Σύμφωνα με την Καθημερινή, αυτό μάλιστα θα αποτελέσει και «κλειδί» για το κατά πόσο θα επαναληφθούν ή όχι οι στρεβλώσεις που παρατηρήθηκαν κατά τον πρώτο κύκλο του προγράμματος και είχαν ως αποτέλεσμα την εκτίναξη των ζητούμενων τιμών πώλησης στις περιοχές που συγκέντρωναν υψηλό αριθμό επιλέξιμων ακινήτων, όπως το κέντρο της Αθήνας και τα δυτικά προάστια της Αττικής. Υπενθυμίζεται ότι οι ενδιαφερόμενοι έπρεπε να διαλέξουν κατοικίες με έτος κατασκευής έως το 2007 το πολύ, δηλαδή ηλικίας τουλάχιστον 15 ετών, με ανώτατο ύψος τιμής τις 200.000 ευρώ και επιφάνειας τα 150 τ.μ. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να μειωθεί σημαντικά το πιθανό απόθεμα κατοικιών που θα μπορούσε να αγοραστεί, περιορίζοντας σημαντικά τις επιλογές.

Στα ύψη οι τιμές

Οπως αναφέρει ο κ. Λευτέρης Ποταμιάνος, πρόεδρος του Συλλόγου Μεσιτών Αθηνών – Αττικής, «με τον τρόπο που εφαρμόστηκε το πρόγραμμα, αφαιρέθηκε με απότομο τρόπο ένα μεγάλο μέρος του αποθέματος των πωλούμενων κατοικιών, με συνέπεια οι τιμές να αυξηθούν κατακόρυφα και με τεχνητό τρόπο. Ετσι, πολλοί ενδιαφερόμενοι κλήθηκαν τελικά να πληρώσουν πολύ υψηλότερα ποσά για ακίνητα που μέχρι πρόσφατα κοστολογούνταν πολύ χαμηλότερα». Οπως αποδείχθηκε στην πράξη, σε αρκετές συνοικίες των μεγάλων πόλεων, ειδικά όμως στην Αθήνα, η προσφορά παλαιών ακινήτων αποδείχθηκε πολύ μικρότερη της ζήτησης, με αποτέλεσμα οι δικαιούχοι να αυξάνουν συνέχεια την προσφορά τους, ώστε να πείσουν τους ιδιοκτήτες να τους προτιμήσουν και να αποκτήσουν έτσι «άτοκα» το ακίνητό τους.

Σε αυτό συνέβαλε καθοριστικά και το μικρό περιθώριο χρόνου που δόθηκε έως ότου «κλειδώσει» κανείς το ακίνητο της προτίμησής του, με αποτέλεσμα να περιορίζεται ακόμα περισσότερο η «δεξαμενή» επιλέξιμων ακινήτων. Υπενθυμίζεται ότι με τις νέες αλλαγές της νομοθεσίας απαιτείται πλέον η έκδοση ηλεκτρονικής ταυτότητας κτιρίου προκειμένου να μεταβιβαστεί ένα ακίνητο. Το γεγονός αυτό έχει φέρει σειρά προβλημάτων στην επιφάνεια, ιδίως σε ακίνητα που κατασκευάστηκαν πριν από πολλές δεκαετίες και για τα οποία υπάρχει έλλειμμα των απαιτούμενων εγγράφων, ακόμα και των οικοδομικών αδειών, λόγω φθοράς ή ακόμα και καταστροφής τους, λόγω φυσικών καταστροφών ή… τρωκτικών.

Ετσι, ακίνητα αξίας 60.000 – 80.000 ευρώ βρέθηκαν να πωλούνται τελικά αντί 120.000-150.000 ευρώ ή ακόμα και 200.000 ευρώ στην Αττική. Η ακραία αυτή στρέβλωση είχε ως αποτέλεσμα εντέλει να ακυρωθεί στην πράξη το όφελος των δικαιούχων από την εξασφάλιση «άτοκου» δανείου, καθώς τελικά το ποσό που πλήρωσαν ήταν αντίστοιχο εκείνου που θα κατέβαλλαν αν λάμβαναν ένα κανονικό στεγαστικό δάνειο και πλήρωναν όλους τους αναλογούντες τόκους.

Μέχρι στιγμής, πάντως, η προαναγγελία ενός νέου προγράμματος «Σπίτι μου» από κυβερνητικά στελέχη έχει ήδη δημιουργήσει τις πρώτες «παρενέργειες». Συγκεκριμένα, όπως σημειώνουν μεσίτες, οι αγοραπωλησίες έχουν «φρενάρει» πλέον σε πολύ μεγάλο βαθμό, καθώς οι ενδιαφερόμενοι αναμένουν την ανακοίνωση περισσότερων λεπτομερειών προτού προχωρήσουν στη λήψη αποφάσεων.

Υπενθυμίζεται ότι, όπως έχει γνωστοποιηθεί, το νέο πρόγραμμα θα αφορά διευρυμένη βάση πιθανών δικαιούχων, καθώς θα αυξηθεί το όριο ηλικίας μέχρι τα 50 έτη (αντί για τα 39 έτη που ήταν το αρχικό πρόγραμμα). Αυτή ακριβώς η ηλικιακή ομάδα των 40-50 ετών είναι και μία από τις πολυπληθέστερες κατηγορίες αγοραστών, καθώς αφορά ανθρώπους μεγαλύτερης οικονομικής δύναμης έναντι των νεότερων ηλικιών. Επομένως, ο αντίκτυπος στην αγορά είναι μεγαλύτερος. Γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι μπορούν να εξασφαλίσουν ένα σχεδόν άτοκο στεγαστικό δάνειο, είναι εμφανές ότι οι άνθρωποι αυτοί έχουν μεταθέσει χρονικά την απόφαση αγοράς ακινήτου, συνεχίζοντας βέβαια την αναζήτηση, ώστε να έχουν εντοπίσει τα ακίνητα που τους ενδιαφέρουν και να μπορέσουν να προχωρήσουν άμεσα μόλις ξεκαθαρίσουν οι τελικοί όροι του προγράμματος.

Το μεγάλο «αγκάθι»

Παράγοντες της αγοράς τονίζουν ότι ακόμα πιο σημαντικό και από τους τελικούς δικαιούχους είναι τα επιλέξιμα ακίνητα να μην περιοριστούν σε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία, όπως συνέβη με τον πρώτο κύκλο του προγράμματος. Οπως σημειώνουν, το ιδανικό θα ήταν να μην υπάρξει κάποιος περιορισμός ή έστω αυτός να αφορά μόνο πολύ ακριβές περιπτώσεις ακινήτων, π.χ. αξίας άνω των 500.000-600.000 ευρώ. Αλλωστε, οι ίδιες οι τράπεζες προχωρούν σε αξιολόγηση του πιστοληπτικού προφίλ των δανειοληπτών, κάτι που σημαίνει ότι ούτως ή άλλως ελάχιστοι θα είναι εκείνοι που θα μπορούν να αιτηθούν και να λάβουν στεγαστικό δάνειο για το 80%-90% της αξίας ενός ακινήτου με τιμή πώλησης άνω των 400.000 ευρώ. Ετσι, θα αποφευχθεί η στρέβλωση που εκτίναξε τις τιμές των κατοικιών στον πρώτο κύκλο του προγράμματος.

Ειδικότερα, αναφορικά με τα ακίνητα υψηλών προδιαγραφών, σύμφωνα με συγκλίνουσες εκτιμήσεις ερευνών που βλέπουν το φως της δημοσιότητας, βρίσκονται στο στόχαστρο Ελλήνων και ξένων επενδυτών αλλά και πολιτών έχοντας ανεβάσει σημαντικά τις τιμές στον συγκεκριμένο τομέα, καθώς το απόθεμα κατοικιών εξαντλείται και η ζήτηση υπολείπεται σημαντικά της προσφοράς.

Οι προδιαγραφές των ακινήτων της κατηγορίας αυτής χαρακτηρίζονται τόσο από την περιοχή που βρίσκονται, τα τετραγωνικά τους, το έτος κατασκευής τους όσο και από τα τεχνικά χαρακτηριστικά τους (ενεργειακά αναβαθμισμένα με ενσωματωμένες όλες τις σύγχρονες τεχνολογίες και τα χαρακτηριστικά).

Είναι χαρακτηριστικό ότι η ανάπτυξη της αγοράς ακινήτων υψηλών προδιαγραφών είναι αυτή που έδωσε ώθηση γενικότερα στην αγορά ακινήτων τόσο το 2022 όσο και το 2023 στην χώρα μας παρά τις όποιες προκλήσεις έχουν εμφανιστεί σε διεθνές επίπεδο, σύμφωνα και με την τελευταία έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος.

Την ίδια στιγμή οι αναπτύξεις υπερτοπικού χαρακτήρα σε συνδυασμό με την εξέλιξη σημαντικών έργων υποδομής στην Αθήνα, την Θεσσαλονίκη και την περιφέρεια δημιουργούν νέα δεδομένα στην αγορά ακινήτων, κάτι που επίσης επισημαίνεται στην πρόσφατη έκθεση της ΤτΕ.

Το αυξανόμενο ενδιαφέρον για πράσινη βιώσιμη ανάπτυξη και η ενσωμάτωσή της, σε αρκετές περιπτώσεις, στην εταιρική πολιτική των μεγάλων επιχειρήσεων έχουν ήδη δώσει ώθηση στην ανάπτυξη νέων ακινήτων υψηλών προδιαγραφών και θα οδηγήσουν σταδιακά στη μετακίνηση των χρηστών προς αυτά.

Οι αναπτύξεις υπερτοπικού χαρακτήρα, ιδιαίτερα στην Αθηναϊκή Ριβιέρα, με επίκεντρο τη μεγαλύτερη σε μέγεθος αστική ανάπλαση στην Ευρώπη που είναι σε πλήρη εξέλιξη στο Ελληνικό, με τα έργα να έχουν πάρει τον δρόμο των παραδόσεων, συγκεντρώνουν και το ενδιαφέρον των διεθνών μέσων ενημέρωσης που αναφέρονται στην μεγάλη ζήτηση για προπωλήσεις ακινήτων από το ξεκίνημα του έργου. Γεγονός που ήδη έχει μετατραπεί σε πράξη καθώς το υπάρχον απόθεμα προς διάθεση που έχει όλα τα χαρακτηριστικά υψηλών προδιαγραφών και πράσινης ανάπτυξης στο Ελληνικό έχει ήδη εξαντληθεί.

Μεγάλη η διαφορά τιμών μεταξύ πολυτελών και τυπικών θερινών κατοικιών.

Στο ίδιο μήκος κύματος και η ζήτηση πολυτελών κατοικιών ιδιαίτερα από ξένους επενδυτές έχει εκτοξευτεί, δημιουργώντας μεγάλες διαφορές στις τιμές πώλησης σε σχέση με μια τυπική θερινή κατοικία.

Σύμφωνα με το τελευταίο Παρατηρητήριο Θερινών Εξοχικών Κατοικιών 2023 της GEOAXIS που αναφέρεται σε θερινές κατοικίες για τα νησιά Μύκονο, Πάρο, Σαντορίνη, Σέριφο και Κέα καταγράφεται για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά αύξηση των διάμεσων ζητούμενων τιμών πώλησης θερινών εξοχικών κατοικιών.

Σε εκτιμήσεις του που έδωσε στη δημοσιότητα ο Ιωάννης Ρεβύθης, οικονομολόγος -εκτιμητής ακινήτων, μέλος ΔΣ Ομοσπονδίας Μεσιτών Ελλάδας και πρώην πρόεδρος της Ομοσπονδίας αναφέρει ότι η αγορά ακινήτων αναμένεται να ξεκαθαρίσει μέσα στους επόμενους μήνες, αφού αφομοιώνει τις επιπτώσεις στην ευρύτερη οικονομία με σημαντική καθυστέρηση από 8 έως 10 μήνες. «Παρ' όλ' αυτά, η ύπαρξη πληθωριστικών τάσεων, σε συνδυασμό με την περιορισμένη προσφορά κατοικιών, διατηρεί σε υψηλά επίπεδα τη ζήτηση. Η έρευνα στην ελληνική αγορά ακινήτων δείχνει ότι υπάρχει αυξημένο ενδιαφέρον για ακίνητα στα αστικά κέντρα, ενώ σχεδόν έξι στους δέκα υποψήφιους αγοραστές ενδιαφέρονται ολοένα και περισσότερο για διαμερίσματα αντί για μονοκατοικίες. Τμήμα των προσφύγων της Ουκρανίας που υπολογίζεται ότι θα απορροφήσει η Ελλάδα, θα ενισχύσει τη ζήτηση για διαμερίσματα», εκτιμά.

«Εάν οι δύο πλευρές τα βρουν μεταξύ τους και σε σύντομο χρονικό διάστημα, οι δείκτες αγοράς και μίσθωσης θα είναι ανοδικοί στο κέντρο της Αθήνας, όπου έχουμε υψηλό συγκοινωνιακό δίκτυο κοντά σε πλατείες και περιοχές περισσότερο οικιστικές από ό,τι εμπορικές. Για άλλη μια φορά, αυτά τα στοιχεία ευθυγραμμίζονται με τη μετατόπιση των προτιμήσεων προς τα κέντρα των πόλεων και τους επιχειρηματικούς κόμβους, καθώς η οικονομία της Ελλάδας αλλάζει και οι νέοι επαγγελματίες που επιστρέφουν στην Ελλάδα και εργάζονται σε σταθερές θέσεις εργασίας στην τεχνολογία προτιμούν κατοικίες που βρίσκονται κοντά σε μέσα μεταφοράς (π.χ. μετρό, προαστιακός) και στους επιχειρηματικούς κόμβους. Πολλές επενδύσεις στην ελληνική αγορά κατοικίας εξακολουθούν να προέρχονται από το εξωτερικό», αναφέρει ο κ.Ρεβύθης.

Εκτιμά επίσης, ότι θα υπάρξει μεγάλη κινητικότητα στην αγορά των πολυτελών κατοικιών που αφορά ακίνητα σε τουριστικές περιοχές. Ειδικότερα, πολίτες της Βόρειας Ευρώπης καθώς και πολίτες από τη Βόρεια Αμερική, αλλά και τη Μέση Ανατολή είναι αυτοί που θα οδηγήσουν ανοδικά την κτηματαγορά. Η ζήτηση επικεντρώνεται στη Νότια περιοχή της Αττικής, στο κέντρο της Αθήνας, σίγουρα θα ξεκινήσει και στα Βόρεια Προάστια της Αττικής, τα οποία έχουν μείνει πίσω, αλλά και όλα τα νησιά της χώρας μας. Έτσι, παρά την αστάθεια, της οποίας η διάρκεια παραμένει άγνωστη λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, εκτιμάται ότι οι εξελίξεις της κτηματαγοράς, εάν έχουν γρήγορο τέλος λήξης, θα δώσουν ώθηση και ανοδικό ρυθμό στην ελληνική κτηματαγορά από fund, επενδυτικές εταιρείες, κατασκευαστές και ξένους, αναφέρει το μέλος της Ομοσπονδίας Μεσιτών Ελλάδος.

Ο κ. Ρεβύθης εκτιμά ότι η βασική ανησυχία για την αγορά ακινήτων αφορά κατά βάση το ενεργειακό κόστος, το οποίο, ίσως, αναγκάσει ορισμένους είτε να επιβραδύνουν είτε να αναβάλλουν την πραγματοποίηση των έργων ανάπτυξης ακινήτων που διαθέτουν σε εξέλιξη και των οποίων η συνέχιση θα ήταν ασύμφορη και ζημιογόνα. Κυριαρχεί επομένως μια στάση αναμονής για τους ενδιαφερόμενους, όπως επίσης και για τους πωλητές, είτε ιδιώτες είτε κατασκευαστές. Οι τελευταίοι κρατούν μια στάση αναμονής που αφορά τις πωλήσεις κατοικιών, όπως επίσης και τις συμφωνίες περί αντιπαροχής, διότι τα κόστη των οικοδομικών υλικών έχουν εκτοξευθεί από 20 έως 100%, λόγω των γεγονότων, της αύξησης του πετρελαίου αλλά και της αύξησης των ναύλων της ναυσιπλοΐας. Διότι, με ένα αβέβαιο τελικό κόστος κατασκευής, δεν μπορούν να δεσμευτούν είτε με προ σύμφωνο, είτε με οριστικό συμβόλαιο για ακίνητα που δεν έχουν ολοκληρωθεί κατασκευαστικά, εκτιμά μεταξύ άλλων ο κ.Ρεβύθης.

Αναφέρεται επίσης στις τιμές των ενοικίων, οι οποίες, όπως επισημαίνει βρίσκονται στα υψηλοτέρα επίπεδα δεκαετίας. Κυρίως στα νεόδμητα, έως 10ετων διαμερίσματα - μεζονέτες και ο λόγος είναι ότι η δεκαετή ύφεση της κτηματαγοράς - κατασκευών δεν μπορεί να προλάβει με καινούργιες κατασκευές, την υπάρχουσα ζήτηση. Οι περισσότεροι ενοικιαστές δεν αλλάζουν τις σε καλή κατάσταση κατοικίες τους, οι κατασκευαστές προτιμούν να πωλήσουν τα νεόδμητα ακίνητα και όχι να τα μισθώσουν, προσθέτει.

Τι θα επηρεάσει την αγορά ακινήτων

Από την μεριά του ο Μπάμπης Χαραλαμπόπουλος, τ. πρόεδρος Ελληνικού Ινστιτούτου Εκτιμητικής, τ. Ορκωτός Εκτιμητής και επιστημονικός σύμβουλος της SOLUM Property Solutions, εκτιμά ότι μετά από τη δεκαετή οικονομική κρίση, τα έως τώρα κύματα της πανδημίας και ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αγορά των ακινήτων και ειδικότερα η αγορά των πάσης φύσεως οικοδομών (διαμερίσματα, μονοκατοικίες, βίλλες, εξοχική κατοικία, γραφεία, καταστήματα και logistics) μόλις επιστέψουμε σε μια νέα κανονικότητα, θα αναδιαταχθεί και θα ξεκινήσει από μια νέα βάση.

Σε εκτιμήσεις του δίνει έμφαση σε σειρά παραγόντων που υπάρχουν και διαμορφώνουν το σκηνικό στον τομέα των ακινήτων. Μεταξύ άλλων αναφέρεται στο πόλεμο στην Ουκρανία, στη ενεργειακή κρίση, στο κόστος των πάσης φύσεως καυσίμων και των μεταφορικών, στο δημογραφικό της χώρας που επηρεάζει το πλήθος των απαιτούμενων κατοικιών, αλλά και στο μέγεθός τους καθώς και στη τάση (που δημιουργήθηκε λόγω της πανδημίας) για εργασία από το σπίτι που οδηγεί στη ζήτηση μικρού χώρου στην κατοικία, προκειμένου να εξυπηρετηθεί. Επίσης, αναφέρεται στις ανάγκες σε χώρους γραφείων που διαφοροποιούνται, διότι η εργασία από το σπίτι αλλάζει το τοπίο. Στα ζητήματα που θα διαμορφώσουν τις εξελίξεις στην αγορά ακινήτων αναφέρει ο κ.Χαραλαμπόπουλος είναι η ανάγκη εκσυγχρονισμού σημαντικού τμήματος του αποθέματος κατοικιών μέσω ανακαίνισης, η ενεργειακής αναβάθμισης και όπου είναι απαραίτητο αντισεισμικής ενίσχυσης. Οι πορεία της αγοράς ακινήτων θα καθοριστεί και από τους ξένους που έρχονται στην Ελλάδα για να εργαστούν εξ' αποστάσεως για εταιρία που έχει έδρα στο εξωτερικό και αναζητούν κατοικία, είτε με μακροχρόνια είτε με βραχυχρόνια μίσθωση.

Ο κ. Χαραλαμπόπουλος αναφέρεται επίσης στα «πράσινα» κτίρια γραφείων που έχουν μεγάλη ζήτηση, γεγονός που έχει ωθήσει developers στην κατασκευή αρκετών τέτοιων κτιρίων που βρίσκονται σε διάφορα στάδια κατασκευής, ενώ σχεδιάζονται και άλλα που θα αρχίσουν να ανεγείρονται όταν ξεκαθαρίσει το τοπίο και εξομαλυνθεί το κόστος υλικών και εργατικών. Επίσης δίνει έμφαση στα κτίρια Logistics, που λόγω και της πανδημίας (έγινε μεγάλη στροφή στο ηλεκτρονικό εμπόριο) αλλά και της αναβάθμισης των λιμανιών του Πειραιά και της Θεσσαλονίκης, αποτελούν μαγνήτη για τις ΑΕΕΑΠ και άλλους επενδυτές.

Στη νέα κανονικότητα θα έχουμε, μεταξύ άλλων, δυνάμεις που ωθούν την αγορά ανοδικά αλλά και άλλες σοβαρές δυνάμεις που δρουν στην αντίθετη κατεύθυνση. 'Αρα είμαστε σε ένα μεταβατικό στάδιο με δύο τάσεις. Αυτές οι δύο τάσεις στην πορεία του χρόνου (ανάλογα και με τη διάρκεια του πολέμου και της ενεργειακής κρίσης), θα δημιουργήσουν μια νέα βάση η οποία θα ποικίλει ανάλογα με την πόλη, την τοποθεσία, το μέγεθος του ακινήτου, την ποιότητα και την κατάστασή του, την παλαιότητα και τα άλλα χαρακτηριστικά του, εκτιμά. Και προσθέτει: Πολλά από τα ακίνητα που βρίσκονται τώρα, λόγω κόκκινων δανείων, στα χέρια των τραπεζών η των funds, αφού ωριμάσουν, θα μπουν και αυτά στην προσφορά και έτσι θα επηρεάσουν στον ένα η τον άλλο βαθμό τις τιμές αλλά και τα ενοίκια. Οι νέες οικοδομές είναι λιγοστές και εφόσον βρίσκονται σε καλά σημεία, συναντούν ικανή ζήτηση. 'Αρα εκεί έχουμε αυξητικές τάσεις. Από την άλλη πλευρά η πολύ μεγάλη αύξηση του κόστους κατασκευής και η όλη αναταραχή που υπάρχει αυτή την περίοδο, έχει οδηγήσει σε κατάσταση αναβολής την ανέγερση αρκετών νέων οικοδομών.

Εκτιμά επίσης μεταξύ άλλων ότι

-Οι παλαιότερες κατασκευές, εφόσον ευρίσκονται σε καλές θέσεις και έχουν το κατάλληλο μέγεθος, συνήθως ζητούνται, εφόσον η τιμή είναι λογική, διότι ο αγοραστής θα διαθέσει και χρήματα για τον εκσυγχρονισμό.

- Στα διεθνούς φήμης νησιά μας, όπως πχ Μύκονος, Σαντορίνη, Ρόδος, Κέρκυρα, Πάρος, η ζήτηση προέρχεται και από ξένους και οι τιμές θα κινούνται ανοδικά, αλλά σε λογικά επίπεδα. Η εξοχική κατοικία θα συναντά κάποια ζήτηση και από ξένους, όπως πχ στη βόρειο Ελλάδα υπάρχει σχετική ζήτηση από Ρουμάνους, Βούλγαρους και άλλους βαλκάνιους για μικρά και σχετικά φτηνά σπίτια κοντά στη θάλασσα, ενώ άλλα μέρη έλκουν το ενδιαφέρον, 'Αγγλων, Γερμανών, Αράβων, Κινέζων, Ισραηλινών και άλλων αγοραστών. Η ζήτηση αυτή εμφανίζεται και στις βραχυχρόνιες μισθώσεις, ιδίως για την άνοιξη, καλοκαίρι και φθινόπωρο. Θα δούμε πως θα αναδιαμορφωθεί αυτή η αγορά.

- Σε περιόδους κρίσεων η κατοχή ακινήτων είναι περισσότερο ασφαλής από μερικά άλλα περιουσιακά στοιχεία.

Κάθετη πτώση των τιμών πώλησης και των ενοικίων σε τουριστικά και εμπορικά ακίνητα αλλά και σε κατοικίες τύπου Airbnb, αλλά και αξιοσημείωτη περιορισμένη ζήτηση για αγορά εξοχικών κατοικιών, μονοκατοικιών και οικοπέδων άνω των 4 στρεμμάτων, αποτελούν τα κύρια χαρακτηριστικά της κτηματαγοράς αυτήν την περίοδο.

Οι εξελίξεις των τελευταίων μηνών είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσες έως και... ανατρεπτικές, σηματοδοτώντας νέα δεδομένα στην κτηματαγορά.

Η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στην παρούσα φάση σχετίζεται με τις εξής θεαματικές αλλαγές, τόσο στην προσφορά και ζήτηση για αγορά, όσο και στην αντίστοιχη για ενοικίαση ακινήτων.

1. Στα ακίνητα τύπου Airbnb, τόσο στο Λεκανοπέδιο Αττικής, όσο και στη Θεσσαλονίκη, καταγράφεται η αυξημένη διάθεσή τους για ενοικίαση σε... συμβολικές τιμές σε σχέση με αυτές που περίμεναν οι ιδιοκτήτες τους. Αυτό συμβαίνει, γιατί η κάθετη πτώση της τουριστικής κίνησης άφησε τις περισσότερες ιδιοκτησίες στα... αζήτητα. Πολλοί ενοικιαστές βρίσκουν ακίνητα που απέφεραν μηνιαίο εισόδημα €3.000 και €4.000, να διατίθενται με ενοίκια €500 ή €600! Πολλοί ιδιοκτήτες που είχαν πάρει δάνειο για να τα ανακαινίσουν συμβιβάζονται πλέον με... συμβολικά ενοίκια, έτσι ώστε να καλύψουν τα βασικά έξοδα, δηλαδή τις δόσεις των δανείων όπου υπάρχουν, τον ΕΝΦΙΑ και τα λειτουργικά έξοδα, (ρεύμα, κοινόχρηστα, ύδρευση κλπ.).

2. Το τελευταίο τρίμηνο κλείνουν μαζικά εμπορικά καταστήματα σε διάφορες περιοχές των μεγάλων πόλεων, καθώς οι έμποροι δεν μπορούσαν να αντεπεξέλθουν στις υποχρεώσεις τους ή θεωρούν ότι είναι... τελειωμένοι, παρά τα μέτρα στήριξης από την κυβέρνηση. Τα λουκέτα συμπιέζουν περαιτέρω τις τιμές των ενοικίων και πέραν της υποχρεωτικής μείωσης κατά 40% λόγω Covid-19, υπάρχουν και οι ιδιοκτήτες που προχωρούν σε
προαιρετική μείωση του μηνιαίου μισθώματος σε πολύ μεγαλύτερο ποσοστό.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση καταστήματος στον Πειραιά, όπου το μηνιαίο μίσθωμα των €2.000 υποχώρησε στα €700, δηλαδή ο ιδιοκτήτης αποδέχθηκε μείωση κατά 65% και όχι 40% που επιβλήθηκε υποχρεωτικά από την κυβέρνηση, μόνο και μόνο για να μην του μείνει το μαγαζί.

3. Χιλιάδες ιδιοκτήτες εμπορικών ακινήτων που ανήκουν στους κλάδους της εστίασης και της ψυχαγωγίας αποδέχονται "κουρέματα" ενοικίων, ενώ στις περιπτώσεις ζήτησης καταστημάτων για delivery καταγράφεται ακόμη και αύξηση των ενοικίων, σε σχέση με τη χρήση του προηγούμενου μισθίου.

4. Οι παράγοντες της κτηματαγοράς περιμένουν ακόμη χειρότερες μέρες για τα εμπορικά καταστήματα, ενώ παρατηρείται και εγκατάλειψη μισθίων για γραφεία, καθώς η τηλεργασία έχει οδηγήσει πολλούς στην απόφαση να δουλέψουν από το... σπίτι τους.

5. Μεγάλο είναι το χτύπημα στα εμπορικά κέντρα, όπου καταγράφονται λουκέτα καταστημάτων αλλά και κάθετη μείωση των ενοικίων, καθώς η κίνηση έχει συρρικνωθεί θεαματικά και οι μηνιαίοι τζίροι των καταστημάτων σε πολλές περιπτώσεις έχουν περιοριστεί στους αντίστοιχους 2-3 ημερών προ κορωνοϊού!

Οι απόψεις των παραγόντων της κτηματαγοράς συγκλίνουν προς την κατεύθυνση της περαιτέρω κατάρρευσης των τιμών των ενοικίων της επαγγελματικής στέγης από τον επόμενο μήνα, καθώς θα αρχίσουν να φαίνονται τα απόνερα της βύθισης του τουριστικού ρεύματος και της... εξαφάνισης πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ από την αγορά.

Αν προστεθεί και η παράμετρος της κατάρρευσης των εισοδημάτων, αυτό σημαίνει ότι θα υπάρξει νέο μεγάλο πλήγμα στην κατανάλωση, που με τη σειρά της θα οδηγήσει σε πτώση των τζίρων και σε νέα λουκέτα. Θα λειτουργήσει δηλαδή ένα σπιράλ μετάδοσης της κρίσης, ανάλογο με την εξάπλωση του κορωνοϊού!