Η αλλαγή αυτή αποτυπώνεται πλέον και στις αξιολογήσεις διεθνών οργανισμών, οι οποίοι δεν αντιμετωπίζουν την ακραία ζέστη αποκλειστικά ως μετεωρολογικό φαινόμενο. Αντίθετα, θεωρούν ότι πρόκειται για έναν παράγοντα που μπορεί να επηρεάσει την ανθεκτικότητα των κοινωνιών, την εύρυθμη λειτουργία των οικονομιών και τη βιωσιμότητα κρίσιμων υποδομών.

Οι καύσωνες αποκτούν οικονομική διάσταση

Οι επιπτώσεις των παρατεταμένων υψηλών θερμοκρασιών εκτείνονται πολύ πέρα από τις άμεσες συνέπειες στην υγεία. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι καύσωνες αυξάνουν τη θνησιμότητα, επιβαρύνουν σημαντικά τα συστήματα περίθαλψης και επηρεάζουν δυσανάλογα τις πιο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, όπως ηλικιωμένους, παιδιά, άτομα με χρόνια προβλήματα υγείας και εργαζόμενους που απασχολούνται σε εξωτερικούς χώρους.

Παράλληλα, εντείνεται η ανάγκη για ολοκληρωμένες πολιτικές προσαρμογής. Η αντιμετώπιση της ακραίας ζέστης δεν περιορίζεται πλέον στην ενίσχυση των νοσοκομείων ή των υπηρεσιών πολιτικής προστασίας, αλλά επεκτείνεται στον σχεδιασμό των πόλεων, στην ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων, στη δημιουργία περισσότερων χώρων πρασίνου και στη θωράκιση των κοινωνικών δομών απέναντι στις νέες κλιματικές συνθήκες.

Την ίδια στιγμή, η οικονομική διάσταση του προβλήματος γίνεται ολοένα πιο εμφανής. Οι ευρωπαϊκές εποπτικές αρχές εξετάζουν πλέον τρόπους ενσωμάτωσης των κινδύνων που προκαλεί η ακραία ζέστη στα μοντέλα αξιολόγησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο οι καύσωνες να αποτελέσουν στο μέλλον ξεχωριστή παράμετρο στις ασκήσεις αντοχής των τραπεζών.

Οι υψηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν ήδη την παραγωγικότητα των εργαζομένων, αυξάνουν σημαντικά τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας για ψύξη, μειώνουν τις αποδόσεις στη γεωργία και προκαλούν σημαντικές απώλειες στην οικονομική δραστηριότητα. Παράλληλα, οι ζημιές από τα ακραία καιρικά φαινόμενα στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια ανέρχονται σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ, εντείνοντας την ανησυχία για το πραγματικό οικονομικό κόστος της κλιματικής αλλαγής.

Οι κατοικίες δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν τη ζέστη

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που βιώνουν εντονότερα τις συνέπειες της νέας πραγματικότητας. Μεγάλο μέρος του οικιστικού αποθέματος εμφανίζει περιορισμένη αντοχή απέναντι στις ολοένα υψηλότερες θερμοκρασίες, με αποτέλεσμα πολλές κατοικίες να μετατρέπονται σε πραγματικές θερμικές παγίδες κατά τη διάρκεια των παρατεταμένων καυσώνων.

Μετρήσεις σε διαφορετικές περιοχές της χώρας δείχνουν ότι σε αρκετές περιπτώσεις οι εσωτερικές θερμοκρασίες ξεπερνούν ακόμη και τους 38 βαθμούς Κελσίου, ενώ η θερμότητα παραμένει εγκλωβισμένη στο εσωτερικό των κτιρίων ακόμη και τις νυχτερινές ώρες. Η αδυναμία επαρκούς δροσισμού δυσχεραίνει την ξεκούραση, επηρεάζει την ποιότητα ζωής και αυξάνει τους κινδύνους για την υγεία, ιδιαίτερα στις ευπαθείς ομάδες.

Η θερινή ενεργειακή φτώχεια γίνεται εντονότερη

Παράλληλα, αναδεικνύεται ολοένα και περισσότερο το φαινόμενο της θερινής ενεργειακής φτώχειας. Χιλιάδες νοικοκυριά περιορίζουν τη χρήση κλιματιστικών εξαιτίας του αυξημένου κόστους ηλεκτρικής ενέργειας ή κατοικούν σε παλαιά κτίρια με ανεπαρκή θερμομόνωση, τα οποία αδυνατούν να διατηρήσουν ανεκτές θερμοκρασίες στο εσωτερικό τους.

Η κατάσταση αυτή δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο, καθώς όσοι διαθέτουν λιγότερους οικονομικούς πόρους εκτίθενται περισσότερο στις ακραίες θερμοκρασίες, αντιμετωπίζοντας αυξημένους κινδύνους για την υγεία τους αλλά και υψηλότερες ενεργειακές δαπάνες όταν αναγκάζονται να χρησιμοποιήσουν συστήματα ψύξης για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν την ανάγκη για πιο ουσιαστικές παρεμβάσεις στο κτιριακό απόθεμα της χώρας. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι περιορισμένες ενεργειακές αναβαθμίσεις δεν επαρκούν πλέον, καθώς οι νέες κλιματικές συνθήκες απαιτούν ολοκληρωμένο σχεδιασμό που θα μειώνει ουσιαστικά τη θερμική επιβάρυνση των κατοικιών και θα περιορίζει την κατανάλωση ενέργειας.

Το συμπέρασμα που προκύπτει από τις αναλύσεις επιστημονικών, περιβαλλοντικών και οικονομικών φορέων είναι κοινό: οι καύσωνες δεν αποτελούν πλέον ένα παροδικό καλοκαιρινό φαινόμενο, αλλά έναν διαρκή παράγοντα κινδύνου που επηρεάζει την υγεία, τις υποδομές, την παραγωγικότητα, τις δημόσιες δαπάνες, την αγορά ενέργειας και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Το πραγματικό κόστος της ακραίας ζέστης δεν αποτυπώνεται μόνο στα θερμόμετρα, αλλά και στις οικονομικές επιπτώσεις που αφήνει πίσω της κάθε ολοένα συχνότερο και εντονότερο κύμα καύσωνα.

Μια τέτοια πολύ πρόσφατη μελέτη και μάλιστα σε μεγάλο βάθος έχει πραγματοποιήσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Θα περίμενε κανείς ότι και οι τέσσερις οικονομίες είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένες, βασίζονται κυρίως στις υπηρεσίες και διαθέτουν την ικανότητα να αντιμετωπίζουν ξαφνικά καιρικά σοκ. Βεβαίως, η Ισπανία και η Ιταλία είναι περισσότερο εξοικειωμένες με τις υψηλές θερμοκρασίες, ενώ η Γερμανία είναι καλύτερα προετοιμασμένη για παρατεταμένες χιονοπτώσεις και παγετό, ωστόσο οι διαφορές έχουν σημαντικό συνολικό αντίκτυπο.

Το παρακάτω διάγραμμα παρουσιάζει την εκτιμώμενη επίδραση των εξαιρετικά υψηλών θερμοκρασιών (αριστερό διάγραμμα) και των εξαιρετικά χαμηλών θερμοκρασιών (δεξί διάγραμμα) στην αύξηση του ΑΕΠ κατά τους 12 μήνες που ακολουθούν το θερμοκρασιακό σοκ. Ως ακραίες θερμοκρασίες ορίζονται εδώ οι επιπλέον ημέρες που ανήκουν στο 5% των πιο ακραίων τιμών της κατανομής των θερμοκρασιών.

Το σοκ των υψηλών και χαμηλών θερμοκρασιών

Το διάγραμμα στα αριστερά δείχνει ότι στη Γερμανία οι υψηλές θερμοκρασίες μειώνουν σημαντικά την οικονομική δραστηριότητα κατά περίπου 0,2 έως 0,3 ποσοστιαίες μονάδες μέσα στους επόμενους 12 μήνες. Φυσικά, αυτό δεν οφείλεται σε μία μόνο ημέρα ακραίας ζέστης, αλλά στο γεγονός ότι τέτοιες ημέρες αποτελούν μέρος ευρύτερων καυσώνων. Οι καύσωνες αυτοί επιβραδύνουν την οικονομική δραστηριότητα σε μια χώρα όπου η χρήση κλιματισμού είναι περιορισμένη και τα κτίρια δεν έχουν σχεδιαστεί για να αντιμετωπίζουν υψηλές θερμοκρασίες.

Αντίθετα, η Γερμανία φαίνεται να διαχειρίζεται καλά τις χαμηλές θερμοκρασίες. Η επίδραση των εξαιρετικά χαμηλών θερμοκρασιών είναι θετική τόσο για τη Γερμανία όσο και για την Ιταλία, ενώ για την Ισπανία και τη Γαλλία δεν προκύπτει στατιστικά σημαντική επίδραση.

Στην ίδια μελέτη υπάρχει η ίδια άσκηση και για τα ακραία φαινόμενα βροχόπτωσης. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι στη Γερμανία οι περίοδοι ξηρασίας τείνουν να ενισχύουν την οικονομική δραστηριότητα, ενώ στην Ισπανία τη μειώνουν. Γιατί συμβαίνει αυτό; Στην Ισπανία, η γεωργία και η εξορυκτική δραστηριότητα αποτελούν μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας και, όταν επικρατεί ξηρασία, δημιουργούνται προβλήματα στην παραγωγή φρούτων και λαχανικών. Αντίθετα, στη Γερμανία, οι μειωμένες βροχοπτώσεις και χιονοπτώσεις ενισχύουν τον κατασκευαστικό κλάδο, καθώς τα εργοτάξια μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν σε περιόδους που υπό κανονικές συνθήκες θα υπήρχαν βροχές και διακοπές εργασιών.

Το σοκ των έντονων βροχοπτώσεων

Ωστόσο, οι ακραίες τιμές για καιρικές συνθήκες που δεν είναι συνήθεις για μια χώρα αποδεικνύονται ιδιαίτερα επιβαρυντικές για την οικονομική δραστηριότητα, αναδεικνύοντας τη σημασία της προσαρμοστικότητας και της ανθεκτικότητας των οικονομιών απέναντι στην κλιματική αλλαγή.

«Η κλιματική κρίση είναι μια υγειονομική κρίση», δήλωσε ο γενικός γραμματέας του ΠΟΥ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στη Γενεύη.

«Είναι καιρός η υγεία να αποτελέσει ένα θέμα επίσημων διαπραγματεύσεων και ελπίζουμε πως αυτό θα γίνει στην COP31 τον επόμενο χρόνο», επισήμανε από την πλευρά του ο Ρούντιγκερ Κρες, υπεύθυνος για το Περιβάλλον και την Κλιματική Αλλαγή του ΠΟΥ.

Ο Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους παρέστη την περασμένη εβδομάδα στην COP30, που πραγματοποιείται στο Μπελέμ της Βραζιλίας.

Η υγεία αποτέλεσε αντικείμενο «πολλών συζητήσεων» κατά τη διάρκεια της Συνόδου, όμως κανένα επίσημο πλαίσιο διαπραγμάτευσης για την υγεία δεν έχει ακόμη καθοριστεί, διευκρίνισε ο Κρες.

«Η υγεία είναι ο πιο επιτακτικός τομέας σε σχέση με την κλιματική δράση, όμως εδώ και πολύ καιρό αποτελεί υποσημείωση στις διαπραγματεύσεις για το κλίμα», υποστήριξε ο επικεφαλής του ΠΟΥ.

«Είναι πολύ ευκολότερο να πείσεις τους ανθρώπους για την επείγουσα ανάγκη να προστατεύσουν την υγεία τη δική τους ή των παιδιών τους, παρά για την προστασία των παγετώνων ή των οικοσυστημάτων. Και τα δύο είναι σημαντικά, αλλά το ένα είναι πολύ πιο κοντά σε εμάς», συμπλήρωσε.

Η Βραζιλία αναμένεται να ανακοινώσει αύριο ένα σχέδιο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή με άξονα την υγεία, μια ημέρα που θα είναι αφιερωμένη στην υγεία στη Σύνοδο της COP30, δήλωσε ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ.

Το σχέδιο περιλαμβάνει μέτρα που στοχεύουν να βοηθήσουν τις χώρες να προετοιμάσουν τα υγειονομικά τους συστήματα και να ανταποκριθούν στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από την Δρ. Σέχρις Ούσμαν του Πανεπιστημίου Μανχάιμ, σε συνεργασία με οικονομολόγους της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, και κατέγραψε ότι καύσωνες, ξηρασίες και πλημμύρες επηρέασαν το ένα τέταρτο των περιφερειών της ΕΕ το καλοκαίρι του 2025.

Οι άμεσες απώλειες ισοδυναμούν με το 0,26% του ΑΕΠ της ΕΕ το 2024.

Κρυφά κόστη και πολλαπλασιαστικά φαινόμενα

«Το πραγματικό κόστος των ακραίων καιρικών φαινομένων εμφανίζεται σταδιακά, επειδή αυτά επηρεάζουν ζωές και εισοδήματα μέσα από ένα ευρύ φάσμα καναλιών που ξεπερνούν το αρχικό πλήγμα. Οι επίσημες εκτιμήσεις συνήθως καθυστερούν», εξηγεί η Ούσμαν.

Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές μεθόδους που περιορίζονται στις ζημιές υποδομών, η μελέτη ενσωματώνει κρυφά κόστη που πολλαπλασιάζονται με τον χρόνο, όπως:

• Απώλεια εσόδων από τον τουρισμό

• Μείωση παραγωγικότητας

• Διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες

Συνολικά, 96 περιφέρειες επλήγησαν από καύσωνες, 195 από ξηρασία και 53 από πλημμύρες.

Ποιες χώρες επλήγησαν περισσότερο

Οι χώρες της Μεσογείου πλήρωσαν το βαρύτερο τίμημα.

• Ιταλία: απώλειες 11,9 δισ. ευρώ το 2025, εκτιμώμενο κόστος 34,2 δισ. ευρώ μέχρι το 2029.

• Γαλλία: άμεσες απώλειες 10,1 δισ. ευρώ, κόστος 33,9 δισ. ευρώ έως το τέλος της δεκαετίας.

• Ισπανία: απώλειες 12,2 δισ. ευρώ το 2025 και 34,8 δισ. ευρώ έως το 2029.

Οι μικρότερες οικονομίες όπως Μάλτα, Κύπρος και Βουλγαρία είναι ιδιαίτερα ευάλωτες, με βραχυπρόθεσμες απώλειες που ξεπερνούν το 1% της προστιθέμενης αξίας τους.

Στη Γερμανία, τις Σκανδιναβικές χώρες και την Κεντρική Ευρώπη, οι ζημιές είναι μικρότερες αναλογικά, ωστόσο η συχνότητα των πλημμυρών αυξάνεται επικίνδυνα.

Τσουχτερός λογαριασμός για την Ευρώπη

Συνολικά, το κόστος του φετινού καλοκαιριού φθάνει το 0,26% του ΑΕΠ της ΕΕ, με πρόβλεψη να αγγίξει το 0,78% έως το 2029, ποσοστό που χαρακτηρίζεται «οικονομικά σημαντικό».

Ωστόσο, οι συντάκτες προειδοποιούν ότι οι εκτιμήσεις είναι πιθανόν συντηρητικές, καθώς δεν περιλαμβάνουν:

• Δασικές πυρκαγιές

• Καταιγίδες με χαλάζι και ανέμους

• Πολλαπλά σοκ από συνδυασμό γεγονότων

«Η μελέτη δείχνει ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα δεν είναι μελλοντική απειλή, αλλά ήδη επηρεάζουν την οικονομική ανάπτυξη της Ευρώπης. Η έγκαιρη αποτίμηση των επιπτώσεων βοηθά τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής να προσαρμόσουν στρατηγικές και να κατευθύνουν τη στήριξη», δήλωσε η Ούσμαν.

Ανάγκη για επενδύσεις στην κλιματική προσαρμογή

Η μελέτη τονίζει την ανάγκη για επενδύσεις στην κλιματική προσαρμογή, από μέτρα προστασίας στις πόλεις έως καλύτερη διαχείριση υδάτων. Ωστόσο, αυτά συνεπάγονται υψηλό κόστος και απαιτούν προσεκτική αξιολόγηση

Το δωρεάν δημόσιο παγοδρόμιο, μέρος ενός μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς των Ηνωμένων Εθνών, που διασχίζει την καρδιά της καναδικής πρωτεύουσας, έχει προσελκύσει εκατομμύρια τουρίστες από τότε που η πόλη άρχισε να το διατηρεί ως skateway το 1971.

Τα πρώτα χρόνια, οι επισκέπτες μπορούσαν συνήθως να υπολογίζουν σε μια σεζόν πατινάζ που διαρκούσε από τα τέλη Δεκεμβρίου έως τον Φεβρουάριο ή τις αρχές Μαρτίου.

Τα τελευταία χρόνια όμως η σεζόν συρρικνώνεται. Προ διετίας, τον χειμώνα του 2022-23, το Rideau Canal Skateway δεν άνοιξε καθόλου. Φέτος, ο πάγος στο κανάλι επανήλθε, κάνοντας μάλιστα και ένα ρεκόρ.

Όπως δήλωσαν οι αρμόδιοι, το κρύο ήταν πολύ έντονο και το παγοδρόμιο επέστρεψε στην κατάσταση που ήταν πριν τρία χρόνια.

Πιο αναλυτικά, θα υπάρχουν 35% λιγότερες «πολύ κρύες» ημέρες, δηλαδή ημέρες με κάτω από -10 βαθμούς Κελσίου (14 βαθμοί Φαρενάιτ).

Σημειώνεται ότι το νερό παγώνει στους 32 βαθμούς Φαρενάιτ, αλλά απαιτείται έντονο κρύο 14 βαθμών και κάτω για σημαντικό σχηματισμό πάγου.

Το 2022, ξεκίνησε μια τετραετής μελέτη του καναλιού και του πάγου του με ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Carleton στην Οτάβα. Στόχος τους είναι να καταλάβουν πώς να κρατήσουν το παγοδρόμιο “ανοιχτό και ακμάζον”, καθώς οι χειμώνες γίνονται όλο και πιο απρόβλεπτοι.

Μεγάλο μέρος της έρευνας επικεντρώνεται στην κατανόηση του πάγου και του τρόπου με τον οποίο ποικίλλει κατά μήκος του καναλιού. Οι ερευνητές χρησιμοποιούν ειδικά τρυπάνια για να τρυπήσουν τον πάγο, να μετρήσουν το πάχος του και να συλλέξουν δείγματα πυρήνα για να αξιολογήσουν την ποιότητά του.

Τεχνητές λύσεις

Οι ερευνητές εξετάζουν ακόμη πώς μπορούν να δημιουργήσουν ιδανικές συνθήκες για την ανάπτυξη πάγου, ειδικά νωρίς στην σεζόν που οι ημέρες είναι μικρότερες και ο ήλιος χαμηλότερος στον ορίζοντα.

Τα «κανόνια λάσπης», παρόμοια με τα κανόνια χιονιού που χρησιμοποιούνται από τα χιονοδρομικά κέντρα, μπορούν να βοηθήσουν στα πρώτα στάδια του σχηματισμού πάγου. Τα κανόνια ψεκάζουν ημι-παγωμένο νερό πάνω στο κανάλι για να βοηθήσουν στην κρυστάλλωση ενός παχέος στρώματος πάγου στην επιφάνεια.

Μόλις σχηματιστεί ένα αρχικό στρώμα πάγου, το προσωπικό χρησιμοποιεί αντλίες για να αντλήσει νερό από κάτω από τον πάγο και να το φέρει στην επιφάνεια. Η τεχνική αυτή επιταχύνει το σχηματισμό πάγου εκθέτοντας το νερό απευθείας στον κρύο αέρα.

Δοκιμάζουν επίσης “snow bots”, ελαφριά ημιαυτόνομα ρομπότ που μπορούν να καθαρίσουν το χιόνι από το κανάλι όταν ο πάγος είναι ακόμα πολύ λεπτός για να αντέξει βαρύτερο εξοπλισμό αποχιονισμού που θα λειτουργούσε με ασφάλεια. Εάν αφεθεί ακαθάριστο το κανάλι, το χιόνι που συσσωρεύεται στον πάγο μπορεί να μονώσει το νερό κάτω από τον πάγο και να εμποδίσει την ανάπτυξή του.

Το πατινάζ στα παγωμένα κανάλια ήταν κάποτε ένα εθνικό χόμπι σε αρκετές χώρες, αλλά σε έναν κόσμο που… υπερ-θερμαίνεται τέτοιες δραστηριότητες είναι τώρα σε μεγάλο βαθμό παρελθόν.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το Elfstedentocht, ένας ιστορικός αγώνας πατινάζ μεγάλων αποστάσεων σε φυσικό πάγο, μήκους σχεδόν 200 χιλιομέτρων, στη βόρεια επαρχία Friesland της Ολλανδίας, που προσέλκυε χιλιάδες συμμετέχοντες κάθε χρόνο. Αυτό όμως έχει να συμβεί από το 1997 λόγω έλλειψης πάγου εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής…

Στα υπόλοιπα γεωγραφικά διαμερίσματα ο φετινός Αύγουστος καταγράφηκε ως ο δεύτερος θερμότερος από το 2010 (παραμένει ως θερμότερος ο Αύγουστος του 2021). Εξαίρεση αποτελεί η Θεσσαλία, όπου ήταν ο τρίτος θερμότερος Αύγουστος.

Ο Αύγουστος του 2024 ήταν ένας πολύ θερμός μήνας σε συνέχεια των πολύ θερμών Ιουνίου και Ιουλίου 2024, με τις μέσες τιμές του μήνα να είναι σχεδόν 1°C πάνω από τον δεύτερο θερμότερο (Αύγουστος 2021) σε Βόρεια και Δυτική Ελλάδα. Συνεχόμενες θετικές αποκλίσεις σημειώθηκαν σε όλη τη χώρα από τις αρχές του μήνα έως το τέλος του μήνα, κυρίως σε Βόρεια Ελλάδα, Δυτική Ελλάδα, Ιόνιο και Πελοπόννησο της τάξης των 6-8°C πάνω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα. Μικρές αρνητικές αποκλίσεις σημειώθηκαν μόνο στα νησιά του Αιγαίου και στην Κρήτη με την παράλληλη επικράτηση του μελτεμιού.

Στην Αθήνα, η μέση μηνιαία τιμή απόκλισης της μέγιστης θερμοκρασίας ήταν +1,2°C, με 25 από τις 31 ημέρες του μήνα να είναι θερμότερες από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα. Στη Θεσσαλονίκη, 24 ημέρες του μήνα ήταν θερμότερες από τη μέση τιμή της περιόδου 2010-2019, όπου η μέση μέγιστη θερμοκρασία του μήνα κυμάνθηκε +1,1°C πάνω από τα κανονικά επίπεδα. Στο 60% των σταθμών του Ε.Α.Α. οι 25 ημέρες (τουλάχιστον) από τις 31 του μήνα ήταν θερμότερες από τα κανονικά.

Οι αποδόσεις σίτου μειώθηκαν κατακόρυφα πέρυσι σε 1 τόνο ανά εκτάριο (2,5 στρέμματα) – πρόκειται για τη μικρότερη σοδειά έως σήμερα – καθώς η χειρότερη περίοδος ξηρασίας των τελευταίων τριών δεκαετιών πλήττει το βορειοαφρικανικό κράτος. Το πηγάδι στο οικόπεδο του Σαντίρι στέγνωσε και δεν έχει την πολυτέλεια να σκάψει πιο βαθιά. Τώρα λοιπόν δοκιμάζει κριθάρι, μια πιο ανθεκτική καλλιέργεια.

Ο Σαντίρι είναι μεταξύ των 1,2 εκατομμυρίων αγροτών σιτηρών που υφίστανται το μεγαλύτερο βάρος της κλιματικής αλλαγής στο Μαρόκο, όπου η συχνότητα των ξηρασιών έχει πενταπλασιαστεί αυτόν τον αιώνα. Ο αντίκτυπος θα γίνει αισθητός πολύ πέρα από τα σύνορά της: Η χώρα πρόκειται να μειώσει τις εξαγωγές σίτου – τη στιγμή που μεγάλοι εξαγωγείς, όπως η Γαλλία και η Ρωσία, έχουν δει τη σοδειά τους να μειώνεται σημαντικά – και να προμηθεύσει λιγότερα από τα φρούτα και τα λαχανικά της στα σε Ευρώπη, ΗΠΑ και υπόλοιπη Αφρική.

Όπως αναφέρει το Bloomberg, η μακρά αυτή άσχημη περίοδος σηματοδοτεί μια έντονη αλλαγή στην ικανότητα του Μαρόκου να προμηθεύει το λαό του με βασικά τρόφιμα και θα αυξήσει τις δαπάνες, ακριβώς τη στιγμή που η κυβέρνηση καλείται να πληρώσει ένα λογαριασμό ανοικοδόμησης 120 δισ. ντίρχαμ (12 δισ. δολάρια) μετά τον θανατηφόρο σεισμό του Σεπτεμβρίου. Ξοδεύει επίσης 20 δισ. ντίρχαμ για την αναβάθμιση των γηπέδων ποδοσφαίρου για ένα αφρικανικό πρωτάθλημα του 2025 και το Παγκόσμιο Κύπελλο 2030.

Επιπλέον, η κατάσταση ξυπνά μνήμες από την Αραβική Άνοιξη πριν από μια δεκαετία, όταν η άνοδος των τιμών των τροφίμων συνέβαλε σε εξεγέρσεις σε ολόκληρη την περιοχή. Αν και οι γείτονές της αντιμετωπίζουν καλύτερες αποδόσεις σιτηρών φέτος, οι αιγυπτιακές καλλιέργειες επλήγησαν από την υπερβολική ζέστη και η Αλγερία και η Τυνησία αντιμετώπισαν την ξηρασία το 2023.

«Η γεωργία διανύει μια τραγωδία – ειδικά τα σιτηρά», είπε ο Abderrahim Handouf, ερευνητής στο κρατικό Εθνικό Ινστιτούτο Αγροτικής Έρευνας. «Θα εισάγουμε περισσότερο σιτάρι βραχυμεσοπρόθεσμα, επειδή η διόρθωση της κατάστασης θα απαιτήσει πολύ χρόνο».

Οι διαδοχικές ξηρασίες έχουν μειώσει την ετήσια παραγωγή σίτου, σκληρού σίτου και κριθαριού του Μαρόκου σε 3 εκατομμύρια τόνους έναντι 10 εκατομμυρίων τόνων σε μια υγρή περίοδο τρία χρόνια πριν, δήλωσε ο Michael Baum, αναπληρωτής γενικός διευθυντής του μη κερδοσκοπικού Διεθνούς Κέντρου Γεωργικής Έρευνας στις Ξηρές Περιοχές. .

Οι αρχές έχουν δε, περιορίσει τις εξαγωγές κρεμμυδιών και πατάτας στη Δυτική Αφρική για να βοηθήσουν στην πτώση των τιμών.

Οι καλλιέργειες σιτηρών μειώθηκαν σε 2,5 εκατομμύρια εκτάρια φέτος, σε σύγκριση με 4 εκατομμύρια εκτάρια τα τελευταία χρόνια, είπε ο υπουργός Γεωργίας Μοχάμεντ Σαντίκι στους νομοθέτες τον Απρίλιο.

«Διαπιστώνουμε ότι οι συνθήκες θερμοκρασίας, που προβλέπονται για το 2035 στο πλαίσιο της μελλοντικής υπερθέρμανσης, οδηγούν σε ανοδικές πληθωριστικές πιέσεις σε ολόκληρο τον κόσμο», αναφέρουν οι ερευνητές από το Potsdam Institute for Climate Impact Research (PIK) και από την ΕΚΤ.

Ειδικότερα, οι θερμοκρασίες αυτές ενδέχεται να προκαλέσουν άνοδο του παγκόσμιου πληθωρισμού τροφίμων έως και 3,23% κατά μέσον όρο κάθε χρόνο. Σε ό,τι αφορά τον γενικό δείκτη του πληθωρισμού υπολογίζεται ότι θα οδηγήσει σε άνοδο έως και 1,18% μέσα την επόμενη δεκαετία.

«Πέραν του 2035, το μέγεθος των εκτιμώμενων πιέσεων στον πληθωρισμό διαφέρει σημαντικά βάσει των σεναρίων για τα επίπεδα των ρύπων, που σημαίνει ότι ο αποφασιστικός περιορισμός των ρύπων θα μπορούσε να τις αποκλιμακώσει σημαντικά», αναφέρουν οι ερευνητές.

Τα τρόφιμα θα είναι κατά πάσα πιθανότητα η κατηγορία του πληθωρισμού που θα επηρεαστεί περισσότερο, σύμφωνα με την έρευνα. Επίσης, αναμένεται ότι ο πληθωριστικός αντίκτυπος θα κατανεμηθεί άνισα, καθώς οι μεγαλύτερες πιέσεις θα ασκηθούν σε χώρες της Αφρικής και της Νοτίου Αμερικής.

Εάν ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα πολιτικής, οι πιέσεις αυτές είναι πιθανό να μετριαστούν. Οι ερευνητές, όμως, προειδοποίησαν επίσης ότι εάν οι ρύποι δεν μειωθούν, τότε οι επιπτώσεις στον πληθωρισμό ενδέχεται να επιδεινωθούν.

Οι επιπτώσεις της περιβαλλοντικής κρίσης αποτελούν «τεράστια απειλή» για την καλλιέργεια της μπανάνας σύμφωνα με τον οικονομολόγο Πασκάλ Λιου του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO), καθώς ενισχύονται οι ασθένειες που πλήττουν το τροπικό φρούτο.

Ανάμεσα σε αυτές ο μύκητας Fusarium wilt Tropical Race 4, ο οποίος εξαπλώνεται ραγδαία εξαιτίας της έλλειψης βροχοπτώσεων. Ενώ παλαιότερα η περίοδος βροχών διαρκούσε πέντε-έξι μήνες, τα τελευταία χρόνια το διάστημα αυτό έχει μειωθεί κατά το ήμισυ με συνέπεια την εξάπλωση των παρασίτων. Ο μύκητας, μάλιστα, έχει μεταλλαχθεί και απειλεί την Cavendish, την αγαπημένη ποικιλία μπανάνας.

Ο τομέας επλήγη σοβαρά από την πανδημία COVID-19, ενώ τα ακραία καιρικά φαινόμενα επηρέασαν την παραγωγή της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας που αντιπροσωπεύουν πάνω από το 95% του παγκόσμιου εμπορίου μπανάνας. Οι εξαγωγές σημείωσαν απότομη πτώση ενώ σταθεροποιήθηκαν μόνο το περασμένο έτος, σύμφωνα με τον FAO.

Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η καλλιέργεια μπανάνας συζητήθηκαν κατά τη διάρκεια της 4^ης παγκόσμιας διάσκεψης του Παγκόσμιου Φόρουμ Μπανάνας (WBF) που συνεδρίασε στη Ρώμη, ένα δίκτυο που συντονίζεται από τη Διεύθυνση Αγορών και Εμπορίου. Όπως επισημαίνει η ιταλική εφημερίδα La Repubblica από την ίδρυσή του το Φόρουμ έχει ασχοληθεί με πολλά ζητήματα σχετικά με την παραγωγή μπανάνας, ανάμεσα σε αυτά η ανάγκη αξιοπρεπών μισθών στους εργαζομένους, ο σεβασμός των εργασιακών δικαιωμάτων, τα θέματα ισότητας φύλων, η αντιμετώπιση περιστατικών βίας και παρενόχλησης. Ανάμεσα στα θέματα ήταν και η βιωσιμότητα καθώς ολοένα περισσότεροι καταναλωτές επιθυμούν να αγοράσουν προϊόντα που προέρχονται από βιώσιμες καλλιέργειες.

Όλα αυτά τη στιγμή που οι παραγωγοί καλούνται να ανταπεξέλθουν στο οικονομικό βάρος της αύξησης του κόστους των λιπασμάτων, της ενέργειας και των μεταφορών.

«Θα υπάρξουν πράγματι κάποιες αυξήσεις τιμών», δήλωσε ο Λου προσθέτοντας πως «αν δεν υπάρξει σημαντική αύξηση της προσφοράς, προβλέπω ότι οι τιμές της μπανάνας θα παραμείνουν σχετικά υψηλές τα επόμενα χρόνια».

Πιο συγκεκριμένα, οι επιστήμονες του Copernicus διαπίστωσαν ότι το 2023 ο Οκτώβριος ήταν θερμότερος από κάθε άλλη χρονιά παγκοσμίως, με θερμοκρασίες 1,7ºC πάνω από τη μέση θερμοκρασία στα τέλη του 1800.

Όπως υπενθυμίζει ο Guardian, καίγοντας ορυκτά καύσιμα και καταστρέφοντας τη φύση, ο άνθρωπος μετά τη Βιομηχανική Επανάσταση έχει διοχετεύσει στην ατμόσφαιρα αέρια που παγιδεύουν τη θερμότητα και έχουν αυξήσει τη θερμοκρασία του πλανήτη κατά 1,2ºC.

Αυτά είναι τα ρεκόρ που έχουν σημασία. Γι’ αυτό και η συμφωνία του Παρισιού είναι μια συνθήκη ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η μη τήρηση των στόχων της παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα σε τεράστια κλίμακα», τόνισε χαρακτηριστικά.

Υπενθυμίζεται ότι στη σύνοδο κορυφής στο Παρίσι πριν από οκτώ χρόνια, οι παγκόσμιοι ηγέτες υποσχέθηκαν ότι θα προσπαθήσουν να σταματήσουν την υπερθέρμανση του πλανήτη κατά 1,5ºC μέχρι το τέλος του αιώνα. Όμως, οι τρέχουσες πολιτικές έχουν ως στόχο τη θέρμανσή του κατά περίπου 2,4ºC.

Ο Ακσέι Ντεοράς, ερευνητής μετεωρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ, δήλωσε στον Guardian: «Ο καυτός Οκτώβριος του 2023 είναι ακόμη ένα ατυχές παράδειγμα που δείχνει πώς τα ρεκόρ θερμοκρασίας καταρρίπτονται με τεράστια διαφορά. Η υπερθέρμανση του πλανήτη, λόγω των αυξημένων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και του Ελ Νίνιο στον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό, πλήττουν τον πλανήτη πολύ σκληρά».

Το ρεκόρ στη ζέστη τον προηγούμενο μήνα άφησε άναυδους τους επιστήμονες, οι οποίοι εκτιμούν ότι τις ακραίες θερμοκρασίες προκαλούν ένα ισχυρό μίγμα ρύπανσης από τα αέρια του θερμοκηπίου, η επιστροφή του Ελ Νίνιο και κάποιοι άλλοi παράγοντες, όπως η μείωση της ρύπανσης από θείο και η έκρηξη ηφαιστείου στην Τόνγκα.