Οι πόλεις στο επίκεντρο

Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο στα μεγάλα αστικά κέντρα. Η μεγάλη συγκέντρωση κτιρίων και ασφαλτοστρωμένων επιφανειών, σε συνδυασμό με την περιορισμένη παρουσία πρασίνου σε αρκετές περιοχές, ενισχύει το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας.Ταυτόχρονα, οι ακραίες βροχοπτώσεις δοκιμάζουν δίκτυα αποχέτευσης και αντιπλημμυρικές υποδομές που σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις σχεδιάστηκαν για διαφορετικές κλιματικές συνθήκες.Η οικονομική διάσταση είναι επίσης μεγάλη. Οι πόλεις καλούνται να επενδύσουν σημαντικά ποσά σε αντιπλημμυρικά έργα, ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, περισσότερο πράσινο και συστήματα προστασίας από ακραίες θερμοκρασίες.

Το μεγάλο κόστος και για την Αθήνα

Η Αθήνα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σε πρόσφατη δημόσια συζήτηση παρουσιάστηκε εκτίμηση σύμφωνα με την οποία απαιτούνται περίπου 6 δισ. ευρώ ετησίως για την κλιματική θωράκιση της πόλης, την ώρα που ο συνολικός προϋπολογισμός του δήμου βρίσκεται πολύ χαμηλότερα.Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το πρόβλημα των αντιπλημμυρικών υποδομών. Μόλις το 20% των δρόμων της Αθήνας διαθέτει φρεάτια, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου περίπου 40%, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε ο δήμαρχος Αθηναίων.Παράλληλα, η Ελλάδα προχωρά σε νέες παρεμβάσεις αντιπλημμυρικής προστασίας. Στη Θεσσαλία και τη Φθιώτιδα σχεδιάζονται περίπου 1.300 έργα στο πλαίσιο του Aqua Montis, προϋπολογισμού 123 εκατ. ευρώ, με στόχο να συγκρατείται νερό και φερτό υλικό ψηλότερα στις ορεινές λεκάνες πριν φτάσει στις πεδινές περιοχές.

Η προσαρμογή γίνεται οικονομική αναγκαιότητα

Η κλιματική αλλαγή παύει έτσι να αποτελεί αποκλειστικά περιβαλλοντικό ζήτημα. Μετατρέπεται σε πρόβλημα οικονομίας, ακινήτων, ασφαλίσεων και δημόσιων επενδύσεων.Οι υψηλότερες θερμοκρασίες αυξάνουν τις ενεργειακές ανάγκες για ψύξη, οι πλημμύρες προκαλούν ζημιές σε κατοικίες και επιχειρήσεις, ενώ οι δήμοι χρειάζονται ολοένα μεγαλύτερα κονδύλια για να προσαρμόσουν τις υποδομές τους.

Για την Ευρώπη, το επόμενο μεγάλο στοίχημα δεν είναι επομένως μόνο η μείωση των εκπομπών. Είναι και το πόσο γρήγορα οι πόλεις θα προσαρμοστούν σε ένα κλίμα που ήδη αλλάζει, πριν το οικονομικό κόστος γίνει ακόμη μεγαλύτερο.

]]> https://www.moneypress.gr/klimatiki-allagi-o-neos-dimosionomik/ Wed, 12 Aug 2026 12:52:48 +0000 https://www.moneypress.gr/?p=218042 Σε έναν από τους σημαντικότερους μεσοπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους δημοσιονομικούς κινδύνους για την Ελλάδα εξελίσσεται η κλιματική αλλαγή, καθώς οι συχνότερες πυρκαγιές, οι παρατεταμένοι καύσωνες και η αυξανόμενη πίεση στους υδάτινους και ενεργειακούς πόρους δημιουργούν νέες ανάγκες δισεκατομμυρίων για υποδομές και προστασία της οικονομικής δραστηριότητας.

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για την ελληνική οικονομία λόγω της μεγάλης εξάρτησής της από τον τουρισμό, έναν κλάδο που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.

Ο επικεφαλής οικονομικός σύμβουλος του πρωθυπουργού, Μιχάλης Αργυρού, μιλώντας στο Reuters, χαρακτηρίζει τα ακραία καιρικά φαινόμενα έναν ολοένα συχνότερο και σοβαρότερο κίνδυνο, υπογραμμίζοντας ότι η πρόκληση αφορά όχι μόνο την Ελλάδα αλλά συνολικά τις οικονομίες της Μεσογείου.

Η Αθήνα προσαρμόζει πλέον την επενδυτική στρατηγική της, με βασικό στόχο να θωρακίσει τις περιοχές που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της τουριστικής δραστηριότητας και ταυτόχρονα αντιμετωπίζουν αυξανόμενες ανάγκες σε νερό, ηλεκτρική ενέργεια και ανθεκτικές υποδομές.

Στο επίκεντρο Μύκονος, Σαντορίνη, Κρήτη και Ρόδος

Το κυβερνητικό σχέδιο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ενίσχυση των υποδομών ύδρευσης και ενέργειας σε περιοχές όπου η μεγάλη τουριστική κίνηση πολλαπλασιάζει τις ανάγκες κατά τους θερινούς μήνες.

Στο επίκεντρο βρίσκονται κορυφαίοι τουριστικοί προορισμοί όπως η Μύκονος, η Σαντορίνη, η Κρήτη και η Ρόδος, αλλά και η Πελοπόννησος, η Ήπειρος, τα νησιά του Βορείου Αιγαίου και η Θεσσαλονίκη.

Η πρόκληση είναι διπλή. Από τη μία πλευρά, οι υψηλότερες θερμοκρασίες και οι περίοδοι ξηρασίας αυξάνουν την πίεση στα υδατικά αποθέματα. Από την άλλη, οι καύσωνες αυξάνουν κατακόρυφα τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας, ιδιαίτερα λόγω της εκτεταμένης χρήσης κλιματιστικών.

Έτσι, η ανθεκτικότητα των δικτύων ύδρευσης και ηλεκτροδότησης μετατρέπεται από ζήτημα υποδομών σε κρίσιμη παράμετρο για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας του ελληνικού τουριστικού προϊόντος.

Η μεγαλύτερη τουριστική σεζόν έχει και κόστος

Η κλιματική αλλαγή δημιουργεί, ωστόσο, μια ιδιόμορφη αντίφαση για τον ελληνικό τουρισμό.

Οι υψηλότερες θερμοκρασίες διευρύνουν την τουριστική περίοδο, επιτρέποντας σε αρκετούς ελληνικούς προορισμούς να υποδέχονται περισσότερους επισκέπτες ήδη από τον Απρίλιο, ενώ η δραστηριότητα μπορεί να παραμένει ισχυρή έως τον Οκτώβριο ή ακόμη και τον Νοέμβριο.

Για την οικονομία, η εξέλιξη αυτή μπορεί να σημαίνει υψηλότερα τουριστικά έσοδα, καλύτερη αξιοποίηση των ξενοδοχειακών υποδομών και μεγαλύτερη απασχόληση.

Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργεί αυξημένη κατανάλωση νερού και ενέργειας για μεγαλύτερο μέρος του έτους, ενώ οι υφιστάμενες υποδομές καλούνται να εξυπηρετήσουν πολύ μεγαλύτερους πληθυσμούς για μεγαλύτερη χρονική περίοδο.

Επομένως, η επιμήκυνση της τουριστικής σεζόν αποτελεί ταυτόχρονα οικονομική ευκαιρία και επενδυτική πρόκληση.

Από πού θα βρεθούν τα κεφάλαια

Το ύψος των δημόσιων πόρων που θα απαιτηθούν για το νέο επενδυτικό σχέδιο δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί.

Ο Μιχάλης Αργυρού επισημαίνει, ωστόσο, ότι μέρος της πρόσθετης χρηματοδότησης θα μπορούσε να προέλθει από τα αυξημένα φορολογικά έσοδα που δημιουργεί ο περιορισμός της παραοικονομίας.

Η βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης αποκτά έτσι μια πρόσθετη διάσταση: δημιουργεί δημοσιονομικό χώρο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για επενδύσεις προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή χωρίς να απαιτείται αντίστοιχη αύξηση της φορολογίας ή του δημόσιου δανεισμού.

Παράλληλα, η κυβέρνηση επιδιώκει την κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων, ώστε το συνολικό κόστος των επενδύσεων να μην επιβαρύνει αποκλειστικά τον κρατικό προϋπολογισμό.

Η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα θεωρείται κρίσιμη, ιδιαίτερα σε έργα που αφορούν ενεργειακές υποδομές, ύδρευση, αποθήκευση νερού και ενίσχυση της ανθεκτικότητας μεγάλων τουριστικών περιοχών.

Το νέο μεγάλο στοίχημα των ασφαλίσεων

Σημαντικό μέρος της στρατηγικής αφορά και την ασφαλιστική κάλυψη έναντι φυσικών καταστροφών.

Καθώς αυξάνεται η συχνότητα και η ένταση των ακραίων φαινομένων, αυξάνεται παράλληλα το ενδεχόμενο μεγάλων αποζημιώσεων και έκτακτων κρατικών δαπανών μετά από πυρκαγιές, πλημμύρες ή άλλες φυσικές καταστροφές.

Η κυβέρνηση εξετάζει κίνητρα προκειμένου περισσότερα νοικοκυριά και επιχειρήσεις να ασφαλίσουν τις περιουσίες τους, μειώνοντας με αυτόν τον τρόπο και την ανάγκη του κράτους να καλύπτει μεγάλο μέρος των ζημιών μετά από κάθε καταστροφή.

Ταυτόχρονα, επιδιώκεται να ενθαρρυνθούν οι ασφαλιστικές εταιρείες ώστε να διαθέτουν περισσότερο προσιτά συμβόλαια για κλιματικούς κινδύνους.

Η διεύρυνση της ιδιωτικής ασφάλισης μπορεί επομένως να λειτουργήσει και ως εργαλείο δημοσιονομικής προστασίας, μεταφέροντας μέρος του κινδύνου από τον κρατικό προϋπολογισμό προς την ασφαλιστική αγορά.

Στο ραντάρ τα catastrophe bonds

Ένα ακόμη χρηματοδοτικό εργαλείο που θα μπορούσε μελλοντικά να μπει στη συζήτηση είναι τα catastrophe bonds ή «ομόλογα καταστροφών».

Πρόκειται για ειδικούς τίτλους μέσω των οποίων μέρος του οικονομικού κινδύνου μιας μεγάλης φυσικής καταστροφής μεταφέρεται στις κεφαλαιαγορές.

Η κυβέρνηση δεν σχεδιάζει προς το παρόν να προχωρήσει σε αντίστοιχη έκδοση. Ο Μιχάλης Αργυρού αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι πρόκειται για μια επιλογή που αξίζει να εξεταστεί στο μέλλον, ιδιαίτερα εάν το δημοσιονομικό κόστος από πυρκαγιές και άλλα ακραία φαινόμενα συνεχίσει να αυξάνεται.

Σε ένα περιβάλλον συχνότερων φυσικών καταστροφών, τέτοια χρηματοοικονομικά εργαλεία μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία, καθώς παρέχουν μια πρόσθετη γραμμή άμυνας απέναντι σε μεγάλες και απρόβλεπτες δημοσιονομικές επιβαρύνσεις.

Η κλιματική αλλαγή γίνεται δημοσιονομικό ζήτημα

Η ουσιαστική αλλαγή στη στρατηγική της Αθήνας βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται πλέον η κλιματική αλλαγή.

Δεν πρόκειται μόνο για ένα περιβαλλοντικό πρόβλημα, αλλά για έναν παράγοντα που μπορεί να επηρεάσει άμεσα τις δημόσιες δαπάνες, τα φορολογικά έσοδα, τις επενδύσεις, τις ασφαλίσεις, τις υποδομές και τελικά τον ρυθμό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας.

Μια μεγάλη πυρκαγιά ή ένα παρατεταμένο κύμα ακραίων θερμοκρασιών μπορεί να προκαλέσει ταυτόχρονα ζημιές σε υποδομές, απώλειες παραγωγής, επιβάρυνση των συστημάτων ηλεκτροδότησης και ύδρευσης, πλήγμα στον τουρισμό και ανάγκη για έκτακτες κρατικές αποζημιώσεις.

Όσο συχνότερα γίνονται αυτά τα γεγονότα, τόσο λιγότερο μπορούν να αντιμετωπίζονται ως έκτακτες και απρόβλεπτες δαπάνες.

Μετατρέπονται σταδιακά σε μόνιμη παράμετρο του δημοσιονομικού σχεδιασμού.

Η επόμενη πρόκληση για την ελληνική οικονομία

Για την Ελλάδα, το στοίχημα είναι ιδιαίτερα μεγάλο. Η χώρα καλείται να διατηρήσει τη δυναμική του τουρισμού και να αξιοποιήσει την επιμήκυνση της σεζόν, χωρίς παράλληλα να εξαντλήσει τους φυσικούς πόρους και να επιβαρύνει υπέρμετρα τις υποδομές της.

Η προσαρμογή απαιτεί επενδύσεις σε νερό, ενέργεια, ανθεκτικά δίκτυα και πρόληψη φυσικών καταστροφών, αλλά και νέα χρηματοδοτικά και ασφαλιστικά εργαλεία που θα περιορίζουν την έκθεση του Δημοσίου.

Το μήνυμα είναι σαφές: το οικονομικό κόστος της κλιματικής αλλαγής δεν αποτελεί πλέον έναν μακρινό κίνδυνο.

Για μια οικονομία με ισχυρή εξάρτηση από τον τουρισμό, η προστασία των υποδομών και των φυσικών πόρων μετατρέπεται σε προϋπόθεση για τη διατήρηση της ανάπτυξης, ενώ πυρκαγιές και καύσωνες εισέρχονται πλέον μόνιμα στην εξίσωση του δημοσιονομικού σχεδιασμού.

Μια τέτοια πολύ πρόσφατη μελέτη και μάλιστα σε μεγάλο βάθος έχει πραγματοποιήσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Θα περίμενε κανείς ότι και οι τέσσερις οικονομίες είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένες, βασίζονται κυρίως στις υπηρεσίες και διαθέτουν την ικανότητα να αντιμετωπίζουν ξαφνικά καιρικά σοκ. Βεβαίως, η Ισπανία και η Ιταλία είναι περισσότερο εξοικειωμένες με τις υψηλές θερμοκρασίες, ενώ η Γερμανία είναι καλύτερα προετοιμασμένη για παρατεταμένες χιονοπτώσεις και παγετό, ωστόσο οι διαφορές έχουν σημαντικό συνολικό αντίκτυπο.

Το παρακάτω διάγραμμα παρουσιάζει την εκτιμώμενη επίδραση των εξαιρετικά υψηλών θερμοκρασιών (αριστερό διάγραμμα) και των εξαιρετικά χαμηλών θερμοκρασιών (δεξί διάγραμμα) στην αύξηση του ΑΕΠ κατά τους 12 μήνες που ακολουθούν το θερμοκρασιακό σοκ. Ως ακραίες θερμοκρασίες ορίζονται εδώ οι επιπλέον ημέρες που ανήκουν στο 5% των πιο ακραίων τιμών της κατανομής των θερμοκρασιών.

Το σοκ των υψηλών και χαμηλών θερμοκρασιών

Το διάγραμμα στα αριστερά δείχνει ότι στη Γερμανία οι υψηλές θερμοκρασίες μειώνουν σημαντικά την οικονομική δραστηριότητα κατά περίπου 0,2 έως 0,3 ποσοστιαίες μονάδες μέσα στους επόμενους 12 μήνες. Φυσικά, αυτό δεν οφείλεται σε μία μόνο ημέρα ακραίας ζέστης, αλλά στο γεγονός ότι τέτοιες ημέρες αποτελούν μέρος ευρύτερων καυσώνων. Οι καύσωνες αυτοί επιβραδύνουν την οικονομική δραστηριότητα σε μια χώρα όπου η χρήση κλιματισμού είναι περιορισμένη και τα κτίρια δεν έχουν σχεδιαστεί για να αντιμετωπίζουν υψηλές θερμοκρασίες.

Αντίθετα, η Γερμανία φαίνεται να διαχειρίζεται καλά τις χαμηλές θερμοκρασίες. Η επίδραση των εξαιρετικά χαμηλών θερμοκρασιών είναι θετική τόσο για τη Γερμανία όσο και για την Ιταλία, ενώ για την Ισπανία και τη Γαλλία δεν προκύπτει στατιστικά σημαντική επίδραση.

Στην ίδια μελέτη υπάρχει η ίδια άσκηση και για τα ακραία φαινόμενα βροχόπτωσης. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι στη Γερμανία οι περίοδοι ξηρασίας τείνουν να ενισχύουν την οικονομική δραστηριότητα, ενώ στην Ισπανία τη μειώνουν. Γιατί συμβαίνει αυτό; Στην Ισπανία, η γεωργία και η εξορυκτική δραστηριότητα αποτελούν μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας και, όταν επικρατεί ξηρασία, δημιουργούνται προβλήματα στην παραγωγή φρούτων και λαχανικών. Αντίθετα, στη Γερμανία, οι μειωμένες βροχοπτώσεις και χιονοπτώσεις ενισχύουν τον κατασκευαστικό κλάδο, καθώς τα εργοτάξια μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν σε περιόδους που υπό κανονικές συνθήκες θα υπήρχαν βροχές και διακοπές εργασιών.

Το σοκ των έντονων βροχοπτώσεων

Ωστόσο, οι ακραίες τιμές για καιρικές συνθήκες που δεν είναι συνήθεις για μια χώρα αποδεικνύονται ιδιαίτερα επιβαρυντικές για την οικονομική δραστηριότητα, αναδεικνύοντας τη σημασία της προσαρμοστικότητας και της ανθεκτικότητας των οικονομιών απέναντι στην κλιματική αλλαγή.

«Είναι σαν μια στιγμή όπου ο δρόμος χωρίζεται στα δύο για την Ευρώπη», δήλωσε στο CNBC ο Dan Ives της Wedbush Securities. Το μπλοκ είτε μπορεί να «συμμετάσχει στο μέλλον», είτε να διακινδυνεύσει να «χάσει ένα μεγάλο μέρος αυτού του τεχνολογικού κύματος».

Το δίλημμα περιπλέκεται περαιτέρω από τις εντολές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για πράσινη ενέργεια.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η ενέργεια αποτελεί το μεγαλύτερο «στενωπό» για την ανάπτυξη έργων κέντρων δεδομένων που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη. Ενώ οι ΗΠΑ επαναλειτουργούν μονάδες ορυκτών καυσίμων για να τροφοδοτήσουν την επέκτασή τους, η Ευρώπη απαιτεί από τους developers να γνωστοποιούν μέτρα ενεργειακής και υδατικής αποδοτικότητας, προσθέτοντας γραφειοκρατία που μπορεί να καθυστερήσει την έναρξη έργων.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση συχνά επαινείται για το σύνολο των περιβαλλοντικών πολιτικών που θέτουν την ατζέντα και για τα βήματα προόδου που έχει κάνει με νέους μηχανισμούς, όπως ο επικείμενος φόρος στα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, ορισμένοι επικριτές υποστηρίζουν ότι αυτά παρεμποδίζουν την επιχειρηματικότητα. Η ήπειρος θεωρείται «αντι-επιχειρηματική», είπε ο Ives, γεγονός που ωθεί ευρωπαϊκές εταιρείες τεχνολογίας και startups να μετακινούνται στις ΗΠΑ, τη Μέση Ανατολή ή την Ασία, αναζητώντας πιο ευνοϊκές πολιτικές.

Καθώς η Ευρώπη προσπαθεί να καλύψει το χαμένο έδαφος στην κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης, η ανάγκη για ενεργοβόρες υποδομές αυξάνεται, η ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια εκτοξεύεται - και αυτή η τριβή γίνεται ολοένα και πιο δύσκολο να αγνοηθεί. Η πρόσθετη δυναμικότητα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας προοριζόταν να αντικαταστήσει πιο ρυπογόνες πηγές, αλλά πλέον υπάρχουν ανησυχίες ότι τα πράγματα θα εξελιχθούν διαφορετικά.

«Το βλέπετε στο Ηνωμένο Βασίλειο ότι ήδη κάνουμε πίσω σε ορισμένες από τις δεσμεύσεις μας», δήλωσε στο CNBC ο Paul Jackson, Περιφερειακός Global Market Strategist της Invesco - και η Ευρώπη πιθανότατα θα ακολουθήσει.

«Πρόκειται για μια αρκετά συνηθισμένη διαδικασία: όταν οι καιροί είναι καλοί, είναι εύκολο να πείσεις άτομα, επιχειρήσεις και κυβερνήσεις να κινηθούν προς τη σωστή κατεύθυνση σε ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή και να επωμιστούν μέρος του κόστους που αυτό συνεπάγεται», δήλωσε ο Jackson. Ωστόσο, πρόσθεσε ότι το να υποβαθμιστεί η κλιματική ατζέντα στη λίστα προτεραιοτήτων είναι ένα από τα πιο εύκολα πράγματα που μπορούν να κάνουν οι νομοθέτες όταν έρχονται αντιμέτωποι με δυσκολότερες συνθήκες και ανταγωνιστικά συμφέροντα.

Το ενεργειακό δίκτυο του Ηνωμένου Βασιλείου είναι απαλλαγμένο από τον άνθρακα, ο οποίος είναι σημαντικά πιο ρυπογόνος από το φυσικό αέριο - το ευρωπαϊκό, όμως, δεν είναι.

«Ανησυχώ ότι, σε κάποιο στάδιο, τα κλεισίματα των λιγνιτικών/ανθρακικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής μπορεί τελικά να αναβληθούν», δήλωσε χαρακτηριστικά στο CNBC ο Jags Walia, επικεφαλής των παγκόσμιων εισηγμένων υποδομών στη Van Lanschot Kempen.

Η απόσυρση των ορυκτών καυσίμων καθώς εντάσσονται οι ανανεώσιμες πηγές λειτουργεί όταν η ζήτηση ενέργειας παραμένει στάσιμη, όμως αυτό πλέον δεν ισχύει, είπε. Τα κέντρα δεδομένων απαιτούν επίσης συνεχή παροχή ενέργειας, επομένως η διαλείπουσα φύση της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας θα μπορούσε να αποδειχθεί προβληματική.

«Από πλευράς ηλεκτρισμού, μπορεί να μην έχουμε την πολυτέλεια να κλείσουμε τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με άνθρακα, κάτι που θα αποτελέσει πραγματικό πονοκέφαλο τόσο για την ενεργειακή μετάβαση όσο και για την ενεργειακή ασφάλεια», δήλωσε ο Walia.

Κατά τη διάρκεια του έτους, η Ευρώπη έχει υπαναχωρήσει σε μια σειρά περιβαλλοντικών δεσμεύσεων.

Στις 16 Δεκεμβρίου, η ΕΕ χαλάρωσε ουσιαστικά την απαγόρευση νέων αυτοκινήτων με κινητήρες εσωτερικής καύσης από το 2035. Στις 9 Δεκεμβρίου ενέκρινε επίσης ετήσια αναβολή στην εφαρμογή ενός νέου ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας εκπομπών για τα κτίρια, τις οδικές μεταφορές και τις μικρές βιομηχανίες — αν και ταυτόχρονα δεσμεύτηκε για μείωση των εκπομπών κατά 90% έως το 2040.

Νωρίτερα φέτος, οι οδηγίες για τη Δέουσα Επιμέλεια Εταιρικής Βιωσιμότητας (CSDDD) και για την Εταιρική Αναφορά Βιωσιμότητας (CSRD) περιορίστηκαν επίσης και μετατέθηκαν χρονικά.

Πάντως αρκετοί στην Ευρώπη κάνουν λόγο για μια «πραγματιστική» προσέγγιση, μπροστά στη νέα πραγματικότητα που έχει δημιουργηθεί.

Όπως έγινε γνωστό, η δράση αποσκοπεί στην δημιουργία (α) Μονάδων Ανάκτησης και Ανακύκλωσης (ΜΑΑ), (β) Αυτοτελών Μονάδων επεξεργασίας προδιαλεγμένων βιοαποβλήτων (ΜΕΒΑ) και (γ) Συστημάτων και εξοπλισμού διαλογής στην πηγή, όπως είναι οι Σταθμοί Μεταφόρτωσης Αποβλήτων (ΣΜΑ). Ο εκτιμώμενος συνολικός προϋπολογισμός των έργων ανέρχεται σε 480 εκατ. ευρώ.

Σημειώνεται ότι σήμερα, ο υπουργός και ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κκ Σταύρος Παπασταύρου και Νίκος Ταγαράς, πραγματοποίησαν συνάντηση με τον πρόεδρο Λάζαρο Κυρίζογλου και τα μέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΚΕΔΕ, παρουσία του υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρη Παπαστεργίου, του υπουργού Εσωτερικών, Θόδωρου Λιβάνιου και του γενικού γραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος, Ευθύμιου Μπακογιάννη.

Ο κ. Παπασταύρου παρέλαβε υπόμνημα της ΚΕΔΕ και επιφυλάχθηκε να εξετάσει τα αιτήματα της Ένωσης. Παράλληλα, ενημέρωσε τα μέλη της ΚΕΔΕ για την εξειδίκευση της δράσης.

Επιπροσθέτως, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, έλαβε χώρα ένας παραγωγικός διάλογος για τη σχεδιαζόμενη μεταρρύθμιση των πολεοδομιών που εξήγγειλε ο πρωθυπουργός στη ΔΕΘ.

Στο Château Carbonnieux, οι αμπελουργοί διαπίστωσαν ότι η ζέστη που άγγιξε τους 40 °C προκάλεσε πρόωρη ωρίμανση στα λευκά σταφύλια. Έτσι, ο τρύγος που παραδοσιακά ξεκινούσε στα μέσα Σεπτεμβρίου, άρχισε φέτος ήδη από τις 19 Αυγούστου. «Το φαινόμενο της υπερθέρμανσης κάνει το κλίμα μας να θυμίζει πλέον περισσότερο μεσογειακό», σημειώνει ο ιδιοκτήτης του κτήματος, Ερίκ Περέν.

Οι αλλαγές στο κλίμα επηρεάζουν άμεσα τον χαρακτήρα των κρασιών. Τα λευκά του Château Carbonnieux, που παραδοσιακά είχαν ατλαντικό ύφος, αποκτούν πιο μεσογειακά χαρακτηριστικά. Η αύξηση της θερμοκρασίας οδηγεί σε σταφύλια με περισσότερη ζάχαρη, κάτι που στη ζύμωση μεταφράζεται σε υψηλότερους αλκοολικούς βαθμούς.

Η νέα πραγματικότητα για τους αμπελουργούς

Ο Περέν, που καλλιεργεί από τη δεκαετία του 1980, τονίζει ότι από το 2018 τα καλοκαίρια με ακραίες θερμοκρασίες έχουν γίνει ο κανόνας. Αυτό έχει βελτιώσει τη συνολική ποιότητα των σοδειών, αλλά παράλληλα δημιουργεί προβλήματα: τα λευκά κρασιά συχνά ξεπερνούν τους 14 βαθμούς αλκοόλ, κάτι που συγκρούεται με τους κανονισμούς AOC (σ.σ. γαλλικό σύστημα προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης για κρασιά, τυριά και άλλα αγροτικά προϊόντα) και τις προτιμήσεις των καταναλωτών.

Η οινολόγος της οικογένειας, Αντρέα Περέν, αναλαμβάνει να κρατήσει τις ισορροπίες. Η στρατηγική τους βασίζεται σε σταφύλια από αργιλώδη εδάφη που συγκρατούν νερό και οξύτητα, ώστε να μειωθεί η τελική περιεκτικότητα σε αλκοόλ και να φτάσει πιο κοντά στο επιθυμητό 12-13%.

Η φετινή συγκομιδή στη Γαλλία αποκαλύπτει πώς η αμπελουργία αναγκάζεται να προσαρμοστεί στις νέες κλιματικές συνθήκες, δίνοντας μια γεύση από το μέλλον της ευρωπαϊκής οινοπαραγωγής.

Προβλέψεις για καύσωνες και θερμοκρασίες-ρεκόρ

Η άνοδος της θερμοκρασίας ξεκίνησε ήδη από τα τέλη Μαΐου, με θερμοκρασίες που άγγιξαν τους 40,7 βαθμούς Κελσίου στις πόλεις Κόρδοβα και Σεβίλλη και τους 37,5 βαθμούς στη Σαραγόσα. Η μέση θερμοκρασία στις 30 Μαΐου έφτασε τους 24,08°C, την υψηλότερη για το μήνα από το 1950. Αυτή η κατάσταση επηρεάζεται από την κλιματική αλλαγή, όπως προειδοποιεί η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), η οποία σημειώνει ότι οι ανθρώπινες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου έχουν επιδράσει στην ένταση και την συχνότητα των ακραίων θερμοκρασιών.

Η πιθανότητα το καλοκαίρι του 2025 να είναι θερμότερο από το κανονικό αυξάνεται στο 70% κατά μήκος των μεσογειακών ακτών, των Βαλεαρίδων και των Καναρίων Νήσων. Ιδιαίτερα, οι ανατολικές ακτές της Ισπανίας, όπως η Βαρκελώνη και η Βαλένθια, αναμένονται να βιώσουν “τροπικές νύχτες”, όπου η θερμοκρασία δεν θα πέφτει κάτω από τους 20°C, ενώ η ζέστη τις ημέρες θα ξεπερνά τους 35°C.

Η AEMET εξέδωσε προειδοποιήσεις πορτοκαλί επιπέδου για τη ζέστη στην Κόρδοβα και την περιοχή της Σεβίλλης, με θερμοκρασίες που μπορεί να φτάσουν τους 41°C. Ακόμη, η καλοκαιρινή πρόβλεψη δεν δείχνει τάσεις για βροχοπτώσεις, παρά τις συνηθισμένες ξηρές περιόδους, που διακόπτονται περιστασιακά από καταιγίδες.

Προκειμένου να βοηθήσει τους πολίτες να προετοιμαστούν για τις αυξανόμενες θερμοκρασίες, το Υπουργείο Υγείας της Ισπανίας έχει εκδώσει έναν νέο χάρτη που περιλαμβάνει 182 ζώνες προειδοποίησης για τη ζέστη, παρέχοντας ένα σύστημα προειδοποίησης με βάση το χρώμα για κάθε περιοχή. Οι προειδοποιήσεις περιλαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με την έκθεση στον ήλιο και τη συμπτωματολογία ασθενειών που σχετίζονται με τη ζέστη.

Η κλιματική αλλαγή έχει κάνει κάθε καύσωνα πιο πιθανό και έντονο. Σύμφωνα με την World Weather Attribution (WWA), η ακραία ζέστη που επηρεάζει την Ιβηρική Χερσόνησο από το 2023 θα ήταν σχεδόν αδύνατη χωρίς την κλιματική αλλαγή. Το 2024 ήταν το θερμότερο έτος που καταγράφηκε ποτέ και το πρώτο ημερολογιακό έτος που ξεπέρασε το όριο των 1,5°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.

Αναλυτικότερα, προκύπτει από ότι ακόμα και μία ημέρα με υψηλές θερμοκρασίες ελαττώνει την παραγωγή γάλακτος έως και 10% και υπολογίζεται ότι οι επιπτώσεις της έντονης ζέστης μπορεί να έχουν διάρκεια ακόμα και 10 ημέρες αργότερα.

Παρά, μάλιστα, τις προσπάθειες κτηνοτρόφων να διατηρήσουν δροσερές τις αγελάδες με ειδικά συστήματα ψύξης, αυτές αποδεικνύονται ανεπαρκείς, καθώς η εφαρμογή τεχνολογιών για τη ρύθμιση της θερμοκρασίας στους χώρους όπου ζουν οι αγελάδες αντισταθμίζει μόνο περίπου το ήμισυ της απώλειας.

«Η κλιματική αλλαγή θα έχει ευρείες επιπτώσεις σε αυτό που τρώμε και πίνουμε, συμπεριλαμβανομένου αυτού του κρύου ποτηριού γάλα», αναφέρει ένας εκ των συντακτών και επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο, Εγιάλ Φρανκ.

Όπως είπε ο ειδικός, τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι η ακραία ζέστη οδηγεί σε σημαντικές και διαρκείς επιπτώσεις στην παραγωγή γάλακτος, και ακόμη και οι φάρμες που υιοθετούν συστήματα τελευταίας τεχνολογίας, αναπτύσσουν στρατηγικές προσαρμογής που μπορεί να μην είναι επαρκείς για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα αυτό, έπειτα από ανάλυση δεδομένων σχετικά με την υγρασία και τη θερμοκρασία σε περισσότερες από 130.000 γαλακτοπαραγωγικές αγελάδες σε διάστημα 12 ετών στο Ισραήλ, χώρα η οποία θεωρείται από τις κορυφαίες για την παραγωγή γάλακτος με προηγμένο σύστημα. Επιπλέον, πραγματοποίησαν έρευνα σε περισσότερες από 300 γαλακτοπαραγωγικές μονάδες για να διαπιστώσουν τα πραγματικά οφέλη από τις τεχνολογίες ψύξης.

Η ερευνητική ομάδα παρατήρησε ότι η παραγωγή γάλακτος μειώθηκε σημαντικά τις ζεστές και υγρές ημέρες σε ποσοστό έως και 10% όταν ο δείκτης WBGT (Wet Bulb Globe Temperature) που χρησιμοποιείται για την εκτίμηση της θερμικής καταπόνησης από την υψηλή θερμοκρασία και την υγρασία, ξεπέρασε τους 26 βαθμούς Κελσίου.

Παρότι σχεδόν όλες οι μονάδες είχαν εφαρμόσει συστήματα ψύξης, οι απώλειες αντισταθμίστηκαν στο μισό και μόνο τις ημέρες που το θερμόμετρο έδειχνε 20 βαθμούς Κελσίου.

«Οι γαλακτοπαραγωγοί γνωρίζουν πολύ καλά τις αρνητικές επιπτώσεις που έχει το θερμικό στρες στα κοπάδια τους και χρησιμοποιούν πολλαπλές μορφές προσαρμογής», υποστηρίζει ο Αγιάλ Κιμχί, εκ των συντακτών της έκθεσης, αναπληρωτής καθηγητής στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ και αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Κοινωνικοοικονομικής Έρευνας Shoresh.

«Η προσαρμογή είναι δαπανηρή και οι αγρότες πρέπει να εξισορροπήσουν προσεκτικά τα οφέλη που αποκομίζουν έναντι του κόστους. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο βλέπουμε κάποιες επενδύσεις σε μέτρα ψύξης, αλλά όχι πλήρη απομόνωση των αγελάδων από το περιβάλλον τους, κάτι που θα ήταν πολύ δαπανηρό να εφαρμοστεί», προσθέτει.

Καταλήγοντας, τονίζει ότι οι αρμόδιοι χάραξης πολιτικής θα πρέπει να εξετάσουν περισσότερες στρατηγικές, όχι μόνο για την ψύξη των αγελάδων αλλά και για τη μείωση των παραγόντων στρες, όπως ο περιορισμός και ο διαχωρισμός των μοσχαριών, καθώς αυτοί καθιστούν τις αγελάδες πιο ευαίσθητες στη θερμότητα και λιγότερο ανθεκτικές.

Η μελέτη με επικεφαλής το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (MIT) αναπτύσσει το δυσοίωνο σενάριο σύμφωνα με το οποίο ενδέχεται να μειωθεί ο αριθμός των δορυφόρων που θα λειτουργούν με ασφάλεια σε χαμηλή τροχιά της Γης μέχρι το τέλος του αιώνα.

Αναλυτικότερα, η έκθεση αναλύει τις επιπτώσεις από τα επιβλαβή αέρια στη βιωσιμότητα της χαμηλής γήινης τροχιάς (LEO), σε συνάρτηση με την αύξηση των διαστημικών σκουπιδιών.

Πιο συγκεκριμένα, οι αναλυτές διαπίστωσαν πως οι εκπομπές αερίων συρρικνώνουν την ανώτερη ατμόσφαιρα, ιδίως τη θερμόσφαιρα, όπου ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός και οι περισσότεροι δορυφόροι βρίσκονται σε τροχιά. Η μειωμένη πυκνότητα της θερμόσφαιρας, ελαττώνει την ατμοσφαιρική αντίσταση, με αποτέλεσμα οι ανενεργοί δορυφόροι και τα αντικείμενα να παραμένουν περισσότερο σε τροχιά και επομένως να αυξάνεται η πιθανότητα σύγκρουσης και κατά συνέπεια δεν αποκλείεται να προκληθεί ανεξέλεγκτη αύξηση από συντρίμμια.

Ο επικεφαλής ερευνητής Μάθιου Μπράουν, από την ερευνητική ομάδα SERENE, δήλωσε: «Συχνά σκεφτόμαστε μόνο τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στο επίπεδο του εδάφους ή της θάλασσας, αλλά αυτή η έρευνα δείχνει ότι οι επιπτώσεις θα φτάσουν τόσο ψηλά όσο το διάστημα.

Τη στιγμή δε, τονίζει, που βασιζόμαστε σε μεγάλο βαθμό στους δορυφόρους «για την επικοινωνία, την παρατήρηση της Γης, πρόβλεψη καιρού και πλοήγηση, πρέπει να λάβουμε πολύ σοβαρά υπόψη τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του διαστήματος».

Προειδοποίησε, μάλιστα, για το λεγόμενο Σύνδρομο Κέσλερ, σύμφωνα με το οποίο τα συντρίμμια πυροδοτούν σοβαρές αλυσιδωτές αντιδράσεις που μπορεί να επηρεάσουν τη Γη. Είπε σχετικά ότι ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις αναφορικά με τον αριθμό των δορυφόρων που μπορούν να τεθούν σε λειτουργία, καθώς χωρίς έλεγχο «υπάρχει κίνδυνος να εισέλθουμε σε ένα σύνδρομο Κέσλερ, όπου μια αλυσιδωτή αντίδραση συγκρούσεων προκαλεί τον χώρο να καταστεί άχρηστος».

Κρίνεται απαραίτητο να ληφθούν υπόψη οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής κατά την ανάπτυξη στρατηγικών για τη διαχείριση της διαστημικής κίνησης και τον μετριασμό των συντριμμιών.

Αυτό προκύπτει από έρευνα που διεξήχθη από ερευνητές του Τμήματος Βιολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Macquarie της Αυστραλίας και δημοσιεύθηκε στο Journal of Animal Ecology.

Αναλυτικότερα, οι επιστήμονες έπειτα από 16ετή μελέτη διαπίστωσαν ότι οι περιβαλλοντικοί παράγοντες – ιδίως οι ισχυρές βροχοπτώσεις – επηρεάζουν τη σταθερότητα των δεσμών του μονογαμικού ωδικού πτηνού Acrocephalus sechellensis που ζει στις Σεϋχέλλες.

Το πτηνό αυτό πραγματοποιεί μακροχρόνιους δεσμούς, με την περίοδο αναπαραγωγής του να παρατηρείται από τον Ιούνιο έως τον Οκτώβριο και από τον Δεκέμβριο έως τον Μάρτιο.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα υψηλότερα ποσοστά διαζυγίων σημειώθηκαν σε περιόδους με εξαιρετικά υψηλές ή χαμηλές βροχοπτώσεις κατά το διάστημα αναπαραγωγής, επηρεάζοντας πιθανώς τον τρόπο με τον οποίο τα πουλιά έβλεπαν τους συντρόφους τους.

Για παράδειγμα, το μικρό ποσοστό αυτών προκαλεί τη σημαντική μείωση διαθεσιμότητας τροφής διαταράσσοντας την ανάπτυξη εντόμων που γεννούν συχνά τα αυγά τους στο νερό, ενώ από την άλλη οι έντονες βροχοπτώσεις μπορούν να καταστρέψουν ενδιαιτήματα και φωλιές και να καταστήσουν δύσκολη τη διατήρηση της βέλτιστης θερμοκρασίας του σώματός τους. Επομένως, και οι δύο ακραίες καταστάσεις μπορούν να επηρεάσουν την υγεία των πτηνών και να κάνουν δύσκολη την ανατροφή των απογόνων.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η μελέτη αυτή μπορεί να ρίξει φως στον τρόπο με τον οποίο η κλιματική αλλαγή επιδρά στη σταθερότητα των κοινωνικά μονογαμικών ειδών και να τους βοηθήσει να κατανοήσουν τη συμπεριφορά τους, ώστε να διαμορφώσουν ανάλογα τις προσπάθειες διατήρησης των ειδών που είναι ευάλωτα στις επιπτώσεις της περιβαλλοντικής κρίσης.