Οι τράπεζες καθάρισαν τους ισολογισμούς τους, αλλά το πρόβλημα παραμένει

Η έκθεση εστιάζει σε δύο βασικούς άξονες: την αποτελεσματικότητα της αναγκαστικής εκτέλεσης επί ακινήτων και των πλειστηριασμών, καθώς και το πλαίσιο αναδιάρθρωσης μεγάλων επιχειρήσεων. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, τα ζητήματα αυτά συνδέονται άμεσα με τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα της χώρας και την ικανότητα του συστήματος να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τα προβληματικά χρέη.

Το Ταμείο αναγνωρίζει ότι οι ελληνικές τράπεζες πέτυχαν εντυπωσιακή πρόοδο από το 2019 μέσω των πωλήσεων χαρτοφυλακίων και των τιτλοποιήσεων στο πλαίσιο του προγράμματος «Ηρακλής» (HAPS). Ως αποτέλεσμα, ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων μειώθηκε από 43,5% τον Ιούνιο του 2019 σε μόλις 3,3% τον Σεπτέμβριο του 2025.

Ωστόσο, η μεταφορά του προβλήματος εκτός τραπεζικών ισολογισμών δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα έχει επιλυθεί. Αντιθέτως, σήμερα οι servicers διαχειρίζονται περισσότερα από 3 εκατομμύρια δάνεια, εκ των οποίων τα 2,9 εκατομμύρια είναι μη εξυπηρετούμενα, ενώ οι σχετικές απαιτήσεις αφορούν περίπου 2,4 εκατομμύρια δανειολήπτες σε σύνολο πληθυσμού 10,4 εκατομμυρίων κατοίκων.

Καμπανάκι για τους servicers και την εποπτεία τους

Για τον λόγο αυτό, το ΔΝΤ θεωρεί ότι η Τράπεζα της Ελλάδος πρέπει να ενισχύσει ουσιαστικά την εποπτεία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων, αυξάνοντας τους διαθέσιμους πόρους και εστιάζοντας περισσότερο στην πραγματική αποτελεσματικότητα των ρυθμίσεων και της ανάκτησης οφειλών.

Παράλληλα, ζητείται βελτίωση της διαφάνειας μέσω εκτενέστερων εποπτικών αναφορών και δημοσίευσης περισσότερων στοιχείων για την απόδοση των servicers. Το Ταμείο προτείνει επίσης τη δημοσίευση ετήσιων εκθέσεων για την πορεία του προγράμματος «Ηρακλής», καθώς και τη δημιουργία ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας με αναλυτικά και επικαιροποιημένα στοιχεία για τις τιτλοποιήσεις και τις κρατικές εγγυήσεις.

Οι αδυναμίες του συστήματος πλειστηριασμών

Στο μέτωπο των πλειστηριασμών, η έκθεση αναγνωρίζει ότι η κατάσταση έχει βελτιωθεί σημαντικά σε σχέση με μία δεκαετία πριν, ωστόσο υπογραμμίζει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές δυσλειτουργίες που επιβραδύνουν την ανάκτηση οφειλών.

Μεταξύ των βασικών προβλημάτων που καταγράφει το ΔΝΤ είναι οι συνεχείς ενστάσεις των οφειλετών σε διάφορα στάδια της διαδικασίας, οι καθυστερήσεις στην έκδοση διαταγών πληρωμής από τα δικαστήρια, η υποχρεωτική περίοδος αναμονής επτά μηνών μεταξύ κατάσχεσης και πρώτου πλειστηριασμού, η περιορισμένη συμμετοχή επενδυτών στις δημοπρασίες, οι καθυστερήσεις στη διανομή των εσόδων και οι χρονοβόρες διαδικασίες μεταβίβασης της κυριότητας μετά τον πλειστηριασμό.

Το Ταμείο θεωρεί ότι απαιτούνται στοχευμένες μεταρρυθμίσεις για τη μείωση του χρόνου ολοκλήρωσης των διαδικασιών, τον περιορισμό των περιττών δαπανών και την αποτροπή καταχρηστικών πρακτικών.

Το αγκάθι των αυθαιρέτων

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο πρόβλημα των αυθαίρετων κατασκευών και επεκτάσεων ακινήτων, το οποίο, σύμφωνα με το ΔΝΤ, επηρεάζει άμεσα την αξία και την εμπορευσιμότητα των ακινήτων που βγαίνουν σε πλειστηριασμό.

Οι αυθαίρετες παρεμβάσεις δυσχεραίνουν την αποτίμηση των ακινήτων, περιορίζουν το επενδυτικό ενδιαφέρον και καθυστερούν την ολοκλήρωση των διαδικασιών ανάκτησης οφειλών. Για τον λόγο αυτό, η έκθεση εισηγείται τη διαμόρφωση μιας συνολικής κυβερνητικής στρατηγικής για την αντιμετώπιση του προβλήματος.

Παράλληλα, καλεί τα δικαστήρια να ενισχύσουν τη συλλογή και επεξεργασία στατιστικών στοιχείων για τις υποθέσεις αναγκαστικής εκτέλεσης, ώστε να υποστηριχθούν αποτελεσματικότερα οι μελλοντικές μεταρρυθμίσεις.

Κενό στο πλαίσιο εταιρικής αφερεγγυότητας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι παρατηρήσεις του Ταμείου για το πλαίσιο αφερεγγυότητας των επιχειρήσεων. Αν και η Ελλάδα διαθέτει πλέον ένα σύγχρονο νομοθετικό οπλοστάσιο, το ΔΝΤ εκτιμά ότι υπάρχει ένα σημαντικό θεσμικό κενό.

Σήμερα η διαδικασία εξυγίανσης αποτελεί το βασικό εργαλείο διάσωσης επιχειρήσεων, όμως απουσιάζει μία πλήρως θεσμοθετημένη διαδικασία δικαστικά εποπτευόμενης αναδιοργάνωσης επιχειρήσεων, αντίστοιχη με εκείνες που εφαρμόζονται διεθνώς.

Σύμφωνα με την έκθεση, οι διαδικασίες προπτωχευτικής αναδιάρθρωσης και οι διαδικασίες αναδιοργάνωσης εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς και απαιτούν διαφορετικό βαθμό δικαστικής παρέμβασης. Για τον λόγο αυτό, το υφιστάμενο πλαίσιο θεωρείται ελλιπές σε σχέση με τα διεθνή πρότυπα.

Πρόταση για νέο εργαλείο αναδιοργάνωσης μεγάλων επιχειρήσεων

Το ΔΝΤ εισηγείται τη δημιουργία ενός νέου μηχανισμού αναδιοργάνωσης για μεγάλες και σύνθετες εταιρικές υποθέσεις, όπου απαιτείται αυξημένη δικαστική εποπτεία και αποτελεσματικός συντονισμός μεταξύ πολλών πιστωτών.

Η πρόταση συνδέεται άμεσα με τη διαπίστωση ότι στην Ελλάδα εξακολουθεί να υπάρχει υψηλή συγκέντρωση τραπεζικού δανεισμού σε μεγάλες επιχειρήσεις, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα σε περίπτωση σοβαρών εταιρικών προβλημάτων.

Σύμφωνα με το Ταμείο, η εισαγωγή ενός τέτοιου εργαλείου θα ενίσχυε σημαντικά την αποτελεσματικότητα του συστήματος αφερεγγυότητας και θα ευθυγράμμιζε περισσότερο την Ελλάδα με τα διεθνή πρότυπα.

Δικαιοσύνη και εκκρεμότητες του νόμου Κατσέλη

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη λειτουργία της Δικαιοσύνης. Το ΔΝΤ προτείνει την εξειδίκευση δικαστών σε εμπορικές και πτωχευτικές υποθέσεις, την ενίσχυση των δικαστηρίων με επαρκείς πόρους και τη δημιουργία ολοκληρωμένων στατιστικών δεδομένων για τις υποθέσεις αφερεγγυότητας και αναγκαστικής εκτέλεσης.

Παράλληλα, ζητά στενότερη συνεργασία μεταξύ της Τράπεζας της Ελλάδος, του Υπουργείου Δικαιοσύνης και των υπόλοιπων αρμόδιων φορέων για την επιτάχυνση της διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους.

Στο πλαίσιο αυτό δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην εκκαθάριση των εκκρεμών υποθέσεων του νόμου Κατσέλη, οι οποίες εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις σημαντικότερες πηγές καθυστερήσεων, καθώς και στη διευκόλυνση της πρόσβασης των servicers σε επικαιροποιημένα στοιχεία επικοινωνίας των οφειλετών.

Το μήνυμα του ΔΝΤ για την επόμενη ημέρα

Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι η Ελλάδα έχει επιτύχει εντυπωσιακή πρόοδο στη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων εντός του τραπεζικού συστήματος, όμως εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις στην οριστική διαχείριση του ιδιωτικού χρέους.

Για τον λόγο αυτό, το ΔΝΤ ζητά ταχύτερους πλειστηριασμούς, αυστηρότερη εποπτεία των servicers, επιτάχυνση των εκκρεμοτήτων του νόμου Κατσέλη, καλύτερη λειτουργία της Δικαιοσύνης και τη δημιουργία νέου εργαλείου αναδιοργάνωσης μεγάλων επιχειρήσεων, ώστε να ενισχυθεί περαιτέρω η σταθερότητα και η αποτελεσματικότητα του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Την ίδια στιγμή, η σταδιακή αποπληρωμή των τιτλοποιήσεων οδηγεί σε αποκλιμάκωση των κρατικών εγγυήσεων που έχουν δοθεί μέσω του μηχανισμού για τη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων των τραπεζών.

Σύμφωνα με το Δελτίο Δημοσίου Χρέους, στο πρώτο τρίμηνο του 2026 εξοφλήθηκαν senior notes ύψους περίπου 400 εκατ. ευρώ, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση κατά αντίστοιχο ποσό των κρατικών εγγυήσεων.

Έτσι, το συνολικό ύψος των εγγυήσεων του Ελληνικού Δημοσίου μέσω του προγράμματος ΗΡΑΚΛΗΣ διαμορφώθηκε στα τέλη Μαρτίου στα 16,7 δισ. ευρώ, έναντι 17,1 δισ. ευρώ στο τέλος του 2025.

Ωστόσο, η αποκλιμάκωση αυτή θα ήταν ακόμη μεγαλύτερη, εάν το Δημόσιο δεν είχε χορηγήσει μέσα στο 2025 νέες εγγυήσεις ύψους 2,3 δισ. ευρώ για την ένταξη νέων τιτλοποιήσεων μη εξυπηρετούμενων δανείων από την Εθνική Τράπεζα, την Alpha Bank και την CrediaBank.

Οι εξελίξεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για τους servicers αλλά και για τα επενδυτικά κεφάλαια που διακρατούν τίτλους χαμηλότερης διαβάθμισης (mezzanine και junior notes) των τιτλοποιήσεων του ΗΡΑΚΛΗ.

Ενδεικτική είναι η πρόσφατη ενημέρωση της doValue προς το Χρηματιστήριο σχετικά με την τιτλοποίηση Cairo της Eurobank, όπου επισημαίνεται ότι η πλήρης αποπληρωμή των senior notes ενεργοποιεί δυνατότητα επαναγοράς των κόκκινων δανείων που έχουν μεταφερθεί στις εταιρείες ειδικού σκοπού (SPVs) στην Ιρλανδία.

Η doValue διατηρεί το δικαίωμα να ενεργοποιήσει τη σχετική option σε οποιαδήποτε ημερομηνία πληρωμής τόκων, εφόσον οι αποτιμήσεις θεωρηθούν ελκυστικές, καταβάλλοντας το σχετικό τίμημα στους ομολογιούχους επενδυτές.

Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες της αγοράς, η προοπτική αυτή προκαλεί ήδη αντιδράσεις από ορισμένους επενδυτές που διακρατούν τίτλους χαμηλότερης εξασφάλισης, καθώς ενδέχεται να επηρεάσει τις αποδόσεις και τις μελλοντικές ανακτήσεις των χαρτοφυλακίων.

Το πρόγραμμα ΗΡΑΚΛΗΣ εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό πυλώνα εξυγίανσης των τραπεζικών ισολογισμών στην Ελλάδα, έχοντας συμβάλει καθοριστικά στη δραστική μείωση των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων του συστήματος τα τελευταία χρόνια.

Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο μέσα στο 2025 το Ελληνικό Δημόσιο εισέπραξε συνολικά 293,3 εκατ. ευρώ από προμήθειες εγγυήσεων του προγράμματος, ενισχύοντας σημαντικά τα δημόσια έσοδα μέσω της λειτουργίας του μηχανισμού.

Το ΔΝΤ εκτιμά ότι σχεδόν 3 εκατομμύρια μη εξυπηρετούμενα δάνεια επηρεάζουν 2,4 εκατομμύρια ανθρώπους, δήλωσε ο Τσαρλς Κοέν, σύμβουλος του ΔΝΤ με ειδίκευση στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ο τεράστιος αριθμός έχει υπερφορτώσει το ελληνικό σύστημα δανεισμού και χωρίς την εξυπηρέτηση των παλαιών δανείων πολλοί Έλληνες δεν θα μπορούν να δανειστούν ξανά.

«Αυτός είναι ένας τεράστιος αριθμός για την ελληνική οικονομία», δήλωσε ο Κοέν, ο οποίος είναι επικεφαλής της αποστολής για το FSAP του ΔΝΤ για την Ελλάδα, που αποτελεί αξιολόγηση του χρηματοπιστωτικού τομέα της χώρας. «Το σύστημα έχει κάπως υπερφορτωθεί από αυτά. Και έτσι πιστεύουμε ότι χρειάζονται μεταρρυθμίσεις».

Καθυστερήσεις και εμπόδια στο τραπεζικό σύστημα

Ο ελληνικός τραπεζικός τομέας διασώθηκε κατά την περίοδο 2009-2018 μετά από καταστροφικές απώλειες σε κρατικά ομόλογα και αύξηση των αδυναμιών αποπληρωμής, καθώς η οικονομία κατέρρευσε και η Ελλάδα βρέθηκε κοντά στην έξοδο από την ευρωζώνη, μεταδίδει το Reuters.

Η οικονομία έχει έκτοτε ανακάμψει: οι τράπεζες έχουν επαναϊδιωτικοποιηθεί και έχουν επιστρέψει στην κερδοφορία, ενώ η χώρα αποπληρώνει τα δάνεια διάσωσης νωρίτερα από το χρονοδιάγραμμα. Ωστόσο, η πλήρης ανάκαμψη επιβραδύνεται καθώς πολλοί Έλληνες, που υπέστησαν περικοπές σε μισθούς και συντάξεις κατά τα χρόνια της λιτότητας, παραμένουν αποκλεισμένοι από το σύστημα δανεισμού.

«Το βασικό είναι η αποκατάσταση των ισολογισμών των νοικοκυριών», δήλωσε ο Κοέν. «Πρέπει να δημιουργηθεί μια κατάσταση όπου ο μέσος Έλληνας θα είναι ξανά ενεργός συμμετέχων» στην αγορά στεγαστικών και μικρών επιχειρηματικών δανείων.

Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έφτασαν σχεδόν το 50% των χαρτοφυλακίων δανείων των τραπεζών κατά τη διάρκεια της κρίσης. Το 2019, η Ελλάδα δημιούργησε μια δευτερογενή αγορά «κόκκινων» δανείων και ένα σχήμα προστασίας περιουσιακών στοιχείων, βοηθώντας τις τράπεζες να τιτλοποιήσουν και να μεταφέρουν περίπου 60 δισεκατομμύρια ευρώ μη εξυπηρετούμενων δανείων σε εταιρείες διαχείρισης.

Ωστόσο, το σύστημα δεν έχει ανταποκριθεί τόσο γρήγορα όσο θα επιθυμούσαν δανειστές όπως το ΔΝΤ. Οι δικαστικές διαμάχες μεταξύ τραπεζών, εταιρειών διαχείρισης και δανειοληπτών στεγαστικών δανείων μπορεί να διαρκέσουν χρόνια, αναφέρει το ξένο μέσο.

«Οι δικαστικές λίστες είναι κάπως υπερφορτωμένες επειδή δεν υπάρχουν απαραίτητα δικαστές που να εξειδικεύονται σε αυτού του είδους τα ζητήματα. Έτσι χρειάζεται πολύς χρόνος για να εκδικαστούν», δήλωσε ο Κοέν.

Το γεγονός ότι πολλές μικρές επιχειρήσεις παραμένουν εκτός τραπεζικού συστήματος από την περίοδο της χρηματοπιστωτικής κρίσης έχει οδηγήσει τις τράπεζες να συγκεντρώνουν τη χορήγηση δανείων σε λίγες μεγάλες ελληνικές εταιρείες, καθιστώντας τες πιο ευάλωτες σε διεθνείς αναταράξεις.

«Ο δανεισμός προς μικρές και μεσαίες (επιχειρήσεις) παραμένει σε χαμηλά επίπεδα», δήλωσε ο Κοέν. «Νομίζω ότι για εμάς ο κρίσιμος παράγοντας είναι να προσπαθήσουμε να επαναδιαφοροποιήσουμε τις τράπεζες προς τη χρηματοδότηση αυτών των τομέων. Αυτό δεν είναι εύκολο να γίνει».

Το μεγάλο ξεκαθάρισμα των τραπεζών

Τα τελευταία χρόνια οι ελληνικές τράπεζες προχώρησαν σε μαζικές τιτλοποιήσεις και πωλήσεις μη εξυπηρετούμενων δανείων, με στόχο να μειώσουν το βάρος των επισφαλειών. Το αποτέλεσμα ήταν εκατοντάδες χιλιάδες δάνεια να περάσουν σε επενδυτικά funds του εξωτερικού.

Η εξέλιξη αυτή συνέβαλε καθοριστικά στη σταθεροποίηση του τραπεζικού συστήματος, αλλά ταυτόχρονα άνοιξε ένα νέο, σύνθετο μέτωπο στην πραγματική οικονομία.

Νέο κύμα πλειστηριασμών

Μετά και τις κρίσιμες δικαστικές εξελίξεις που ξεκαθάρισαν το τοπίο, η αγορά βλέπει σταθερή αύξηση των ηλεκτρονικών πλειστηριασμών.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς:

• οι πλειστηριασμοί κινούνται ανοδικά

• η πίεση μεταφέρεται από τις τράπεζες στους servicers

• η προστασία της πρώτης κατοικίας είναι πλέον πιο περιορισμένη

Παράλληλα, περίπου 1 εκατομμύριο δανειολήπτες εξακολουθούν να έχουν μη εξυπηρετούμενες οφειλές, με τον κίνδυνο επιδείνωσης να παραμένει λόγω των υψηλών επιτοκίων.

Οι καταγγελίες και τα «γκρίζα» σημεία

Από την πλευρά των δανειοληπτών πληθαίνουν οι διαμαρτυρίες για τη στάση ορισμένων εταιρειών διαχείρισης.

Σε αρκετές περιπτώσεις καταγγέλλεται:

• δυσκολία ουσιαστικής επικοινωνίας

• αυστηρότερη γραμμή στις ρυθμίσεις

• περιορισμένη ευελιξία σε βιώσιμες λύσεις

Το ζήτημα παρακολουθούν στενά και οι αρμόδιες αρχές, καθώς η κοινωνική ένταση γύρω από το ιδιωτικό χρέος παραμένει υπαρκτή.

Η λεπτή ισορροπία κυβέρνησης – κοινωνίας

Η κυβέρνηση βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη εξίσωση:

• από τη μία, η ανάγκη διατήρησης της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας

• από την άλλη, η πίεση για ουσιαστική προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών

Ο εξωδικαστικός μηχανισμός και το πλαίσιο του ευάλωτου οφειλέτη αποτελούν βασικά εργαλεία, ωστόσο στην πράξη πολλοί τα χαρακτηρίζουν σύνθετα και χρονοβόρα.

Τι δείχνει η επόμενη μέρα

Το βέβαιο είναι ότι η Ελλάδα έχει περάσει σε μια νέα φάση διαχείρισης ιδιωτικού χρέους. Οι τράπεζες έχουν σε μεγάλο βαθμό αποσυμφορηθεί, όμως η πίεση μετακινήθηκε στην πραγματική οικονομία και στα νοικοκυριά.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα συνεχιστούν οι πλειστηριασμοί — αυτό θεωρείται δεδομένο. Το ζητούμενο είναι αν θα υπάρξει ένα πιο αποτελεσματικό και κοινωνικά ισορροπημένο πλαίσιο πριν η πίεση λάβει μεγαλύτερες διαστάσεις.

Και αυτό είναι το στοίχημα των επόμενων μηνών.

Βασικός στόχος των δράσεων είναι η προστασία των υπερχρεωμένων και ευάλωτων νοικοκυριών, μέσω του έγκαιρου εντοπισμού οικονομικών δυσχερειών, της βελτίωσης της ποιότητας και της διαθεσιμότητας των δεδομένων για την αξιολόγηση του πιστοληπτικού κινδύνου, αλλά και της σταδιακής διεύρυνσης των πηγών χρηματοδότησης της ελληνικής οικονομίας πέραν του τραπεζικού συστήματος. Παράλληλα, προβλέπεται η ενίσχυση του εποπτικού πλαισίου και του ρόλου των αρμόδιων αρχών.

Όλες οι μεταρρυθμίσεις στοχεύουν στην ενίσχυση των μηχανισμών προστασίας της κύριας κατοικίας και της στεγαστικής ασφάλειας των ευάλωτων νοικοκυριών, με στόχο την αποτροπή φαινομένων απώλειας στέγης και νέας υπερχρέωσης.

Με τη χρηματοδοτική στήριξη (στην πλειονότητα των δράσεων) του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), η κυβέρνηση προχωράει:

1. Στην ανάπτυξη Πληροφοριακού Συστήματος Αξιολόγησης Πιστοληπτικής Ικανότητας, το οποίο θα περιλαμβάνει κεντρική βάση δεδομένων, καθώς και ανάπτυξη συστήματος αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας για φυσικά και νομικά πρόσωπα, σε σχέση με οφειλές τους προς το Δημόσιο.
2. Στην υλοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής διαχείρισης του Ιδιωτικού Χρέους, με την εκπόνηση 11 μελετών που αποτελούν μέρος των έργων της Εθνικής Στρατηγικής, καθώς και την δημιουργία ηλεκτρονικής πλατφόρμας για τις συναλλαγές των μη εξυπηρετούμενων δανείων.
3. Στην ανάπτυξη Μητρώου παρακολούθησης ιδιωτικού χρέους, στο πλαίσιο του οποίου θα λειτουργήσει μια ηλεκτρονική βάση δεδομένων (κεντρικό αποθετήριο), μέσω της οποίας θα συλλέγονται στοιχεία από όλους τους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς πίστωσης, καθώς και από οποιαδήποτε άλλη αξιόπιστη πηγή, σχετικά με το υφιστάμενο χρέος, προκειμένου να υποστηριχθεί αποτελεσματικά ο σχεδιασμός και η εφαρμογή πολιτικών διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους.
4. Στη βελτίωση της εφαρμογής του πλαισίου ρύθμισης οφειλών και παροχής δεύτερης ευκαιρίας μέσω της αναβάθμισης των ηλεκτρονικών πλατφορμών για την υποστήριξη του μηχανισμού έγκαιρης προειδοποίησης και του εξωδικαστικού μηχανισμού ρύθμισης οφειλών για φυσικά και νομικά πρόσωπα. Το έργο περιλαμβάνει υπηρεσίες εκπαίδευσης σε επαγγελματίες συμβούλους και υπαλλήλους των υπηρεσιών της ΕΓΔΙΧ, καθώς και υπηρεσίες καθοδήγησης από συμβούλους, σε φυσικά πρόσωπα-επιτηδευματίες και νομικές οντότητες.
5. Στην αναβάθμιση της ελληνικής κεφαλαιαγοράς και ενίσχυση της εμπιστοσύνης των επενδυτών, μέσω της διοικητικής κωδικοποίησης του κανονιστικού και νομοθετικού πλαισίου για τις κεφαλαιαγορές και της ψηφιακής αναβάθμισης των πληροφοριακών συστημάτων της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς.
6. Στην ίδρυση Φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων, στο πλαίσιο της προσπάθειας διαχείρισης και αναδιάρθρωσης των οφειλών των υπερχρεωμένων νοικοκυριών. Ο Φορέας θα αναλαμβάνει την απόκτηση και επαναμίσθωσή της κύριας κατοικίας ευάλωτου οφειλέτη, με τη δυνατότητα μεταβίβασή της εκ νέου στον οφειλέτη, μετά τη λήξη της μισθωτικής περιόδου, υπό την προϋπόθεση της οικονομικής αποκατάστασης του οφειλέτη.

Στη διαμόρφωση του νέου πλαισίου, εκτός από το ΥΠΕΘΟ συνδράμουν: η Γενική Γραμματεία Χρηματοπιστωτικού Τομέα & Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, η Τράπεζα της Ελλάδος, το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, η Ελληνική Ένωση Τραπεζών, η Τειρεσίας ΑΕ, Εταιρείες Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις, και Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς.

Αξίζει να σημειωθεί ότι πρόσφατα τέθηκε σε λειτουργία το Κεντρικό Μητρώο Πιστώσεων (ΚΜΠ) της Τράπεζας της Ελλάδος, που συγκεντρώνει τις εκκρεμείς οφειλές φυσικών προσώπων και επιχειρήσεων προς το χρηματοπιστωτικό σύστημα – τράπεζες, servicers, εταιρείες παροχής πιστώσεων κ.λπ. Παρέχει δωρεάν στον οποιοδήποτε ενδιαφερόμενο (φυσικό ή νομικό πρόσωπο) την κατάσταση των οφειλών του, όπως αυτή απεικονίζεται περίπου έναν μήνα (25 εργάσιμες ημέρες) πριν από την έκδοση του πιστοποιητικού υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχει ρητή συγκατάθεση του προσώπου που αφορούν οι οφειλές. Δηλαδή δεν μπορεί ένας τρίτος (πχ τράπεζα, προμηθευτής) να έχει εικόνα του πιστωτικού προφίλ άλλου προσώπου.

Στο ΚΜΠ δεν καταγράφονται τακτοποιημένες οφειλές, ούτε οφειλές μικρότερες των 2.000 ευρώ για φυσικά πρόσωπα και των 5.000 ευρώ για νομικά πρόσωπα.

Τα κόκκινα δάνεια

Το ληξιπρόθεσμο ιδιωτικό χρέος στην Ελλάδα υπολογίζεται σήμερα κοντά στα 225 δισ. ευρώ – δηλαδή, περίπου όσο είναι και το ετήσιο ΑΕΠ της χώρας (237 δισ. ευρώ το 2024). Το μισό ιδιωτικό χρέος (112 δισ. ευρώ) αφορά οφειλές προς το Δημόσιο, ενώ κοντά στα 50 δισ. ευρώ είναι οι οφειλές στα ασφαλιστικά ταμεία.

Από την πλευρά τους, οι Εταιρίες Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις (ΕΔΑΔΠ), διαχειρίζονται «κόκκινα» δάνεια ύψους 79,5 δισ. ευρώ.

Από τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος προκύπτει ότι οι servicers, διαχειρίζονται επιχειρηματικά δάνεια 27,6 δισ. ευρώ, στεγαστικά 25,2 δισ. ευρώ, καταναλωτικά 15,8 δισ. ευρώ, ενώ 10,5 δισ. ευρώ είναι τα δάνεια προς ελεύθερους επαγγελματίες, αγρότες και ατομικές επιχειρήσεις.

Συγκεκριμένα, σε κατευθυντήριες γραμμές που δημοσιεύθηκαν τη Δευτέρα 15/9, η ΕΚΤ ανέφερε ότι και «λιγότερο σημαντικά ιδρύματα», όπως και οι μεγαλύτεροι ανταγωνιστές τους, θα πρέπει να κάνουν αυξανόμενες προβλέψεις για το απόθεμα των ανεξόφλητων δανείων τους.

Οι μικρές τράπεζες είχαν μέχρι στιγμής εξαιρεθεί από αυτό το πρόγραμμα προβλέψεων.

Αυτό έχει οδηγήσει σε χαμηλότερο δείκτη κάλυψης, ο οποίος μετρά τις προβλέψεις έναντι των λεγόμενων μη εξυπηρετούμενων δανείων (NPL), σε σχέση με τις μεγαλύτερες τράπεζες.

«Ορισμένες μικρότερες τράπεζες συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν προκλήσεις που προκύπτουν από τα επίμονα αποθέματα μακροχρόνιων NPL», δήλωσε η Sharon Donnery, μέλος του Εποπτικού Συμβουλίου της ΕΚΤ, σύμφωνα με το Reuters, προσθέτοντας ότι διατηρούν λιγότερα αποθεματικά για την κάλυψη πιθανών ζημιών.

Η κίνηση της ΕΚΤ έρχεται μετά από μια αύξηση των NPL - από 1,7% σε 2,3% - στο χαρτοφυλάκιο των μικρότερων τραπεζών.

Οι νέες οδηγίες θα εφαρμοστούν σταδιακά μέχρι το τέλος του 2028 και θα ισχύουν για δάνεια που έχουν εκδοθεί πριν από τις 26 Απριλίου 2019. Οι τράπεζες με αμελητέα ποσά επισφαλών δανείων θα εξαιρεθούν.

Τα στοιχεία αυτά έχουν καταγραφεί στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, τα στελέχη του οποίου αναφέρουν ότι η σημαντική αυτή μείωση του ιδιωτικού χρέους αποτελεί έναν από τους λόγους για τις αναβαθμίσεις της ελληνικής οικονομίας από τους οίκους αξιολόγησης.

Σύμφωνα με τους παράγοντες του υπουργείου, στον περιορισμό των «κόκκινων» δανείων συνετέλεσαν μια σειρά από νομοθετικές πρωτοβουλίες (ν.5072/2023 και ν.5113/2024) που βελτίωσαν σημαντικά τη λειτουργία του εξωδικαστικού μηχανισμού. Έως σήμερα, ο συνολικός αριθμός των επιτυχών ρυθμίσεων διαμορφώνεται σε 30.515 ρυθμίσεις, με τη συνολική αξία των ρυθμισμένων οφειλών να ανέρχεται στα 10,01 δισ. ευρώ. Και είναι χαρακτηριστικό ότι οι ρυθμίσεις στον εξωδικαστικό μηχανισμό αυξήθηκαν κατά 81% μεταξύ 2023 και 2024. Ενώ, οι νέες πρωτοβουλίες που ανακοινώθηκαν από τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κωστή Χατζηδάκη (π.χ. διπλασιάζεται το όριο εισοδηματικών και περιουσιακών κριτηρίων στον υποχρεωτικό εξωδικαστικό μηχανισμό) διευρύνουν κατά πολύ το πλαίσιο εφαρμογής του εξωδικαστικού και το επίπεδο της προστασίας για δεκάδες χιλιάδες οφειλέτες.

-Αυτόματη και υποχρεωτική αποδοχή από τράπεζες και Δημόσιο της πρότασης αναδιάρθρωσης του χρέους των ευάλωτων οφειλετών.

-Ένταξη ατόμων με ποσοστό αναπηρίας άνω του 67% στην κατηγορία των ευάλωτων οφειλετών με αυξημένα όρια στα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια.

-Επιπλέον υψηλότερο «κούρεμα» 28% στην οφειλή.

-Σταθερό επιτόκιο 3% για 3 χρόνια για όλες τις ρυθμίσεις (Δημόσιο, τράπεζες, servicers).

-Δυνατότητα προκαταβολής έως 10% για οφειλέτες στους οποίους έχει κοινοποιηθεί πρόγραμμα πλειστηριασμού, με εξαίρεση τους ευάλωτους οφειλέτες για τους οποίους έχει εκδοθεί βεβαίωση ευάλωτου οφειλέτη (όπου δεν θα μπορεί να ζητηθεί προκαταβολή).

-Δυνατότητα επανάντλησης οφειλών, ώστε να περιληφθούν οφειλές προς το Δημόσιο που βεβαιώθηκαν στο μεσοδιάστημα, εάν καθυστερήσει η χορήγηση πρότασης αναδιάρθρωσης για οποιονδήποτε λόγο.

Υπενθυμίζεται, παράλληλα, ότι τα νέα μέτρα που ανακοίνωσε ο υπουργός είναι τα εξής;

2) Υποχρέωση του πιστωτή να έχει καταθέσει τουλάχιστον 3 μήνες προ της διενέργειας του πλειστηριασμού έγγραφη πρόταση ρύθμισης στον οφειλέτη.

3) Απαλλαγή οφειλέτη για τον οποίο δεν ανοίγει πτωχευτική διαδικασία αλλά καταχωρείται στο Μητρώο Φερεγγυότητας.

4) Επέκταση προθεσμιών ώστε να μπορεί ο ευάλωτος οφειλέτης να μπει στο ενδιάμεσο πρόγραμμα.

5) Επέκταση της δυνατότητας ρύθμισης δανείων με εγγύηση Δημοσίου μέσω της διαδικασίας εξυγίανσης.

6) Δημιουργείται μόνιμος μηχανισμός αποζημίωσης ζημιωθέντων της «ΑΣΠΙΣ ΠΡΟΝΟΙΑ»- επιλύονται ζητήματα αποζημιώσεων σε δικαιούχους απαιτήσεων από ασφάλειες ζωής.

Ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστας Τσιάρας, τόνισε ότι η ρύθμιση παρέχει πραγματική στήριξη στους αγρότες, προβλέποντας εξειδικευμένη διαχείριση των δανείων μέσω ειδικών εκκαθαριστών. Οι ρυθμίσεις περιλαμβάνουν τη δυνατότητα διαγραφής μέρους του κεφαλαίου, βιώσιμους διακανονισμούς και προστασία από καταχρηστικές πρακτικές, υπό την εποπτεία της Τράπεζας της Ελλάδος.

Η πρωτοβουλία αυτή στοχεύει στην επανεκκίνηση της παραγωγικής δραστηριότητας των αγροτών, επιτρέποντάς τους να διατηρήσουν την πρόσβαση σε χρηματοδότηση και επενδύσεις. Τα περισσότερα από αυτά τα δάνεια εκκρεμούν εδώ και δεκαετίες, δυσχεραίνοντας την ανάπτυξη του αγροτικού τομέα και επηρεάζοντας αρνητικά τόσο τους παραγωγούς όσο και την οικονομία της χώρας. Η αδυναμία αποπληρωμής των χρεών είχε ως συνέπεια τον περιορισμό των επενδύσεων και της αγροτικής παραγωγής, μειώνοντας τις εξαγωγές και διευρύνοντας το εμπορικό έλλειμμα του αγροδιατροφικού τομέα.

Βασικός στόχος της ρύθμισης είναι η προστασία της παραγωγικής δυναμικής των αγροτών, η διατήρηση της κοινωνικής συνοχής στις αγροτικές περιοχές και η αποτροπή πλειστηριασμών. Οι νέες ρυθμίσεις αναμένεται να ενισχύσουν σημαντικά τον πρωτογενή τομέα, επιτρέποντας στους αγρότες να συνεχίσουν την παραγωγική τους δραστηριότητα με βιώσιμους όρους.

Αν και η εικόνα δεν προκαλεί κάποια ανησυχία στην παρούσα, κατά τον οίκο αξιολόγησης Scope, αναμένεται ότι η μέτρια υποβάθμιση της ποιότητας των περιουσιακών στοιχείων θα συνεχιστεί τα επόμενα τρίμηνα, λόγω της αδυναμίας του εταιρικού τομέα.

Σύμφωνα με την Tatiana Fomenko, αναλύτρια στην ομάδα χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων της Scope, «ταυτόχρονα, μια μέτρια ανάκαμψη της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης και μια πιο χαλαρή στάση της νομισματικής πολιτικής πιθανότατα θα αμβλύνουν οποιαδήποτε επιδείνωση, περιορίζοντας τους καθοδικούς κινδύνους για τα πιστωτικά προφίλ των τραπεζών».

Scope: Οι αυξήσεις στα δάνεια

Όπως δείχνουν τα στοιχεία, οι αυξήσεις στους δείκτες NPL στην Ολλανδία, τη Γερμανία, τη Φινλανδία και τη Γαλλία αντισταθμίστηκαν από τις μειώσεις στις περιφερειακές χώρες της ζώνης του ευρώ. Σημειώθηκαν σημαντικές μειώσεις στην Ελλάδα και την Πολωνία, αν και οι δείκτες NPL στις χώρες αυτές παραμένουν υψηλότεροι από τον μέσο όρο της ΕΕ.

Τα εταιρικά NPL επιταχύνθηκαν στη Γερμανία και την Ολλανδία, ενώ παρουσίασαν σημάδια ανάκαμψης στην Ισπανία. Δεν υπήρξε γενικευμένη επιδείνωση στους δείκτες NPL σε όλους τους επιχειρηματικούς τομείς. Τα NPL στον τομέα των ακινήτων, το μεγαλύτερο μερίδιο των δανειακών χαρτοφυλακίων της ΕΕ, παρουσίασαν οριακή αύξηση από 2,6% σε 2,7%. Οι κατασκευές παρέμειναν σταθερές στο 6,3%.

Στο λιανικό εμπόριο, η βελτίωση των NPL οφείλεται κυρίως στην Ισπανία, αν και στο 3,74% ο δείκτης NPL των νοικοκυριών της Ισπανίας παραμένει ο υψηλότερος μεταξύ των μεγάλων οικονομιών ΕΕ/ΕΟΧ. Τα δάνεια σταδίου 2 σε επίπεδο ΕΕ βελτιώθηκαν οριακά στο 9,3% το δεύτερο τρίμηνο (9,6% στο τέλος του 2023), αντανακλώντας τις θετικές εξελίξεις στις περισσότερες χώρες. Ωστόσο, στη Γερμανία ο δείκτης αυξήθηκε κατά 1,3 π.μ. στο 12,8%.

«Μια ελαφρά βελτίωση του κόστους κινδύνου σε επίπεδο ΕΕ αντανακλά δύο βασικές δυναμικές, κατά τον Scope: μικρές τριμηνιαίες αυξήσεις στην Ιταλία και την Ολλανδία και χαμηλότερες προβλέψεις καθαρού κινδύνου στη Δανία, τη Γερμανία, την Ισπανία και τη Γαλλία. Ωστόσο, το γερμανικό, το γαλλικό και το αυστριακό κόστος κινδύνου παραμένει σημαντικά πάνω από τα ιστορικά πρότυπα», δήλωσε η Fomenko.

Τον περασμένο μήνα έγιναν 1.039 ρυθμίσεις, ύψους άνω των 322 εκατ. ευρώ παρουσιάζοντας αύξηση 50,36% συγκριτικά με τις 691 ρυθμίσεις του Αυγούστου 2023.

Αντίστοιχα, οι νέες αιτήσεις έφθασαν σε υπερδιπλάσιο αριθμό σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα πέρυσι ενώ σημαντικά υψηλότερο νούμερο κατέγραψαν και οι υποβολές. Ειδικότερα, τον Αύγουστο του 2024 έγιναν 3.031 νέες αιτήσεις και 2.338 υποβολές έναντι 1.280 αιτήσεων και 1.713 υποβολών τον ίδιο μήνα του 2023.

Συνολικά καταγράφονται 22.214 επιτυχείς ρυθμίσεις για αρχικές οφειλές ύψους 7,52 δισ. ευρώ που έχουν ρυθμιστεί μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού έως τα τέλη Αυγούστου.

Η εγκρισιμότητα των χρηματοδοτικών φορέων κυμαίνεται στο 70%.

Βελτιώσεις εξωδικαστικού – Ποιοι κερδίζουν

-Μεγάλοι κερδισμένοι όσοι λάβουν τη βεβαίωση ευάλωτου

Συνδυασμός Βεβαίωσης Ευαλωτότητας και Αίτηση στον εξωδικαστικό με κουρέματα και διαγραφές

Τι κατάφερε ο εξωδικαστικός: