Συγκεκριμένα, η ισπανική Abanca Corporacion Bancaria SA τιμωρήθηκε με πρόστιμο ύψους 187.650 ευρώ για προσωρινή μη συμμόρφωση με την υποχρέωση διενέργειας «materiality assessment» σχετικά με τους κλιματικούς και περιβαλλοντικούς κινδύνους του χαρτοφυλακίου της.

Η ΕΚΤ ανέφερε ότι η τράπεζα μπορεί να προσφύγει στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από την πλευρά της, η Abanca υποστήριξε ότι η καθυστέρηση σημειώθηκε κατά τη διαδικασία εφαρμογής του νέου ρυθμιστικού πλαισίου και δεν συνδέεται με τη στρατηγική της για τη βιωσιμότητα. Όπως εξήγησε, το πρόστιμο αφορά σε σφάλμα στην έκθεση του 2023 για τον εντοπισμό και την αξιολόγηση των σχετικών κινδύνων.

Τα τελευταία χρόνια η ΕΚΤ έχει ξεχωρίσει σε διεθνές επίπεδο για την αυστηρή της στάση ως προς την ενσωμάτωση των κλιματικών κινδύνων στη διαχείριση πιστωτικών χαρτοφυλακίων. Επισημαίνει, δε, ότι οι τράπεζες πρέπει να προετοιμαστούν για ενδεχόμενες ζημιές από ακραία φαινόμενα, αλλά και για την πιθανότητα οι πελάτες τους να αντιμετωπίσουν οικονομικές δυσκολίες ως αποτέλεσμα πιο αυστηρών πολιτικών για τη μείωση των εκπομπών.

Το πρόστιμο επιβλήθηκε υπό τη μορφή «περιοδικής χρηματικής ποινής», στην οποία συνυπολογίζεται και η διάρκεια της καθυστέρησης. Σύμφωνα με την ΕΚΤ, η Abanca δεν συμμορφώθηκε επί 65 ημέρες εντός του 2024.

Η τράπεζα διευκρίνισε ότι η απόφαση «δεν αμφισβητεί τη δέσμευσή μας στη βιωσιμότητα» και στη στήριξη των πελατών στη μετάβαση προς την απανθρακοποίηση, προσθέτοντας ότι συνεχίζει να λαμβάνει μέτρα για τη βελτίωση των διαδικασιών ελέγχου.

Η ΕΚΤ έχει ήδη προειδοποιήσει ότι αρκετές τράπεζες ενδέχεται να αντιμετωπίσουν παρόμοιες κυρώσεις. Η σημερινή ανακοίνωση δεν διευκρινίζει ποια θα είναι η συνέχεια για τα υπόλοιπα ιδρύματα, ωστόσο αποτελεί σαφές μήνυμα ότι η ενσωμάτωση των κλιματικών κινδύνων δεν αποτελεί πια διακηρυκτικό στόχο, αλλά εποπτική απαίτηση με συγκεκριμένες συνέπειες.

Σύμφωνα με έγγραφο που περιήλθε στα χέρια των Financial Times, η Ουάσιγκτον ζήτησε από τις Βρυξέλλες να καταργήσουν την απαίτηση για τις μη ευρωπαϊκές εταιρείες να υποβάλλουν «σχέδια κλιματικής μετάβασης». Παράλληλα, οι ΗΠΑ ζητούν την εξαίρεση των αμερικανικών εταιρειών από την περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ για τις αλυσίδες εφοδιασμού, εφόσον προέρχονται από «χώρες με υψηλής ποιότητας κανονισμούς εταιρικής επιμέλειας».

Η κίνηση αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική της Ουάσιγκτον να αντιστρέψει την πορεία των παγκόσμιων πολιτικών για την κλιματική αλλαγή, μέσω διεθνών θεσμών όπως η Παγκόσμια Τράπεζα και οι ρυθμιστικές αρχές των αγορών.

Πιέσεις από τον Λευκό Οίκο και ανησυχία στις Βρυξέλλες

Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει επίσης ασκήσει πίεση στις Βρυξέλλες για τους νόμους που περιορίζουν τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, προκαλώντας ανησυχία στην ΕΕ ότι η εμπορική συμφωνία του Ιουλίου μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση.

Οι ευρωπαϊκοί κανόνες εταιρικής επιμέλειας, που τέθηκαν σε ισχύ το 2024, υποχρεώνουν τις εταιρείες να εντοπίζουν περιβαλλοντικές και κοινωνικές παραβάσεις καθ’ όλο το μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού τους, με στόχο να καταπολεμηθούν φαινόμενα καταναγκαστικής εργασίας και ρύπανσης.

Αμερικανική κριτική: “Ρυθμιστική υπερβολή” και πλήγμα στην ανταγωνιστικότητα

Στο έγγραφό της, η κυβέρνηση Τραμπ χαρακτηρίζει τη νομοθεσία ως «σοβαρή και αδικαιολόγητη ρυθμιστική υπερβολή» που «επιβάλλει σημαντικά οικονομικά βάρη στις αμερικανικές εταιρείες» και πλήττει την ανταγωνιστικότητά τους στην ευρωπαϊκή αγορά.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, σε αντίθεση με τις συνήθεις εμπορικές διαπραγματεύσεις, η Ουάσιγκτον δεν προσφέρει κανένα αντάλλαγμα για τα συγκεκριμένα ζητήματα.

Ανησυχίες για νομικούς κινδύνους και πρόστιμα-μαμούθ

Οι αμερικανικές εταιρείες φοβούνται ότι οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί θα τις εκθέσουν σε δικαστικούς κινδύνους, καθώς δίνουν το δικαίωμα σε ομάδες ακτιβιστών να κινούνται νομικά για ζητήματα παιδικής εργασίας ή περιβαλλοντικών παραβάσεων στις αλυσίδες τους.

Οι παραβάσεις αυτές μπορούν να επιφέρουν πρόστιμα έως 5% του παγκόσμιου κύκλου εργασιών τους – ένα ιδιαίτερα βαρύ οικονομικό τίμημα για τις πολυεθνικές.

Αντιδράσεις για τον φόρο άνθρακα και τον νόμο κατά της αποψίλωσης

Η Ουάσιγκτον έχει εκφράσει την αντίθεσή της και στον μηχανισμό φόρου άνθρακα της ΕΕ, που θα τεθεί σε ισχύ το 2026 και αφορά ρυπογόνες βιομηχανίες εκτός ΕΕ, όπως αυτές του χάλυβα και του αλουμινίου.

Επιπλέον, αντιδρά στον νόμο κατά της αποψίλωσης των δασών, που θα απαγορεύει την εισαγωγή προϊόντων όπως ξύλο και κακάο, αν δεν αποδεικνύεται ότι παράχθηκαν χωρίς καταστροφή δασών.

«Κόκκινη γραμμή» η περιβαλλοντική νομοθεσία, αλλά με ρωγμές

Η Πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει δηλώσει ότι οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί αποτελούν «κόκκινη γραμμή». Ωστόσο, σε αρκετές περιπτώσεις έχει υποκύψει στις πιέσεις κυβερνήσεων και επιχειρήσεων που ζητούν χαλάρωση.

Ήδη, νόμοι για την προστασία των δασών, την καταπολέμηση της παιδικής εργασίας και τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος βρίσκονται υπό αναθεώρηση ή αναβολή — αφήνοντας έτσι περιθώριο στις ΗΠΑ να πιέσουν ακόμη περισσότερο τις Βρυξέλλες για περαιτέρω υποχωρήσεις.

Όπως συγκεκριμένα αναφέρει ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, «οι πολιτικές μας για το περιβάλλον και το κλίμα πρέπει να είναι διορατικές ώστε η χώρα να αποκτήσει ανθεκτικότητα σε κρίσεις».

Ταυτόχρονα, παρουσιάζει τον οδικό χάρτη του Κινήματος για έξυπνες παρεμβάσεις σχετικά με τη διάχυση της παραγωγής ενέργειας από τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) σε όλους τους πολίτες, της ποιότητας των τροφίμων και της βιώσιμης διαχείρισης των φυσικών πόρων.

Ακολουθεί αναλυτικά το άρθρο του προέδρου του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής:

Κλιματικός νόμος: Οδικός χάρτης για μία ανθεκτική κοινωνία

Το ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής τον Μάρτιο του 2021, ήταν το πρώτο ελληνικό κόμμα που παρουσίασε τη νομοθετική του πρόταση για μια εθνική κλιματική νομοθεσία. Έναν ολοκληρωμένο οδικό χάρτη για την πράσινη μετάβαση και την απεξάρτηση της χώρας από τα ορυκτά καύσιμα. Μιλάμε για την κλιματική αλλαγή όχι ευκαιριακά ή επιδιώκοντας επικοινωνιακά οφέλη, ούτε και για την εξυπηρέτηση επιχειρηματικών συμφερόντων, αλλά ως σταυροφορία για την ανθρωπότητα και το περιβάλλον, που συνδέεται με τη διάχυση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ σε όλους τους πολίτες, την ποιότητα των τροφίμων και την βιώσιμη διαχείριση των φυσικών μας πόρων. Οι πολιτικές μας για το περιβάλλον και το κλίμα πρέπει να είναι διορατικές ώστε η χώρα να αποκτήσει ανθεκτικότητα σε κρίσεις.

Την προηγούμενη εβδομάδα, η κυβέρνηση της ΝΔ με καθυστέρηση πολλών μηνών παρουσίασε ένα σχέδιο Κλιματικού Νόμου, το οποίο είναι κενό περιεχομένου. Για μία ακόμα φορά αντιμετωπίζει ένα πολύ σημαντικό ζήτημα με επικοινωνιακούς μόνο όρους. Είναι χαρακτηριστικό ότι το σχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή, δεν είναι καν συμβατό με τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο του προγράμματος REPowerEU. Ενώ θέτει σαφείς στόχους για την απολιγνιτοποίηση, δεν υπάρχει καμία αναφορά στην ολική απανθρακοποίηση της ελληνικής οικονομίας, επιβεβαιώνοντας ουσιαστικά αυτό που λέμε τόσο καιρό: Η κυβέρνηση της ΝΔ επιτάχυνε την απολιγνιτοποίηση με δραματικές συνέπειες για τις τοπικές κοινωνίες, προωθώντας την μετατροπή του φυσικού αερίου από ένα μεταβατικό καύσιμο, σε μόνιμο, με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας και την επίτευξη των κλιματικών στόχων σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Μια πραγματικά φιλική προς το περιβάλλον πολιτική θα προέβλεπε την επιτάχυνση της μετάβασης σε ΑΠΕ και της διάχυσης τους στους πολίτες με την ενίσχυση ενεργειακών κοινοτήτων για αγρότες, κτηνοτρόφους και μεταποιητές καθώς και την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών στις στέγες για να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα της οικονομίας και της κοινωνίας.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ η αύξηση στις τιμές του φυσικού αερίου είναι η βασική αιτία ανόδου των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας και η απεξάρτηση από αυτό είναι το κεντρικό ζητούμενο όλων των ευρωπαϊκών ενεργειακών πολιτικών, δεν υπάρχει σχετική πρόβλεψη στην πρόταση νόμου που παρουσιάστηκε.

Αντίθετα η χώρα μας ήταν το μοναδικό κράτος μέλος στην Ένωση, που αύξησε κατά 25% την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο, εν μέσω κρίσης, με την ελληνική κοινωνία να πληρώνει βαρύ τίμημα.

Η κυβερνητική πρόταση αποτυγχάνει επίσης να διασφαλίσει ένα νέο, ανεξάρτητο επιστημονικά αλλά και ανοιχτό κοινωνικά πλαίσιο κλιματικής συν-διακυβέρνησης. Αυτός είναι και ο λόγος που ως κόμμα καταθέσαμε σχετική τροπολογία στη Βουλή, ζητώντας να ενσωματωθούν οι παρακάτω αλλαγές:

1. Να τεθεί στοχοθεσία σταδιακής απεξάρτησης από όλα τα ορυκτά καύσιμα όπως είναι το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο.

2. Να συσταθεί μια Κλιματική Συνέλευση, που θα ανοίξει τον διάλογο στην κοινωνία, με συμμετοχή ιδίως των νέων ανθρώπων, αξιοποιώντας τις καλές πρακτικές από το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία.

3. Να συσταθεί ένα πραγματικά Ανεξάρτητο Εθνικό Επιστημονικό Συμβούλιο, με ισχυρές και ουσιαστικές αρμοδιότητες.

Μόνο με αυτούς τους όρους ενδυναμώνονται οι κλιματικές πολιτικές και κατ' επέκταση, επιτυγχάνονται υψηλά επίπεδα συναίνεσης για τις απαραίτητες, επιστημονικά τεκμηριωμένες και αμοιβαία επωφελείς δράσεις. Οι παρεμβάσεις μας έχουν ακριβώς ως στόχο την διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα πείθει και θα ενεργοποιεί τους πολίτες. Διαφορετικά κινδυνεύουμε, ο Κλιματικός Νόμος να μην είναι τίποτα παραπάνω από ένα «πράσινο» πουκάμισο αδειανό.

Η χώρας μας πρέπει να μπει σε τροχιά κλιματικής ουδετερότητας μαζί με τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη μέχρι το 2050, με όρους όμως περιβαλλοντικής δημοκρατίας και κοινωνικής δικαιοσύνης. Θεμελιακό στοιχείο σε αυτή την εθνική προσπάθεια είναι η διασφάλιση της επιστημονικής ανεξαρτησίας αλλά και η συμμετοχή των πολιτών, ειδικά των νεότερων γενεών, στη λήψη και την εφαρμογή των αποφάσεων.

Οι προθεσμίες που θέτει ο νόμος για την μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα προβλέπουν μικρές παρατάσεις της χρήσης υδρογονανθράκων σε σχέση με το κείμενο που είχε τεθεί σε δημόσια διαβούλευση ενώ για πρώτη φορά στην "εξίσωση" της καταπολέμησης της κλιματικής αλλαγής μπαίνουν τα ανανεώσιμα υγρά καύσιμα.

Ειδικότερα, οι βασικές προβλέψεις του νόμου περιλαμβάνουν τα εξής:

-Ηλεκτροπαραγωγή: Απαγορεύεται η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από στερεά ορυκτά καύσιμα (δηλαδή από λιγνίτη) από την 31η Δεκεμβρίου 2028. Η προθεσμία μπορεί να επισπευστεί περαιτέρω με απόφαση που μπορεί να εκδοθεί μέχρι το 2025, αφού ληφθούν υπόψη η επάρκεια ισχύος και η ασφάλεια εφοδιασμού.

-Οχήματα: Στην Περιφέρεια Αττικής και στην Θεσσαλονίκη (εκτός από τα νησιά), προβλέπεται ότι από το 2026 υποχρεωτικά όλα τα νέα ταξί καθώς και το ένα τρίτο των νέων ενοικιαζόμενων οχημάτων θα είναι οχήματα μηδενικών εκπομπών. Από την 1η Ιανουαρίου 2024, τουλάχιστον το ένα τέταρτο των νέων εταιρικών αυτοκινήτων ιδιωτικής χρήσης που αποκτώνται με χρηματοδοτική μίσθωση ή αγορά, θα είναι αμιγώς ηλεκτρικά ή υβριδικά ηλεκτρικά οχήματα. Από την 1η Ιανουαρίου 2030 ή, εφόσον προβλέπεται διαφορετική ημερομηνία, από την ημερομηνία αναφοράς που προβλέπεται στο ενωσιακό δίκαιο, νέα επιβατικά και ελαφρά επαγγελματικά οχήματα που ταξινομούνται είναι μόνο οχήματα μηδενικών εκπομπών.

-Κτίρια: Από την 1η Ιανουαρίου 2025 απαγορεύεται η πώληση και εγκατάσταση καυστήρων πετρελαίου θέρμανσης. Από την 1η Ιανουαρίου 2030, επιτρέπεται αποκλειστικά η πώληση πετρελαίου θέρμανσης το οποίο είναι αναμεμειγμένο σε ποσοστό τουλάχιστον τριάντα τοις εκατό κατ' όγκο με ανανεώσιμα υγρά καύσιμα.

Προβλέπεται επίσης ότι από την 1η Ιανουαρίου 2025 τα νέα κτίρια που βρίσκονται σε ζώνες υψηλής τρωτότητας ( γεωγραφικές ζώνες υψηλής πιθανότητας πλημμύρας ή σε σημεία κοντά σε δασικές περιοχές που χαρακτηρίζονται από υψηλό κίνδυνο πυρκαγιάς) θα ασφαλίζονται υποχρεωτικά. Η ύπαρξη ασφαλιστηρίου συμβολαίου αποτελεί προϋπόθεση για την ηλεκτροδότηση του κτιρίου.

Ο εθνικός κλιματικός νόμος εισάγεται για πρώτη φορά στην ιστορία του ελληνικού κράτους, θέτοντας ως γενικό στόχο τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

Το νομοθέτημα του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχει τεθεί ήδη σε δημόσια διαβούλευση και η σύνταξή του επισπεύστηκε κατόπιν έντονων πιέσεων που άσκησε προσωπικά ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ιδιαίτερα μετά τις πρόσφατες φυσικές καταστροφές. Υπό αυτό το πρίσμα, ο κλιματικός νόμος δεν είναι απλώς μια αφηρημένη διακήρυξη, αλλά ένα ουσιαστικό και πρακτικό -έστω και αρχικό- βήμα, με απώτερο στόχο την αναχαίτιση της κλιματικής αλλαγής. Οι συνέπειές της εκδηλώνονται με τη μορφή κυρίως πλημμυρών και πυρκαγιών.

Πρόκειται για οικολογικές τραγωδίες με ανυπολόγιστες ζημιές στο φυσικό και το ανθρώπινο περιβάλλον. Κατ’ αρχάς, σύμφωνα με τον κλιματικό νόμο, καταργείται οριστικά η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από στερεά ορυκτά καύσιμα. Εως το τέλος του 2028 -αν όχι νωρίτερα- η Ελλάδα θα πρέπει να έχει απολιγνιτοποιηθεί πλήρως, όπως άλλωστε προβλέπει το ΕΣΕΚ (Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα).

Το ΕΣΕΚ, το οποίο έχει ψηφιστεί από τη Βουλή ήδη από τον Δεκέμβριο του 2019, είναι ένας αναλυτικός και λεπτομερής οδικός χάρτης, έκτασης 470 σελίδων. Καλύπτει διεξοδικά σχεδόν κάθε ζήτημα που αφορά το κλίμα και την ενέργεια, προγραμματίζοντας τη συμβολή της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό στόχο της μετάβασης σε μια οικονομία κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050, κοινή για όλα τα κράτη-μέλη της Ε.Ε.

Εξηλεκτρισμός Ι.Χ.

Σε ό,τι αφορά τα οχήματα, ο κλιματικός νόμος ορίζει ότι από την 1η Ιανουαρίου του 2030 στην ελληνική αγορά ως καινούρια θα πωλούνται μόνο Ι.Χ. και ελαφρά επαγγελματικά με μηδενικές εκπομπές ρύπων. Τα μηχανοκίνητα τροχοφόρα τα οποία είναι εφοδιασμένα με παλαιού τύπου θερμικούς κινητήρες βενζίνης, ντίζελ, υγραερίου, φυσικού αερίου, υβριδικούς κ.λπ. θα εξακολουθήσουν να κυκλοφορούν νόμιμα για κάποιο χρονικό διάστημα.

Προφανώς, έως την 31η Δεκεμβρίου του 2029 θα έχουν εξειδικευτεί με ακρίβεια τα μέτρα που θα ισχύσουν για την απόσυρση και την αντικατάσταση των οχημάτων συμβατικής τεχνολογίας, καθώς και οι όροι υπό τους οποίους θα επιτρέπεται να κυκλοφορούν.

Για τα ταξί, ο κλιματικός νόμος προβλέπει ότι από την 1η Ιανουαρίου του 2025 στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη τα καινούρια οχήματα θα είναι ηλεκτροκίνητα (ή οποιασδήποτε άλλης τεχνολογίας, αρκεί να εξασφαλίζεται η μηδενική εκπομπή ρύπων). Το ίδιο θα ισχύει για τουλάχιστον το 1/3 των οχημάτων στόλου, δηλαδή των ενοικιαζόμενων αυτοκινήτων.

Σε περίπου έναν χρόνο από τώρα και από την 1η Ιανουαρίου του 2023 οι εταιρείες που αγοράζουν αυτοκίνητα για την εξυπηρέτηση των λειτουργικών τους αναγκών θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι το λιγότερο 1 στα 4 οχήματα του στόλου τους είναι αμιγώς ηλεκτρικό ή υβριδικό τύπου plug-in (με εξωτερική φόρτιση των μπαταριών και όχι με εσωτερικό σύστημα ανάκτησης ενέργειας). Για τον δεύτερο τύπο οχημάτων, το όριο ρύπων τίθεται στα 50 γρ. διοξειδίου του άνθρακα ανά χιλιόμετρο. Στην περίπτωση που η εκάστοτε επιχείρηση αμελήσει να συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις τις οποίες ορίζει ο κλιματικός νόμος, τότε η δαπάνη αγοράς ή μίσθωσης νέου εταιρικού επιβατηγού αυτοκινήτου δεν θα εκπίπτει από τα ακαθάριστα έσοδά της.

Από το 2023 απαγορεύεται η εγκατάσταση καυστήρων πετρελαίου - με την προϋπόθεση ότι υπάρχει επαρκώς διαθέσιμο δίκτυο φυσικού αερίου, ώστε τα κτίρια να συνδέονται με αυτό για την ενεργειακή κάλυψη των αναγκών θέρμανσής τους. Καθαυτή η εγκατάσταση καυστήρων θα απαγορεύεται άνευ όρων και εξαιρέσεων από 1 Ιανουαρίου του 2025. Η χρήση των καυστήρων πετρελαίου θέρμανσης θα επιτρέπεται έως την 31η Δεκεμβρίου του 2029.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις καινούριες κατασκευές επαγγελματικών χώρων, δεδομένης και της έντονης κινητικότητας στον κλάδο της οικοδομής το τελευταίο διάστημα, παρουσιάζει η οικεία διάταξη του κλιματικού νόμου για τα λεγόμενα «ειδικά κτίρια» με εμβαδόν κάλυψης άνω των 500 τ.μ.

Ως ειδικά κτίρια ορίζονται από τον οικοδομικό κανονισμό του 2012 κτίσματα με κύρια χρήση που δεν αφορά κατοίκηση (σε ποσοστό μεγαλύτερο του 50% της συνολικής επιφάνειας δόμησής τους) και δεν προορίζονται να χρησιμοποιηθούν ως τουριστικά καταλύματα ή σημεία θρησκευτικής λατρείας. Για τα κτίρια αυτής της κατηγορίας, και συγκεκριμένα όσων οι οικοδομικές άδειες υποβάλλονται από την 1 Ιανουαρίου του 2023, καθίσταται υποχρεωτική η τοποθέτηση συστημάτων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά ή θερμικά ηλιακά συστήματα, σε ποσοστό που αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 30% της κάλυψης.

Με τον κλιματικό νόμο οι επιχειρήσεις υποχρεούνται στην υποβολή ετήσιας έκθεσης σχετικά με το ανθρακικό τους αποτύπωμα, τις εθελοντικές δράσεις, τους στόχους κ.ο.κ. για τη μείωση των εκπομπών ρύπων στην ατμόσφαιρα. Οι επιχειρήσεις -ή τα νομικά πρόσωπα- που δεσμεύονται από τη συγκεκριμένη υποχρέωση είναι:

1) εισηγμένες στο Χρηματιστήριο, 2) πιστωτικά ιδρύματα, 3) ασφαλιστικές, 4) επενδυτικές, 5) σταθερής και κινητής τηλεφωνίας, 6) ύδρευσης και αποχέτευσης, 7) ταχυμεταφορών, 8) παροχής ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, 9) αλυσίδες καταστημάτων λιανεμπορίου με προσωπικό άνω των 500 εργαζομένων, και 10) παροχής υπηρεσιών εφοδιασμού.

Οι εταιρείες όλων αυτών των κατηγοριών θα πρέπει έως την 31η Μαρτίου του 2023 να υποβάλουν στη δημόσια προσβάσιμη ηλεκτρονική βάση δεδομένων του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ) την έκθεση σχετικά με το ανθρακικό τους αποτύπωμα για το 2022.

Επίσης, για τα έργα και τις δραστηριότητες που εκ φύσεώς τους αυξάνουν τις πιθανότητες επιβάρυνσης του περιβάλλοντος (π.χ. βιομηχανίες, πτηνοκτηνοτροφικές εγκαταστάσεις, υδατοκαλλιέργειες κ.λπ.), υποχρεούνται έως το 2030 να έχουν περιορίσει τις εκπομπές ρύπων τουλάχιστον κατά 30% σε σχέση με το 2022. Από την 1η Ιανουαρίου του 2023 οι μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων για τις εν λόγω μονάδες θα πρέπει να περιλαμβάνουν υποχρεωτικά μια ποσοτική εκτίμηση των εκπεμπόμενων ρύπων που προέρχονται από τη λειτουργία του έργου ή της εκάστοτε δραστηριότητας, καθώς και αναφορά στον ενδεικτικό ρυθμό ετήσιας μείωσής τους.

Και από την 1η Ιανουαρίου του 2025 ο κλιματικός νόμος απαιτεί την υποβολή έκθεσης προς την αρμόδια για την περιβαλλοντική αδειοδότηση αρχή, προκειμένου να αποτυπωθεί ο τρόπος συμμόρφωσης με τον στόχο μείωσης των ρύπων. Μάλιστα, σε περίπτωση μη έγκαιρης υποβολής της έκθεσης, επιβάλλονται κυρώσεις, πρόστιμο 100 ευρώ για κάθε ημέρα καθυστέρησης κ.ά. Ενώ σε περίπτωση μη επίτευξης του στόχου μείωσης των εκπομπών, επιβάλλεται διοικητικό πρόστιμο αναλογικό της απόκλισης από τον στόχο, το οποίο όμως δεν υπερβαίνει το 0,5% των ετήσιων εσόδων της εταιρείας.

Νέοι θεσμοί
Πέραν των επιμέρους διατάξεων για κάθε κλάδο δραστηριότητας, ο κλιματικός νόμος περιλαμβάνει άρθρα για την ίδρυση εποπτικών οργάνων, ώστε η εφαρμογή της πολιτικής να αποκτήσει στέρεη θεσμική θεμελίωση και να μην υπονομευτεί στην πράξη από την έλλειψη του αναγκαίου μηχανισμού υλοποίησης και ελέγχου. Γι’ αυτό προβλέπεται η σύσταση του Εθνικού Παρατηρητηρίου για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή, υπό την αιγίδα του νεοσύστατου υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Στο Παρατηρητήριο συμμετέχουν επίσης τα υπουργεία Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Εσωτερικών, η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία, το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, όπως και άλλοι ερευνητικοί, πανεπιστημιακοί και δημόσιοι φορείς.

Συγκροτούνται επίσης Κυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Ουδετερότητα και Εθνικό Συμβούλιο για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή. Το δεύτερο θα έχει τον ρόλο του κεντρικού γνωμοδοτικού οργάνου του κράτους για τον συντονισμό, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των δράσεων πολιτικής για την προσαρμογή στα σύγχρονα δεδομένα. Παράλληλα, η Διεύθυνση Κλιματικής Αλλαγής και Ποιότητας της Ατμόσφαιρας του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, σε συνεργασία με το αρμόδιο όργανο του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, όπως και τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής, θα δημοσιεύει ετήσια έκθεση προόδου σε θέματα μετριασμού και προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, με δείκτες όπως οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, συνολικά και ανά τομέα.

Οικολογική Ελλάδα
Σε μια προσπάθεια να συνοψίσει τη σημασία των τομών που εισάγει ο κλιματικός νόμος, η γενική γραμματέας Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Αλεξάνδρα Σδούκου, τονίζει: «Είναι εξαιρετικά σημαντικό το γεγονός ότι η Ελλάδα αποκτά κλιματικό νόμο και εντάσσεται στον όμιλο των 12 χωρών της Ε.Ε. οι οποίες έχουν ήδη θεσπίσει αντίστοιχη νομοθεσία, παρόλο που αρκετές άλλες χώρες της Ευρώπης, όπως η Ιταλία, υστερούν σε αυτό τον τομέα. Περαιτέρω, κάτι εξίσου σημαντικό είναι ότι με τον κλιματικό νόμο η χώρα μας εναρμονίζεται με την πολιτική της Ε.Ε. που αποσκοπεί στην κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Γι’ αυτό θέτουμε ως στόχο τη μείωση κατά 55% έως το 2030 και κατά 80% έως το 2040 -σε σχέση με το 1990- των ανθρωπογενών εκπομπών αερίων θερμοκηπίου».

Η κυρία Σδούκου επισημαίνει περαιτέρω ότι ο νέος νόμος εισάγει ένα ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης της πορείας επίτευξης των στόχων για την προστασία του περιβάλλοντος. Ο δε επιμερισμός των βαρών στους εξειδικευμένους τομείς έχει σχεδιαστεί ώστε να συντελείται μέσω της κατάρτισης τομεακών προϋπολογισμών άνθρακα πενταετούς διάρκειας. Επίσης, προβλέπονται μέτρα για τη διάδοση της ηλεκτροκίνησης, τη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος των κτιρίων και τους βιομηχανικούς ρύπους.

Πέραν αυτών, η γ.γ. Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών θεωρεί ότι «ο κλιματικός νόμος αποτελεί το επιστέγασμα της πολιτικής της κυβέρνησης για την κλιματική αλλαγή. Διότι με αυτόν αναδεικνύουμε πλέον πολιτικά το ζήτημα του κλίματος θεσπίζοντας διαδικασίες διακυβέρνησης που εμπλέκουν συστηματικά το Εθνικό Κοινοβούλιο. Και κατ’ αυτό τον τρόπο εμπλέκουμε την ελληνική κοινωνία γενικότερα, όχι μόνο το πολιτικό σύστημα της χώρας, στην κλιματική διακυβέρνηση και αυξάνουμε την ευαισθητοποίηση των πολιτών στο θέμα της κλιματικής αλλαγής. Επιπλέον, η επιτάχυνση της απανθρακοποίησης αμβλύνει την εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα και οδηγεί στη μεσοπρόθεσμη μείωση του ενεργειακού κόστους. Θεσπίζουμε έναν οδικό χάρτη για τη μετάβαση της κοινωνίας και της οικονομίας στην κλιματική ουδετερότητα, αυξάνοντας την προβλεψιμότητα του οικονομικού περιβάλλοντος, συντελώντας στην εμπέδωση κλίματος εμπιστοσύνης και σταθερότητας στην αγορά.

Οι προϋποθέσεις αυτές είναι απαραίτητες για την προσέλκυση επενδύσεων, ιδίως στους τομείς των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, της αποθήκευσης ενέργειας, της διείσδυσης του πράσινου υδρογόνου κ.λπ. Αν εξετάσετε προσεκτικά τις διατάξεις του κλιματικού νόμου, θα παρατηρήσετε ότι κινητοποιούμε όλους τους τομείς της οικονομίας και της διοίκησης στον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας, επιταχύνοντας τη μετάβαση σε μια κλιματικά ουδέτερη οικονομική δραστηριότητα. Πέρα από οποιαδήποτε άλλη θετική συνέπεια, η αυξημένη και συστηματική μέριμνα για το περιβάλλον δημιουργεί σημαντικές ευκαιρίες ανάπτυξης. Σε διεθνές επίπεδο, οραματιζόμαστε την Ελλάδα πρωτοπόρα σε ό,τι αφορά την υλοποίηση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας».