μετά το ξέσπασμα του πολέμου με το Ιράν.

Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και αλλού. Η Ρωσία φέρεται να έχει περιορίσει τα αποθέματα χρυσού τους τελευταίους μήνες, πιθανότατα για να καλύψει δημοσιονομικά ελλείμματα, ενώ και η Γκάνα έχει προχωρήσει σε πωλήσεις αποθεμάτων για να ενισχύσει τη ρευστότητα σε ξένο νόμισμα. Ακόμη και στην Πολωνία, της οποίας η κεντρική τράπεζα ήταν ο μεγαλύτερος αγοραστής χρυσού το 2024 και το 2025, ο διοικητής είχε εξετάσει προσωρινά το ενδεχόμενο πώλησης μέρους των αποθεμάτων για τη χρηματοδότηση αμυντικών δαπανών.

Χάνεται βασικός πυλώνας

Η στροφή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή οι κεντρικές τράπεζες υπήρξαν τα τελευταία χρόνια ένας από τους πιο σταθερούς και ισχυρούς παράγοντες ζήτησης στην αγορά χρυσού. Οι αγορές τους αντιστάθμιζαν τις εκροές από δυτικούς επενδυτές και στήριζαν την ανοδική πορεία των τιμών.

Σύμφωνα με το World Gold Council, οι κεντρικές τράπεζες αγόραζαν πάνω από 1.000 τόνους χρυσού ετησίως από το 2022 έως το 2024, επίπεδο-ρεκόρ για την παγκόσμια ζήτηση από τον επίσημο τομέα. Το 2025 οι αγορές περιορίστηκαν στους 863 τόνους, καθώς οι συμμετέχοντες στην αγορά βρέθηκαν αντιμέτωποι με πρωτοφανή μεταβλητότητα στις τιμές.

Η Natixis εκτιμά ότι η πρόσφατη πτώση του χρυσού οφείλεται εν μέρει στο ότι ορισμένες κεντρικές τράπεζες πωλούν αποθέματα είτε για να στηρίξουν τα νομίσματά τους είτε για να χρηματοδοτήσουν ενεργειακές ανάγκες. Στην ίδια ανάλυση επισημαίνεται ότι οι υψηλότερες αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων καθιστούν λιγότερο ελκυστικό τον χρυσό, ο οποίος δεν προσφέρει απόδοση.

Σε αυτό προστίθεται και η αποχώρηση ιδιωτών επενδυτών από θέσεις σε χρυσό, γεγονός που ενισχύει την καθοδική πίεση. Με άλλα λόγια, δύο από τα βασικά στηρίγματα της αγοράς —οι κεντρικές τράπεζες και οι επενδυτές που αναζητούσαν ασφαλές καταφύγιο— δείχνουν να εξασθενούν ταυτόχρονα.

Τακτική κίνηση ή αρχή βαθύτερης αλλαγής;

Παρά τη μεταστροφή, πολλοί στην αγορά σπεύδουν να προειδοποιήσουν ότι οι πωλήσεις αυτές ενδέχεται να είναι περισσότερο τακτικές παρά δομικές. Ο Άντριαν Ας της BullionVault συνοψίζει τη λογική ως εξής: οι κεντρικές τράπεζες αγόρασαν χρυσό ως ασφάλεια ενόψει μιας κρίσης· τώρα που η κρίση ξέσπασε, τον χρησιμοποιούν ως πηγή χρηματοδότησης.

Από την πλευρά του, ο Σαοκάι Φαν του World Gold Council τονίζει ότι αυτή ακριβώς η εξέλιξη υπογραμμίζει τον ρόλο του χρυσού ως αποθεματικού στοιχείου σε περιόδους στρες: είναι ένα ρευστό περιουσιακό στοιχείο που συνήθως αποδίδει καλά σε φάσεις αβεβαιότητας και μπορεί να αξιοποιηθεί όταν προκύψει ανάγκη.

Την ίδια ώρα, η αγορά δεν αποκλείει νέα επιστροφή αγοραστών εάν η διόρθωση συνεχιστεί. Παίκτες όπως η Κίνα έχουν ιστορικά εκμεταλλευθεί τις πτώσεις των τιμών για να ενισχύσουν τα αποθέματά τους, κάτι που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «πάτωμα» για τον χρυσό σε χαμηλότερα επίπεδα.

Το ερώτημα πλέον είναι αν πρόκειται για μια προσωρινή αντίδραση στην πίεση του πολέμου ή για το πρώτο σημάδι ότι αλλάζει πιο ουσιαστικά η συμπεριφορά των κεντρικών τραπεζών στην αγορά χρυσού. Προς το παρόν, το μόνο βέβαιο είναι ότι το πολύτιμο μέταλλο δεν λειτουργεί μόνο ως ασπίδα απέναντι στην κρίση, αλλά και ως εργαλείο διαχείρισής της.

Η έρευνα σε σχεδόν 100 ιδρύματα από την Central Banking Publications διεξήχθη μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου. Όλες οι απαντήσεις, εκτός από λίγες, ελήφθησαν πριν από τις επιθέσεις της 28ης Φεβρουαρίου κατά του Ιράν, αλλά οι εντάσεις είχαν ήδη κλιμακωθεί και είχαν προηγηθεί οι διαμάχες του Ιανουαρίου μεταξύ των ΗΠΑ και της Δανίας σχετικά με τη Γροιλανδία.

Ως αποτέλεσμα, σχεδόν το 70% των κεντρικών τραπεζών κατέταξαν τη γεωπολιτική ως τον κορυφαίο κίνδυνο. Αυτό αντικατέστησε την κύρια ανησυχία του περασμένου έτους, που ήταν ο εμπορικός προστατευτισμός των ΗΠΑ και σηματοδότησε μια απότομη αύξηση από το 35% που ανέφερε τη γεωπολιτική ως την κύρια ανησυχία το 2024, όταν ο πόλεμος στη Γάζα απείλησε για τελευταία φορά να αποσταθεροποιήσει τη Μέση Ανατολή.

Σε πενταετή προοπτική, ο πληθωρισμός και τα επιτόκια παρέμειναν οι σημαντικότεροι παράγοντες που αναμένεται να επηρεάσουν τη διαχείριση των αποθεματικών, όπως έδειξε η έρευνα, με λίγο πάνω από το ήμισυ των κεντρικών τραπεζών να τα κατατάσσουν ως το κύριο ζήτημα.

Ωστόσο, αυτό είναι σημαντικά χαμηλότερο από το 76% που ανέφερε τον πληθωρισμό και τα επιτόκια πέρυσι, ενώ η γεωπολιτική αναφέρθηκε και πάλι σε μεγάλο βαθμό από σχεδόν το 30% – διπλάσιο ποσοστό από πέρυσι.

Η έρευνα έδειξε επίσης ότι η εμπιστοσύνη στο δολάριο δοκιμάζεται. ‌Το αμερικανικό νόμισμα έχασε πάνω από 12% έναντι ενός καλαθιού άλλων κορυφαίων νομισμάτων μεταξύ του Ιανουαρίου του περασμένου έτους και του τρέχοντος, αν και έκτοτε έχει ανακτήσει περίπου το ένα τρίτο του εδάφους που είχε χάσει.

Περίπου το 80% των διαχειριστών αποθεματικών δήλωσαν ότι συμφωνούν ή συμφωνούν απόλυτα ότι το δολάριο παραμένει το κύριο νόμισμα ασφαλούς καταφυγίου στον κόσμο, αν και πολλοί προσέθεσαν ότι η κυριαρχία του αμφισβητείται όλο και περισσότερο.

Όλες οι απαντήσεις στην έρευνα ήταν ανώνυμες, αλλά ένας κεντρικός τραπεζίτης χώρας της Ασίας-Ειρηνικού τόνισε πως «τα επόμενα πέντε χρόνια, οι διαχειριστές παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων θα αξιολογήσουν αυστηρά εάν ο ρόλος του δολαρίου ΗΠΑ ως κυρίαρχου παγκόσμιου νομίσματος αποθεμάτων θα συνεχιστεί, εν μέσω του αυξανόμενου παγκόσμιου κατακερματισμού».

Η έρευνα ανέδειξε επίσης ότι το 16% των κεντρικών τραπεζών θεωρεί ότι ο ρόλος του δολαρίου επηρεάζει τις αποφάσεις διαχείρισης των αποθεμάτων τους κατά την πενταετή περίοδο, από μόλις πάνω από 3% πέρυσι.

Η εμπιστοσύνη στα αμερικανικά ομόλογα επιδεινώθηκε επίσης σημαντικά. Μόνο το ένα τρίτο των ερωτηθέντων αναμένει ότι τα αμερικανικά ομόλογα θα ξεπεράσουν σε απόδοση αυτά των άλλων οικονομιών του γκρουπ των G7 και της Κίνας, ποσοστό μειωμένο σε σχέση με το περισσότερο από το ήμισυ πέρυσι και το πάνω από 70% το 2024.

Ο χρυσός, εν τω μεταξύ, παραμένει ο ωφελούμενος της γεωπολιτικής αβεβαιότητας. Σχεδόν τα τρία τέταρτα των κεντρικών τραπεζών ανέφεραν ότι κατέχουν χρυσό στα αποθέματά τους, ποσοστό ελαφρώς αυξημένο σε σχέση με πέρυσι, ενώ σχεδόν το 40% δήλωσε ότι εξετάζει το ενδεχόμενο να αυξήσει την έκθεσή του στο πολύτιμο μέταλλο, όπως αναφέρει το Reuters.

Με τις τιμές του πετρελαίου να ξεπερνούν τα 100 δολάρια το βαρέλι και τις ναυτιλιακές διαδρομές στον Κόλπο να διακόπτονται από το Ιράν, οι κυβερνήσεις και οι επενδυτές προετοιμάζονται για μια επανάληψη του ενεργειακού σοκ του 2022 που προκλήθηκε από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Aπό την Ουάσιγκτον έως τη Φρανκφούρτη, από το Λονδίνο έως το Τόκιο, οι κεντρικές τράπεζες είναι πιθανό να υιοθετήσουν μια πιο επιφυλακτική στάση απέναντι στον πληθωρισμό.

Το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, ενός διαύλου μέσω του οποίου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου, ωθεί προς τα πάνω το κόστος όχι μόνο για την ενέργεια και τις μεταφορές, αλλά και για άλλα βασικά αγαθά που μεταφέρονται μέσω της θαλάσσιας οδού. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι ένα «τοξικό μείγμα» για τις κεντρικές τράπεζες: υψηλότερες τιμές και χαμηλότερη απασχόληση, δύο προβλήματα που δεν είναι εξοπλισμένες να αντιμετωπίσουν ταυτόχρονα.

Μια παρατεταμένη παγκόσμια ενεργειακή κρίση θα μπορούσε να διαψεύσει τις ελπίδες των καταναλωτών, των επιχειρήσεων και των επενδυτών σε όλο τον κόσμο για μειώσεις επιτοκίων φέτος — και σε ορισμένες περιπτώσεις, να ανατρέψει αυτά τα σχέδια.

Σύμφωνα με το Politico, δεν αναμένονται άμεσες κινήσεις, εκτός από την Αυστραλία, η οποία αύξησε το επιτόκιό της κατά 0,25%. Ωστόσο, οι αγορές έχουν ήδη αναπροσαρμόσει τις προσδοκίες τους σχετικά με τα επόμενα βήματα των υπευθύνων χάραξης νομισματικής πολιτικής. Πράγματι, εάν η Fed μειώσει τα επιτόκια αργότερα φέτος, ενδέχεται να είναι μία από τις λίγες μεγάλες κεντρικές τράπεζες που θα το πράξει, δεδομένου ότι άλλες οικονομίες, όπως η Ευρώπη, είναι πιο εκτεθειμένες στο υψηλότερο κόστος ενέργειας σε σύγκριση με τις ΗΠΑ.

Πριν από τον πόλεμο, οι επενδυτές έβλεπαν πιθανότητα μειώσεων από τη Fed, την ΕΚΤ και την Τράπεζα της Αγγλίας. Τώρα προεξοφλούν μια συνολικά πιο αυστηρή νομισματική πολιτική: τουλάχιστον μία αύξηση επιτοκίου από την ΕΚΤ φέτος, 60% πιθανότητα αύξησης από την Τράπεζα της Αγγλίας, λιγότερες και μεταγενέστερες μειώσεις από τη Fed και επιτακτική ανάγκη για αύξηση επιτοκίων από την Τράπεζα της Ιαπωνίας.

Οι κεντρικοί τραπεζίτες θα προτιμήσουν να περιμένουν μέχρι να έχουν μια καλύτερη εικόνα των οικονομικών επιπτώσεων από τη σύγκρουση, επειδή «ο κλονισμός θα μπορούσε να αποδειχθεί αμελητέος ή πολύ μεγάλος», δήλωσε ο επικεφαλής οικονομολόγος της EFG, Στέφαν Γκέρλαχ.

Ωστόσο, λίγοι αμφιβάλλουν για την ανάγκη ισχυρών μηνυμάτων, καθώς οι κεντρικές τράπεζες φοβούνται να επαναλάβουν το 2022, όταν οι διαταραχές στις τιμές της ενέργειας, σε συνδυασμό με τις επιπτώσεις της πανδημίας και τα δημοσιονομικά μέτρα τόνωσης, μετατράπηκαν στην χειρότερη έξαρση του πληθωρισμού των τελευταίων πενήντα ετών.

Η σύγκρουση με το Ιράν περιπλέκει περαιτέρω τις προσπάθειες του Τραμπ να αποδείξει στους ψηφοφόρους ότι το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα αντιμετωπίζει τα προβλήματα του κόστους διαβίωσης πριν από τις φετινές ενδιάμεσες εκλογές. Ήδη, ο πόλεμος έχει προκαλέσει ραγδαία αύξηση των τιμών της βενζίνης, που έχουν μεγάλη πολιτική σημασία, ενώ έχει ακυρώσει μέρος της προόδου προς πιο προσιτά επιτόκια στεγαστικών δανείων. Έχει, παράλληλα, περιπλέξει περαιτέρω την εικόνα για την κεντρική τράπεζα, την οποία ο πρόεδρος πιέζει σκληρά να λάβει αποφασιστικά μέτρα για μειώσεις επιτοκίων.

Ο πρόεδρος Τζερόμ Πάουελ και άλλοι αξιωματούχοι της Fed αναμένεται να είναι πιο ανοιχτοί στην ιδέα των αυξήσεων επιτοκίων αργότερα φέτος, αν και αυτό δεν είναι ακόμα το πιο πιθανό αποτέλεσμα.

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, οι σκληροπυρηνικοί υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ήδη σηματοδοτούν ότι η ΕΚΤ δε θα διστάσει αυτή τη φορά. «Μια αντίδραση από την ΕΚΤ είναι πιθανώς πιο κοντά από ό,τι πιστεύουν πολλοί», δήλωσε ο Πίτερ Καζιμίρ, διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Σλοβακίας.

Η πρόεδρος Κριστίν Λαγκάρντ δεσμεύτηκε να διασφαλίσει ότι οι καταναλωτές «δε θα υποστούν τις ίδιες αυξήσεις του πληθωρισμού όπως αυτές που είδαμε το 2022 και το 2023». Τότε, η ΕΚΤ αντέδρασε αργά, συμβάλλοντας στην άνοδο του πληθωρισμού πάνω από το 10%.

Οι αναλυτές υποστηρίζουν ότι το σημερινό σκηνικό φαίνεται πολύ διαφορετικό: Το 2022, τα επιτόκια ήταν κοντά ή κάτω από το μηδέν, οι ισολογισμοί ήταν διογκωμένοι και η δημοσιονομική πολιτική ήταν ιδιαίτερα επεκτατική. Τώρα, η πιο αυστηρή νομισματική και δημοσιονομική πολιτική θα πρέπει να περιορίσει τον κίνδυνο οι ενεργειακές κρίσεις να μεταδοθούν στην οικονομία και να προκαλέσουν δευτερογενείς επιπτώσεις.

Πολλοί αναλυτές λένε ότι το πρώτο προφανές θύμα των διαφορετικών κινήσεων των κεντρικών τραπεζών είναι πιθανό να είναι η Τράπεζα της Αγγλίας, η οποία αναμενόταν ευρέως να μειώσει τα επιτόκια αυτή την εβδομάδα, αλλά τώρα θεωρείται ότι θα τα διατηρήσει σταθερά. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το Ηνωμένο Βασίλειο δεν έχει ακόμη καταφέρει να ελέγξει πλήρως τον πληθωρισμό που ξέσπασε πριν από τέσσερα χρόνια.

Ο Άντριου Μπενίτο, του hedge fund Point72 στο Λονδίνο, εκτιμά ότι η αναπόφευκτη αύξηση των τιμών των καυσίμων και των λογαριασμών ενέργειας των νοικοκυριών από μόνη της θα προσθέσει 1% στον συνολικό πληθωρισμό μέχρι το καλοκαίρι, με «δευτερογενείς» επιπτώσεις σε άλλες τιμές να τον απομακρύνουν ακόμη περισσότερο από τον στόχο της Τράπεζας της Αγγλίας.

Αυτό, σύμφωνα με τον Σαντζέι Ράτζα της Deutsche Bank, θα αναγκάσει την τράπεζα να προβεί σε ορισμένες «δυσάρεστες συμβιβαστικές λύσεις»: η οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου έχει ήδη επιβραδυνθεί κατά το τελευταίο έτος λόγω της αβεβαιότητας στο παγκόσμιο εμπόριο και των διαφόρων αυξήσεων φόρων από την κυβέρνηση για την κάλυψη του δημοσιονομικού ελλείμματος. Η αύξηση των επιτοκίων, ενώ η οικονομία ήδη αντιμετωπίζει δυσκολίες, ενδέχεται να επιδεινώσει την κατάσταση.

Ωστόσο, οποιοδήποτε σημάδι εφησυχασμού θα μπορούσε να τιμωρηθεί δυσανάλογα από τις αγορές, δεδομένου ότι η BoE είχε χειρότερη απόδοση από οποιαδήποτε άλλη μεγάλη κεντρική τράπεζα κατά τη διάρκεια του τελευταίου πληθωριστικού σοκ.

Ο Ράτζα αναμένει ότι ο Άντριου Μπέιλι θα επισημάνει τις διαφορές με το 2022 ως έναν λόγο για να μην αντιδράσει υπερβολικά στην τρέχουσα άνοδο των τιμών.

Πιο σημαντικές θα είναι οι αποφάσεις και η συνέντευξη Τύπου της Τράπεζας της Ιαπωνίας, λόγω της τεράστιας επιρροής των ιαπωνικών επιτοκίων στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές. Εδώ και δεκαετίες, η Ιαπωνία διατηρούσε τα επιτόκια χαμηλά και εκτύπωνε χρήμα με μανία για να ξεφύγει από τον αποπληθωρισμό. Όσο το έκανε αυτό, οι Ιάπωνες και οι ξένοι επενδυτές δανείζονταν φθηνά γιεν για να τα επενδύσουν σε αγορές με υψηλότερες αποδόσεις, όπως οι ΗΠΑ.

Τώρα, όμως, οι ανησυχίες της Τράπεζας της Ιαπωνίας έχουν τελικά μετατοπιστεί από τον αποπληθωρισμό στον πληθωρισμό και ο διοικητής της Τράπεζας της Ιαπωνίας, Καζούο Ουέντα, βιάζεται πλέον να «ομαλοποιήσει» την πολιτική. Το βασικό επιτόκιο της, στο 0,75%, είναι το χαμηλότερο στον ανεπτυγμένο κόσμο εκτός από την Ελβετία.

Ωστόσο, και η Ιαπωνία αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες λόγω των υψηλότερων τιμών ενέργειας, εξαιτίας της εξάρτησής της από τις εισαγωγές. Ο Γκρέγκορ Χιρτ, διευθυντής επενδύσεων στην Allianz Global Investors, υποστηρίζει ότι η Τράπεζα της Ιαπωνίας θα διστάσει πριν αυξήσει ξανά τα επιτόκια.

Το πρόβλημα με την επιφυλακτική στρατηγική είναι ότι το γιεν έχει ήδη υποχωρήσει, προκαλώντας ανησυχία στην Ουάσιγκτον και πυροδοτώντας φήμες για πιθανή παρέμβαση προς στήριξή του.

«Για να σταματήσει την περαιτέρω πτώση, η Τράπεζα της Ιαπωνίας ίσως χρειαστεί να προχωρήσει νωρίτερα σε αύξηση των επιτοκίων για να σταθεροποιήσει το νόμισμα», δήλωσε ο Χιρτ.

Εν τω μεταξύ, ο πόλεμος έχει θέσει την SNB, η οποία διατηρεί τα επιτόκια στο μηδέν από τον Ιούνιο του 2025, αντιμέτωπη με ένα διαφορετικό δίλημμα.

Ένας κίνδυνος είναι ότι μια παγκόσμια «φυγή προς την ασφάλεια» θα οδηγήσει το ελβετικό φράγκο σε ακόμη υψηλότερα επίπεδα έναντι του ευρώ και άλλων νομισμάτων. Αυτό θα μπορούσε να κάνει τόσες πολλές εισαγωγές φθηνότερες, ώστε ο συνολικός πληθωρισμός να γίνει αρνητικός. Εναλλακτικά, η αύξηση των τιμών της ενέργειας θα μπορούσε να έχει την ίδια αρνητική επίδραση στον πληθωρισμό όπως και αλλού.

«Η SNB πιθανότατα θα προτιμήσει να περιμένει και να δει ποιο από τα δύο φαινόμενα θα έχει τη μεγαλύτερη επίδραση στις προοπτικές του πληθωρισμού πριν ενεργήσει προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση», δήλωσε η οικονομολόγος της ING, Σαρλότ Ντε Μονπελιέ, η οποία αναμένει ότι η ελβετική κεντρική τράπεζα θα διατηρήσει τα επιτόκια αμετάβλητα.

Άμεσες αλλαγές δεν αναμένονται προς το παρόν: η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed), η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Τράπεζα της Αγγλίας αναμένεται να διατηρήσουν σταθερό το κόστος δανεισμού, καθώς αξιολογούν πόσο οι αυξανόμενες τιμές ενέργειας θα περάσουν στις τιμές καταναλωτή και στην οικονομική ανάπτυξη.

Ωστόσο, για αυτές αλλά και για άλλες 18 κεντρικές τράπεζες που πρόκειται να καθορίσουν πολιτική — επιβλέποντας συνολικά περίπου τα δύο τρίτα της παγκόσμιας οικονομίας — ο τόνος θα γίνει πιο προσεκτικός, καθώς αναγνωρίζουν τον κίνδυνο ενός νέου πληθωριστικού σοκ.

Πολλά θα εξαρτηθούν από το πόσο θα διαρκέσει η σύγκρουση — κάτι που οι αγορές δυσκολεύονται να εκτιμήσουν. Οι επενδυτές, ανήσυχοι για το ενδεχόμενο στασιμοπληθωρισμού, έχουν επηρεαστεί έντονα από τις διακυμάνσεις στις τιμές του πετρελαίου και την αβεβαιότητα σχετικά με την επόμενη κίνηση του Ντόναλντ Τραμπ, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για το πόσο γρήγορα θα αντιδράσουν οι κεντρικοί τραπεζίτες σε νέες πιέσεις τιμών.

Αυτό που είναι σαφές είναι ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής σε όλο τον κόσμο — που ακόμη υπολογίζουν το κόστος των αμερικανικών δασμών και αντιμετωπίζουν ένα όλο και πιο κατακερματισμένο γεωπολιτικό περιβάλλον — προετοιμάζονται απρόθυμα να παρέμβουν ξανά εάν οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή αναζωπυρώσουν τον πληθωρισμό, εκτροχιάσουν την οικονομική ανάπτυξη ή αποσταθεροποιήσουν τα νομίσματά τους.

«Οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να καθορίζουν τα επιτόκια — δεν μπορούν να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ», δήλωσε ο Τομ Όρλικ, επικεφαλής οικονομολόγος της Bloomberg Economics. «Αναμένεται ότι ο Πάουελ, η Λαγκάρντ, ο Μπέιλι και οι υπόλοιποι θα διατηρήσουν στάση αναμονής, θα δείξουν επαγρύπνηση και θα ελπίζουν ότι ο πόλεμος στο Ιράν θα τελειώσει πριν τους δημιουργήσει ένα ακόμη πληθωριστικό πρόβλημα που δύσκολα μπορούν να αντιμετωπίσουν.»

Δεν είναι μόνο η κατάσταση στο Ιράν που έχει αυξήσει το επίπεδο συναγερμού. Οι μνήμες από το τελευταίο πληθωριστικό σοκ, όταν οι αυξήσεις τιμών έφτασαν σε διψήφια ποσοστά σε μεγάλες οικονομίες μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, παραμένουν ακόμη έντονες.

Όπως και τότε, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί πόσο θα διαρκέσουν οι συγκρούσεις.

Ο Τραμπ έχει αλλάξει στάση, λέγοντας αρχικά ότι ο πόλεμος μπορεί να τελειώσει «πολύ σύντομα», ενώ αργότερα δήλωσε ότι οι ΗΠΑ έχουν «άφθονο χρόνο» καθώς πλήττουν στόχους από αέρος. Εν τω μεταξύ, ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, έχει δεσμευτεί να διατηρήσει ουσιαστικά κλειστά τα Στενά του Ορμούζ — ένα κρίσιμο πέρασμα για τις ενεργειακές μεταφορές.

Προς το παρόν, οι μειώσεις επιτοκίων παραμένουν στον ορίζοντα για τη Fed — αν και όχι αυτόν τον μήνα — καθώς οι πληθωριστικοί κίνδυνοι από τη Μέση Ανατολή επισκιάζονται από σημάδια αδυναμίας στην αγορά εργασίας των ΗΠΑ.

Αν και οι αγορές δεν προεξοφλούν πλέον πλήρως μια μείωση το 2026, εξακολουθούν να κλίνουν προς χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής — γεγονός που καθιστά τις ΗΠΑ εξαίρεση μεταξύ των χωρών της Ομάδας των Επτά (G7).

Μάλιστα, καθώς η δυσαρέσκεια για τις αυξανόμενες τιμές βενζίνης μεγαλώνει πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές, ο Τραμπ έχει επαναλάβει την έκκλησή του για μείωση επιτοκίων — ακόμη και απαιτώντας μια ενδιάμεση κίνηση.

Οικονομολόγοι της Morgan Stanley επιβεβαίωσαν την πρόβλεψή τους για μειώσεις κατά ένα τέταρτο της μονάδας τον Ιούνιο και τον Σεπτέμβριο, λέγοντας ότι μια καθυστέρηση είναι πιθανή αλλά θα μπορούσε να αναγκάσει τη Fed να δράσει πιο δυναμικά αργότερα.

Ακόμη κι αν οι τιμές του πετρελαίου παραμείνουν υψηλές για μεγάλο διάστημα, «δεδομένης της πολιτικής πίεσης για χαλαρή νομισματική πολιτική, ειδικά πριν από τις εκλογές του Νοεμβρίου, οι μειώσεις επιτοκίων θα ήταν πιο πιθανές από τις αυξήσεις», δήλωσε ο οικονομολόγος της Commerzbank Κρίστοφ Μπαλτς.

Η εικόνα είναι διαφορετική στην Ευρώπη, όπου παρά τους κινδύνους για την ανάπτυξη η προσοχή επικεντρώνεται ξεκάθαρα στον πληθωρισμό και οι προσδοκίες για περαιτέρω χαλάρωση έχουν σχεδόν εξαφανιστεί.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου ο πληθωρισμός ξεπέρασε το 11% το 2022, οι πιθανότητες για μείωση επιτοκίων τον Μάρτιο έφταναν σχεδόν το 80% λίγο πριν από την επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν. Τώρα οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής αναμένεται να διατηρήσουν τα επιτόκια σταθερά, ενώ παρότι οικονομολόγοι — μεταξύ αυτών και της Goldman Sachs — εξακολουθούν να προβλέπουν μειώσεις αργότερα μέσα στο έτος, οι traders έχουν αρχίσει να προεξοφλούν αύξηση.

Η Τράπεζα της Αγγλίας αντιμετωπίζει «το κλασικό παράδειγμα προβλήματος στασιμοπληθωρισμού», σύμφωνα με την Έμμα Μοριάρτι, διαχειρίστρια χαρτοφυλακίου της CG Asset Management.

«Από τη μία πλευρά, η Τράπεζα της Αγγλίας πρέπει να δείχνει ότι ανταποκρίνεται και να διασφαλίσει ότι οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό παραμένουν αγκυρωμένες», δήλωσε στο Bloomberg Television. «Από την άλλη, υπάρχει πραγματικός κίνδυνος η αύξηση των επιτοκίων να επιδεινώσει ακόμη περισσότερο το πρόβλημα της αδύναμης ζήτησης.»

Η ανάπτυξη είναι κάπως πιο ανθεκτική στη ζώνη του ευρώ των 21 χωρών, η οποία βρίσκεται σε πολύ καλύτερη θέση να αντιμετωπίσει μια άνοδο του πληθωρισμού σε σχέση με την προηγούμενη φορά. Οι αξιωματούχοι αναμένεται να διατηρήσουν σταθερά τα επιτόκια την Πέμπτη, αν και ορισμένοι έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι ενδέχεται να υπάρξουν κινήσεις αργότερα.

Η εμπειρία του 2022 «μπορεί να κάνει την ΕΚΤ πιο ευαισθητοποιημένη στον κίνδυνο αποσταθεροποίησης των προσδοκιών και πιο γρήγορη στο να αυξήσει τα επιτόκια αν οι πιέσεις από την ενέργεια διατηρηθούν», δήλωσε ο Φάμπιο Μπαλμπόνι, ανώτερος οικονομολόγος της HSBC για τη ζώνη του ευρώ.

Οι αγορές είναι πεπεισμένες ότι η ΕΚΤ θα χρειαστεί να δράσει, στοιχηματίζοντας σε μία ή δύο αυξήσεις φέτος. Ωστόσο, μόνο το 7% των αναλυτών σε δημοσκόπηση του Bloomberg προβλέπει αυστηροποίηση της πολιτικής.

Οι πιθανότητες είναι μεγαλύτερες στην Ιαπωνία, όπου ο πληθωρισμός έχει ξεπεράσει τον στόχο του 2% της κεντρικής τράπεζας για τέσσερα συνεχόμενα χρόνια. Μετά από πιθανή στάση αναμονής την Πέμπτη, μια αύξηση τον Απρίλιο δεν αποκλείεται.

Η Ιαπωνία, όπως και μεγάλο μέρος της Ασίας, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές αργού πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή, με πάνω από το 80% των αποστολών να περνά από τα Στενά του Ορμούζ. Αυτό σημαίνει ότι μια παρατεταμένη περίοδος υψηλών τιμών πετρελαίου θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα δαπανηρή τόσο για τον πληθωρισμό όσο και για την οικονομική ανάπτυξη.

Ένα μπλοκάρισμα ενός μήνα θα μπορούσε να οδηγήσει το Brent στα 105 δολάρια το βαρέλι, ενώ μια τρίμηνη διακοπή θα μπορούσε να εκτοξεύσει τις τιμές κοντά στα 164 δολάρια, σύμφωνα με μοντέλο της Bloomberg Economics.

«Το Ορμούζ θα καθορίσει την εξέλιξη των πραγμάτων», δήλωσε ο Κάρστεν Κλούντε, επικεφαλής οικονομολόγος της M.M. Warburg & Co. «Το σημείο συμφόρησης είναι πραγματικό. Όποιος το αγνοεί, αγνοεί το σημαντικότερο κανάλι μετάδοσης αυτής της κρίσης.»

Είναι πιθανό να υπάρξουν κάποιες άμεσες κινήσεις στα επιτόκια αυτή την εβδομάδα. Οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι οι επιπτώσεις από το Ιράν μπορεί να ωθήσουν την Αυστραλία να επισπεύσει μια αύξηση που αναμενόταν για τον Μάιο.

«Οι κεντρικές τράπεζες θα παραμείνουν “επιθετικές” όσο διαρκεί η απειλή των πληθωριστικών συνεπειών του πολέμου», δήλωσε ο Τιερί Ουίζμαν, στρατηγικός αναλυτής συναλλάγματος και επιτοκίων της Macquarie Group. «Αναμένουμε αυτή η πιο αυστηρή στάση να συνεχιστεί ακόμη και μετά το τέλος των εχθροπραξιών.»

Αλλού, η Βραζιλία φαίνεται ότι θα προχωρήσει σε μείωση επιτοκίων την Τετάρτη, λόγω της επιβράδυνσης της ανάπτυξης στα τέλη του περασμένου έτους και του κόστους δανεισμού που βρίσκεται κοντά σε υψηλό δύο δεκαετιών. Ωστόσο, η χαλάρωση μπορεί πλέον να προχωρήσει μόνο σταδιακά.

Τα δύο αυτά παραδείγματα δείχνουν ότι ο πόλεμος στο Ιράν βρίσκει τις οικονομίες σε διαφορετικά στάδια του οικονομικού τους κύκλου, απαιτώντας διαφορετικές αντιδράσεις που μπορεί να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στα νομίσματα.

Οι ροές προς «ασφαλή καταφύγια» έχουν ήδη ενισχύσει το δολάριο και το ελβετικό φράγκο, ενώ η πίεση στο τελευταίο ενδέχεται να οδηγήσει την Εθνική Τράπεζα της Ελβετίας να σκληρύνει τη στάση της στις παρεμβάσεις.

Οι αξιωματούχοι της Τράπεζας της Ιαπωνίας αντιμετωπίζουν το αντίθετο πρόβλημα, καθώς η αναγνώριση των οικονομικών κινδύνων μπορεί να αποδυναμώσει ακόμη περισσότερο το γεν.

Με τον πόλεμο να δημιουργεί τόσο μεγάλο εύρος προκλήσεων, τα μέτρα που θα προτείνουν οι αξιωματούχοι θα διαφέρουν επίσης από οικονομία σε οικονομία και από ήπειρο σε ήπειρο. Χωρίς σαφή εικόνα για το πότε θα τελειώσουν οι συγκρούσεις, το βασικό είναι να παραμείνουν ευέλικτοι, σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

«Αν η νέα σύγκρουση αποδειχθεί παρατεταμένη, έχει σαφές και προφανές δυναμικό να επηρεάσει το επενδυτικό κλίμα, την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό, δημιουργώντας νέες απαιτήσεις για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής», δήλωσε η γενική διευθύντρια Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα. «Σε αυτό το νέο παγκόσμιο περιβάλλον, πρέπει να σκεφτόμαστε το αδιανόητο και να προετοιμαζόμαστε για αυτό.»ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΤΡΑΠΕΖKENTRI

Αυτή η τάση, η οποία ξεκίνησε πριν από μια δεκαετία, επιταχύνθηκε φέτος από πιο βραχυπρόθεσμους παράγοντες, ιδίως από την πτωτική στροφή των παγκόσμιων επιτοκίων. Ως αποτέλεσμα, οι τιμές βαδίζουν από το ένα υψηλό ρεκόρ στο άλλο, κλείνοντας πάνω από τα 2.800 δολάρια ανά ουγγιά για πρώτη φορά στην ιστορία. Μόνο φέτος, ο χρυσός έχει αυξηθεί κατά 35%, πολύ περισσότερο από την άνοδο των αμερικανικών μετοχών κατά 20% και υπερδιπλάσια από οποιονδήποτε ευρωπαϊκό δείκτη μετοχών. Η Λίνα Τόμας της Goldman Sachs τον βλέπει να ξεπερνά τα 3.000 δολάρια μέχρι το τέλος του επόμενου έτους.

Στο επίκεντρο του ράλι βρίσκονται οι κεντρικές τράπεζες, ιδίως εκείνες που είτε βρίσκονται -ή φοβούνται ότι θα μπορούσαν να βρεθούν στο μέλλον- στο στόχαστρο των αμερικανικών κυρώσεων. Η Κίνα έχει αγοράσει 316 τόνους από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Η Ρωσία υπήρξε επίσης μεγάλος αγοραστής, όπως και οι κεντρικές τράπεζες της Μέσης Ανατολής, της Κεντρικής Ασίας και της Ινδίας.

Ούτε πρόκειται μόνο για τον φόβο των εχθροπραξιών και των κυρώσεων, αλλά και για την αποτυχημένη αξιοπιστία των κρατών που οικοδόμησαν τη μεταπολεμική παγκόσμια χρηματοπιστωτική τάξη. Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ευρώπη έχουν αυξανόμενα χρέη που μοιάζουν μη βιώσιμα μακροπρόθεσμα, όπως τόνισε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στην ετήσια συνάντησή του. Με το αμερικανικό χρέος να ανέρχεται πλέον στο 124% του ΑΕΠ και να αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς, όπως σημείωσε η Τόμας της Goldman, «πολλές κεντρικές τράπεζες έχουν το μεγαλύτερο μέρος των αποθεματικών τους σε ομόλογα του αμερικανικού δημοσίου και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής μπορεί να ανησυχούν όλο και περισσότερο για την έκθεσή τους στους δημοσιονομικούς κινδύνους στις ΗΠΑ».

Αυτό έχει ανυπολόγιστες συνέπειες για έναν αναπτυσσόμενο κόσμο που εδώ και καιρό δυσανασχετεί με αυτό που θεωρεί ως χρηματοπιστωτικό εκφοβισμό, σημείωσε ο αναλυτής της TS Lombard, Νταβίντ Ονέγκλια.

Η ουδετερότητα και το αμετάβλητο του χρυσού τον καθιστούν κατάλληλη «άγκυρα» για ένα παράλληλο χρηματοπιστωτικό σύστημα που βρίσκεται ακόμη υπό κατασκευή: ένα σύστημα που οι ΗΠΑ δεν θα μπορούν να κυριαρχήσουν ή να χειραγωγήσουν.

Ωστόσο, μόλις επέστρεψε στην Ευρώπη, ακούστηκε πιο χαλαρή, λέγοντας στη Le Monde ότι το δολάριο δεν θα εκθρονιστεί σύντομα. Ενώ οι συναντήσεις των BRICS έχουν συχνά δημιουργήσει ρητορική ρητά κατά του δολαρίου, το ανακοινωθέν της τελευταίας συνόδου κορυφής επικεντρώθηκε στα δεινά των αμερικανικών κυρώσεων, αλλά κατά τα άλλα στήριξε τη μεταρρύθμιση των υφιστάμενων θεσμών, όπως το ΔΝΤ.

Θα είναι μια μακρά διαδικασία εξισορρόπησης. Ενώ οι ανεπτυγμένες οικονομίες κατέχουν έως και το 70% των αποθεματικών τους σε χρυσό, οι κεντρικές τράπεζες των BRICS κατέχουν συνήθως περίπου το 10%, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των υπολοίπων είναι σε δολάρια. Αυτό σημαίνει ότι είναι πιθανό να παραμείνουν αγοραστές χρυσού μακροπρόθεσμα, ακόμη και αν – όπως συμβαίνει σήμερα με τη Λαϊκή Τράπεζα της Κίνας – μπορούν να συγκρατηθούν όταν θεωρούν ότι οι τιμές έχουν πάει πολύ μακριά.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει συγκεντρώσει η αμερικανική Commodity Futures Trading Commission, το καθαρό ποσό των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης χρυσού που κατέχουν οι συμμετέχοντες στην αγορά έχει υπερτριπλασιαστεί τους τελευταίους 12 μήνες, παρόλο που οι αγορές από τις κεντρικές τράπεζες έχουν μειωθεί φέτος. Το καθαρό κερδοσκοπικό ενδιαφέρον βρίσκεται τώρα μόλις λίγο κάτω από το επίπεδο ρεκόρ που παρατηρήθηκε στην αρχή της πανδημίας.

Αυτή η αξία αυξάνεται παράλληλα με τις αμφιβολίες για την αξία άλλων περιουσιακών στοιχείων, ακόμη και του πανίσχυρου δολαρίου.

Σύμφωνα με την  ετήσια έκθεση του WGC η συνολική κατανάλωση αυξήθηκε κατά περίπου 3% σε 4.899 τόνους πέρυσι, υποστηριζόμενη από την ισχυρή ζήτηση στην αδιαφανή εξωχρηματιστηριακή αγορά, καθώς και από τη φρενίτιδα αγορών από τις κεντρικές τράπεζες.

«Το τοπίο είναι κατάλληλο για τις αναδυόμενες κεντρικές τράπεζες να συνεχίσουν να είναι καθαροί αγοραστές», δήλωσε σε συνέντευξή του ο Joseph Cavatoni, επικεφαλής στρατηγικής αγοράς στο WGC. Το συμβούλιο βλέπει αγορές ρεκόρ από χώρες όπως η Κίνα και η Πολωνία, είπε.

Το συνολικό ποσό της ζήτησης περιλαμβάνει χρυσό για επενδύσεις, κοσμήματα, νομίσματα, αγορές από την κεντρική τράπεζα, διαπραγματεύσιμα αμοιβαία κεφάλαια και εξωχρηματιστηριακή δραστηριότητα. Στην τελευταία αυτή αγορά, οι συμμετέχοντες, συμπεριλαμβανομένων κρατικών κεφαλαίων, ιδιωτών υψηλής καθαρής θέσης και αμοιβαίων κεφαλαίων κινδύνου επενδύουν σε ράβδους χρυσού, είπε ο Cavatoni.

Ράλι στην τιμή

Το πολύτιμο μέταλλο σημείωσε ράλι 13% πέρυσι, αγγίζοντας ένα ρεκόρ στις αρχές Δεκεμβρίου, λόγω της οικονομικής και πολιτικής αβεβαιότητας, των γεωπολιτικών εντάσεων και των προσδοκιών ότι η Fed είναι έτοιμη να αρχίσει να χαλαρώνει την πολιτική μετά από μια επιθετική εκστρατεία για να τιθασεύσει τον πληθωρισμό. Οι επενδυτές συνήθως θέλουν να κατέχουν χρυσό σε έναν κύκλο μείωσης των επιτοκίων, καθώς επωφελείται από τις χαμηλότερες αποδόσεις των ομολόγων και το ασθενέστερο δολάριο.

Η ετήσια αύξηση της ζήτησης στην αγορά εξωχρηματιστηριακών αγορών έφτασε το 753% πέρυσι, η μεγαλύτερη από τουλάχιστον το 2011, σύμφωνα με στοιχεία της WGC. Οι επενδυτές αναμένεται να συνεχίσουν να συσσωρεύουν χρυσό με επιταχυνόμενο ρυθμό φέτος, κυρίως λόγω της αναμενόμενης στροφής της Federal Reserve προς χαλάρωση, σύμφωνα με τον Cavatoni.

Κεντρικές τράπεζες

Οι αγορές από τις κεντρικές τράπεζες διατήρησαν έναν ιλιγγιώδη ρυθμό, με ετήσιες καθαρές αγορές 1.037 τόνων πέρυσι, μόλις 45 τόνους λιγότερο από το ρεκόρ που σημειώθηκε το 2022, αναφέρει η WGC στην έκθεση. Αναμένει ότι οι αγορές από κεντρικές τράπεζες θα ξεπεράσουν τους 500 τόνους φέτος.

Η ζήτηση κοσμημάτων μπορεί να δυσκολευτεί φέτος καθώς η οικονομική επιβράδυνση και οι υψηλές τιμές αρχίζουν να δαγκώνουν, σύμφωνα με την WGC, η οποία ανεβάζει την κατανάλωση από αυτόν τον τομέα στους 2.093 τόνους το 2023.

Κίνα και Ινδία

Ένα φωτεινό σημείο μπορεί να είναι η Ινδία, ο δεύτερος μεγαλύτερος καταναλωτής, με τη ζήτηση από το ασιατικό έθνος να αναμένεται να ανακάμψει μεταξύ 800 και 900 τόνων τα επόμενα δύο χρόνια μετά τη διολίσθηση στους 748 τόνους το 2023.

Η ανάκαμψη υποστηρίζεται από τα αυξημένα εισοδήματα καθώς η οικονομία αναπτύσσεται, δήλωσε ο PR Somasundaram, περιφερειακός διευθύνων σύμβουλος στο συμβούλιο στην Ινδία. Οι πωλήσεις ήταν σταθερές τα τελευταία χρόνια παρά το τεράστιο άλμα των τιμών, είπε.

Στην Κίνα, η ζήτηση για χρυσά κοσμήματα είναι πιθανό να παραμείνει σταθερή, καθώς οι καταναλωτές προσπάθησαν να διατηρήσουν την αξία στο ασφαλές περιουσιακό στοιχείο έναντι ενός εξασθενημένου νομίσματος και μιας ολοένα και πιο αβέβαιης οικονομικής προοπτικής. Ωστόσο, το WGC αναμένει επιβράδυνση της ανάπτυξης της χώρας – ένα σενάριο που θα μπορούσε να περιορίσει τους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών για την αγορά ράβδων και νομισμάτων, καθώς και κοσμημάτων.

Τα παγκόσμια ETF χρυσού κατέγραψαν τρίτη συνεχόμενη ετήσια εκροή, χάνοντας 244 τόνους. Ο ρυθμός των εκροών επιβραδύνθηκε σημαντικά στο τέλος του έτους, αλλά οι έντονες εκροές του Οκτωβρίου κυριάρχησαν στην εικόνα του τέταρτου τριμήνου.

Οι ετήσιες επενδύσεις σε ράβδους και νομίσματα παρουσίασαν ήπια συρρίκνωση (-3% ετησίως), καθώς οι αποκλίνουσες τάσεις σε βασικές δυτικές και ανατολικές αγορές αντισταθμίζουν η μία την άλλη.

Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα οδηγήθηκαν σε αυξήσεις των επιτοκίων κατά 25 μ.β., όπως αναμενόταν, ενώ παράλληλα άφησαν ανοιχτή την επιλογή περαιτέρω αυξήσεων εάν ο πληθωρισμός δεν συνεχίσει την πτωτική πορεία των προηγούμενων μηνών, όπως αναφέρει το Reuters.

Η Fed

Το επιτόκιο αναφοράς μίας ημέρας της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ  βρίσκεται πλέον στο εύρος 5,25%-5,50%.

«Δεδομένου πόσο μακριά έχουμε προχωρήσει, μπορούμε να αντέξουμε να είμαστε λίγο υπομονετικοί και αποφασιστικοί», τόνισε ο Πάουελ σε συνέντευξη Τύπου την Τετάρτη μετά την απόφαση της Fed να αυξήσει τα επιτόκια για 11η φορά στις τελευταίες 12 συναντήσεις της.

«Θέλουμε να δούμε την οικονομική ανάπτυξη να τρέχει σε μέτρια επίπεδα για να βοηθήσει στη μείωση των πληθωριστικών πιέσεων. Θέλουμε να δούμε συνεχή αποκατάσταση της ισορροπίας προσφοράς και ζήτησης, ιδιαίτερα στην αγορά εργασίας… Βλέπουμε αυτά τα κομμάτια του παζλ να ενώνονται», πρόσθεσε ο Πάουελ.

EKT

Το βασικό επιτόκιο της ΕΚΤ αυξήθηκε την Πέμπτη στο 3,75%.

Για την ΕΚΤ, η πρόεδρος Κριστίν Λαγκάρντ ανέφερε ότι μετά από εννέα συνεχόμενες αυξήσεις των επιτοκίων μια παύση θα τεθεί στο τραπέζι στη συνεδρίαση της κεντρικής τράπεζας τον Σεπτέμβριο.

«Δεν έχουμε αποφασίσει ακόμα ως προς το ποια θα είναι η απόφαση τον Σεπτέμβριο και στις επόμενες συνεδριάσεις», δήλωσε η Λαγκάρντ. «Μπορεί να προχωρήσουμε. Μπορεί να κρατήσουμε… Ολα εξαρτώνται από τα δεδομένα του Σεπτεμβρίου», πρόσθεσε. 

Βρετανία και Ιαπωνία

Η Τράπεζα της Αγγλίας αναμένεται να αυξήσει ξανά τα επιτόκια την επόμενη εβδομάδα παρά τα θετικά νέα για τον πληθωρισμό την προηγούμενη εβδομάδα. Ο πληθωρισμός στο Ηνωμένο Βασίλειο υποχώρησε σημαντικά τον Ιούνιο, πιο κάτω και από τις προσδοκίες, στο 7,9% σε ετήσια βάση.

Εν τω μεταξύ, την Παρασκευή, η Τράπεζα της Ιαπωνίας άνοιξε τη συζήτηση σχετικά με τα σχέδια να θέσει τέλος στην υπερβολικά χαλαρή νομισμτική πολιτική της.

Αν και διατήρησε τα επιτόκια σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, εξέπληξε τις αγορές θετικά την Παρασκευή, τροποποιώντας την πολιτική ελέγχου των αποδόσεων.

H Κίνα

Οι κινεζικές τράπεζες μείωσαν τα επιτόκια τον Ιούνιο καθώς το Πεκίνο αναζητά τρόπους για να τονώσει την οικονομική ανάπτυξη, η οποία  παραμένει απογοητευτική παρά το γεγονός ότι η χώρα ανακάμπτει από τα lockdown της πανδημίας και τα προβλήματα της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Η κίνηση έλαβε χώρα λίγες μέρες αφότου η κινεζική κεντρική τράπεζα ανακοίνωσε ότι θα μειώσει το επιτόκιο που χρεώνει  για την παροχή μετρητών στις εμπορικές τράπεζες. Η αλλαγή στα βασικά επιτόκια των εμπορικών τραπεζών,ήταν σχετικά ήπια. Το επιτόκιο δανεισμού 1 έτους μειώθηκε στο 3,55% από 3,65%, ενώ το επιτόκιο δανεισμού 5 ετών μειώθηκε στο 4,2% από 4,3%.

Ποιος οδηγεί την «κούρσα»

Την κούρσα των επιτοκίων από τον Σεπτέμβριο του 2021, όταν και ουσιαστικά ξεκίνησε η νομισματική σύσφιγξη, οδηγούν οι ΗΠΑ και η Νέα Ζηλανδία με αύξηση 525 μ.β και ακολουθεί στην τρίτη θέση το Ηνωμένο Βασίλειο με 490 μονάδες βάσης. Στην τέταρτη και πέμπτη θέση συναντάμε τον Καναδά και την Ευρωζώνη με αυξήσεις 475 και 425 μ.β. αντίστοιχα.

Ταυτόχρονα, οι κεντρικές τράπεζες συσσώρευσαν χρυσό με τον ταχύτερο ρυθμό που έχει καταγραφεί κατά τους πρώτους δύο μήνες του 2023, σύμφωνα με έκθεση του Παγκόσμιου Συμβουλίου Χρυσού (WGC). Τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο, οι κεντρικές τράπεζες αγόρασαν συλλογικά 125 τόνους μετάλλου, το υψηλότερο ποσό για την περίοδο από το έτος μέχρι την ημερομηνία από τότε που οι τράπεζες έγιναν καθαροί αγοραστές το 2010.

Οι χώρες που ανέφεραν τις μεγαλύτερες αγορές τους πρώτους δύο μήνες ήταν η Σιγκαπούρη (51,4 τόνοι), η Τουρκία (45,5 τόνοι), η Κίνα (39,8 τόνοι), η Ρωσία (31,1 τόνοι) και η Ινδία (2,8 τόνοι). Η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας δημοσίευσε ενημέρωση για τα αποθέματά της σε χρυσό για πρώτη φορά μετά από περίπου ένα χρόνο, επομένως οι 31,1 τόνοι πιθανότατα συσσωρεύτηκαν κατά τη διάρκεια αρκετών μηνών αντί για τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο.

Εν τω μεταξύ, πολύ λίγες κεντρικές τράπεζες μείωσαν τα αποθέματά τους σε χρυσό. Καθαροί πωλητές ήταν το Καζακστάν, το Ουζμπεκιστάν, η Κροατία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), αν και οι αγορές από το έτος μέχρι την ημερομηνία αντιστάθμισαν κατά πολύ τις πωλήσεις.

Οι χώρες BRICS θα συνεχίσουν να είναι σημαντικότατοι αγοραστές

Αν κοιτάξετε πίσω στη λίστα των καθαρών αγοραστών, θα παρατηρήσετε ότι τρεις είναι μέλη των χωρών BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα και Νότια Αφρική). Για πρώτη φορά, το μερίδιο των χωρών BRICS στην παγκόσμια οικονομία ξεπέρασε αυτό των χωρών της G7 (Καναδάς, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ιαπωνία, Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ), σε βάση αγοραστικής ισοτιμίας.

Ο χρυσός παίζει σημαντικό ρόλο σε αυτή την πολυπόλωση. Οι BRICS χρειάζονται το πολύτιμο μέταλλο για να στηρίξουν τα νομίσματά τους και να απομακρυνθούν από το δολάριο ΗΠΑ, το οποίο λειτουργεί ως παγκόσμιο συναλλαγματικό αποθεματικό νόμισμα για περίπου έναν αιώνα. Όλο και περισσότερο παγκόσμιο εμπόριο διεξάγεται τώρα σε κινεζικό γουάν και υπάρχουν αναφορές ότι οι BRICS, οι οποίες θα μπορούσαν τελικά να συμπεριλάβουν άλλες σημαντικές αναδυόμενες οικονομίες όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράν και άλλες, αναπτύσσουν το δικό τους μέσο πληρωμών.

Εάν πράγματι ισχύει αυτό, είναι πιθανό οι επενδυτές να αυξάνουν την έκθεσή τους σε χρυσό και εταιρίς εξόρυξης χρυσού. Ο χρυσός είναι ένας πεπερασμένος πόρος. Είναι ακριβό και χρονοβόρο να παράγεις περισσότερο. Ταυτόχρονα, οι χώρες BRICS θα συνεχίσουν να είναι καθαροί αγοραστές καθώς επιδιώκουν να αποστασιοποιηθούν από το δολάριο.

Θετικές και οι καθαρές εισροές σε Διαπραγματεύσιμα Αμοιβαία Κεφάλαια (ETF) με υποστήριξη χρυσού

Οι καθαρές εισροές σε ETF που υποστηρίζονται από χρυσό έγιναν θετικές τον Μάρτιο μετά από 10 συνεχείς μήνες εκροών καθώς η τιμή του μετάλλου άρχισε να φλερτάρει με νέο υψηλό ρεκόρ. Οι επενδυτές πρόσθεσαν σχεδόν 1 εκατομμύριο ουγγιές σε όλα τα γνωστά φυσικά ETF χρυσού τον Μάρτιο, τη μεγαλύτερη μηνιαία αύξηση από τον Μάρτιο του 2022, όταν οι επενδυτές πρόσθεσαν 1,4 εκατομμύρια ουγγιές. Στις 31 Μαρτίου, τα συνολικά αποθέματα χρυσού ήταν 93,2 εκατομμύρια ουγγιές, σύμφωνα με το Bloomberg. (κάθε ουγγιά troy ισοδυναμεί με 31,103 γραμμάρια)

Υπό το φως των αδύναμων οικονομικών ειδήσεων, του συνεχιζόμενου πληθωρισμού, των αυξανόμενων επιτοκίων, του ασταθούς τραπεζικού τομέα και της γεωπολιτικής έντασης, ο χρυσός πιάνει ισχυρή προσφορά καθώς προσπαθεί να σημειώσει νέο υψηλό όλων των εποχών.

Η συντονισμένη αυτή δράση ανακοινώνεται αμέσως μετά την αναγγελία της εξαγοράς της Credit Suisse από την UBS σε μία επιχείρηση που ενορχηστρώθηκε από την ελβετική κυβέρνηση με στόχο την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Οι συντονισμένες επιχειρήσεις θα ξεκινήσουν τη Δευτέρα 20/03 και θα συνεχισθούν τουλάχιστον μέχρι τα τέλη του Απριλίου, σύμφωνα με ανακοίνωση της Fed.