ο εαυτός τους να φαντάζει χωρίς αξία
οι άλλοι άνθρωποι εχθρικοί και
το μέλλον αβέβαιο και απαισιόδοξο

Του Χρίστου Χ. Λιάπη*

Με τον SARS-COV-2 να έχει,  σε πολλές περιπτώσεις και κοινωνίες, καταφέρει να εξαρθρώσει και να εξακολουθεί να απειλεί τις βιοκοινωνικές δομές του πολιτισμού μας, σε παγκόσμιο επίπεδο, επιβαρύνοντας αναπόδραστα την ψυχολογική μας κατάσταση, όλοι μας, λίγο ή πολύ, κινδυνεύουμε να φορέσουμε αυτά τα μαύρα γυαλιά, καθώς ο εαυτός μας δείχνει χωρίς αξία μπροστά σε έναν αόρατο και φονικό εχθρό που εκμηδενίζει αποστάσεις, περιφρονεί εκατομβικά το μέτρο της ανθρώπινης ζωής, καθιστά τους γύρω μας εξ υπαρχής εχθρικούς, ως δυνητικώς θανατηφόρους ξενιστές-μεταδότες του ιού και το μέλλον αβέβαιο, σκοτεινό και χωρίς ελπίδα, εγκυμονώντας υπαρξιακές απειλές για εμάς και τους αγαπημένους μας, γεμάτο οικονομικές και κοινωνικές διακυβεύσεις της κανονικότητάς μας.

Ο επίσης διάσημος,  συγγραφέας, Alvin Toffler, περιέγραψε το "Σοκ του Μέλλοντος", στο ομότιτλο Best Seller του που κυκλοφόρησε το 1970, ως το συντριπτικό άγχος και τον αποπροσανατολισμό που προκαλούνται σε άτομα τα οποία υποβάλλονται σε πολύ μεγάλες αλλαγές, μέσα σε πολύ λίγο χρόνο. Αλλαγές όπως αυτές που έχει φέρει ο ιός στην καθημερινότητά μας.

Γνωρίζουμε, από τη σχολική Βιολογία, πως οι ιοί δεν συγκαταλέγονται στους ζωντανούς οργανισμούς, επειδή δεν εμφανίζουν όλες τις ιδιότητες της ζωής.
Για παράδειγμα, ένας ιός δεν αποτελείται από κύτταρα και δεν μπορεί να αναπαραχθεί από μόνος του.

Παρότι η άβια ύλη μπορεί να εμφανίσει κάποιες από τις ιδιότητες της ζωής (όπως είναι η οργάνωση που χαρακτηρίζει τους ιούς), ποτέ δεν εμφανίζει ταυτόχρονα όλες τις ιδιότητες της ζωής.

Όμως, ο νέος Κορωνοιός είναι ακόμη ζωντανός. Τόσο ως εγκυμονούμενος βιολογικός κίνδυνος αναζωπύρωσης των επιδημικών κυμάτων, όσο και ως εμπεδωμένη, πλέον, οικονομικοκοινωνική αλλαγή που επήλθε εξαιτίας της COVID-19. Και φυσικά, «η αλλαγή είναι η διαδικασία με την οποία το μέλλον εισβάλλει στις ζωές μας».

Για αυτό η αλλαγή που βίωσε ο Πλανήτης τις ημέρες της Πανδημίας, θα παραμείνει σε πολλές εκφάνσεις της και μελλοντικά, απαιτώντας νέους προσδιοριστές προσαρμοστικότητας και υπευθυνότητας, από όλους μας, τουλάχιστον μέχρι την εξεύρεση ουσιαστικής προληπτικής απάντησης σε αυτήν, μέσω της ανακάλυψης και της χορήγησης ασφαλούς εμβολίου.

Γιατί, όπως έγραψε, πάλι, ο Άλβιν Τόφλερ, «η αλλαγή δεν είναι απλά απαραίτητη στη ζωή. Είναι η ζωή».

• Ο Χρίστος Χ. Λιάπης είναι ψυχίατρος και διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, πρόεδρος ΚΕΘΕΑ

Σε ανάλογη κατάσταση βρισκόμαστε τώρα, μπροστά στον φόβο του Κορονοϊού της επαρχίας Wuhan της Κίνας.

Του Χρίστου Χ. Λιάπη*

Αποσκοπώντας  στον προσδιορισμό της ετοιμότητας, της επιτήρησης και των μέτρων αντιμετώπισης της πανδημίας, είχαμε μελετήσει τότε τις εκρήξεις των ιογενών λοιμώξεων που παρατηρήθηκαν σε δύο στρατόπεδα των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.

Αυτές οι δύο εκρήξεις απείλησαν ένα Κέντρο Εκπαίδευσης Νεοσυλλέκτων (Αύγουστος 2009 – Σεπτέμβριος 2009) και μία Παραγωγική Σχολή (Νοέμβριος 2009 – Δεκέμβριος 2009).

Κατορθώσαμε να περιορίσουμε την ευρεία διάδοση της ασθένειας εντός των στρατοπέδων, διαχειριστήκαμε επιτυχώς τα ζητήματα πανικού και ανησυχίας της κοινής γνώμης, διατηρώντας παράλληλα το αξιόμαχο των μονάδων.

Καθώς η επίτευξη αυτών των στόχων κατέστη δυνατή χωρίς την εφαρμογή περιορισμών τύπου καραντίνας, χωρίς τη χορήγηση αντι-ιικών και την εφαρμογή πολύπλοκων διαγνωστικών δοκιμασιών για κάθε κλινικώς ύποπτο κρούσμα της νόσου, μπορεί  να προταθεί και για τον Κορονοϊό (ο οποίος αποτελεί έναν επίσης RNA ιό, υψηλότερης, είναι η αλήθεια, μεταδοτικότητας από τον Η1Ν1, αλλά μικροτέρου βάρους συμπτωματολογίας) ένα νέο μοντέλο διαχείρισης κρίσεων, το οποίο θα εγγυάται αποτελεσματικές αντιδράσεις απέναντι σε επιδημικά κύματα ιών, όπως αυτό του Κορονοϊού που βρίσκεται προ των πυλών.

Ο μεγάλος θεωρητικός του Πολέμου Κάρλ φον Κλαούζεβιτς στο μνημειώδες έργο του «Περί του Πολέμου» αναφέρεται στην τριμερή φύση του πολέμου την οποία συγκροτούν οι τυφλές φυσικές δυνάμεις (όπως είναι η βία και το μίσος που επιδρούν στους εμπλεκόμενους λαούς), η τύχη (που επιδρά στους αντιμαχόμενους στρατούς) και η πολιτική (που εκφράζεται με τις αποφάσεις της Κυβέρνησης).

Aναφέρει, λοιπόν, ο Κλαούζεβιτς πως ο πόλεμος δεν είναι μόνον ένας γνήσιος χαμαιλέων που μεταβάλλει τη φύση του σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση αλλά είναι, ως συνολικό φαινόμενο και σε συνδυασμό με τις τάσεις που κυριαρχούν σ’ αυτόν και μία εκπληκτική τριάδα. (Περί του Πολέμου εκδ.1999).

Κατ’ αναλογία, η στρατηγική μας στον πόλεμο ενάντια στη διάδοση των ιών. που συχνά μεταλλάσουν, ως άλλοι χαμαιλέοντες, το αντιγονικό τους περίβλημα δημιουργώντας νέους τύπους ικανούς να προκαλούν πανδημίες, μπορεί να αναλυθεί στις αντίστοιχες τρεις συνιστώσες:

Με την επιδημία να τοποθετείται στην κορυφή του τριγώνου (ως τυφλή φυσική δύναμη), την τύχη να επιδρά στις υγειονομικές δομές και υπηρεσίες αλλά και στις πιθανές γενετικές τροποποιήσεις του ιού και την πολιτική να καλείται να λάβει δύσκολές αποφάσεις όπως για παράδειγμα η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα της χορήγησης των εμβολίων. (Σχήμα 1).

Καθώς μάλιστα νεότερες θεωρήσεις των απόψεων του Κλαούζεβιτς προτείνουν τη συμπερίληψη των παραμέτρων της τεχνολογίας και της λογιστικής και τον συνακόλουθο μετασχηματισμό της τριμερούς φύσης του πολέμου (Κουβελιώτης 2002) βλέπουμε πως και το τριγωνικό μοντέλο της στρατηγικής μας για την αντιμετώπιση των επιδημιών μπορεί να ακολουθήσει ανάλογους μετασχηματισμούς.

Με την βιοτεχνολογία να ασκεί την επίδρασή της μέσα από τη φαρμακοβιομηχανία και την παρασκευή εμβολίων και αντι-ιικών φαρμάκων και τη λογιστική να εκφράζεται, στον χώρο της στρατηγικής καταπολέμησης των επιδημιών, μέσα από την οργάνωση των εμπλεκομένων Υπηρεσιών Υγείας και την αξιοποίηση και ορθή κατανομή των μέσων, των πόρων και των αποθεμάτων τους (Σχήμα 2).

Η χρησιμοποίηση θεωρητικών μοντέλων από τον χώρο των κοινωνικών επιστημών στην επιδημιολογική και κλινική πράξη, μπορεί να αναδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη, όπως για παράδειγμα η θεωρία του Bourdieu, υπό το πρίσμα της οποίας αποκτά ξεχωριστή σημασία η οικονομική αξιολόγηση στο μικροεπίπεδο της κλινικής απόφασης (Lessard et al 2010).

Η αξιολόγηση και η ανάλυση των συγκεκριμένων επιδημιολογικών δεδομένων, όχι μόνο υπό το ψύχραιμο πρίσμα της χρονικής απόστασης που μεσολάβησε και του τελικώς επιτυχούς ελέγχου της επιδημίας, αλλά κυρίως εντός των υγειονομικών και κοινωνικών συμφραζομένων που χαρακτήριζαν τα γεγονότα εν τη γενέση τους, αναμένεται να αποτελέσει σημαντική πηγή άντλησης συμπερασμάτων για τον ακόμη πιο επιτυχή και αποτελεσματικό χειρισμό αναλόγων καταστάσεων που εδεχομένως να ενσκύψουν στο μέλλον, τόσο στη μικροκλίμακα συγκεκριμένων πληθυσμιακών ομάδων, όσο και στην κοινωνική και παγκόσμια υγειονομική μεγακλίμακα.

*Ψυχίατρος – Διδάκτωρ Παν/μίου Αθηνών

Και στις δύο στρατιωτικές μονάδες που μελετήσαμε, το επιδημικό κύμα του H1N1 ελέγχθηκε επιτυχώς, χωρίς να χρειασθεί να τεθούν τα στρατόπεδα σε καραντίνα και με το σύνολο των υπό μελέτη ατόμων να είναι ανεμβολίαστα για τη νέα γρίπη.

Του Χρίστου Χ. Λιάπη*

Είχα αναλάβει ενεργό ρόλο στην όλη προσπάθεια, καθώς τότε υπηρετούσα τη στρατιωτική μου θητεία, τόσο λόγω του προαναφερθέντος Μεταπτυχιακού μου, όσο και λόγω της εμπειρίας μου ως γιατρός του Εθνικού Κέντρου Επιχειρήσεων Υγείας.

Φυσικά, δεν παραβλέπουμε το γεγονός πως επρόκειτο για άτομα σχεδόν κατά αποκλειστικότητα νέα και υγιή, όμως θα πρέπει να σταθούμε στο σημείο πως, ιδιαίτερα σε ότι αφορά στη διαχείριση της επιδημιολογικής κρίσης εντός της παραγωγικής Σχολής, η αντιμετώπιση του Η1Ν1 εστάθη δυνατή χωρίς να χρειαστεί να καταφύγουμε ούτε στο διαγνωστικό εργαλείο της εργαστηριακής ταυτοποίησης των επιχρισμάτων των ασθενών, οι περισσότεροι εκ των οποίων δεν απαιτήθηκε ούτε καν να απομονωθούν στους ειδικούς θαλάμους του αναρρωτηρίου, παρά μόνον ανάρρωσαν διαμένοντας κατακεκλημμένοι και αναπαυόμενοι στους τετραμελείς αυτών θαλάμους.

Ο έλεγχος των κρουσμάτων εστέφθη από επιτυχία, επιβεβαιώνοντας πως οι ψύχραιμοι και ορθολογικοί χειρισμοί αποτελούν το κλειδί για την αντιμετώπιση των επιδημιολογικών κρίσεων, μακριά από βεβιασμένες υπεραντιδράσεις που ενσπείρουν τον πανικό, χωρίς όμως να χαλαρώνουν ούτε στιγμή τα αντανακλαστικά της επιδημιολογικής και διαγνωστικής μας εγρήγορσης και της κλινικής και διοικητικής μας αποτελεσματικότητας.

Ο ιός της «νέας γρίπης» (σ.σ νέας για το 2009, οπότε και συνεγράφη η συγκεκριμένη εργασία) τύπου Α Η1Ν1, που συχνά αναφέρεται και ως 2009 H1N1, είναι ένας RNA ιός μονής αλύσου και αποτελεί τετραμερή ανασυνδυασμό άλλων ιών της γρίπης (Furuse et al 2010 a), καθώς προέκυψε από τον ανασυνδυασμό γονιδίων που απαντώνται σε στελέχη τα οποία προσβάλλουν τους χοίρους της Β. Αμερικής (αλλήλια PB2, PB1, PA, HA, NP και NS ) της Ευρώπης και της Ασίας (αλλήλια ΝΑ και Μ), γονιδίων από τη γρίπη των πτηνών και γονιδίων από την εποχική γρίπη των ανθρώπων. (Sullivan et al 2009).

Ο ανασυνδυασμός αυτός επισυμβαίνει μετά από συλλοίμωξη του ιδίου κυττάρου από διαφορετικούς αντιγονικούς τύπους του ιού, με αποτέλεσμα τη λεγόμενη αντιγονική μετατροπή (Furuse et al 2010 b, Yewdell 2010).

Το προκύπτον νέο στέλεχος συνδυάζει ιδιότητες των προηγουμένων ιών και εν προκειμένω θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνος, καθώς σε αυτό συναπαντώνται η υψηλή μεταδοτικότητα από άνθρωπο σε άνθρωπο, με την πρόκληση βαριάς κλινικής εικόνας και την αυξημένη θνητότητα, κυρίως σε άτομα με επιβαρυμένο ιστορικό και εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα (Giamarellos et al 2009).

Οι εμπειρογνώμονες πιστεύουν ότι και το νέο στέλεχος του κορονοϊού του Wuhan, το οποίο ονομάζεται 2019-nCoV, είναι επίσης ένας ιός RNA, που σημαίνει ότι η ταχύτητα μετάλλαξης του ήταν 100 φορές ταχύτερη από εκείνη ενός ιού DNA.

Ο φυσικός ξενιστής του κορονοϊού του Wuhan θα μπορούσε να είναι οι νυχτερίδες, αλλά μεταξύ των νυχτερίδων και των ανθρώπων μπορεί να υπάρχει κάτι ενδιάμεσο.

Τα αποτελέσματα της Εργασίας αυτής παρουσιάστηκαν το 2016 στο Πανελλήνιο Συνέδριο Ιατρικής των Ενόπλων Δυνάμεων στη Θεσσαλονίκη.

Οι ενέργειες για την αντιμετώπιση της γρίπης (Η1Ν1) [και κάθε επαπειλούμενου επιδημικού ή πανδημικού κύματος, όπως αυτό του νέου Κορονοϊού] πρέπει να βασίζονται στα γεγονότα και τα επιστημονικά δεδομένα και να μην τροφοδοτούνται από πολιτικά ή άλλα ενδιαφέροντα, ενώ κάθε πιθανή έκρηξη πανδημίας χρήζει εξατομικευμένης αντιμετώπισης (Gallaher 2009.

*MSc, PhD
Ψυχίατρος, Διδάκτωρ Παν/μίου Αθηνών

Μέχρι τις 28 Οκτωβρίου, η κρίση είχε εκτονωθεί. Ακριβώς εκείνες τις άγριες ψυχροπολεμικές ημέρες, ο πατέρας μου, Χρυσόστομος Χ. Λιάπης, 28χρ. τότε, βρισκόταν σχεδόν απέναντι από τις κουβανικές ακτές, στην Αεροπορική Βάση Keesler, στο Μπιλόξι του Μισισίπι, στο πλαίσιο 6/μηνης ΝΑΤΟικής εκπαίδευσης.

Του Χρίστου Χ. Λιάπη*

Μου μετέφερε το κλίμα των λεπτών ισορροπιών πυρηνικού ολέθρου που επικρατούσε σε παγκόσμιο επίπεδο και το οποίο πολλαπλασιαζόταν λόγω της εγγύτητας της Σχολής Επιχειρήσεων Αέρος - Εδάφους (Air Ground Operations School), όπου φοιτούσε, στο νησί του Κάστρο.

Από την Καλαμπάκα όπου είχε γεννηθεί, στην Πολεμική Αεροπορία, στο ΝΑΤΟ, στο Μισίπι, στο στόμα του παρ´ ολίγον πυρηνικού ολοκαυτώματος και τέλος, αφυπηρέτηση από το ΑΤΑ της Λάρισας. Οι διηγήσεις του έγιναν το έναυσμα για να ξεκινήσω να διαβάζω για τις Διεθνείς Σχέσεις και τη Διπλωματία.

Όταν οι ακαδημαϊκές μου επιλογές με έφεραν στον χώρο της Ιατρικής και αργότερα της Ψυχιατρικής, βρήκα πεδίο συνδυασμού στις δημοσιεύσεις του π. Υπουργού Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας, Λόρδου Όουεν και του Καθηγητή μου στο Παν/μιο του Tufts, Νασσίρ Γκέμι και αργότερα στην ερευνητική συνεργασία μου μαζί τους, πάνω στη σχέση ψυχικής και σωματικής νόσου και πολιτικής.

Ο Τζον Κένεντι έπασχε από τη νόσο του Addison και συχνά έκανε χρήση ψυχοτρόπων ουσιών και φαρμάκων, υπό την επίβλεψη του Δρος Τζέικομπσον. Η χαρισματική του προσωπικότητα, με την αμφίπλευρη έκφανση του υπερθυμικού του ταμπεραμέντου, στο τέλος επικράτησε της νόσου.

Όπως γράφει και η Tania Crasniaski στο βιβλίο της «Ιστορία με ιατρική συνταγή»: «Ουδείς ενσαρκώνει καλύτερα, από την άποψη της πολιτικής αλλά και των ψυχοτρόπων, τη δεκαετία του 1960 όσο ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Τζον Φ. Κένεντι και ο μυστικός γιατρός του Μαξ Τζέικομπσον. Με τη χαρισματική προσωπικότητά του και τη σαγήνη του, ο Πρόεδρος είναι το σύμβολο της νεότητας και της άνθησης....».

Ενώ ο Ντέιβιντ Όουεν, στο βιβλίο του «Ασθενείς Ηγέτες στην Εξουσία» αναφέρεται με τη δική του ξεχωριστή ματιά στα γεγονότα: «Τη Δευτέρα 22 Οκτωβρίου 1962 ο Κένεντι ανακοίνωσε ότι είχαν εντοπισθεί πύραυλοι με δυνατότητα πλήγματος εναντίον της Αμερικής στην Κούβα. Το διάγγελμά του μεταδόθηκε από την αμερικανική τηλεόραση και από ραδιοφωνικούς σταθμούς σε όλον τον κόσμο.... ο Κένεντι επέδειξε μεγάλη ψυχραιμία: καθ´ όλη τη διάρκεια της κρίσης ήταν μετρημένος, συχνά υπαινικτικός, αλλά και δυναμικός και αποφασισμένος....

Το ερώτημα είναι κατά πόσο η απερισκεψία που επιδείκνυε ο Κένεντι στην ερωτική του ζωή οφειλόταν στον χαρακτήρα του, στην τεστοστερόνη και τα στεροειδή που έπαιρνε στο πλαίσιο της θεραπείας του ή σε ψυχαγωγικά ναρκωτικά, όπως οι αμφεταμίνες, το Demerol και άλλα.

Η απάντηση πρέπει να είναι συνδυασμός όλων των παραπάνω. Όπως φάνηκε και με την περίπτωση του Μπιλ Κλίντον, η απερισκεψία στην ερωτική ζωή είναι ξεχωριστό ζήτημα και δεν επηρεάζει κατ´ ανάγκην τις πολιτικές ικανότητες των υποψηφίων... και ο Κένεντι επέδειξε σύνεση και μεγάλη ικανότητα στον χειρισμό, όχι μόνον των εξωτερικών αλλά και των εσωτερικών υποθέσεων, τουλάχιστον όταν η υγεία του άρχισε να βελτιώνεται».

*Χρίστος Χ. Λιάπης MD, MSc, PhD
Ψυχίατρος, Διδάκτωρ Παν/μίου Αθηνών

Ένα ολοκληρωμένο Πρόγραμμα που συμβάλλει στην εδραίωση της εμπιστοσύνης, στην προσέλκυση επενδύσεων, στην προώθηση της ανάπτυξης, στην αύξηση των θέσεων εργασίας και στην περαιτέρω αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας.

Γράφει ο Χρίστος Λιάπης*

Αίρεται, λοιπόν, ένας ακόμη αποσταθεροποιητικός παράγοντας, ένας παράγοντας ανασφάλειας του τραπεζικού συστήματος και της ελληνικής Οικονομίας.

Μια ανασφάλεια την οποία υπέθαλψε και ενέτεινε η ανευθυνότητα και η επιπολαιότητα της προηγούμενης Κυβέρνησης των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ και πιο συγκεκριμένα το καταστροφικό 1ο εξάμηνο της περίφημης «Διαπραγμάτευσης Βαρουφάκη».

Ας θυμηθούμε, όμως, αυτά που έγραφα για τον τότε Υπουργό Οικονομικών του «Αγάπη μου, έκλεισα τις Τράπεζες», τον Ιούλιο του 2015, για τον Γιά(ν)η Βαρουφάκη του «Ουάου» και του «Συνδρόμου της Ύβρεως»:

«Απώλεσε την επαφή του με την πραγματικότητα, σε συνδυασμό με σταδιακή απομόνωσή του.

·Επέδειξε (και συνεχίζει να επιδεικνύει) αυτό που ο [Ντέιβιντ] Όουεν [πρώην Υπουργός Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας, Ψυχίατρος κατά σπουδές και εμπνευστής του σχεδίου Βάνς-Όουεν για την ειρήνη στην πρώην Γιουγκοσλαβία] αποκαλεί υβριστική αδυναμία (“Hubristic incompetence”), όταν τα πράγματα άρχισαν να πηγαίνουν άσχημα και οι εταίροι μας έδειξαν πως δεν θα κάνουν πίσω και είναι έτοιμοι να φτάσουν τη διαπραγμάτευση μέχρι τα ακρότατα του grexit και του graccident.

Αυτό συνέβη εξαιτίας της υπερβολικής του αυτοπεποίθησης που τον κάνει να αδιαφορεί για τις λεπτομέρειες της πρακτικής εφαρμογής της (σε ορισμένα θεωρητικά σημεία σωστής) πολιτικής του.

·Επιδεικνύει το χαρακτηριστικό τρίπτυχο του Συνδρόμου της Ύβρεως με αεικίνητους ρυθμούς (ταξίδια, συνέδρια, δηλώσεις, συνεντεύξεις κτλ), απροσεξία και παρορμητισμό, που οδήγησε τελικά στο κλείσιμο των τραπεζών.

·Χαρακτηρίζεται από ένα διάχυτο μοτίβο μεγαλείου (στη φαντασία ή/και στη συμπεριφορά), με έντονα παρούσες την ανάγκη για θαυμασμό και την έλλειψη ενσυναίσθησης (δηλαδή της ικανότητας να βάζει τον εαυτό του στη θέση των άλλων, π.χ των δύσμοιρων συνταξιούχων μπροστά στα ΑΤΜ ή των υπόλοιπων 18 ομολόγων του στο eurogroup).

Πάντοτε όμως μετά την Ύβρη έρχεται η Νέμεσις. Αυτό είναι το διαχρονικό τίμημα για την υπέρβαση του μέτρου. Μόνον που τώρα, η Νέμεσις, δεν ήρθε –ακόμη- για τον κ. Βαρουφάκη αλλά έφτασε δραματικά για όλους τους Έλληνες. Ήρθε μπροστά στα ΑΤΜ, με «αντίτιμο αίματος εκ προδοσίας» τα προσεχώς εξαντλημένα 60 Ευρώ ημερισίως και τις κουτσουρεμένες συντάξεις των γερόντων μας…»

Δεν θα πρέπει, λοιπόν, να ξεχνούμε πως τα capital controls επιβλήθηκαν εξαιτίας της ανεύθυνης πολιτικής που ακολούθησε η Κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ το 1ο εξάμηνο του 2015, προκαλώντας κρίση εμπιστοσύνης και εκροή δεκάδων δισεκατομμυρίων καταθέσεων από τις Ελληνικές τράπεζες. Ακολούθησε το δημοψήφισμα – παρωδία που οδήγησε στο «όχι» το οποίο έγινε «ναι» και, τελικά, στην υπογραφή του τρίτου, αχρείαστου, μνημονίου.

Τέσσερα χρόνια μετά τον Υπουγό Γιά(ν)νη (…αλλά με τον Βαρουφάκη πάλι στη Βουλή, ως Αρχηγό κόμματος διαμαρτυρίας του 3%…), βλέπουμε, ήδη από τους πρώτους μήνες της Κυβέρνησης Μητσοτάκη, το τραπεζικό μας σύστημα να σταθεροποιείται, με εμφανείς τάσεις ανάκαμψης, γεγονός που αντικατοπτρίζεται στην επιτυχή πρόσβαση των τραπεζών στις αγορές. Τα τελευταία έντοκα γραμμάτια έχουν εκδοθεί με το χαμηλότερο κόστος των τελευταίων 15 ετών.

Το 7ετές ομόλογο εκδόθηκε με ιδιαίτερα χαμηλό κόστος δανεισμού ύψους μόλις 1,9% και ο Δείκτης Οικονομικού Κλίματος σημειώνει την υψηλότερη επίδοση από το 2008, ξεπερνώντας μάλιστα το μέσο όρο της Ευρωζώνης για πρώτη φορά από το 2014.

*Ψυχίατρος – Διδάκτωρ Παν/ μίου Αθηνών

Οι ημέρες αυτές αποτέλεσαν μία ξεχωριστή εμπειρία, καθώς προσέφεραν πρωτόγνωρα σημεία επαφής με μία άλλη υγειονομική πραγματικότητα και με ασθένειες που δεν είναι τόσο διαδεδομένες και μελετημένες στον αναπτυγμένο κόσμο.

Του Χρίστου Χ. Λιάπη MD, MSc, PhD

Τα επονομαζόμενα “νοσήματα της στέρησης” (poverty related diseases), η “Ιατρική ελαχίστων πόρων” και η “Ιατρική σε αφιλόξενο περιβάλλον” αποτελούν την άλλη πλευρά του φεγγαριού της σύγχρονης ιατρικής επιστήμης, που απορροφημένη στην ευδαιμονική μακαριότητα του Δυτικού κόσμου, δείχνει πως παρά τις αλματώδεις επιστημονικές προόδους που έχει να επιδείξει, λησμονούσε και εξακολουθεί να λησμονεί μία μεγάλη ανθρωπιστική αλήθεια.

Την αλήθεια πως ο ανθρώπινος πόνος, η αρρώστια και η ανάγκη για περίθαλψη, δεν γνωρίζουν σύνορα, φυλές, χρώματα και λευκές ή μαύρες Ηπείρους.

Ασθένειες όπως η Φυματίωση, η Ελονοσία και η Λέπρα που παραμένουν πλέον εδώ και καιρό μακριά από τους ευγενείς γεωγραφικούς ιστούς του ανεπτυγμένου κόσμου, εξακολουθούν να ταλανίζουν την αφρικανική Ήπειρο και ως εκ τούτου πρέπει να διεκδικήσουν και αυτές το δικό τους ερευνητικό, χρηματοδοτικό και κοινωνικό κομμάτι υποστηρικτικής παρέμβασης, στην παγκόσμια προσπάθεια για την επιστημονική πρόοδο και την ίαση του ανθρώπινου πόνου.

Στο επαρχιακό Νοσοκομείο του Αγίου Φραγκίσκου, βλέποντας τους Αφρικανούς συναδέλφους μας ιατρούς που, αν και δεν υπολείπονται σε πείρα και σε γνώσεις από εμάς, να πασχίζουν με ελάχιστα μέσα και μηδαμινές υλικοτεχνικές υποδομές να προσφέρουν τις φροντίδες τους στον τοπικό πληθυσμό, κατανοούμε, με τον πιο παραστατικό τρόπο πως πέρα από τις εντυπωσιακές προόδους της βιοϊατρικής τεχνολογίας, στο επίκεντρο της ιατρικής άσκησης θα παραμένει πάντοτε η σχέση ιατρού – ασθενούς, ως βάση αλλά και ως θεμέλειο της προσφοράς στον πάσχοντα συνάνθρωπο.

Με τα κατάλοιπα της νεοαποικιοκρατίας, τις εθνοτικές διενέξεις και την εκμετάλλευση να κάνουν, συνεχώς, εμφανή την παρουσία τους στον κοινωνικό της ιστό, καταννοούμε πως μόνο μέσα από την προαγωγή της εκπαίδευσης θα μπορέσει αυτή η ξεχωριστή Ήπειρος, με τους περήφανους και άξιους ανθρώπους, τους μεγάλους πολιτισμούς, τις πλούσιες πρώτες ύλες και τις ακόμη πλουσιότερες παραδόσεις, να αξιοποιήσει τις δυνατότητές της.

Η επίσκεψη στο τοπικό σχολείο και η προσφορά γραφικής ύλης στους μικρούς μαθητές, πέρα από τη συγκινητική εμπειρία που μας προσέφερε, απεκάλυψε και την επιτακτική αναγκαιότητα της ανάδειξης της παιδείας σε εθνική προτεραιότητα, κυρίως για τις αναπτυσσόμενες χώρες.

Βλέποντας την ανεπανάληπτη φυσική ομορφιά της Αφρικανικής Ηπείρου, μένοντας σε σκηνές, στις πλαγιές του Μορογκόρο ή στις όχθες του Κιλομπέρο, κατανοήσαμε πως η οικολογία και η φυσιολατρια δεν πρέπει να αποτελούν απλά «εκδρομικά» στοιχεία της ζωής μας, αλλά βασικά συστατικά μιας ολοκληρωμένης βιοθεωρίας, όπου η αγάπη προς τη φύση συνιστά έκφραση σεβασμού προς τους βιολογικούς νόμους που διέπουν το θαύμα της ζωής και εφαλτήριο για μια ακόμη πιο ολοκληρωμένη θεώρηση της Υγείας, την οποία αναγνωρίζουμε όχι μόνον ως απουσία ασθένειας, αλλά και ως αρμονία του ανθρώπου με το περιβάλλον του.

Δίπλα στις εγκαταστάσεις του TANZANIAN TRAINING CENTER FOR INTERNATIONAL HEALTH, όπου λειτουργεί το λεπροκομείο της περιοχής, είδαμε να ζωντανεύουνε μπροστά μας εικόνες από την Καινή Διαθήκη, με λεπρούς, άλλους ακρωτηριασμένους και άλλους τυφλωμένους από την ασθένεια.

Μορφές που λες και δραπετεύσανε από την κόλαση και βρήκαν τη φροντίδα και την αγάπη σε έναν επίγειο τροπικό παράδεισο. Ανάμεσά τους ο ντόπιος γιατρός που έχει αφιερώσει τη ζωή του στη φροντίδα τους, να φέρνει στο μυαλό μας τα λόγια του Φολερώ:

«Τους λεπρούς μας, πρώτα να τους αγαπήσουμε και ύστερα να τους θεραπεύσουμε» Και όταν ο γέρικος σκύλος που καθόταν ράθυμος ανάμεσά τους, δεχόμενος τα χάδια τους, χωρίς να τον απασχολεί το στίγμα ή η Βιβλική μεταδότικότητα της νόσου, σηκώθηκε και ήρθε προς το μέρος μας, κατάλαβα γιατί ο Μπουκόβσκυ έγραψε πως: «Η αγάπη είναι ένας σκύλος από την κόλαση».

*Ψυχίατρος - Διδάκτωρ Παν/μίου Αθηνών

Υπάρχουν συνολικές ευθυνές για το σημερινό κατάντημα της Δημόσιας Υγείας. Ευθύνες που βαρύνουν και τις προηγούμενες κυβερνήσεις. Όμως η σημερινή εικόνα αναρπάρκειας στον τομέα της Δημόσιας Υγείας, ξεπερνά κάθε προηγούμενο.

Του Χρίστου Χ. Λιάπη*

Ίσως ήταν καλύτερο, τόσο ο κ. Υπουργός, όσο και ο κ. Υφυπουργός να είχανε παραμένει γιατροί. Μακάρι, όποιος κι αν είναί ο βαθμός εμπλοκής μου στην πολιτική, να μην έρθει κάποτε η στιγμή που θα πουν ο ίδιο και για εμένα. Στην παρούσα φάση, προέχουν οι ευχές για ταχεία αποκατάσταση της υγείας του συναδέλφου.

Μαζί με αυτές θυμήθηκα ένα άρθρο μου που είχε δημοσιευθεί στην εφημερίδα "ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ", τον μακρινό Νοέμβριο του 2002, όταν φοιτητής του Α.Π.Θ., τότε, έγραφα με αφορμή έναν άλλον χαλασμένο ανελκυστήρα, στο "Ιπποκράτειο" της Συμπρωτεύουσας...

3 Νοεμβρίου 2002

Ο Τερματοφύλακας Γιατρός

Ημέρα εφημερίας στον πέμπτο όροφο ενός νοσοκομείου της Συμπρωτεύουσας, έχουν χαλάσει τα ασανσέρ. Από τις σκάλες βλέπω να ανεβαίνει ασθμαίνων ένας άνδρας, κουβαλώντας στους ώμους του τον ηλικιωμένο και ασθενή πατέρα του.

Ο ιδροκοπημένος άνδρας με το παράξενο φορτίο περνάει δίπλα μου· λιπόσαρκο το πατρικό κορμί, ίσως από τα χρόνια, ίσως απ’ την ασθένεια, ίσως για να ελαφρύνει τον γιο που παίζει τον ρόλο του ανελκυστήρος φορείων. Το άχθος όμως της δημόσιας υγείας δυσβάσταχτο.

Η ιστορία αναφέρει πως όταν οι Αχαιοί κυρίευσαν την Τροία επέτρεψαν σε όσους Τρώες γλίτωσαν να την εγκαταλείψουν παίρνοντας ο καθένας μαζί του μόνο ένα πράγμα· αυτό που θεωρούσε πολυτιμότερο.

Τότε, είδανε έκπληκτοι τον μυθικό Αινεία να βγαίνει από τους πυρπολημένους σωρούς των ερειπίων κουβαλώντας στους ώμους του τον γέροντα πατέρα του.

Στην αλωμένη από την αδιαφορία και την αναποτελεσματικότητα δημόσια υγεία η ιστορία βρίσκει τις τραγικές συνθήκες που επιτρέπουν την κωμικοτραγική επανάληψή της.

Μια άλλη μέρα εφημερίας, στο ίδιο νοσοκομείο, προσπαθώ να πάρω το ιστορικό από τη μητέρα ενός παιδιού που έχει εισαχθεί πρόσφατα. Ζητάω τα φύλλα νοσηλείας από τις προηγούμενες εισαγωγές.

Μου απαντάει πως τα έχει ο…..δικηγόρος, ‘το παιδί γεννήθηκε με πρόβλημα, είμαστε στα δικαστήρια με τους γιατρούς, δεν το είδαν στον υπέρηχο’, επεξηγεί.

Είναι πασιφανές πως η Υγεία αποτελεί το σημαντικότερο κομμάτι της κοινωνικής ευημερίας, μια και συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση ώστε κάθε άνθρωπος να μπορεί να συμβάλλει, αφ’ ενός, στην κοινωνική και πολιτισμική πρόοδο και να καρπώνεται, αφ’ εταίρου, τα οφέλη της.

Η παροχή υπηρεσιών υγείας έχει ακρογωνιαία σημασία για ολόκληρο το κοινωνικό οικοδόμημα, γεγονός που προσέδιδε ανέκαθεν ιδιαίτερο ρόλο στους λειτουργούς της Υγείας, είτε αναφερόμαστε στις σύγχρονες κοινωνίες των οργανωμένων ιατρικών υπηρεσιών, είτε εξετάζουμε τις προϊστορικές κοινωνίες της «μαγικής ιατρικής» και των κρανιακών τρυπανισμών.

Εάν στο πρώτο από τα προαναφερθέντα περιστατικά, απεικονίζονται τα λειτουργικά και ποιοτικά ελλείμματα του σημερινού Συστήματος Υγείας, στο δεύτερο σκιαγραφείται η αντιμετώπιση του γιατρού από την κοινωνία.

Του γιατρού που στις πρωτόγονες κοινωνικές ομάδες ήτανε ο μάγος, ο διαφορετικός, ο γητευτής των πνευμάτων που, με τα κρεμασμένα απ’ το λαιμό –όπως τα σύγχρονα ακουστικά- χαϊμαλιά, ‘φορτωνότανε’ επάνω του όλα τα ‘κακά δαιμόνια’ για να αφήσουνε ήσυχους τους πάσχοντες. Του γιατρού που αργότερα, ως ιερέας συνομιλούσε με φαρμακερά φίδια, με ιερογλυφικά και με ξόρκια που παραπέμπουν στο ακατάληπτο -για το ευρύ κοινό- της σημερινής ιατρικής ορολογίας.

Δεν είναι, σίγουρα, τυχαίο πως στην αρχαία ελληνική ο γιατρός αποκαλούταν «φαρμακός», δηλαδή αυτός που χορηγεί φάρμακα· σε μια κοινωνία –και σε μια γλώσσα- όμως, όπου το φάρμακο συνηχεί και –άρα- ταυτίζεται εν μέρει εννοιακά με το φαρμάκι. Έτσι ο φαρμακός δεν είναι μόνον ο γιατρός, ο μάγος αλλά είναι ταυτόχρονα -όπως ορίζει τον φαρμακό ο Θ. Ψύρρας- «ο δηλητηριαστής, ο εκπρόσωπος του κακού, ο αποδιοπομπαίος τράγος».

Στα χέρια των σχετικά νεότερων έχει σίγουρα πέσει, στις στιγμές της ραστώνης των παιδικών μας χρόνων, το θρυλικό εικονογραφημένο περιοδικό ‘Μπλεκ’ που ανάμεσα στις ιστορίες που φιλοξενούσε σε συνέχειες κάθε εβδομάδα ήταν και μία με τίτλο «ο Τερματοφύλακας Γιατρός». Μέσα από τις ασπρόμαυρες σελίδες της ζωντάνευαν οι περιπέτειες του Μπεν Λίπερ, ενός νέου που σπούδαζε Ιατρική και ταυτόχρονα έπαιζε τερματοφύλακας στην ομάδα της πόλης του.

Πίσω από την ευφάνταστη ηρωοπλασία της ιστορίας προβάλλει μια σημειολογική ταύτιση των δύο ρόλων η οποία ξεφεύγει από τα όρια του παιδικού κόσμου, όπου η παντοδύναμη φαντασία μπορεί να συνδυάζει –αυθαίρετα- χαρακτηριστικά, επαγγέλματα και φιλοδοξίες. Ο ρόλος που συχνά καλείται να διαδραματίσει ο γιατρός στον αγώνα της καθημερινότητας παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με τον ποδοσφαιρικό ρόλο του τερματοφύλακα.

Ο τερματοφύλακας, είναι εξ’ ορισμού δέσμιος ενός παραλογισμού που του επιβάλλει, σ’ ένα παιχνίδι που ονομάζεται ποδόσφαιρο, να είναι ο μόνος που πιάνει τη μπάλα με τα χέρια, ο μόνος με διαφορετικό εξοπλισμό από τους συμπαίκτες του, ο μόνος με μια ιδιαίτερη ικανότητα την οποία θέτει στην υπηρεσία των συμπαικτών του· και αυτή του η ικανότητα, το προνόμιο να αγγίζει το απαγορευμένο και να αποτρέπει το επερχόμενο, είναι που τροφοδοτεί τη διαφορετικότητα της θέσης –παίζει τελευταίος απ’ τους συμπαίκτες του- και της ενδυματολογικής του εμφάνισης, αλλά και ταυτόχρονα τροφοδοτείται από αυτήν.

Παράλληλα ο γκολκίπερ είναι ταγμένος από το παιχνίδι απλά να διαφυλάττει τα κεκτημένα της ομάδας του· το μηδέν θεωρείται δεδομένο από την αρχή του αγώνα και γι’ αυτό οι αποκρούσεις του συχνά δεν εκτιμώνται στο βαθμό που τους πρέπει, ενώ πολύ σπάνια συγχωρείται μια λανθασμένη του επέμβαση.

Ο τερματοφύλακας είναι ο «φαρμακός» της ποδοσφαιρικής ομάδας, όπως ακριβώς ο γιατρός είναι «ο φαρμακός» της κοινωνίας. Οι γιατροί καλούνται καθημερινά να ανταποκριθούν σε έναν αγώνα όπου όταν με εξαιρετικές επεμβάσεις κυριολεκτικά σώζουν ζωές, κάνουν απλώς τη δουλειά τους, ενώ κάθε εσφαλμένη τους ενέργεια παραδίδεται αμέσως στη συλλογική απαξίωση ή στον δικονομικό –για να μην πούμε δικολαβικό- κατατρεγμό. Στις Η.Π.Α παρατηρείται το φαινόμενο της ασφάλισης των γιατρών για ενδεχόμενο ιατρικό λάθος, καθώς ο αριθμός των μηνύσεων που στρέφονται κατά λειτουργών της υγείας έχει αυξηθεί δραματικά.

Το αποτέλεσμα είναι να αυξάνεται η ανασφάλεια στην τέλεση των ιατρικών πράξεων και να περιορίζεται η επαφή του ιατρού με τον πάσχοντα άνθρωπο στο απολύτως υποχρεωτικό. Είναι για παράδειγμα συχνές οι περιπτώσεις στις οποίες συμβαίνει κάποιο ατύχημα, ή ένα καρδιακό επεισόδιο εκτός νοσοκομείου και ο τυχαία παρευρισκόμενος ιατρός δε σπεύδει να βοηθήσει από φόβο μήπως κατηγορηθεί για ‘malpractice’ (ξενόγλωσσος όρος που χρησιμοποιείται νομικά για να περιγράψει την επιβλαβή ιατρική πράξη ή παράλειψη).

Στη γλώσσα που μετέρχεται τον φιλοσοφικό όρο του «φαρμακού» για να περιγράψει τον ιατρό δεν έχει, ακόμα, χρειαστεί να μεταφράσουμε το ‘malpractice’. Σίγουρα η άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος απαιτεί αυξημένο αίσθημα ευθύνης –που ορισμένοι από τους λειτουργούς της υγείας έχουν δείξει να μη διαθέτουν- όμως η ιατρική ευθύνή δεν είναι έννοια που διασφαλίζεται με ποινικές διώξεις και διακαναλικές διαπομπεύσεις.

Η υπευθυνότητα του γιατρού δεν είναι παρά μια έκφανση της προσφοράς προς τον πάσχοντα· προσφοράς που καλείται να τελεσφορήσει μέσα στο πλαίσιο μιας κοινωνίας που και η ίδια αποδεικνύεται συχνά ανεύθυνη και ανεπαρκής όταν καλείται να εκπληρώσει τους πολλαπλούς, περισσότερο ή λιγότερο σημαντικούς, καθημερινούς ρόλους της. Ρόλοι που ποικίλλουν από την ευσυνειδησία του κάθε επαγγελματία μέχρι τη διαπαιδαγώγηση των αυριανών πολιτών και την πολιτειακή θέσμιση του κατάλληλου πλαισίου λειτουργίας της Υγείας.

Συνειρμικά ταυτισμένος με την ασθένεια, ο γιατρός, συχνά φορτώνεται την κακοδαιμονία όλης της κοινωνίας, όπως ο προγονικός μάγος, όπως ο τερματοφύλακας που ως τελευταίος αμυντικός παίρνει πάνω του την ευθύνη για όλα τα λάθη της άμυνας.

Ο Μπεν Λίπερ είχε μια θαυμάσια πορεία τόσο ως γιατρός όσο και ως τερματοφύλακας. Ήτανε πάντα στο πλευρό των φτωχών, έσωζε ζωές και δεν έπαιρνε φακελάκια. Στο ποδόσφαιρο, αρνήθηκε να εγκαταλείψει την αγαπημένη του ομάδα παρά τις δελεαστικές οικονομικές προτάσεις που δέχτηκε, απέκρουε πάντα τα άπιαστα και χάριζε λαμπρές νίκες στην ομάδα του.

Τελικά ένα αεροπορικό ατύχημα τον καθήλωσε στο αναπηρικό καροτσάκι και τότε ο Μπεν έγινε προπονητής, κατέκτησε το κύπελλο και από τη χαρά του…..περπάτησε. Αυτά συνέβησαν στη δισδιάστατη πραγματικότητα των κόμικς. Εκεί όπου η παντοδυναμία της παιδικής σκέψης πλάθει και ξεπλάθει τον κόσμο ώστε να χωρούν σε αυτόν «Ο Τερματοφύλακας Γιατρός», «Το Παιδί Πάνθηρας» και «Ο Μικρός Ρέιντζερ». Εκεί όπου έγχρωμο σημαίνει απλώς μια απόχρωση του μπορντό.

Στην τρίτη διάσταση της καθ’ ημών πραγματικότητας τα δεδομένα είναι διαφορετικά. Χρειάζονται ουσιαστικές παρεμβάσεις που θα καλύπτουν τα ελλείμματα των Υπηρεσιών Υγείας. Χρειάζεται πάταξη της διαφθοράς, τηλεϊατρική, προώθηση της έρευνας και σεβασμός της αξιοπρέπειας του πάσχοντος.

Όλα είναι διαφορετικά και οι καθηλωμένοι από κινητικά προβλήματα δεν έχω δει να περπατάνε απ’ τη χαρά τους, ενώ δύσκολα περπατάνε ακόμη και με ιατρική παρέμβαση. Όλα είναι ‘αλλιώς’ στην πραγματικότητα των ιλιγγιωδών ποδοσφαιρικών μεταγραφών και των τερματοφυλάκων που –καμιά φορά- δέχονται και γκολ κάτω απ’ τα πόδια.

Όλα είναι ‘αλλιώς’ στον κόσμο της ‘Αινειάδας’ των νοσοκομείων και του ‘κάθε ασθενής και τον δικηγόρο του, κάθε γιατρός και τον ασφαλιστή του’. Όλα είναι διαφορετικά στην εποχή του ‘malpractice’.

Όλα εκτός, ίσως, από τον γιατρό που καθημερινά μπλονζάρει σαν τερματοφύλακας μπροστά στα πόδια του επερχόμενου θανάτου και εκτινάσσεται πάνω στη λευκή γραμμή που χωρίζει το ‘όν’ από το ‘μη όν’, προσπαθώντας να μπλοκάρει το αναπόδραστο, να συγκρατήσει την ύπαρξη εντός των ορίων του αγωνιστικού χώρου της ζωής.

Και ο αγώνας αυτός, όπως γραφότανε στο τέλος των ποδοσφαιρικών ιστοριών του ‘Μπλεκ’ συνεχίζεται.

*Ψυχίατρος - Διδάκτωρ Παν/μίου Αθηνών

Αξίζει να τονισθεί πως οι επενδυτές έχουν καταγράψει απώλειες 37 δισ. ευρώ, στο Χρηματιστήριο του Μιλάνου, εξαιτίας της κατακόρυφης πτώσεως των μετοχών των ιταλικών τραπεζών, η οποία σημειώνεται από τα μέσα Μαΐου.

Του Χρίστου Χ. Λιάπη*

Μιλούμε δηλαδή, για συνολικές απώλειες της τάξεως του ενός τετάρτου της αξίας των ιταλικών τραπεζών. Παράλληλα, στην Αθήνα, ο τραπεζικός δείκτης υποχώρησε την Τετάρτη σε μία και μόνον ημέρα κατά 9%, με την Τράπεζα Πειραιώς, για παράδειγμα, να χάνει το ένα πέμπτο της αξίας της.

Τα παραπάνω αντικατοπτρίζουν την απώλεια εμπιστοσύνης των επενδυτών απέναντι στα τραπεζικά συστήματά και των δύο χωρών, με τις ελληνικές Τράπεζες να πιέζονται από τον όγκο των μη εξυπηρετούμενων δανείων και τις αντίστοιχες ιταλικές να τίθενται υπό πιεστική αμφισβήτηση της φερεγγυότητάς τους, εξαιτίας των λαϊκίστικων δημοσιονομικών ανοιγμάτων μιας εξίσου επιπόλαιης με την ελληνική, κυβέρνησης.

Παρά την τυπική ολοκλήρωση του προγράμματος τον Αύγουστο, η Ελλάδα δεν έχει ακόμη πρόσβαση στις αγορές, γεγονός που αποτελεί αδιάψευστη απόδειξη της αποτυχίας του μνημονίου που υπέγραψε ο κ. Τσίπρας.

Δεν είναι άλλωστε τυχαίο πως, παράλληλα με το ιταλικό σπρεντ άρχισε τον καλπασμό του και το ελληνικό.

Η Μαύρη Τρίτη των ευρωπαϊκών αγορών (...που έφερε τη Μαύρη Τετάρτη του ελληνικού τραπεζικού δείκτη στο Χρηματιστήριο Αθηνών...) εμφανίζει τα ιταλικά ομόλογα να περνούν τη χειρότερη στιγμή τους, την τελευταία 25/ετία και φέρνει τα αντίστοιχα ελληνικά σε κλοιό ασφυκτικών πιέσεων, με την απόδοση του ελληνικού δεκαετούς ομολόγου να εκτινάσσεται στο 4,8%. Αυτό, πρακτικά, σημαίνει πως η χώρα μας, δεν μπορεί να δανεισθεί στις αγορές.

Για αυτό, η αποκατάσταση της διεθνούς αξιοπιστίας της και η επίτευξη υψηλών ρυθμών ανάπτυξης αποτελούν πρώτη προτεραιότητα της επόμενης Κυβέρνησης που θα είναι μία Κυβέρνηση με Πρωθυπουργό τον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Γι’ αυτό και η Νέα Δημοκρατία καταρτίζει ένα εμπροσθοβαρές πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων. Προτάσσοντας τη μείωση της φορολογίας φυσικών προσώπων και επιχειρήσεων, σε αντιδιαστολή με την υπερφορολόγηση που επέβαλε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, μειώνοντας το διαθέσιμο εισόδημα των Ελλήνων, πλήττοντας πρωτίστως τη μεσαία τάξη και φροντίζοντας απλώς για τη λαϊκίστικη διανομή επιδομάτων σε εκλεκτικές ομάδες που αποτελούν (ή που πιστεύει πως αποτελούν) την εκλογική της πελατεία.

Βασικός στόχος για την οικονομική ανάταξη της χώρας μας πρέπει να είναι η δημιουργία πολλών και καλά αμειβόμενων νέων θέσεων εργασίας. Όχι ο επιδοματικός επιμερισμός της ελεημοσύνης του κυβερνητικού λαϊκισμού που αγρεύει εκλογική πελατεία, όπως συμβαίνει στη σημερινή Ελλάδα των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, με την Κυβέρνηση της γειτονικής Ιταλιάς να κινδυνεύει να βαδίσει, επίσης, την πεπατημένη του λαϊκισμού των επιλεκτικών και ανεύθυνων δημοσιονομικών ακροβασιών.

Όλοι μας, στον Ευρωπαϊκό Νότο, νοσταλγούμε την προ κρίσης ανάπτυξη και ευμάρεια οι οποίες χαρακτήριζαν τις οικονομίες και τις κοινωνίες μας και θα θέλαμε, πραγματικά, να είχαν μείνει ίδιες και αμετάβλητες αυτές οι συνθήκες.

Το είχα πει και πριν δύο χρόνια, σε μια σύντομη συζήτησή μου με τον Υπουργό Εσωτερικών και πρώην αναπληρωτή Πρωθυπουργό της Ιταλίας Angelino Alfano (από όπου και το σχετικό φωτογραφικό ενσταντανέ), χρησιμοποιώντας μία αποστροφή από τον «Γατόπαρδο» του Lampedusa: «Αν θέλουμε να μείνουν όλα όπως είναι, τότε πρέπει όλα να αλλάξουν». Αλλά για να αλλάξουν όλα, χρειάζονται κυβερνήσεις και λαοί με αντανακλαστικά αιλουροειδούς και όχι καρεκλοκένταυροι και δεινόσαυροι της εξουσιάς, του λαϊκισμού και του ωχαδερφισμού που θα αποδράσουν με ταχύτητα γατόπαρδου μόνο σαν έρθει η ώρα των εκλογών, της αποτίμησης και της ευθυνής.

*MD, MSc, PhD
Ψυχίατρος, Διδάκτωρ Παν/μίου Αθηνών

Στις ψυχοπαθολογικές επιπτώσεις της ανεργίας συμπεριλαμβάνονται η αύξηση της κατάθλιψης, των αυτοκτονιών και του αλκοολισμού.

Του Χρίστου Χ. Λιάπη*

Η στενή και διαχρονική σχέση της ανεργίας με την αυτοκτονικότητα αποκαλύπτεται από τα σχετικά στατιστικά στοιχεία που καταδεικνύουν –ήδη από περιόδους προ της ενάρξεως της τρέχουσας, παγκόσμιας οικονομικής κρίσης- αύξηση των αυτοκτονιών κατά 0,8% για κάθε αύξηση του δείκτη της ανεργίας κατά 1%, σε ηλικίες μικρότερες των 65 ετών. (Stuckler et al, 2009).

Πέρα από τη σύνδεση των δεικτών της ανεργίας με την αύξηση της εγκληματικότητας και της αυτοκτονικότητας, θα πρέπει να εστιάσουμε και σε άλλους ψυχολογικούς δείκτες οι οποίοι σχετίζονται με την εργασία και επηρεάζονται από την οικονομική κρίση και τις συμπιέσεις και μεταλλαγές που αυτή δημιουργεί στις εργασιακές σχέσεις. Τέτοιοι δείκτες είναι το εργασιακό stress και η επαγγελματική εξουθένωση.

Την ίδια στιγμή, οι περικοπές δαπανών Υγείας και κυρίως των κονδυλίων που κατευθύνονται στην Ψυχική Υγεία, σε συνδυασμό με την μεγαλύτερη ζήτηση υπηρεσιών ψυχιατρικής περίθαλψης, αμφότερες αποτέλεσμα της κοινωνικοοικονομικής κρίσης, οδηγούν σε αδυναμία του Δημόσιου Τομέα Υγείας να ανταποκριθεί, με αποτέλεσμα να έχουμε μια παράδοξη κατάσταση κατά την οποία οι συμπολίτες μας οι οποίοι κινδυνεύουν περισσότερο από εκδήλωση ψυχοπαθολογίας ή (και) αυτοκτονικής συμπεριφοράς, να προστατεύονται λιγότερο.

Τα χρέη παίζουν σημαντικό ρόλο στη δημιουργία προβλημάτων ψυχικής υγείας, όπως προκύπτει από σχετικές επιστημονικές μελέτες. (Jenkins et al 2008). Το λογοτεχνικό ισοδύναμο αυτής της διαπίστωσης το συναντούμε στο αριστοτεχνικό διήγημα του Bernard Mallamud, με τίτλο «Το δάνειο», όπου o ντετερμινισμός της κρίσης, η ευρύτερη οικονομική κατάσταση, η φτώχεια και οι δύσκολες συνθήκες αποτρέπουν έναν άνθρωπο από το να πράξει το καλό, έστω και αν το επιθυμεί ο ίδιος.

Η Φτώχεια φαίνεται να συνδέεται με την ανάπτυξη ψυχοπαθολογίας διαπολιτισμικά και διαχρονικά, ενώ το υψηλότερο εισόδημα πιθανώς λειτουργεί προστατευτικά έναντι της αυτοκτονίας.

Στους άνδρες, είναι αρκετά συχνή η πυροδότηση καταθλιπτικών συμπεριφορικών εκφάνσεων, εξαιτίας της κρίσης, οι οποίες, λαμβάνουν τα υπολανθάνοντα χαρακτηριστικά της ευερεθιστότητας, του αλκοολισμού και της κατάχρησης ουσιών.

Ας μας επιτραπεί, λοιπόν, να σημειώσουμε εκ νέου, όπως το έπραξα και σε πρόσφατη ομιλία μου στα ορεινά του νομού των Τρικάλων, με θέμα «Κρίση και Ψυχική Υγεία», αλλά και πολλαπλώς στα κεντρικά τηλεοπτικά μέσα, πως θα πρέπει ο κάθε κλινικός ιατρός να είναι ευαισθητοποιημένος και να επαγρυπνεί προς την κατεύθυνση της διάγνωσης των υπολανθανουσών αυτών μορφών της κατάθλιψης.

Την ίδια στιγμή, οι προληπτικές μας παρεμβάσεις οφείλουν να δίνουν έμφαση και στην ενδυνάμωση των πολιτισμικών παραγόντων οι οποίοι μπορούν να αυξήσουν την κοινωνική ανθεκτικότητα στην κρίση. Σημαντικό παράγοντα αυτού του είδους αποτελεί ο οικογενειακός ιστός που στις Ευρωπαϊκές χώρες του Νότου συγκροτεί έναν από τους κυρίαρχους υποστηρικτικούς μηχανισμούς.

*Χρίστος Χ. Λιάπης MD, MSc, PhD
Ψυχίατρος – Διδάκτωρ Παν/μίου Αθηνών
chliapis@yahoo.gr
@Chris_Liapis