Οπως τονίζει το ΚΕΠΕ, η ήπια επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης στο δεύτερο τρίμηνο, δεν φαίνεται να συνιστά ένδειξη κάποιας συστηματικής μεταβολής στη δυναμική της ελληνικής οικονομίας, καθώς απορρέει κατά κύριο λόγο από μεμονωμένες βραχυχρόνιες μεταβολές, οι επιδράσεις των οποίων αντιστάθμισαν σε ένα βαθμό η μία την άλλη.

Ενδεικτικά, σημαντική θετική επίδραση στον ρυθμό ανάπτυξης προέκυψε από μία απότομη κάμψη την οποία παρουσίασαν κατά το δεύτερο τρίμηνο οι εισαγωγές αγαθών και ειδικότερα οι εισαγωγές καυσίμων. Παράλληλα, σε συγκράτηση του ρυθμού ανάπτυξης κατά την ίδια περίοδο συνέτεινε η παρατηρούμενη έντονη αναστροφή της πορείας των αποθεμάτων, η παρατεταμένη ταχεία συσσώρευση των οποίων είχε λειτουργήσει ενισχυτικά για τον ρυθμό μεταβολής του ΑΕΠ τα προηγούμενα τρίμηνα.

Σε τροχιά ανάπτυξης η ελληνική οικονομία

Πάντως, σημειώνει το ΚΕΠΕ, η ελληνική οικονομία παραμένει σε σταθερή τροχιά ανάπτυξης, προσδοκία που ενισχύεται από τις ενδείξεις για αυξημένη δυναμική των κλάδων του τουρισμού και των κατασκευών, από την επικείμενη εφαρμογή θεσμοθετημένων και εξαγγελθέντων μέτρων πολιτικής που θα συμβάλουν στην ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών, από τις προσδοκίες επιτάχυνσης της εκτέλεσης του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένου τους σκέλους που χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης, καθώς και από τις βελτιωμένες οικονομικές συνθήκες στην ΕΕ και το σταθερότερο κλίμα που διαμορφώνεται από τη συμφωνία μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ για τους δασμούς.

Βέβαια, σημειώνει το ΚΕΠΕ, οι κίνδυνοι και οι αβεβαιότητες που απορρέουν στην παρούσα συγκυρία από το εξωτερικό περιβάλλον και τις γεωπολιτικές εξελίξεις παραμένουν σοβαροί, τονίζοντας την ανάγκη ενίσχυσης της ανθεκτικότητας της ελληνικής οικονομίας μέσω μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων για την ενδυνάμωση της παραγωγικής της βάσης.

Κύρια ευρήματα της ανάλυσης:

• Ωριαίες αποδοχές: Σύμφωνα με τη μεθοδολογία Mincer (1974), το καθαρό ωρομίσθιο στον δημόσιο τομέα είναι κατά 14,6% χαμηλότερο σε σύγκριση με τον ιδιωτικό τομέα. Με τη μεθοδολογία Oaxaca-Blinder (1973), η διαφορά ανέρχεται στο 13,3%.​

• Μηνιαίες αποδοχές: Η υστέρηση στις καθαρές μηνιαίες αποδοχές κυμαίνεται μεταξύ 15,8% και 18,6%, ανάλογα με τη μεθοδολογία που εφαρμόζεται. ​

Η ανάλυση έλαβε υπόψη ότι οι εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα λαμβάνουν 14 μισθούς ετησίως (συμπεριλαμβανομένων των δώρων Χριστουγέννων, Πάσχα και επιδόματος αδείας), ενώ στο Δημόσιο οι επιπλέον μισθοί έχουν καταργηθεί. ​

Επιπλέον, το μισθολογικό χάσμα υπέρ του ιδιωτικού τομέα διευρύνθηκε μεταξύ 2022 και 2023, κυρίως λόγω της αύξησης των κατώτατων μισθών στον ιδιωτικό τομέα, ενώ οι αμοιβές στο Δημόσιο παρέμειναν στάσιμες. ​

Συνολικά, η μελέτη του ΚΕΠΕ δείχνει ότι οι εργαζόμενοι στον δημόσιο τομέα δεν απολαμβάνουν μισθολογικό πλεονέκτημα σε σχέση με τον ιδιωτικό τομέα. Αντίθετα, το βασικό πλεονέκτημα του Δημοσίου παραμένει η εργασιακή ασφάλεια λόγω της μονιμότητας.

Αναφορικά με τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας το 2025, οι εκτιμήσεις για το πρώτο εξάμηνο παραπέμπουν στη διατήρηση μιας σταθερής αναπτυξιακής πορείας. Ο μέσος ρυθμός μεταβολής του πραγματικού ΑΕΠ για το πρώτο εξάμηνο του 2025 εκτιμάται στο 2,1%, σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2024. Η πρόβλεψη αυτή ενσωματώνει τη συνέχιση θετικών τάσεων που καταγράφηκαν το προηγούμενο έτος, αν και με ελαφρώς ηπιότερους ρυθμούς μεγέθυνσης.

Η διατήρηση αυτής της αναπτυξιακής τροχιάς υποστηρίζεται από διάφορους παράγοντες, όπως η ενίσχυση της εσωτερικής ζήτησης, η διατήρηση της θετικής πορείας της απασχόλησης και η σταδιακή αποκλιμάκωση του πληθωρισμού. Επιπλέον, η εισροή επενδυτικών κεφαλαίων, τόσο από εγχώριες όσο και από διεθνείς πηγές, εκτιμάται ότι θα συμβάλει στη στήριξη της οικονομικής δραστηριότητας.

Παρ’ όλα αυτά, δεν λείπουν και οι προκλήσεις, καθώς η ευρωπαϊκή οικονομία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει περιορισμούς στη ζήτηση, υψηλό κόστος δανεισμού και γεωπολιτικές αβεβαιότητες, που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη δυναμική της ελληνικής οικονομίας. Ωστόσο, η συνολική εικόνα παραμένει θετική, με τις εκτιμήσεις να υποδεικνύουν ότι η ελληνική οικονομία βαδίζει προς μια ακόμα χρονιά ανάπτυξης, παρά το απαιτητικό διεθνές περιβάλλον.

Σύμφωνα με τις οικονομετρικές εκτιμήσεις του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), η ελληνική οικονομία αναμένεται να συνεχίσει την αναπτυξιακή της πορεία έως και το δεύτερο τρίμηνο του 2025 .

Συγκεκριμένα, για το τέταρτο τρίμηνο του 2024, ο ρυθμός μεταβολής του πραγματικού ΑΕΠ προβλέπεται στο 2,4% σε σύγκριση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2023, επιβεβαιώνοντας τη διατήρηση μιας θετικής δυναμικής.

Η εκτίμηση για τον μέσο ρυθμό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας στο σύνολο του 2024 ανέρχεται στο 2,3%, ελαφρώς υψηλότερη από την προηγούμενη πρόβλεψη του ΚΕΠΕ (2,1%). Αυτή η αναθεώρηση προς τα πάνω αντικατοπτρίζει την ευνοϊκή εξέλιξη που σημειώθηκε σε αρκετούς από τους οικονομικούς δείκτες που ενσωματώνονται στο υπόδειγμα παραγόντων του ΚΕΠΕ.

ΚΕΠΕ: Απόκλιση και πληθωρισμός

Η μικρή θετική απόκλιση των εκτιμήσεων οφείλεται κυρίως στην αναθεώρηση των προσωρινών στοιχείων της ΕΛΣΤΑΤ για το πρώτο εξάμηνο του 2024, καθώς και στην καλύτερη από την αναμενόμενη επίδοση της οικονομίας στο τρίτο τρίμηνο του έτους.

Συγκεκριμένα, ο ρυθμός ανάπτυξης για το τρίτο τρίμηνο διαμορφώθηκε στο 2,4%, έναντι της προηγούμενης πρόβλεψης του ΚΕΠΕ που ήταν 2,2%. Αυτή η θετική εξέλιξη υποδηλώνει τη σχετική ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας απέναντι στις ευρωπαϊκές και διεθνείς αβεβαιότητες, επιβεβαιώνοντας την επίδραση παραγόντων όπως η ενίσχυση της κατανάλωσης, η αύξηση των επενδύσεων και η εισροή χρηματοδοτικών πόρων από ευρωπαϊκά προγράμματα.

Στην Ελλάδα, ο πληθωρισμός τον Δεκέμβριο του 2024 διαμορφώθηκε στο 2,6%, ενώ ο δομικός πληθωρισμός ανήλθε στο 4,1% (βλ. ενότητα 1.2). Οι σημαντικότερες αυξήσεις καταγράφηκαν σε τομείς όπως η ένδυση-υπόδηση (6,2%) και τα ξενοδοχεία-καφέ- εστιατόρια (5,9%). Παράλληλα, σημειώθηκε για πρώτη φορά από τον Μάιο του 2021 μείωση στον υποδείκτη τιμών της διατροφής (-0,3%). Σε επίπεδο Ευρωζώνης, ο πληθωρισμός αναμένεται να αυξηθεί ελαφρώς στο 2,5% τον Ιανουάριο του 2025 (Eurostat, 2025).

Πρόβλημα οι μακροχρόνια άνεργοι

Η ελληνική αγορά εργασίας διατήρησε τη θετική της πορεία, αν και εξακολουθούν να υφίστανται διαφοροποιήσεις μεταξύ πληθυσμιακών ομάδων (βλ. ενότητα 3.1). Το 2024, παρατηρήθηκε μείωση του συνολικού πληθυσμού και του εργατικού δυναμικού, ωστόσο, η συμμετοχή στην αγορά εργασίας παρέμεινε σε υψηλά επίπεδα. Η ενίσχυση της παρουσίας αλλοδαπών εργαζομένων οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις ανάγκες κάλυψης κενών θέσεων εργασίας, ιδιαίτερα σε κλάδους με υψηλή ζήτηση. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει η ανάγκη για αύξηση της συμμετοχής συγκεκριμένων πληθυσμιακών ομάδων, όπως οι γυναίκες, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού.

Η πτώση του αριθμού των απασχολουμένων το τρίτο τρίμηνο του 2024 (2024γ) προκάλεσε ανησυχία, καθώς κινείται αντίθετα προς την προηγούμενη τάση, ωστόσο, αντισταθμίστηκε από την ετήσια αύξηση της απασχόλησης.

Οι νέες θέσεις εργασίας αφορούσαν κυρίως θέσεις πλήρους απασχόλησης και μισθωτής εργασίας, ενώ μειώθηκαν οι εξαναγκαστικές μετατροπές συμβάσεων σε εκ περιτροπής εργασία. Η ζήτηση εργασίας προήλθε κυρίως από τον τομέα του εμπορίου και των κατασκευών, ενώ αντιθέτως ο αγροτικός τομέας κατέγραψε μείωση της απασχόλησης.

Το ποσοστό ανεργίας αποκλιμακώθηκε περαιτέρω στο 9%, αν και οι αποκλίσεις μεταξύ διαφορετικών περιφερειών και κοινωνικών ομάδων διατηρούνται. Παρά τη βελτίωση των συνολικών δεικτών, το ποσοστό των μακροχρόνια ανέργων παραμένει υψηλό, επιβεβαιώνοντας την ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές απασχόλησης.

Επιπλέον, η μείωση των κενών θέσεων εργασίας σε περίπου 50.000 υποδηλώνει ότι, παρά τη βελτίωση της απασχόλησης, εξακολουθούν να υπάρχουν διαρθρωτικές αδυναμίες σε συγκεκριμένους κλάδους. Αν και η κατάσταση στην Ελλάδα είναι λιγότερο οξυμένη σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, απαιτούνται στοχευμένες παρεμβάσεις για τη διατήρηση της θετικής δυναμικής και την πρόληψη της επιδείνωσης του προβλήματος στο μέλλον.

Εντυπωσιακές επιδόσεις στο Χρηματιστήριο

Η χρηματιστηριακή αγορά παρουσιάζει εντυπωσιακές επιδόσεις και η Ελλάδα βρίσκεται κοντά στην πλήρη ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας από τον οίκο Moody’s
Η ελληνική χρηματιστηριακή αγορά έκλεισε το 2024 με εντυπωσιακές επιδόσεις, παρουσιάζοντας θετικές αποδόσεις, αύξηση της κεφαλαιοποίησης και βελτιωμένη αξία συναλλαγών.

Ο δείκτης υψηλής κεφαλαιοποίησης ξεχώρισε με ισχυρότερη απόδοση σε σχέση με τον Γενικό Δείκτη του Χρηματιστηρίου Αθηνών (Χ.Α.), ενώ οι δείκτες μεσαίας και μικρής κεφαλαιοποίησης σημείωσαν θετικές αλλά ηπιότερες αυξήσεις. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτη ήταν η πορεία των κλαδικών δεικτών, με τη βιομηχανία, τα βασικά αγαθά, τις τράπεζες και τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες να καταγράφουν σημαντικά κέρδη. Η σταδιακή αποκλιμάκωση των επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, σε συνδυασμό με τις αναβαθμίσεις της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας, συνέβαλαν στην αύξηση του επενδυτικού ενδιαφέροντος και στη μείωση του κόστους δανεισμού.

Η θετική δυναμική της αγοράς ομολόγων αποτέλεσε επιπλέον ενισχυτικό παράγοντα, καθώς τα εταιρικά ομόλογα κατέγραψαν αυξημένη αξία συναλλαγών και θετικές αποδόσεις, ενισχύοντας το επενδυτικό περιβάλλον. Η Ελλάδα πλέον βρίσκεται κοντά στην πλήρη ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας από τον οίκο Moody’s, γεγονός που ενδέχεται να οδηγήσει στην αναβάθμιση του Χρηματιστηρίου Αθηνών στις ανεπτυγμένες αγορές. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προσφέρει νέες επενδυτικές δυνατότητες και αυξημένη ρευστότητα στις επιχειρήσεις, ενισχύοντας συνολικά την οικονομία.

Κενά στον ψηφιακό μετασχηματισμό των επιχειρήσεων

Η βελτίωση της θέσης της ελληνικής οικονομίας στον δείκτη DESI (Digital Economy and Society Index) αποτελεί ένα ενθαρρυντικό σημάδι συγκριτικής σύγκλισης με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Ωστόσο, η σύγκλιση αυτή καταγράφεται κυρίως στη διάσταση της ψηφιοποίησης των δημοσίων υπηρεσιών, όπου έχουν υλοποιηθεί σημαντικές μεταρρυθμίσεις.

Αντίθετα, η απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο παραμένει αισθητή στον ψηφιακό μετασχηματισμό των επιχειρήσεων και στις ψηφιακές υποδομές, ενώ μεγαλύτερη απόκλιση παρατηρείται στον τομέα των ψηφιακών δεξιοτήτων. Η επιτάχυνση της ψηφιοποίησης της ελληνικής οικονομίας απαιτεί ιδιαίτερη έμφαση στη βελτίωση των ταχυτήτων του διαδικτύου, που εξακολουθούν να υστερούν σημαντικά έναντι των Ευρωπαίων εταίρων, καθώς και στην εκπαίδευση και κατάρτιση των εργαζομένων σε θέματα Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ICT). Παράλληλα, η υποβοήθηση των επιχειρήσεων στον ψηφιακό μετασχηματισμό τους –με αύξηση της χρήσης τεχνολογιών νέφους και τεχνητής νοημοσύνης– θα πρέπει να αποτελέσει στρατηγική προτεραιότητα για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους.

Ο δείκτης DESI αποκαλύπτει τα βασικά σημεία όπου η ελληνική οικονομία πρέπει να ενισχύσει τις προσπάθειές της, προκειμένου να συμβαδίσει με τις τεχνολογικές εξελίξεις και τις απαιτήσεις του διεθνούς ανταγωνισμού. Η υιοθέτηση σύγχρονων τεχνολογιών από τις επιχειρήσεις, η ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων στον ενεργό πληθυσμό και η αναβάθμιση των τηλεπικοινωνιακών υποδομών συνιστούν κρίσιμους παράγοντες για τη διαμόρφωση ενός δυναμικού και καινοτόμου παραγωγικού μοντέλου.

Η ενίσχυση της ψηφιακής παιδείας ήδη από τα πρώτα στάδια της εκπαίδευσης, η δημιουργία προγραμμάτων επανακατάρτισης εργαζομένων και η παροχή κινήτρων για την υιοθέτηση ψηφιακών λύσεων από τις επιχειρήσεις μπορούν να επιταχύνουν την προσαρμογή της ελληνικής οικονομίας στις νέες απαιτήσεις της ψηφιακής εποχής.

Για να διασφαλιστεί μια σταθερά ανοδική πορεία ανταγωνιστικότητας, απαιτούνται επιταχυνόμενες μεταρρυθμίσεις σε βασικούς τομείς της οικονομίας
Εκτός από την ψηφιακή σύγκλιση, η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας αξιολογείται και μέσω του δείκτη IMD (World Competitiveness Index), ο οποίος περιλαμβάνει ένα σύνολο υποδεικτών που αφορούν τη γενικότερη οικονομική επίδοση. Σύμφωνα με τον δείκτη αυτόν, η βελτίωση της Ελλάδας στον δείκτη DESI αντικατοπτρίζεται και στην άνοδο της συνολικής ανταγωνιστικότητάς της, γεγονός που υποδηλώνει μια ευρύτερη δυναμική εκσυγχρονισμού.

Ωστόσο, προκειμένου να διασφαλιστεί μια σταθερά ανοδική πορεία, απαιτούνται επιταχυνόμενες μεταρρυθμίσεις σε βασικούς τομείς, όπως η εκπαίδευση και η κατάρτιση των εργαζομένων, η βελτίωση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση για τον ψηφιακό μετασχηματισμό των επιχειρήσεων και η αποτελεσματικότερη λειτουργία του νομικού συστήματος, ιδιαίτερα στην εφαρμογή των συμβάσεων.

Η ανάγκη προσέλκυσης ξένων επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας αποτελεί μια ακόμα κρίσιμη παράμετρο για την ενίσχυση της ελληνικής οικονομίας. Η εγκατάσταση τέτοιων επιχειρήσεων δεν προσφέρει μόνο άμεσες επενδυτικές ροές, αλλά λειτουργεί και ως μηχανισμός μεταφοράς τεχνογνωσίας, δημιουργώντας έναν πυρήνα καινοτομίας που μπορεί να ανατροφοδοτήσει την εγχώρια οικονομία. Παράλληλα, μια επιτυχημένη στρατηγική προσέλκυσης ξένων επενδύσεων στον τομέα της τεχνολογίας θα μπορούσε να συμβάλει στη μετατροπή του φαινομένου της διαρροής εγκεφάλων (brain drain) σε δυναμική επιστροφή εξειδικευμένων επιστημόνων (brain gain), ενισχύοντας το ανθρώπινο κεφάλαιο της χώρας.

Η κατανομή των Ξένων Άμεσων Επενδύσεων δείχνει μεγάλη συγκέντρωση στα ακίνητα

Η ανάλυση των καθαρών Ξένων Άμεσων Επενδύσεων (ΞΑΕ) στην Ελλάδα ανά ομάδα κλάδων οικονομικής δραστηριότητας αποκαλύπτει σημαντικές τάσεις και διαφοροποιήσεις . Οι μη χρηματοπιστωτικές και ασφαλιστικές υπηρεσίες έχουν διαχρονικά κυρίαρχο ρόλο στις καθαρές ΞΑΕ, διατηρώντας την πρωτοκαθεδρία σε σχέση με τις υπόλοιπες κατηγορίες. Στη δεύτερη θέση ακολουθούν οι χρηματοπιστωτικές και ασφαλιστικές υπηρεσίες, επιβεβαιώνοντας ότι ο τομέας των υπηρεσιών αποτελεί τον βασικό κινητήριο μοχλό για την προσέλκυση ξένων επενδύσεων στη χώρα. Τα τελευταία πέντε έτη (2019-2023), οι καθαρές ΞΑΕ στον τομέα των υπηρεσιών διαμορφώθηκαν σε πάνω από τα 3 δισ. ευρώ ετησίως, με εξαίρεση το 2020, όταν λόγω της πανδημίας καταγράφηκε πτώση στα 1,9 δισ. ευρώ. Το 2019 σημειώθηκε ιστορικό ρεκόρ ύψους 3,4 δισ. ευρώ, το οποίο ξεπεράστηκε το 2022 με νέο υψηλό στα 4,8 δισ. ευρώ.

Συνολικά, οι καθαρές ΞΑΕ στην Ελλάδα έχουν ακολουθήσει μια ανοδική τάση, με ιστορικό ρεκόρ 4,27 δισ. ευρώ το 2006, το οποίο ξεπεράστηκε το 2019 με 4,48 δισ. ευρώ. Τα επόμενα έτη, η ανοδική πορεία συνεχίστηκε, με τις επενδύσεις να φτάνουν τα 5,35 δισ. ευρώ το 2021 και να εκτοξεύονται πάνω από τα 8 δισ. ευρώ το 2022, σημειώνοντας αύξηση άνω του 50% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία του 2023, οι καθαρές ΞΑΕ ανέρχονται σε περίπου 4,8 δισ. ευρώ, καταγράφοντας μια σχετική υποχώρηση, αλλά παραμένοντας σε υψηλά επίπεδα.

Παρ’ όλα αυτά οι καθαρές ΞΑΕ σε ακίνητα αποτελούν ένα διαρκώς αυξανόμενο τμήμα των συνολικών ξένων επενδύσεων στην Ελλάδα. Από το 2013, όταν το μερίδιό τους ήταν μόλις 7,4%, η συμμετοχή των ΞΑΕ σε ακίνητα αυξήθηκε σημαντικά, φτάνοντας το 33,5% το 2018. Τα έτη 2019-2020, το ποσοστό αυτό διατηρήθηκε πάνω από το 30%, γεγονός που αποδίδεται κυρίως στην εφαρμογή του προγράμματος «χρυσής βίζας» (golden visa), το οποίο αύξησε το επενδυτικό ενδιαφέρον από υπηκόους τρίτων χωρών. Παρά την πτώση στο 22% το 2021, καταγράφηκε εκ νέου αύξηση στο 24,6% το 2022, ενώ το 2023 σημειώθηκε ιστορικό ρεκόρ με 44,7% (βάσει προσωρινών στοιχείων).

Η παγκόσμια οικονομία παρουσιάζει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα

Το 2024, η παγκόσμια οικονομία επέδειξε αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα παρά τις σημαντικές γεωπολιτικές και οικονομικές προκλήσεις (βλ. ενότητα 1.5). Οι συνεχιζόμενες πολεμικές συγκρούσεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, ο αυξανόμενος προστατευτισμός στο διεθνές εμπόριο και οι διαταραχές στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές προς τα τέλη του καλοκαιριού δεν στάθηκαν ικανά να αποτρέψουν τη διατήρηση θετικών ρυθμών ανάπτυξης.

Ειδικότερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες σημείωσαν εντυπωσιακές επιδόσεις, ενώ θετική έκπληξη αποτέλεσαν οι υψηλοί ρυθμοί αύξησης του ΑΕΠ σε αναδυόμενες οικονομίες, όπως η Βραζιλία και η Ρωσία. Κατά το 2024 και το 2025, η παγκόσμια οικονομία αναμένεται να συνεχίσει την αναπτυξιακή της πορεία με ρυθμούς 3,2%-3,3%, στηριζόμενη στην ανάκαμψη της Ευρωζώνης, της Ιαπωνίας, του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ινδίας. Η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και η χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής θα συμβάλουν στην ενίσχυση της συνολικής ζήτησης.

Ωστόσο, παρά τη θετική πορεία της παγκόσμιας οικονομίας, ο ρυθμός ανάπτυξης παραμένει 2,5 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερος από τον μέσο όρο της δεκαετίας που προηγήθηκε της πανδημίας. Τα κύρια προβλήματα που ενισχύουν αυτή την τάση περιλαμβάνουν: • αναιμικές παραγωγικές επενδύσεις,

-χαμηλούς ρυθμούς αύξησης της παραγωγικότητας,

-διογκωμένα χρέη κρατών και ιδιωτών,

-δημογραφικές πιέσεις.

Οι γεωπολιτικές εντάσεις και η ενδεχόμενη αύξηση των μέτρων προστατευτισμού αποτελούν σοβαρούς παράγοντες κινδύνου. Το ενδεχόμενο ενός νέου κύματος προστατευτικών μέτρων θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει την οικονομική ανάκαμψη, επηρεάζοντας αρνητικά το διεθνές εμπόριο, τις επενδύσεις και την αποτελεσματικότητα των αγορών

Όπως τονίζει το Συμβούλιο Παραγωγικότητας, τα μέτρα πολιτικής για τη βελτίωση της παραγωγικότητας θεωρούνται ζωτικής σημασίας για την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και την αναβάθμιση του επιπέδου διαβίωσης και επιχειρηματικής δραστηριότητας. Εκτός από τις διεθνείς κρίσεις (πανδημία, συγκρούσεις στη Μ. Ανατολή και την Ουκρανία), η Ελλάδα αντιμετωπίζει μακροχρόνιες αδυναμίες, όπως το υψηλό χρέος και το χαμηλό ποσοστό απασχόλησης, σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτά τα προβλήματα συνδυάζονται με επιπλέον προκλήσεις για μεταρρυθμίσεις, τη μείωση του κόστους της ενεργειακής μετάβασης, την ανάγκη αναβάθμισης των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού, καθώς και την αντιμετώπιση συχνών και σοβαρών φυσικών καταστροφών, όπως πυρκαγιές και πλημμύρες. Οι επενδύσεις και οι μεταρρυθμίσεις που στοχεύουν στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και την προώθηση της διπλής μετάβασης, διατηρώντας παράλληλα μια συνετή δημοσιονομική διαχείριση, αποτελούν τα κύρια χαρακτηριστικά της πορείας προς τα εμπρός, τονίζεται.

Παρόλο που πολλές χώρες της ΕΕ έχουν εισέλθει σε μια περίοδο παρατεταμένης στασιμότητας, το ΑΕΠ της Ελλάδας το 2023 αυξήθηκε κατά 2%, καταλαμβάνοντας την 7η υψηλότερη θέση στην ΕΕ, οι ώρες εργασίας αυξήθηκαν κατά 1,7%, η απασχόληση κατά 1% και το φυσικό κεφάλαιο κατά 0,35%. Συνεπώς, η παραγωγικότητα εργασίας ως προς τις ώρες εργασίας βελτιώθηκε κατά 0,3%, ενώ ως προς τους απασχολούμενους βελτιώθηκε κατά 1%. Η συνολική παραγωγικότητα των συντελεστών παραγωγής αυξήθηκε 2,9%, χρησιμοποιώντας τις ώρες εργασίας ως εισροή εργασίας, και 3,8%, χρησιμοποιώντας την απασχόληση ως εισροή εργασίας. Η πλειονότητα της αύξησης του κατά κεφαλήν προϊόντος αποδίδεται στη χρήση της εργασίας (2,1%), λόγω της μείωσης της ανεργίας και της αύξησης του μέσου όρου των ωρών εργασίας, ενώ η παραγωγικότητα εργασίας συνέβαλε μόνο κατά 0,3%, υπογραμμίζοντας το γεγονός ότι, από το 2008, ο ρόλος της παραγωγικότητας εργασίας στη στήριξη του κατά κεφαλήν προϊόντος έχει μειωθεί. Η αρνητική επίδραση της έντασης κεφαλαίου αντισταθμίστηκε μόνο οριακά από τη συνολική παραγωγικότητα των συντελεστών παραγωγής. Ωστόσο, η παραγωγικότητα του κεφαλαίου αυξήθηκε κατά 1,8% το 2023, δείχνοντας ότι οι επιχειρήσεις έχουν γίνει αποδοτικότερες στη χρήση των πόρων τους σε σύγκριση με το παρελθόν.

Ο κύριος μοχλός μεγέθυνσης του ΑΕΠ συνεχίζει να είναι η ιδιωτική κατανάλωση των νοικοκυριών. Οι επενδύσεις αποτελούν τον δεύτερο σημαντικότερο παράγοντα που συμβάλλει στην ανάπτυξη, ενώ η μειωμένη επίδραση των δημόσιων δαπανών το 2023 αντισταθμίστηκε από μια αρνητική επίδραση ίσου μεγέθους στο εμπορικό ισοζύγιο (αγαθών και υπηρεσιών). Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών έφτασε στο -6,3% του ΑΕΠ το 2023, παρουσιάζοντας αξιοσημείωτη βελτίωση κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2022. Το ισοζύγιο υπηρεσιών (αγαθών) αυξήθηκε κατά 0,5 (4,4) ποσοστιαίες μονάδες, φτάνοντας στο 9,9% (-14,7%) του ΑΕΠ. Το ίδιο έτος, οι εξαγωγές της Ελλάδας ανήλθαν στο 22,6%, ενώ οι εισαγωγές στο 37,5% του ονομαστικού ΑΕΠ. Αυτό το εξωτερικό έλλειμμα οφείλεται στο γεγονός ότι οι αυξήσεις στις επενδύσεις και την κατανάλωση συνδέονται στενά με περισσότερες εισαγωγές, ως άμεσο αποτέλεσμα της παραγωγικής δομής της ελληνικής οικονομίας, καθώς ένα σημαντικό μέρος των κεφαλαιουχικών αγαθών που απαιτούνται για διάφορους βιομηχανικούς σκοπούς είναι εισαγόμενο.

Σε σύγκριση με το 2022, ο καθαρός δανεισμός της γενικής κυβέρνησης μειώθηκε στο 1,6% του ΑΕΠ, σημαντικά χαμηλότερα από τον μέσο όρο της ΕΕ, που βρίσκεται στο 3,5%. Επιπλέον, το πρωτογενές πλεόνασμα ήταν θετικό, ενώ συνολικά η δημοσιονομική πειθαρχία οδήγησε σε αξιοσημείωτη μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ κατά περισσότερες από 10 ποσοστιαίες μονάδες μέσα σε ένα έτος, φτάνοντας το 161,9% του ΑΕΠ το 2023, και κατά περισσότερες από 45 ποσοστιαίες μονάδες από το 2020. Παρ’ όλα αυτά, τα ελλείμματα του εμπορικού ισοζυγίου επηρεάζουν τις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας, απειλώντας τη σταθερότητα των δημοσιονομικών δεικτών, καθώς το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών συμβάλλει στα δίδυμα ελλείμματα. Παράλληλα, οι βιομηχανικές δραστηριότητες παρουσίασαν τη μεγαλύτερη πτώση στην παραγωγικότητα της εργασίας (σχεδόν -8%) το 2023, λόγω σημαντικών αυξήσεων στην εισροή εργασίας και μειώσεων στην προστιθέμενη αξία.

Σε επίπεδο μητροπολιτικών περιφερειών, οι λειτουργικές αστικές περιοχές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης παρουσίασαν τη μεγαλύτερη μείωση στην παραγωγικότητα εργασίας (κατά -23% και -21%, αντίστοιχα), σε σύγκριση με όλες τις άλλες λειτουργικές αστικές περιοχές της ΕΕ (εκτός του Groningen) κατά την περίοδο 2010-2020. Αυτό το αποτέλεσμα υπογραμμίζει την ανάγκη εφαρμογής τοπικά στοχευμένων πολιτικών για την αξιοποίηση των οικονομιών συσσώρευσης, και την αντιμετώπιση της έλλειψης δυναμισμού, των προκλήσεων της διπλής μετάβασης και του διευρυμένου χάσματος παραγωγικότητας μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ, τονίζει το Συμβούλιο Παραγωγικότητας. Επιπλέον, ενώ τα κέρδη παραγωγικότητας φαίνεται να συγκεντρώνονται δυσανάλογα σε μικρές επιχειρήσεις, καθώς οι μεγάλες επιχειρήσεις δεν συμβάλλουν ενεργά στη δημιουργία αξίας, η παραγωγικότητα εργασίας των πολύ μικρών επιχειρήσεων στην Ελλάδα έχει μειωθεί σημαντικά· η μείωση αυτή έφτασε το -20% μεταξύ 2009-2023 στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας και έντασης γνώσης.

Όσον αφορά στην ανταγωνιστικότητα κόστους της Ελλάδας, η πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία έφτασε στο χαμηλότερο επίπεδο σε ολόκληρη την περίοδο από το 2010 έως το 2023. Το ονομαστικό μοναδιαίο κόστος εργασίας στην Ελλάδα κατέγραψε την τέταρτη χαμηλότερη αύξηση μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ, με μόνο τη Δανία, τη Μάλτα και την Ιταλία να παρουσιάζουν μικρότερες αυξήσεις, ενώ το σχετικό μοναδιαίο κόστος εργασίας μειώθηκε κατά 1,6 ποσοστιαίες μονάδες το 2023, σε σχέση με το 2022, καταγράφοντας την πέμπτη μεγαλύτερη μείωση μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ.

Κατά την περίοδο 2018-2020, η συμμετοχή της Ελλάδας στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας, ως προς τις κάθετες διασυνδέσεις, παρέμεινε άνω του μέσου όρου της ΕΕ, δείχνοντας την αυξημένη εξάρτηση της χώρας από εισαγόμενες εισροές για παραγωγή εξαγόμενων αγαθών ή υπηρεσιών, συγκριτικά με άλλες χώρες της ΕΕ, ιδιαίτερα σε τομείς υψηλής παραγωγικότητας, όπως η μεταποίηση. Επιπλέον, η Ελλάδα υπερβαίνει τον μέσο όρο της ΕΕ και στις έξι βασικές διαστάσεις του Δείκτη Επίδοσης Εφοδιαστικής Αλυσίδας, με εξαίρεση τον δείκτη των Τελωνείων, ενώ από το 2018 έχει βελτιώσει τις βαθμολογίες και τις κατατάξεις της σε όλες τις έξι βασικές διαστάσεις. Το γεγονός αυτό δείχνει την πρόοδο της χώρας στην ενίσχυση των δυνατοτήτων της στον τομέα της εφοδιαστικής. Για την περαιτέρω διευκόλυνση του διεθνούς εμπορίου, η Ελλάδα θα πρέπει να δώσει έμφαση στις ψηφιοποιημένες υπηρεσίες διασυνοριακού εμπορίου, βελτιώνοντας τις ηλεκτρονικές συναλλαγές και την αναγνώριση δεδομένων και νομικών εγγράφων που σχετίζονται με το εμπόριο πέρα από τα σύνορα.

Η Ελλάδα κατατάσσεται στην 25η θέση (λίγο πάνω από τη Βουλγαρία) μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ (εκτός Μάλτας) όσον αφορά στην ψηφιακή ανταγωνιστικότητα. Το γεγονός αυτό υποδεικνύει την ανάγκη επιτάχυνσης της ψηφιακής μετάβασης για ουσιαστική σύγκλιση με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο. Σύμφωνα με την έκδοση του 2024 του Institute for Management Development (IMD), η οικονομική επίδοση καθώς και η κυβερνητική αποτελεσματικότητα της Ελλάδας κατατάσσονται πολύ χαμηλά, δηλαδή, στην 52η θέση μεταξύ 67 χωρών, ενώ εντός της ΕΕ (εκτός Μάλτας) βρίσκονται στην 23η και 22η θέση, αντίστοιχα. Αυτές οι αδυναμίες, σε συνδυασμό με τα προβλήματα στο δικαστικό και εκπαιδευτικό σύστημα, μειώνουν την προσέλκυση των ξένων άμεσων επενδύσεων (ΞΑΕ), οι οποίες επικεντρώνονται κυρίως στον τομέα των ακινήτων, ο οποίος δεν είναι παραγωγικός. Παρά την αύξηση των ροών ΞΑΕ, το απόθεμα των ΞΑΕ παραμένει σε επίπεδα αρκετά μακριά από τον μέσο όρο της ΕΕ.

Ειδικά όσον αφορά στο ελληνικό δικαστικό σύστημα, αυτό αντιμετωπίζει προβλήματα λόγω μακροχρόνιων διαδικασιών, καθώς ο εκτιμώμενος χρόνος που απαιτείται για την επίλυση αστικών, εμπορικών και διοικητικών διαφορών είναι από τους μεγαλύτερους στην ΕΕ. Η ψηφιακή επιτάχυνση, οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, η ηλεκτρονική κατανομή υποθέσεων και τα ηλεκτρονικά εργαλεία επικοινωνίας αποτελούν ορισμένες από τις λύσεις και τις μεταρρυθμίσεις που θα μπορούσαν να έχουν σημαντική επίδραση στην ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του ελληνικού δικαστικού συστήματος και να συμβάλλουν στην αύξηση της αντιληπτής ανεξαρτησίας του.

Όσον αφορά στο εκπαιδευτικό σύστημα, η Ελλάδα κατατάσσεται χαμηλά μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ σχετικά με τις δεξιότητες και την επάρκεια στην ανάγνωση, τα μαθηματικά και την επίλυση προβλημάτων σε τεχνολογικά πλούσια περιβάλλοντα για ενήλικες, ενώ αυτές οι δεξιότητες δεν ανταμείβονται με υψηλούς μισθούς όπως σε άλλες χώρες του ΟΟΣΑ. Η ήδη χαμηλή απόδοση των μαθητών στην Ελλάδα επιδεινώθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας, όταν οι Έλληνες μαθητές ουσιαστικά έχασαν ένα ολόκληρο σχολικό έτος στα μαθηματικά και την ανάγνωση, καθώς και μισό σχολικό έτος στις επιστήμες. Αποτελεσματικά περιβάλλοντα εξ αποστάσεως μάθησης, η ενίσχυση της συνεργασίας σχολείου-οικογένειας, η δημιουργία ευκαιριών στο αναλυτικό πρόγραμμα για τη συμμετοχή των μαθητών σε δημιουργική σκέψη και οι διεπιστημονικές εργασίες, καθώς και η ευθυγράμμιση του εκπαιδευτικού συστήματος και του υψηλά καταρτισμένου εργατικού δυναμικού με τις ανάγκες της βιομηχανίας, θα ενισχύσουν την ικανότητα της Ελλάδας να καινοτομεί και να ανταγωνίζεται διεθνώς.

Σύμφωνα με την έρευνα το ποσοστό των νοικοκυριών με οικονομική αδυναμία για ικανοποιητική θέρμανση τον χειμώνα είναι υπερδιπλάσιο για τα φτωχά νοικοκυριά (39,7%), ενώ είναι χαμηλότερο στα μη φτωχά νοικοκυριά (14,4%) το 2022.

"Κατά την τριετία 2020-2022, το διαθέσιμο εισόδημα των φτωχών νοικοκυριών αυξήθηκε κατά 1.268 ευρώ, των μη φτωχών κατά 2.669 ευρώ, ενώ στο σύνολο των νοικοκυριών η αύξηση άγγιξε το 2.513 ευρώ ετησίως. Παρά όμως την αύξηση των εισοδημάτων, σε όλες τις κατηγορίες νοικοκυριών αυξήθηκε το ποσοστό των νοικοκυριών με οικονομική αδυναμία για ικανοποιητική θέρμανση τον χειμώνα. Αυτό δηλώνει ότι η αύξηση των εισοδημάτων δεν επαρκεί, ώστε να αντισταθμίσει την αύξηση στις τιμές της ενέργειας ή/και των λοιπών αγαθών πρώτης ανάγκης, περισσότερο στα φτωχά νοικοκυριά και λιγότερο στα υπόλοιπα", αναφέρει το ΚΕΠΕ.

Σε επίπεδο περιφερειών, πάντα για το 2022, η περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας παρουσιάζει το υψηλότερο ποσοστό νοικοκυριών με οικονομική αδυναμία για ικανοποιητική θέρμανση τον χειμώνα (30,3%), που είναι κατά 11,2 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερο από το σύνολο της χώρας. Ακολουθούν οι περιφέρειες Πελοποννήσου με 21,5% και Αττικής με 20,9% των νοικοκυριών.

Στον αντίποδα βρίσκεται η περιφέρεια Ηπείρου με μόνον 9,5% των νοικοκυριών να παρουσιάζουν αδυναμία θέρμανσης τον χειμώνα (χαμηλότερη κατά 9,5% από το σύνολο της χώρας), ακολουθούμενη από τις περιφέρειες Θεσσαλίας και Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης με 12,6% των νοικοκυριών. Η εικόνα διαφοροποιείται όταν η ανάλυση επικεντρώνεται στα φτωχά νοικοκυριά, στα οποία παρατηρείται εντονότερα το φαινόμενο της ενεργειακής ένδειας. Για το 2022, στα φτωχά νοικοκυριά, η περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας εξακολουθεί να παρουσιάζει το υψηλότερο ποσοστό νοικοκυριών που δηλώνει αδυναμία για ικανοποιητική θέρμανση τον χειμώνα φτάνοντας το 58,9% των νοικοκυριών, που είναι κατά 19,2 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερο από τον μέσο όρο των φτωχών νοικοκυριών στο σύνολο της χώρας. Ακολουθούν οι περιφέρειες Νοτίου Αιγαίου με 53,5% (13,8% περισσότερο από τον μέσο όρο), Στερεάς Ελλάδας με 46,6%, Δυτικής Μακεδονίας με 44,7%, Αττικής με 43,7% και Κεντρικής Μακεδονίας με 40,9% των νοικοκυριών, όλες πάνω από τον μέσο όρο των φτωχών νοικοκυριών στο σύνολο της χώρας που ανήλθε στο 39,7% των νοικοκυριών. Στον αντίποδα βρίσκεται η περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, με μόνον 21,3% των νοικοκυριών να παρουσιάζουν αδυναμία θέρμανσης τον χειμώνα (χαμηλότερη κατά 18,5% από τον μέσο όρο των φτωχών νοικοκυριών στο σύνολο της χώρας), ακολουθούμενη από τις περιφέρειες Ηπείρου με 22,2% και Ιονίων Νήσων με 24,1% των νοικοκυριών.

Άλλα συμπεράσματα που προκύπτουν από την έρευνα:

-Σε περιφέρειες στις οποίες καταγράφονται υψηλά ποσοστά αδυναμίας για θέρμανση, τόσο για το σύνολο των νοικοκυριών, όσο και συγκεκριμένα για τα φτωχά νοικοκυριά, καταγράφονται επίσης υψηλά ποσοστά χρήσης πετρελαίου θέρμανσης ως κύριου μέσου θέρμανσης. Όπως είναι γνωστό, στις περιπτώσεις που η κεντρική θέρμανση των κτιρίων αφορά σε καυστήρες πετρελαίου θέρμανσης, η αλλαγή του καυσίμου αποτελεί μια δαπανηρή επένδυση που δεν είναι εύκολο να πραγματοποιηθεί, ειδικότερα σε περιόδους οικονομικής κρίσης. Μια πιθανή εναλλακτική πηγή θέρμανσης σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, το κόστος της οποίας όμως ήταν ιδιαίτερα αυξημένο κατά την περίοδο 2021-2022. Συνεπώς, τα νοικοκυριά που βασίζονται κατά κύριο λόγο στο πετρέλαιο για τη θέρμανσή τους, φαίνεται ότι βρίσκονταν σε δυσμενέστερη θέση για την κάλυψη των αναγκών τους.

Ή παλαιότητα και κατά συνέπεια η χαμηλή ενεργειακή θωράκιση των οικιών συμβάλλει στις αυξημένες απαιτήσεις για θέρμανσή τους και εντείνει το πρόβλημα των αυξημένων δαπανών των νοικοκυριών για ενέργεια.

-Είναι απαραίτητη η στροφή των δημόσιων πολιτικών προς μια ολοκληρωμένη μακροπρόθεσμη στρατηγική, η οποία θα είναι ενταγμένη στο πλαίσιο της πράσινης μετάβασης, με όρους κοινωνικής δικαιοσύνης και προστασίας των καταναλωτών, και θα βασίζεται τόσο σε κοινωνικές, όσο και σε περιβαλλοντικές και ενεργειακές πολιτικές.

Ο δείκτης τεκμαρτής μεταβλητότητας KEPE GRIV ή δείκτης «φόβου» αποτυπώνει την αβεβαιότητα των συμμετεχόντων στην αγορά παραγώγων για την αναμενόμενη βραχυπρόθεσμη πορεία της ελληνικής αγοράς και υπολογίζεται στη βάση των τιμών των δικαιωμάτων προαίρεσης του δείκτη FTSE/X.A. Large Cap.

Η τιμή του δείκτη KEPE GRIV μειώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2024, φτάνοντας το 25,99% στις 30/9/2024 από 26,85% στις 30/8/2024 (Βλ. Διάγραμμα 2).

Επιπλέον, η μέση ημερήσια τιμή του δείκτη μειώθηκε, φτάνοντας το 26,66% τον Σεπτέμβριο του 2024 από 28,10% τον Αύγουστο του 2024.

Ο δείκτης παρέμεινε σε επίπεδο χαμηλότερο του ιστορικού μέσου όρου του (από τον Ιανουάριο του 2004) για την ελληνική αγορά, ο οποίος είναι στο 32,10%. Η εξέλιξη του δείκτη αποτυπώνει μείωση της αβεβαιότητας για την αναμενόμενη βραχυπρόθεσμη πορεία της ελληνικής αγοράς σε σχέση με τα τέλη του προηγούμενου μήνα, με διακυμάνσεις εντός του μήνα.

Σύνθετος Δείκτης Προήγησης ΚΕΠΕ

Πρόκειται για έναν Σύνθετο Δείκτη Προήγησης (ΣΔΠ) βάσει ενός υποδείγματος δυναμικού παράγοντα, που κατασκευάζεται με τη χρήση έξι επιλεγμένων μηνιαίων οικονομικών μεταβλητών με χαρακτηριστικά προήγησης. Παρέχει πρόδρομες ενδείξεις για την πορεία και τις μεταστροφές στην ελληνική οικονομική δραστηριότητα, πριν από την αποτύπωσή τους στα τρέχοντα μεγέθη της συνολικής οικονομικής δραστηριότητας.

Σύμφωνα με την πλέον πρόσφατη παρατήρηση για τον Ιούνιο του 2024,2 ο ΣΔΠ σημείωσε εκ νέου άνοδο, φτάνοντας σε νέο ανώτατο επίπεδο για το σύνολο της περιόδου εξέτασης. Η συνεχιζόμενη ευνοϊκή πορεία του ΣΔΠ αντανακλά την ενίσχυση των προσδοκιών και εκτιμήσεων των συμμετεχόντων στην οικονομική δραστηριότητα, παρέχοντας πρόδρομες ενδείξεις για βελτίωση των μελλοντικών οικονομικών συνθηκών. Σε αυτή τη βάση, θεωρείται ότι δεν επικρατούν οι όποιες δυσμενείς επιπτώσεις που οφείλονται στις πληθωριστικές
πιέσεις και τους γεωπολιτικούς κινδύνους που επιμένουν. Για την απόκτηση επιπρόσθετων ενδείξεων, αναγκαία καθίσταται η επανεκτίμηση του ΣΔΠ. Η ενσωμάτωση νέων στοιχείων αναμένεται να προσφέρει επιπλέον πληροφόρηση αναφορικά με την πορεία της μελλοντικής εγχώριας οικονομικής δραστηριότητας.

Με βάση την εκτίμηση αυτή, η ελληνική οικονομία παρουσιάζει μία ομαλή προοπτική ανάπτυξης καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, διατηρώντας σημαντικά υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης από τον προβλεπόμενο ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η συνολικά ευνοϊκή προοπτική που διαγράφεται για την ελληνική οικονομία, με βάση την παρούσα πρόβλεψη, βρίσκεται, βεβαίως, αντιμέτωπη με αρκετές προκλήσεις και αβεβαιότητες, οι οποίες σχετίζονται κυρίως με το διεθνές περιβάλλον και ειδικότερα με παράγοντες όπως οι αυξημένοι γεωπολιτικοί κίνδυνοι, η ασθενής εξωτερική ζήτηση, ο πληθωρισμός και τα επιτόκια.

Από την άλλη πλευρά, η προβλεπόμενη σταδιακή άνοδος του μέσου ρυθμού ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οικονομίας ευνοεί την ανάκαμψη των ελληνικών εξαγωγών αγαθών, ενώ, παράλληλα η Ελλάδα διατηρεί θετικές προοπτικές σε βασικούς κλάδους δραστηριότητας και έχει στη διάθεσή της σημαντικά εργαλεία για τη διατήρηση μίας σταθερά θετικής πορείας.

Η εισροή χρηματοδοτικών πόρων μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης μέσα στο έτος και η αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας, αποτελούν κρίσιμες ευκαιρίες για την ενδυνάμωση των επενδύσεων και τη βελτίωση των προοπτικών σε καίριους κλάδους, έχοντας τη δυνατότητα να οδηγήσουν σε μία περισσότερο ευνοϊκή εξέλιξη του ΑΕΠ.

Αυτό είναι το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει η τρίτη Ανάλυση Επικαιρότητας για το 2024, που έδωσε σήμερα στη δημοσιότητα το Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), με τίτλο «Πλεονασματικό το εμπορικό ισοζύγιο αγροτικών προϊόντων και τροφίμων παρά την κόπωση στις υπόλοιπες εξαγωγές».

Όπως σημειώνεται, θετικά είναι τα νέα για τον κλάδο αγροδιατροφικών προϊόντων, όχι όμως για το υπόλοιπο εξωτερικό εμπόριο.

Το ΚΕΠΕ αναφέρει ότι η Ανάλυση Επικαιρότητας έχει δύο σκοπούς: Πρώτον, να αναδείξει το πλεονασματικό εξωτερικό εμπόριο αγροτικών προϊόντων και τροφίμων (αγροδιατροφικών προϊόντων) για τα τρία (2020, 2021, 2023) από τα τέσσερα τελευταία χρόνια, κάτι που μπορεί να θεωρηθεί αρκετά καλό νέο και, δεύτερον, την έλλειψη δυναμικότητας των εξαγωγών όλων των υπόλοιπων (βιομηχανικών) προϊόντων, πλην δηλαδή ορυκτών καυσίμων (πετρελαιοειδών) και αγροδιατροφικών, κάτι όχι θετικό για την ελληνική οικονομία, η οποία χρειάζεται γρήγορη αύξηση της παραγωγής αγαθών και, κατά συνέπεια, των εξαγωγών της, εάν θέλει να ισχυροποιηθεί και θωρακιστεί έναντι μελλοντικών κλυδωνισμών και κρίσεων.

Στα συμπεράσματα αναφέρεται ότι σύμφωνα με τα στοιχεία καθίσταται σαφές πως η αύξηση του πλεονάσματος του ελαιολάδου έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην επανεμφάνιση πλεονάσματος στο συνολικό εμπόριο αγροδιατροφικών προϊόντων.

Η δε αύξηση των εξαγωγών ελαιόλαδο το 2023, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, οφείλεται κατά το ήμισυ στην άνοδο των τιμών του ελαιολάδου και κατά το υπόλοιπο μισό στην αύξηση της εξαγόμενης ποσότητας. Η άνοδος γενικά των τιμών των εισαγόμενων ποσοτήτων δεν είναι κάτι αρνητικό. Αντίθετα η άνοδος αυτή επιδιώκεται από τους παραγωγούς, τους μεταποιητές και τους εξαγωγείς. Αυτό που δεν κρίνεται θετικό είναι η συγκυριακή άνοδος της τιμής, η οποία εξαρτάται από γεωπολιτικούς παράγοντες - πέραν δηλαδή του ελέγχου της εντόπιας παραγωγικής αλυσίδας - και η οποία μπορεί να εξανεμιστεί το επόμενο έτος.

Η αύξηση τιμής, που κρίνεται θετικά, είναι βιώσιμη και μπορεί να οδηγήσει σε συστηματική αύξηση της αξίας των εξαγωγών είναι αυτή που βασίζεται σε βελτίωσης της μεταποιητικής αλυσίδας, αυτή η οποία είναι αποτέλεσμα αύξησης της προστιθέμενης αξίας του προϊόντος και η οποία αντανακλά αύξηση της ποιότητας των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών μέσω σειράς ενεργειών που βελτιώνουν την τυποποίηση, την εμφιάλωση και γενικά την όλη η αλυσίδα παραγωγής του ελαιολάδου. Αυτή η αξία χάνεται όταν το προϊόν εξάγεται χύδην ως πρώτη ύλη.

Παρόμοια, συνεχίζει το ΚΕΠΕ, είναι η κατάσταση με το βαμβάκι, το οποίο ενώ ως πρώτη ύλη έχει δυνατότητα να επιτύχει υψηλές τιμές στην παγκόσμια αγορά, η αξία αυτή χάνεται λόγω σοβαρών ελλείψεων στη διαχείρισή του από την έλλειψη συντονισμού και συνεργασίας μεταξύ των εμπλεκόμενων. Επίσης, τα αλιεύματα (κυρίως προϊόντα υδατοκαλλιέργειας) έχουν δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης δεδομένης της μεγάλης ακτογραμμής της Ελλάδας και των ιδιαίτερα ευνοϊκών συνθηκών.

Όμως, ο κτηνοτροφικός κλάδος (κατεύθυνση κρεοπαραγωγού) παραμένει ο ασθενής της ελληνικής γεωργίας καθώς συμμετέχει στην διαμόρφωση ελλείμματος ύψους άνω του 1,5 δισ. ευρώ (2 δισ. ευρώ εάν συμπεριληφθεί και το έλλειμμα από το εμπόριο ζωοτροφών). Ωστόσο μπορεί, με τις κατάλληλες πολιτικές, να αυξήσει την παραγωγή για εγχώρια κατανάλωση και άρα την υποκατάσταση των εισαγωγών ή για υψηλής ποιότητας προϊόντα εξαγωγικού προσανατολισμού. Για να μπορέσει να καταστεί βιώσιμο το πλεόνασμα στο αγροδιατροφικό εμπορικό ισοζύγιο και να μην εξαρτάται από τις συγκυρίες καλής παραγωγής κάποιων προϊόντων, είτε της πρόσκαιρης ανόδου των τιμών τους, είναι αναγκαίο να αυξηθεί η παραγωγή της κρεοπαραγωγού κτηνοτροφίας.

Τέλος, γίνεται μια ιδιαίτερη αναφορά από το ΚΕΠΕ, γενικότερα, για το εξωτερικό εμπόριο όχι μόνο τον αγροδιατροφικών προϊόντων.

Όπως αναφέρεται, η εξέλιξη των συνολικών εξαγωγών, πλην πετρελαιοειδών και αγροδιατροφικών, δεν έχει την δυναμική που έχουν άλλες χώρες με παρόμοια κρίση (Πορτογαλία). Αυτό υποδηλώνει ότι το παραγωγικό υπόδειγμα της χώρας μετά την κρίση, που τόσο έχει συζητηθεί η αλλαγή του, παραμένει σχετικά μεταβλητό.

Οι άμεσες ξένες επενδύσεις οι οποίες αποτελούν πηγή παραγωγικών επιχειρήσεων, έχουν μεν σημειώσει άνοδο, αλλά παραμένουν σε πολύ χαμηλά επίπεδα για να μπορέσουν να δώσουν ώθηση στην παραγωγή και την εξαγωγή αγαθών.

Εκτός αυτού, σημαντικό μέρος των ΑΞΕ κατευθύνεται σε μη αυστηρά παραγωγικούς κλάδους όπως η αγορά κινητών οι τουριστικές επιχειρήσεις. Εκεί που χρειάζεται η ελληνική οικονομία ΑΞΕ είναι ο πρωτογενής και ιδιαίτερο δευτερογενής (βιομηχανία) τομέας, ο οποίος παραμένει ο μεγάλος ασθενής της οικονομίας.

Συγκεκριμένα, ο δείκτης τεκμαρτής μεταβλητότητας KEPE GRIV ή δείκτης «φόβου» αποτυπώνει την αβεβαιότητα των συμμετεχόντων στην αγορά παραγώγων για την αναμενόμενη βραχυπρόθεσμη πορεία της ελληνικής αγοράς και υπολογίζεται στη βάση των τιμών των δικαιωμάτων προαίρεσης του δείκτη FTSE/X.A. Large Cap. Η τιμή του δείκτη KEPE GRIV αυξήθηκε τον Απρίλιο του 2024, φτάνοντας το 26,70% στις 30/4/2024 από 22,40% στις 28/3/2024.

Επιπλέον, η μέση ημερήσια τιμή του δείκτη αυξήθηκε, φτάνοντας το 26,32% τον Απρίλιο του 2024 από 24,44% τον Μάρτιο του 2024. Ο δείκτης παρέμεινε σε επίπεδα χαμηλότερα του ιστορικού μέσου όρου του (από τον Ιανουάριο του 2004) για την ελληνική αγορά, ο οποίος είναι στο 32,23%.

Παράλληλα, o Σύνθετος Δείκτης Προήγησης, σύμφωνα με την πλέον πρόσφατη παρατήρηση για τον Ιανουάριο του 2024, σημείωσε άνοδο, σε συνέχεια της οριακής ανόδου της προηγούμενης περιόδου αναφοράς, και παραμένει σε υψηλά επίπεδα για το σύνολο της περιόδου εξέτασης.

Πρόκειται για ένα δείκτη βάσει ενός υποδείγματος δυναμικού παράγοντα, που κατασκευάζεται με τη χρήση έξι επιλεγμένων μηνιαίων οικονομικών μεταβλητών με χαρακτηριστικά προήγησης. Παρέχει πρόδρομες ενδείξεις για την πορεία και τις μεταστροφές στην ελληνική οικονομική δραστηριότητα, πριν από την αποτύπωσή τους στα τρέχοντα μεγέθη της συνολικής οικονομικής δραστηριότητας.

Η εν λόγω εξέλιξη ενισχύει τις ενδείξεις για ανάσχεση των πρόσφατων καθοδικών τάσεων του ΣΔΠ και μετάβαση σε πορεία ανόδου. Συνεπώς, αντανακλά ενίσχυση των προσδοκιών και εκτιμήσεων των συμμετεχόντων στην οικονομική δραστηριότητα, παρέχοντας πρόδρομες ενδείξεις για μια ενδιάμεση βελτίωση των μελλοντικών οικονομικών συνθηκών. Σε αυτή τη βάση, θεωρείται ότι δεν επικρατούν οι όποιες δυσμενείς επιπτώσεις που οφείλονται στην αύξηση των γεωπολιτικών κινδύνων. Για την απόκτηση επιπρόσθετων ενδείξεων, αναγκαία καθίσταται η επανεκτίμηση του ΣΔΠ.

Ειδικότερα, όπως ανακοίνωσε το ΚΕΠΕ, η τιμή του δείκτη KEPE GRIV αυξήθηκε, φτάνοντας το 24,35% στις 29/2/2024 από 23,90% στις 31/1/2024. Η εξέλιξη του δείκτη αποτυπώνει αύξηση της αβεβαιότητας για την αναμενόμενη βραχυπρόθεσμη πορεία της ελληνικής αγοράς σε σχέση με τα τέλη του προηγούμενου μήνα, με διακυμάνσεις εντός του μήνα. Σημειώνεται ότι η μέση ημερήσια τιμή του δείκτη τον Φεβρουάριο του 2024 ήταν πολύ κοντά στο επίπεδο του προηγούμενου μήνα, φτάνοντας το 24,64% τον Φεβρουάριο του 2024 από 24,67% τον Ιανουάριο του 2024. Ο δείκτης παρέμεινε σε επίπεδα χαμηλότερα του ιστορικού μέσου όρου του (από τον Ιανουάριο του 2004) για την ελληνική αγορά, ο οποίος είναι στο 32,28%.

Σύνθετος Δείκτης Προήγησης ΚΕΠΕ

Ο Σύνθετος Δείκτης Προήγησης (ΣΔΠ), που κατασκευάζεται με τη χρήση έξι επιλεγμένων μηνιαίων οικονομικών μεταβλητών με χαρακτηριστικά προήγησης και παρέχει πρόδρομες ενδείξεις για την πορεία και τις μεταστροφές στην ελληνική οικονομική δραστηριότητα, πριν από την αποτύπωσή τους στα τρέχοντα μεγέθη της συνολικής οικονομικής δραστηριότητας, σημείωσε άνοδο, σε συνέχεια της πτώσης της προηγούμενης περιόδου αναφοράς, ενώ παραμένει σε υψηλά επίπεδα για το σύνολο της περιόδου εξέτασης.

Η εν λόγω εξέλιξη δεν παρέχει ξεκάθαρες ενδείξεις για τη συνέχιση ή αντιστροφή της πρόσφατης πορείας του ΣΔΠ, σημειώνει το ΚΕΠΕ. Ενδέχεται να αποτελεί τμήμα της ενδιάμεσης μεταβλητότητάς του, ενώ δύναται, εναλλακτικά, να σηματοδοτεί την ανάσχεση των πρόσφατων καθοδικών τάσεων. Σε αυτή τη βάση, θα μπορούσε να αντανακλά ενίσχυση των προσδοκιών και εκτιμήσεων των συμμετεχόντων στην οικονομική δραστηριότητα, παρέχοντας πρόδρομες ενδείξεις για μια ενδιάμεση βελτίωση των μελλοντικών οικονομικών συνθηκών. Στην περίπτωση αυτή, η επίπτωση της αύξησης των γεωπολιτικών κινδύνων, εξαιτίας της πολεμικής σύρραξης μεταξύ παλαιστινιακών οργανώσεων υπό την ηγεσία της Χαμάς και του Ισραήλ, θα μπορούσε να θεωρηθεί μικρής διάρκειας. Για την απόκτηση επιπρόσθετων ενδείξεων, αναγκαία καθίσταται η επανεκτίμηση του ΣΔΠ, τονίζει το ΚΕΠΕ. Η ενσωμάτωση νέων στοιχείων αναμένεται να προσφέρει επιπλέον πληροφόρηση αναφορικά με την πορεία της μελλοντικής εγχώριας οικονομικής δραστηριότητας.