Στο επίκεντρο βρίσκεται το αμερικανικό 10ετές ομόλογο, η απόδοση του οποίου έφθασε την Πέμπτη έως το 5,34%, στο υψηλότερο επίπεδο από το 2002, πριν εμφανιστούν την Παρασκευή οι πρώτες ενδείξεις σταθεροποίησης. Το κύμα ρευστοποιήσεων μεταδόθηκε στην Ευρώπη και την Ασία, ανεβάζοντας το κόστος με το οποίο δανείζονται κράτη και, κατ' επέκταση, επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Στο 5,34% έφτασε το αμερικανικό 10ετές

Η ένταση της κίνησης αποτυπώνεται στην πορεία των αμερικανικών Treasuries. Η απόδοση του 10ετούς έφθασε ενδοσυνεδριακά στο 5,34%, ενώ στο τρίμηνο που ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο σημείωσε μία από τις μεγαλύτερες αυξήσεις των τελευταίων δεκαετιών.

Την Παρασκευή η αγορά εμφάνισε σημάδια σταθεροποίησης, με την απόδοση να κινείται γύρω από το 5,25%. Η αποκλιμάκωση, ωστόσο, δεν αλλάζει την ευρύτερη εικόνα: οι αγορές έχουν πλέον ενσωματώσει υψηλότερο κόστος χρήματος για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, καθώς οι πληθωριστικές πιέσεις και η πορεία της ενέργειας περιορίζουν τις προσδοκίες για γρήγορη αποκλιμάκωση των επιτοκίων.

Οι πιέσεις πέρασαν στην Ευρώπη

Το sell-off δεν περιορίστηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ισχυρές πιέσεις δέχθηκαν κρατικά ομόλογα στη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και τη Βρετανία, με τους επενδυτές να εστιάζουν ταυτόχρονα στις δημοσιονομικές προοπτικές των ευρωπαϊκών οικονομιών.

Οι αποδόσεις των 30ετών βρετανικών τίτλων ξεπέρασαν το 6%, για πρώτη φορά από το 1998, ενώ αυξημένη μεταβλητότητα καταγράφηκε και στη Γαλλία και την Ιταλία. Το δημόσιο χρέος και οι αυξημένες χρηματοδοτικές ανάγκες επιστρέφουν έτσι στο επίκεντρο, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη καλείται παράλληλα να χρηματοδοτήσει μεγάλες επενδύσεις σε ενέργεια, υποδομές, τεχνολογία και άμυνα.

Το ελληνικό 10ετές στο 4,56%

Από τις διεθνείς πιέσεις δεν έμειναν ανεπηρέαστα τα ελληνικά ομόλογα. Η απόδοση του ελληνικού 10ετούς διαμορφώθηκε την 1η Οκτωβρίου περίπου στο 4,56%, έχοντας κινηθεί ενδοσυνεδριακά έως το 4,57%, έναντι περίπου 4,45% μία ημέρα νωρίτερα.

Η άνοδος των αποδόσεων αυξάνει το κόστος έκδοσης νέου χρέους, αν και η επίδραση στα ελληνικά δημόσια οικονομικά δεν είναι άμεση και αυτόματη. Η μεγάλη μέση διάρκεια του ελληνικού χρέους και το γεγονός ότι σημαντικό μέρος του βρίσκεται σε επίσημους πιστωτές περιορίζουν τη βραχυπρόθεσμη έκθεση στις καθημερινές διακυμάνσεις των αγορών. Παρ' όλα αυτά, μια παρατεταμένη περίοδος υψηλών αποδόσεων θα επηρέαζε σταδιακά το κόστος νέων εκδόσεων και αναχρηματοδοτήσεων.

Γιατί ενδιαφέρει επιχειρήσεις και επενδυτές

Η αγορά κρατικών ομολόγων λειτουργεί ως βάση τιμολόγησης για μεγάλο μέρος του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Όταν αυξάνονται οι αποδόσεις των κρατικών τίτλων, αυξάνεται συνήθως και η απόδοση που απαιτούν οι επενδυτές για να αγοράσουν εταιρικά ομόλογα.

Αυτό σημαίνει ότι μία ελληνική επιχείρηση που σχεδιάζει έκδοση ομολογιακού δανείου μπορεί να αντιμετωπίσει ακριβότερη χρηματοδότηση σε σχέση με λίγους μήνες νωρίτερα. Το ίδιο ισχύει για μεγάλες επενδύσεις σε ακίνητα, ενέργεια και υποδομές, όπου το κόστος κεφαλαίου αποτελεί βασικό παράγοντα για την απόδοση και τελικά για την απόφαση υλοποίησης ενός project.

Τι σημαίνει για τράπεζες και δάνεια

Για τις τράπεζες η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Υψηλότερα επιτόκια μπορούν υπό προϋποθέσεις να στηρίξουν τα έσοδα από τόκους, αλλά ταυτόχρονα αυξάνουν το κόστος χρηματοδότησης και ενδέχεται να περιορίσουν τη ζήτηση για νέα δάνεια.

Για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, η ουσία βρίσκεται στο πόσο γρήγορα θα αποκλιμακωθεί το κόστος χρήματος. Εάν οι αποδόσεις των ομολόγων παραμείνουν υψηλές, η επιστροφή σε αισθητά φθηνότερη τραπεζική χρηματοδότηση γίνεται δυσκολότερη. Το αποτέλεσμα μπορεί να φανεί σε επιχειρηματικά δάνεια, στεγαστική πίστη και επενδυτικά σχέδια που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από δανειακά κεφάλαια.

Ενέργεια και πληθωρισμός στο επίκεντρο

Ένας από τους βασικούς παράγοντες που τροφοδοτούν την αναταραχή είναι η επανεμφάνιση ισχυρών πληθωριστικών πιέσεων. Η ενέργεια έχει επιστρέψει στο επίκεντρο και οι αγορές προσπαθούν να υπολογίσουν πόσο μεγάλο μέρος της αύξησης του ενεργειακού κόστους θα περάσει στις τελικές τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.

Για την Ελλάδα, το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της εξάρτησης της οικονομίας από εισαγόμενα ενεργειακά προϊόντα. Ακριβότερη ενέργεια μπορεί να επηρεάσει ταυτόχρονα το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και το λειτουργικό κόστος επιχειρήσεων, ενώ δυσκολεύει και τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών για τα επιτόκια.

Τι παρακολουθούν τώρα οι αγορές

Οι πρώτες ενδείξεις σταθεροποίησης της Παρασκευής δεν σημαίνουν ότι η αναταραχή έχει ολοκληρωθεί. Οι επενδυτές παρακολουθούν τις τιμές της ενέργειας, τα στοιχεία πληθωρισμού, τις κινήσεις των μεγάλων κεντρικών τραπεζών και κυρίως το κατά πόσο οι αυξημένες αποδόσεις των ομολόγων θα διατηρηθούν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Για την ελληνική οικονομία το κρίσιμο στοιχείο είναι η διάρκεια του φαινομένου. Μια πρόσκαιρη αναταραχή μπορεί να απορροφηθεί σχετικά γρήγορα. Αν όμως οι διεθνείς αποδόσεις παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα, το ακριβότερο χρήμα θα περάσει σταδιακά στην πραγματική οικονομία, επηρεάζοντας το Δημόσιο, τις τράπεζες, τις επιχειρήσεις και τις επενδυτικές αποφάσεις.

Ο οίκος εκτιμά ότι η ευνοϊκή δυναμική του ελληνικού δημόσιου χρέους, σε συνδυασμό με τις ισχυρές οικονομικές και δημοσιονομικές επιδόσεις, αναμένεται να περιορίσει σημαντικά τις επιπτώσεις από το αυξημένο κόστος δανεισμού.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Morningstar DBRS, η δαπάνη για τόκους ως ποσοστό του ΑΕΠ στην Ελλάδα αναμένεται να μειωθεί κατά 0,2 ποσοστιαίες μονάδες μεταξύ 2025 και 2030. Η Ελλάδα είναι η μοναδική μεταξύ των εννέα οικονομιών της Ευρωζώνης που εξετάζει ο οίκος όπου προβλέπεται υποχώρηση της σχετικής επιβάρυνσης.

Αντίθετα, στη Γαλλία η δαπάνη για τόκους αναμένεται να αυξηθεί κατά 0,9 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ, στο Βέλγιο κατά 0,6 μονάδες, στη Γερμανία κατά 0,4 μονάδες και σε Αυστρία και Ολλανδία κατά 0,3 μονάδες.

Περιορισμένη επιβάρυνση προβλέπεται επίσης για την Ισπανία και την Πορτογαλία, όπου η αύξηση των τόκων εκτιμάται σε μόλις 0,1 ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ.

Η ανάλυση της Morningstar DBRS καλύπτει εννέα οικονομίες της Ευρωζώνης: Αυστρία, Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιταλία, Ολλανδία, Πορτογαλία και Ισπανία.

Η δυναμική του ελληνικού χρέους

Η Ελλάδα, μαζί με την Ισπανία και την Πορτογαλία, εμφανίζεται μεταξύ των χωρών που επηρεάζονται λιγότερο από το υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης.

Βασικός παράγοντας είναι η προβλεπόμενη αποκλιμάκωση του λόγου δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ την περίοδο 2025-2030, η οποία στηρίζεται στην οικονομική ανάπτυξη και στη διατήρηση πρωτογενών πλεονασμάτων.

Η μείωση του αποθέματος χρέους περιορίζει σταδιακά και το ποσό που θα χρειάζεται να αναχρηματοδοτείται με υψηλότερα επιτόκια.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου που χρησιμοποιεί η Morningstar DBRS, το ονομαστικό ΑΕΠ της Ελλάδας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας αναμένεται να αυξάνεται κατά μέσο όρο 4,4% ετησίως την περίοδο 2026-2030, έναντι 3,1% για τις υπόλοιπες έξι χώρες του δείγματος.

Παράλληλα, και οι τρεις οικονομίες προβλέπεται να καταγράφουν πρωτογενή πλεονάσματα σε όλη την περίοδο 2026-2030, περιορίζοντας τις ανάγκες για νέο δανεισμό.

Υψηλότερο κόστος δανεισμού για μεγαλύτερο διάστημα

Η Morningstar DBRS εκτιμά ότι το κόστος χρηματοδότησης των κυβερνήσεων της Ευρωζώνης είναι πιθανό να παραμείνει σε υψηλότερα επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων αυξήθηκαν σημαντικά από το 2022, όταν η άνοδος του πληθωρισμού οδήγησε τις κεντρικές τράπεζες σε επιθετική αύξηση των επιτοκίων.

Παρά την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, οι αποδόσεις δεν έχουν επιστρέψει στα ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα που επικρατούσαν τα προηγούμενα χρόνια.

Η Morningstar DBRS αποδίδει την εξέλιξη αυτή, μεταξύ άλλων, στην αυξημένη προσφορά κρατικών τίτλων, στις υψηλότερες χρηματοδοτικές ανάγκες αρκετών οικονομιών και στα αυξημένα ασφάλιστρα κινδύνου που απαιτούν οι επενδυτές.

Παράλληλα, η ποσοτική σύσφιξη των κεντρικών τραπεζών έχει περιορίσει τις αγορές κρατικών τίτλων, ενώ η αυξημένη έκδοση εταιρικών ομολόγων δημιουργεί πρόσθετο ανταγωνισμό για τα διαθέσιμα επενδυτικά κεφάλαια.

Μεγαλύτερη πίεση σε Γαλλία και Βέλγιο

Σύμφωνα με την ανάλυση, οι χώρες που διαθέτουν μεγάλο απόθεμα δημόσιου χρέους και ασθενέστερες δημοσιονομικές προοπτικές είναι περισσότερο εκτεθειμένες στην άνοδο των επιτοκίων.

Η Γαλλία εμφανίζει τη μεγαλύτερη προβλεπόμενη αύξηση της δαπάνης τόκων έως το 2030, κατά 0,9 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ, ενώ ακολουθεί το Βέλγιο με αύξηση 0,6 μονάδων.

Στον αντίποδα, η Ελλάδα καταγράφει την ευνοϊκότερη εξέλιξη μεταξύ των εννέα χωρών, με τη δαπάνη τόκων ως ποσοστό του ΑΕΠ να προβλέπεται ότι θα μειωθεί κατά 0,2 ποσοστιαίες μονάδες μέχρι το 2030.

Η Morningstar DBRS επισημαίνει ότι η επίδραση ενός περιβάλλοντος υψηλότερων επιτοκίων στα δημόσια οικονομικά εξαρτάται όχι μόνο από το επίπεδο του υφιστάμενου χρέους, αλλά και από την πορεία της οικονομικής ανάπτυξης, τα δημοσιονομικά αποτελέσματα και τις ανάγκες αναχρηματοδότησης κάθε χώρας.

Τα ποσοστά δανεισμού ασημιού (silver lease rates), που αντικατοπτρίζουν το ετήσιο κόστος δανεισμού του πολύτιμου μετάλλου στη λονδρέζικη αγορά, μειώθηκαν στο 5,6% τη Δευτέρα, μετά την εκτόξευσή τους σε 34,9% στις 9 Οκτωβρίου, σύμφωνα με στοιχεία του Bloomberg.

Η κρίση ρευστότητας και η “αερογέφυρα” ασημιού

Η έλλειψη ρευστότητας στις αρχές του μήνα είχε προκαλέσει παγκόσμια αναζήτηση αποθεμάτων ασημιού, με την τιμή αναφοράς στο Λονδίνο να υπερβαίνει εκείνη της Νέας Υόρκης. Ορισμένοι έμποροι προχώρησαν ακόμη και στο ασυνήθιστο βήμα της αερομεταφοράς ράβδων ασημιού μέσω Ατλαντικού, μια δαπανηρή διαδικασία που συνήθως αφορά μόνο τον χρυσό, προκειμένου να εκμεταλλευτούν τη διαφορά τιμών.

Κίνηση της LBMA για ενίσχυση της διαφάνειας

Η ιστορική αυτή στρέβλωση ώθησε τη London Bullion Market Association (LBMA) να εξετάσει το ενδεχόμενο εβδομαδιαίας δημοσίευσης των αποθεμάτων ασημιού, όπως ανακοίνωσε η διευθύνουσα σύμβουλος Ρουθ Κρόγουελ.

Μέχρι σήμερα, τα διαθέσιμα αποθέματα ασημιού και χρυσού δημοσιεύονται σε μηνιαία βάση. Η συχνότερη ενημέρωση, σημείωσε η Κρόγουελ, θα προσφέρει στην αγορά προειδοποιητικά σήματα για ενδεχόμενη έλλειψη προσφοράς.

«Η προσοχή στρέφεται τώρα στο ασήμι, καθώς εκεί εντοπίζονται οι μεγαλύτερες πιέσεις», δήλωσε η ίδια στο Global Precious Metals Conference, που πραγματοποιήθηκε στο Κιότο της Ιαπωνίας.
«Κάθε φορά που εμπλέκεται ο χρυσός, πρέπει να συμμετέχει και η Τράπεζα της Αγγλίας, γεγονός που καθυστερεί τη διαδικασία».

Πτώση στην τιμή του ασημιού

Η τιμή του spot στο ασήμι υποχώρησε έως και 1,7% τη Δευτέρα, συνεχίζοντας την πτώση της από το ιστορικό ρεκόρ των 54,48 δολαρίων η ουγγιά στις 17 Οκτωβρίου.

Στις 3:13 μ.μ. (ώρα Σιγκαπούρης), το ασήμι διαπραγματευόταν στα 48,26 δολάρια, μειωμένο κατά 0,8%.

Εχουμε τονίσει πως οι ακαθάριστες χρηματοδοτικές ανάγκες (GFNs) για το ελληνικό δημόσιο θα κορυφωθούν το 2023 και θα παραμείνουν κάτω από το 15% του ΑΕΠ. Οι αναθεωρημένες προβλέψεις μας υποδεικνύουν τώρα χαμηλότερα GFN τα επόμενα τέσσερα χρόνια (σωρευτικά 4,5% του ΑΕΠ). Η αναθεώρηση αυτή αντανακλά, επίσης, τις αποπληρωμές των εκκρεμών δανείων του ΔΝΤ και τις προκαταβολές των δόσεων 2022 και 2023 του Greek Loan Facility, ύψους 3,8% του προβλεπόμενου ΑΕΠ.

Το δημόσιο χρέος αυξήθηκε απότομα λόγω της πανδημίας του Covid-19 και ο δείκτης χρέους είναι ο τρίτος υψηλότερος μεταξύ των κρατών που αξιολογεί η Fitch και περίπου 3,5 φορές το μέσο «BB». Ωστόσο, υπάρχουν ελαφρυντικοί παράγοντες που υποστηρίζουν τη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους. Το μαξιλάρι ρευστότητας της Ελλάδας είναι σημαντικό, τα ευνοϊκά χαρακτηριστικά της πλειονότητας του ελληνικού κρατικού δημόσιου χρέους σημαίνει ότι το κόστος εξυπηρέτησης είναι χαμηλό και τα χρονοδιαγράμματα απόσβεσης είναι διαχειρίσιμα, ενώ η μέση ωρίμανση των ελληνικών ομολόγων είναι από τις μεγαλύτερες από κάθε κράτος, στα 20,5 χρόνια.

Αυτή η εικόνα θα περιορίσει τον αντίκτυπο της αύξησης των αποδόσεων των ομολόγων. Ο λόγος τόκων προς έσοδαείναι πολύ χαμηλότερος από το μέσο «BB» και ελαφρώς χαμηλότερος από το μέσο «BBB». Η ένταξη των ελληνικών ομολόγων στο πρόγραμμα έκτακτης αγοράς της ΕΚΤ για την πανδημία υπήρξε σημαντική πηγή ευέλικτης χρηματοδότησης.