Στην ανάλυσή του ο αρθρογράφος επισημαίνει ότι ο Πειραιάς και η Ελευσίνα βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο ενός ευρύτερου διεθνούς ανταγωνισμού για τον έλεγχο κρίσιμων θαλάσσιων υποδομών, καθώς τα μεγάλα εμπορικά λιμάνια μετατρέπονται ολοένα περισσότερο σε εργαλεία γεωοικονομικής και γεωπολιτικής ισχύος.

Στο ίδιο άρθρο το αμερικανικό περιοδικό εντάσσει την Ελλάδα στον παγκόσμιο «αγώνα δρόμου» για τα λιμάνια, επισημαίνοντας ότι ο Πειραιάς αποτελεί ήδη έναν από τους σημαντικότερους κόμβους της Ευρώπης, ενώ η Ελευσίνα αναδεικνύεται σε νέο πεδίο στρατηγικού ενδιαφέροντος.Ο Πειραιάς έχει αποκτήσει κεντρικό ρόλο στις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού, λειτουργώντας ως βασική πύλη εισόδου ασιατικών προϊόντων προς την ευρωπαϊκή αγορά.

Η σημασία του ενισχύεται ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι το λιμάνι ελέγχεται κατά πλειοψηφία από την κινεζική COSCO, κάτι που εδώ και χρόνια προκαλεί ανησυχία σε δυτικές κυβερνήσεις για την έκταση της επιρροής του Πεκίνου σε στρατηγικές υποδομές της Ευρώπης.

Το Reuters είχε μεταδώσει ήδη από το 2025 ότι η COSCO διατηρεί το 67% του λιμανιού, ενώ ο «Economist» σημειώνει ότι ο Πειραιάς διακινεί πάνω από 4 εκατομμύρια εμπορευματοκιβώτια τον χρόνο.

Στην Ελευσίνα μια φορά…

Μόλις λίγα χιλιόμετρα δυτικότερα, η Ελευσίνα εμφανίζεται ως ανερχόμενο αντίβαρο σε αυτό το περιβάλλον ανταγωνισμού.

Δεν πρόκειται ακόμη για λιμένα του μεγέθους του Πειραιά, ωστόσο η εμπορική και βιομηχανική της προοπτική έχει αρχίσει να προσελκύει έντονο ενδιαφέρον.

Η ελληνική διαδικασία παραχώρησης του εμπορικού λιμένα της Ελευσίνας βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, με το έργο να θεωρείται σημαντικό για τη συνολική αναδιάταξη των logistics στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ελληνικά οικονομικά ΜΜΕ καταγράφουν ότι ο διαγωνισμός προωθείται μέσω του Growthfund (σ.σ. Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας, γνωστή και ως Growthfund/Υπερταμείο), και ότι η περιοχή αποκτά σταδιακά μεγαλύτερο στρατηγικό βάρος.

Το παράδειγμα των Στενών του Ορμούζ

Η σημασία αυτής της αντιπαράθεσης εξηγείται εύκολα από τον ρόλο της ναυτιλίας στην παγκόσμια οικονομία.

Σύμφωνα με την UNCTAD, πάνω από το 80% του διεθνούς εμπορίου σε όγκο μεταφέρεται διά θαλάσσης. Αυτό σημαίνει ότι τα λιμάνια δεν είναι απλώς οικονομικές υποδομές, αλλά κρίσιμα σημεία ελέγχου εμπορικών ροών, εφοδιαστικής ασφάλειας και πολιτικής επιρροής.

Οι πρόσφατες κρίσεις – από την πανδημία έως τις αναταράξεις στη Μέση Ανατολή και στα Στενά του Ορμούζ – κατέδειξαν πόσο εύθραυστο μπορεί να γίνει το διεθνές σύστημα όταν απειλούνται κομβικές θαλάσσιες διαδρομές.

Ο «Economist» εντάσσει την ελληνική περίπτωση σε ένα πολύ μεγαλύτερο παγκόσμιο μοτίβο.

Το περιοδικό αναφέρει ότι κινεζικές εταιρείες διαχειρίζονται ή έχουν οικονομικό μερίδιο σε τουλάχιστον 129 λιμάνια εκτός Κίνας και έχουν επενδύσει τουλάχιστον 80 δισεκατομμύρια δολάρια σε παγκόσμιες λιμενικές υποδομές. Σημειώνει, επίσης, ότι πάνω από το 1/3 αυτών των λιμανιών βρίσκεται κοντά σε στρατηγικά περάσματα όπως, τα Στενά της Μάλακα, του Ορμούζ και τη Διώρυγα του Σουέζ.

Η δυτική απάντηση σε αυτή την κινεζική επέκταση γίνεται ολοένα πιο εμφανής. Οι ΗΠΑ, αλλά και άλλοι σύμμαχοί τους, δεν αντιμετωπίζουν πλέον τα λιμάνια μόνο ως εμπορικούς κόμβους, αλλά ως κρίσιμα σημεία γεωστρατηγικής επιρροής.

Την ίδια στιγμή, χώρες όπως η Ινδία, η Σαουδική Αραβία, η Σιγκαπούρη και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επιταχύνουν και αυτές τις επενδύσεις τους σε λιμενικές υποδομές, επιδιώκοντας να ενισχύσουν τη θέση τους στους παγκόσμιους εμπορικούς χάρτες.

Χώρα – κόμβος η Ελλάδα

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω γεωγραφίας.

Ο Πειραιάς βρίσκεται σε προνομιακή θέση ως κοντινός ευρωπαϊκός προορισμός για τα φορτία που περνούν από το Σουέζ, ενώ η Ελευσίνα μπορεί να αποκτήσει ρόλο συμπληρωματικής ή εναλλακτικής υποδομής.

Παράλληλα, η Θεσσαλονίκη και η Αλεξανδρούπολη προσθέτουν νέες διαστάσεις στον χάρτη, καθώς η μία συνδέεται περισσότερο με βαλκανικά εμπορικά δίκτυα και η άλλη με στρατιωτικο-ενεργειακή σημασία για τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ.

Το συνολικό αποτέλεσμα είναι ότι η Ελλάδα, από χώρα – πέρασμα, μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε χώρα – κόμβο.

Ωστόσο, ο παγκόσμιος «πυρετός των λιμανιών» δεν στερείται κινδύνων. Ο «Economist» προειδοποιεί ότι η υπερεπένδυση σε λιμενικές εγκαταστάσεις μπορεί να οδηγήσει σε αναποτελεσματικότητα, χαμηλές αποδόσεις και πολιτικά κατευθυνόμενες επιλογές που δεν συμβαδίζουν πάντα με την εμπορική λογική.

Όσο περισσότερα κράτη επιδιώκουν να καταστούν παγκόσμιοι κόμβοι logistics, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος να δημιουργηθούν υποδομές που δεν θα αξιοποιηθούν στον βαθμό που είχε αρχικά προβλεφθεί.

Παρά τις αβεβαιότητες, το μόνο βέβαιο είναι ότι ο ανταγωνισμός για τα λιμάνια θα ενταθεί.

Και μέσα σε αυτόν τον νέο χάρτη, ο Πειραιάς και η Ελευσίνα δεν αποτελούν απλώς δύο ελληνικά λιμάνια, αλλά δύο σημεία πάνω στα οποία αποτυπώνεται με όλο και πιο καθαρό τρόπο η σύγκρουση συμφερόντων ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις του 21ου αιώνα.

Παράλληλα, κλειστές παραμένουν οι πορθμειακές γραμμές Αγία Μαρίνα – Νέα Στύρα, Ηγουμενίτσα – Κέρκυρα, Ρίο – Αντίρριο, Κυλλήνη – Ζάκυνθος και Κυλλήνη – Κεφαλονιά.

Οι αρμόδιες αρχές συνιστούν στους επιβάτες που πρόκειται να ταξιδέψουν να ενημερώνονται πριν από την αναχώρησή τους από τα κατά τόπους λιμεναρχεία και τα τουριστικά πρακτορεία, καθώς δεν αποκλείονται νέες ματαιώσεις ή τροποποιήσεις δρομολογίων, ανάλογα με την εξέλιξη των καιρικών συνθηκών.

Το 2024, τα ιταλικά λιμάνια κατέγραψαν 93,5 εκατομμύρια επιβάτες, ή 22,7% του συνόλου της ΕΕ, ακολουθούμενα από την Ελλάδα με 81,1 εκατομμύρια επιβάτες (19,7%). Η Δανία ήρθε τρίτη με 41,3 εκατομμύρια επιβάτες (10%).

Τα τρία πιο πολυσύχναστα λιμάνια επιβατών της ΕΕ ήταν στην Ιταλία: η Μεσσήνη (11,4 εκατομμύρια επιβάτες), το Ρέτζιο ντι Καλάμπρια (11,2 εκατομμύρια) και η Νάπολη (11 εκατομμύρια). Τέταρτος έρχεται ο Πειραιάς με 10 εκατομμύρια επιβάτες.

Μεταξύ 2019 και 2024, η Ελλάδα κέρδισε 7,1 εκατομμύρια επιβάτες (+9,7%), η Ιταλία 7 εκατομμύρια (+8,0%) και η Μάλτα 2 εκατομμύρια (+14,9%). Αντίθετα, οι μεγαλύτερες μειώσεις καταγράφηκαν στη Σουηδία (-5,7 εκατομμύρια· -18,7%), τη Φινλανδία (-4,8 εκατομμύρια· -25,1%) και τη Γερμανία (-3,1 εκατομμύρια· -9,8%).

Το 2024, τα λιμάνια της ΕΕ κατέγραψαν 412,3 εκατομμύρια επιβάτες. Ο αριθμός των επιβατών ήταν 18,8 εκατομμύρια υψηλότερος από ό,τι το 2023 (+4,8%), αν και η συνολική κίνηση παρέμεινε ελαφρώς κάτω από τα επίπεδα του 2019 (-1,4%).

«Η στρατηγική σχέση της Ελλάδας με τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής είναι αναβαθμισμένη και σαφώς ισχυροποιημένη. Μελετούμε από κοινού ένα ρεαλιστικό και υλοποιήσιμο πλαίσιο, που θα παρουσιαστεί τους επόμενους μήνες, ξεκινώντας άμεσα σχέδιο συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών στους τομείς των λιμανιών και των ναυπηγείων» ανέφερε ο Βασίλης Κικίλιας, σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Βήμα της Κυριακής».

Αναφερόμενος στις υψηλού επιπέδου συναντήσεις που πραγματοποίησε κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Ουάσιγκτον, με αξιωματούχους της αμερικανικής κυβέρνησης και μέλη του Κογκρέσου, ο Υπουργός τόνισε τον καταλυτικό και κομβικό ρόλο της ελληνικής ποντοπόρου ναυτιλίας, τόσο για τις ΗΠΑ, όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.

«Η Ελλάδα, ως πολύ ισχυρή χώρα στην ποντοπόρο ναυτιλία και κομβική χώρα στον ενεργειακό χάρτη τριών ηπείρων - Ασίας, Αφρικής, Ευρώπης - έχει πρακτικά και όχι θεωρητικά σημαντικό ρόλο για τις ΗΠΑ. Τα ελληνόκτητα πλοία αποτελούν το 20% του παγκόσμιου στόλου και το 60% του ευρωπαϊκού στόλου.

Αν το 90% του παγκόσμιου εμπορίου γίνεται διά θαλάσσης και το 25% της χωρητικότητας LNG πλοίων είναι ελληνικό, καταλαβαίνετε το συγκριτικό πλεονέκτημα της χώρας μας.

Όπως έχει δηλώσει και ο Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, στις 11 Σεπτεμβρίου, μετά τη συνάντηση που είχε στην Αθήνα με τον Υπουργό Εσωτερικών των ΗΠΑ, Νταγκ Μπέργκαμ, είμαστε ένας μεγάλος κόμβος εισαγωγής και εξαγωγής φυσικού αερίου, εξαγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και πετρελαιοειδών, ενώ καθοριστικός είναι ο ρόλος της ελληνικής ναυτιλίας στη μεταφορά LNG. Αυτό μας καθιστά έναν πολύ ισχυρό "παίκτη" και η συνεργασία Ελλάδας - ΗΠΑ είναι στις βασικές επιδιώξεις μας προς όφελος και των δύο λαών» επισήμανε.

«Ναυτιλία και ενέργεια στις προτεραιότητες των ΗΠΑ»
Ο κ. Κικίλιας, εστιάζοντας στις διαδοχικές συναντήσεις που είχε με τον υπουργό Εσωτερικών και "τσάρο" της ενέργειας, Νταγκ Μπέργκαμ, σε Ελλάδα και ΗΠΑ, δήλωσε πως «τα ναυπηγεία, η ναυτιλία και η ενέργεια είναι άρρηκτα συνδεδεμένα στις προτεραιότητες των ΗΠΑ. Η χώρα μας έχει ήδη αναπτύξει υποδομές, όπως ο χώρος αποθήκευσης στη Ρεβυθούσα, ο τερματικός σταθμός LNG και οι αγωγοί στην Αλεξανδρούπολη.

Οι υποδομές αυτές, σε συνδυασμό με τις τεράστιες δυνατότητες, την ποιότητα και αξιοπιστία του εμπορικού μας στόλου (δεξαμενόπλοια, LNG carriers κ.λπ.), δημιουργούν συνθήκες συνεργασίας στα επίπεδα της ενεργειακής ασφάλειας της Ελλάδας και της ΝΑ Ευρώπης, της ανάπτυξης μεταφοράς ενέργειας και της δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας.

Εμείς, δημιουργούμε τις κατάλληλες συνθήκες για να αναπτυχθούν σημαντικές επιχειρηματικές συνεργασίες, ώστε η ελληνική ναυτιλία να μπορέσει να αξιοποιήσει, στον μέγιστο βαθμό, αυτή τη σημαντική ευκαιρία. Ο οδικός χάρτης της συνεργασίας αυτής συζητήθηκε με τον κ. Μπέργκαμ».

«Εκτιμώ ότι οι επενδύσεις των ΗΠΑ στην Ελλάδα θα αυξηθούν»
Απαντώντας για την προοπτική επενδυτικού ενδιαφέροντος από τις ΗΠΑ σε υποδομές στην Ελλάδα, πιθανότατα και σε λιμάνια, με σκοπό την επίτευξη του στόχου της μεγαλύτερης διείσδυσης του LNG στην Ευρώπη, ο υπουργός σημείωσε ότι «οι ΗΠΑ, τα τελευταία χρόνια έχουν προχωρήσει σε σειρά επενδύσεων, που έχουν να κάνουν με υποδομές σε λιμάνια, αγωγούς, χώρους αποθήκευσης φυσικού αερίου κ.ά. Έχω την πεποίθηση ότι οι επενδύσεις αυτές θα αυξηθούν το επόμενο χρονικό διάστημα.

Η θάλασσα, τα λιμάνια και οι υποδομές μας μπορούν να προσφέρουν σημαντικά γεωστρατηγικά, αναπτυξιακά και οικονομικά πλεονεκτήματα». Και πρόσθεσε:

«Έτσι, η χώρα μας καθίσταται ενεργειακός και εμπορικός κόμβος, με τη στρατηγική γεωγραφική της θέση και την πολιτική σταθερότητα να προσφέρουν επιπλέον επενδυτικά οφέλη. Μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον με πολέμους, εμφύλιες συρράξεις και μια γενική αβεβαιότητα, η Ελλάδα είναι σταθερός και αξιόπιστος εταίρος των ΗΠΑ και αυτή την πολιτική θα κεφαλαιοποιήσουμε».

Τέλος, ερωτηθείς για τον τομέα της ναυπηγικής βιομηχανίας και την περαιτέρω εμβάθυνση της συνεργασίας Ελλάδας και ΗΠΑ, πέραν του πεδίου των ναυπηγείων Ελευσίνας και Σύρου, με αφορμή τη συνάντησή του με τον υπουργό Μεταφορών των ΗΠΑ, Σον Ντάφι, αλλά και με αξιωματούχους του υπουργείου Εξωτερικών, αρμόδιους για την οικονομική διπλωματία, όπως και με τη US DFC, ο κ. Κικίλιας υπογράμμισε ότι:

«Η συνεργασία μας με τον υπουργό Μεταφορών των ΗΠΑ, Σον Ντάφι, ο οποίος είναι αρμόδιος και για θέματα ναυτιλίας, υπήρξε εξαιρετική. Θα δημιουργήσουμε από κοινού ομάδα εργασίας με στόχο να καταλήξουμε σε ένα πλαίσιο πολιτικών που θα αφορούν και τις δύο χώρες.

Ο κ. Ντάφι είναι επίσημος προσκεκλημένος της ελληνικής κυβέρνησης και θα επισκεφθεί τη χώρα μας το επόμενο χρονικό διάστημα. Ως συνέπεια αυτού, θα έχουμε την ευκαιρία να τον ξεναγήσουμε στα λιμάνια μας, στα ναυπηγεία μας που βρίσκονται σε τροχιά αναγέννησης και στις άλλες υποδομές κοινού ενδιαφέροντος».

Στο άνοιγμα του 8ου συνεδρίου Υποδομών & Μεταφορών, ο υφυπουργός Ναυτιλίας Στέφανος Γκίκας, ξεκαθάρισε ότι η δημιουργία και αναβάθμιση λιμενικών υποδομών αποτελεί «βασική προτεραιότητα», ώστε η νησιωτική χώρα να αποκτήσει ίσους όρους ανταγωνιστικότητας με την ηπειρωτική Ελλάδα και τη διεθνή αγορά.

Ο κ. Γκίκας είπε ότι αυτή τη στιγμή «έχει εξασφαλιστεί μέσω του προγράμματος "ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ 2021-2027" του ΕΣΠΑ, χρηματοδότηση που ξεπερνά τα 180 εκατ. ευρώ για την αναβάθμιση 30 νησιωτικών λιμένων, με έμφαση στα μικρά και απομακρυσμένα νησιά, εκ των οποίων τα 21 έργα, έχουν ενταχθεί στο Υπερταμείο.

Επιπλέον, στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας έχουν εξασφαλιστεί πάνω από 80 εκατ. ευρώ για παρεμβάσεις που αποσκοπούν στην αναβάθμιση νησιωτικών και περιφερειακών λιμένων».

Επίσης, αναφέρθηκε στην πράσινη μετάβαση των λιμένων, ειδικά αυτών που ανήκουν στο Διευρωπαικό Δίκτυο Μεταφορών, τονίζοντας: «Έχουν ήδη κατανεμηθεί 10 εκατ. ευρώ για μελέτες cold ironing σε 4 λιμάνια (Λαύριο, Ραφήνα, Καβάλα, Κέρκυρα), ενώ μέχρι το 2029, 12 μεγάλοι λιμένες της χώρας θα έχουν αυτήν τη δυνατότητα. Ο σχεδιασμός του υπουργείου προβλέπει συνολικά 23 λιμένες να έχουν δυνατότητα cold ironing».

Για το θέμα αυτό «έχουν εξασφαλιστεί 150 εκατ. ευρώ από το πρόγραμμα "Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή (ΠΕΚΑ) 2021-2027" και 115 εκατ. ευρώ από το "Ταμείο Απανθρακοποίησης"», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Επιπλέον, ο υφυπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής αναφέρθηκε στις υποχρεώσεις που απορρέουν από την ευρωπαϊκή νομοθεσία και στην έμφαση που δίνεται στην ασφάλεια των λιμενικών εγκαταστάσεων (διεθνής Κώδικας ISPS) και τους ασφαλείς συνοριακούς ελέγχους (Κώδικας Σένγκεν, Σύστημα Εισόδου/Εξόδου - EES), με χρηματοδότηση που ανέρχεται στα 50 εκατ. ευρώ.

Κλείνοντας την τοποθέτησή του, ο κ. Γκίκας αναφέρθηκε στον διπλασιασμό των κονδυλίων για τις υποδομές και μεταφορές, που ανακοινώθηκε από τον επίτροπο για τις βιώσιμες Μεταφορές και τον Τουρισμό Απόστολο Τζιτζικώστα, χαρακτηρίζοντας την απόφαση «κεφαλαιώδους σημασίας», ενώ τόνισε και την σημασία της συμβολής του ιδιωτικού τομέα στην όλη προσπάθεια αναβάθμισης των λιμενικών υποδομών.

Το 8ο Συνέδριο Υποδομών & Μεταφορών πραγματοποιείται υπό την αιγίδα των υπουργείων Υποδομών και Μεταφορών, Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, καθώς και με τη στήριξη 25 και πλέον φορέων και οργανισμών των δύο κλάδων. Η φετινή διοργάνωση αναμένεται να προσελκύσει περισσότερους από 1.500 συνέδρους, επιβεβαιώνοντας τη σημασία της για τους κλάδους των υποδομών και μεταφορών.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Λιμένων (ESPO) στην τελευταία έκθεσή του αναγνωρίζει ότι πέρα από τα πρώτα μέτρα – όπως η ενεργειακή απόδοση, η χρήση χερσαίας παροχής ενέργειας και τα μεταβατικά καύσιμα – η ναυτιλία οφείλει να στραφεί σε ένα ευρύ φάσμα νέων, καθαρών καυσίμων για να πετύχει μακροπρόθεσμα τον στόχο της απανθρακοποίησης.

Τα ευρωπαϊκά λιμάνια προετοιμάζονται ήδη για να υποδεχθούν την επόμενη γενιά καυσίμων, από πράσινο υδρογόνο μέχρι ηλεκτροκαύσιμα (e-fuels).

Ο ρόλος τους είναι κομβικός: από τον σχεδιασμό των υποδομών ανεφοδιασμού και την εκτίμηση κινδύνου, έως την ανάπτυξη κανόνων ασφαλείας και την υποστήριξη πιλοτικών έργων σε συνεργασία με τις ναυτιλιακές εταιρείες και τους προμηθευτές καυσίμων.

Όπως σημειώνει η ESPO, οι λιμένες δεν είναι όλοι ίδιοι: η γεωγραφική τους θέση, η σύνδεσή τους με τη βιομηχανία, αλλά και οι αστικές τους συνθήκες καθορίζουν τη δυνατότητά τους να μετατραπούν σε ενεργειακά hubs. Ορισμένοι λιμένες – κυρίως αυτοί που λειτουργούν ως βιομηχανικά clusters – έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα να προσελκύσουν επενδύσεις και να ηγηθούν της ενεργειακής μετάβασης.

Η ESPO υποστηρίζει ότι απαιτείται ενίσχυση της ζήτησης για νέα καύσιμα και διευκόλυνση της ανάπτυξης της αγοράς με ευελιξία ως προς τα τεχνολογικά μονοπάτια.

Επίσης, ζητά την πιο ρεαλιστική αξιολόγηση των πηγών CO2 για την παραγωγή e-fuels και τη στήριξη των λιμένων μέσω των εσόδων του Ταμείου Καινοτομίας και του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ΣΕΔΕ) για τη ναυτιλία.

Ήδη, πράσινοι διάδρομοι – ειδικά δρομολόγια με χαμηλές εκπομπές – εφαρμόζονται σε ευρωπαϊκά λιμάνια, προάγοντας την καινοτομία και ενισχύοντας τη συνεργασία στην αλυσίδα αξίας της ναυτιλίας.

Οι προτεραιότητες

Από το 1996 έως το 2024, οι ευρωπαϊκές λιμενικές αρχές έχουν μεταβληθεί ριζικά, ακολουθώντας τις εξελίξεις στις παγκόσμιες προκλήσεις και τις στρατηγικές κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής αναδεικνύεται πλέον σε κορυφαία προτεραιότητα, αντικατοπτρίζοντας τη σαφή δέσμευση των λιμένων για μετριασμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και προσαρμογή στα μεταβαλλόμενα καιρικά φαινόμενα. Από το 2022, η κλιματική αλλαγή καταλαμβάνει σταθερά την πρώτη θέση στην ατζέντα των λιμενικών αρχών. Αυξημένη σημασία αποδίδεται στην ενεργειακή αποδοτικότητα, με επενδύσεις σε «πράσινες» τεχνολογίες και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Οι ευρωπαϊκοί λιμένες ενισχύουν τη βιωσιμότητά τους, στοχεύοντας σε οικονομικά αποδοτικές και περιβαλλοντικά φιλικές λειτουργίες. Σταθερά ψηλά στις προτεραιότητες παραμένει η ποιότητα του αέρα, με στόχο τη μείωση των εκπομπών που προκαλούνται από τη ναυτιλία και τις λιμενικές δραστηριότητες.

Αντίστοιχα, η ηχορύπανση -τόσο περιβαλλοντική όσο και υποβρύχια- απασχολεί έντονα τις λιμενικές αρχές, με προσπάθειες για μείωση των επιπτώσεών της στις τοπικές κοινότητες, το προσωπικό και τη θαλάσσια πανίδα.

Επίσης η προστασία της ποιότητας των υδάτων βρίσκεται στο επίκεντρο των περιβαλλοντικών δράσεων, καθώς οι λιμενικές δραστηριότητες επηρεάζουν άμεσα τα θαλάσσια οικοσυστήματα.

Η συνεχής παρακολούθηση, η χρήση νέων τεχνολογιών και η αυστηρή συμμόρφωση με τους κανονισμούς αποτελούν βασικά εργαλεία για τη διατήρηση καθαρών και υγιών θαλάσσιων περιοχών.

Τρεις βασικές «πράσινες» υπηρεσίες

Σημαντικά βήματα προς τη βιωσιμότητα και την περιβαλλοντική καινοτομία καταγράφονται στις τελευταίες περιβαλλοντικές εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Λιμένων (ESPO), με επίκεντρο τρεις βασικές «πράσινες» υπηρεσίες: τη χερσαία ηλεκτροδότηση πλοίων (OPS), τον δεξαμενισμό υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και τα περιβαλλοντικά διαφοροποιημένα λιμενικά τέλη.

Η χερσαία ηλεκτροδότηση (Onshore Power Supply – OPS) αναδεικνύεται σε κρίσιμο εργαλείο για τη μείωση των εκπομπών καυσαερίων, του θορύβου και των κραδασμών κατά τον ελλιμενισμό κυρίως των μεγάλων πλοίων, καθώς επιτρέπει σε αυτά να απενεργοποιούν τις μηχανές τους και να συνδέονται στο ηλεκτρικό δίκτυο του λιμένα. Περισσότεροι από τους μισούς ευρωπαϊκούς λιμένες προσφέρουν πλέον OPS, με την ESPO να υπογραμμίζει τη σημασία της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας – ηλιακής και αιολικής – για τη μέγιστη περιβαλλοντική αποτελεσματικότητα των συστημάτων αυτών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ESPO, το 48% των ευρωπαϊκών λιμένων διαθέτει εγκαταστάσεις LNG, ενώ ακόμη 16% σχεδιάζουν την υλοποίησή τους τα επόμενα δύο χρόνια. Παράλληλα, αυξάνεται η δυναμική των έργων υδρογόνου, με το 44% των λιμένων να δραστηριοποιείται ήδη στον τομέα αυτό, γεγονός που καταδεικνύει τη στροφή προς καθαρά και εναλλακτικά καύσιμα.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στα περιβαλλοντικά διαφοροποιημένα λιμενικά τέλη, με το 61% των λιμένων να προσφέρουν οικονομικά κίνητρα για πιο φιλικές προς το περιβάλλον ναυτιλιακές πρακτικές.

Σύμφωνα με την ESPO η πλειονότητα των ευρωπαϊκών λιμένων που προσφέρουν υπηρεσίες δεξαμενισμού ΥΦΑ εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως σε φορτηγά (88%), διατηρώντας μια σταθερή πορεία τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, αξιοσημείωτη είναι η αύξηση της χρήσης φορτηγίδων (50% το 2024), προσφέροντας μεγαλύτερη ευελιξία, ειδικά για εξυπηρέτηση μεγάλων πλοίων. Παράλληλα, οι μη κινητές εγκαταστάσεις αποθήκευσης ΥΦΑ αγγίζουν το 18%, δείγμα της ενίσχυσης των μόνιμων ενεργειακών υποδομών.

Όσον αφορά τις μελλοντικές προοπτικές, το 12% των λιμένων υλοποιεί ήδη έργα σχεδιασμένα για υποδομές ΥΦΑ, ενώ το 16% σχεδιάζει την εγκατάσταση τέτοιων εγκαταστάσεων μέσα στην επόμενη διετία. Παρά την ελαφρά μείωση σε σχέση με το προηγούμενο έτος, τα ποσοστά αυτά υποδηλώνουν διαρκή δέσμευση για στήριξη της ενεργειακής μετάβασης στη ναυτιλία.

Για πρώτη φορά, η έκθεση ESPO παρέχει στοιχεία και για επενδύσεις σε άλλα καθαρά καύσιμα. Συγκεκριμένα, το 44% των λιμένων αναπτύσσει υποδομές για υδρογόνο, το 26% για βιοκαύσιμα, το 18% για συνθετικά καύσιμα, το 17% για αμμωνία και το 6% για μεθανόλη/μεθάνιο.

Το γεγονός αυτό αναδεικνύει μια στροφή σε στρατηγικές πολλαπλών καυσίμων και στη δημιουργία ενός διαφοροποιημένου ενεργειακού μείγματος.

Η δέσμευση των λιμένων για περιβαλλοντική βιωσιμότητα αποτυπώνεται επίσης στην υποδομή για ηλεκτροκίνηση, καθώς το 85% διαθέτει σημεία φόρτισης για ηλεκτρικά αυτοκίνητα ή φορτηγά.

Παράλληλα, 51 λιμένες – δηλαδή το 61% των συμμετεχόντων – προσφέρουν περιβαλλοντικά διαφοροποιημένα τέλη.

Πρόκειται για οικονομικά κίνητρα προς τις ναυτιλιακές εταιρείες, που στοχεύουν στη μείωση των εκπομπών ρύπων, την υιοθέτηση καθαρών τεχνολογιών, τη χρήση περιβαλλοντικά πιστοποιημένων πλοίων, καθώς και την αποδοτική διαχείριση αποβλήτων.

Τα πιο συχνά κίνητρα αφορούν τη μείωση εκπομπών αερίων ρύπων (67%), για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου (59%) για την περιβαλλοντική πιστοποίηση πλοίων (57%) για τη διαχείριση αποβλήτων (51%),και για τη μείωση θορύβου (29%).

Η στρατηγική αυτή συνδέεται με την ευρωπαϊκή οδηγία 2019/883, η οποία επιβάλλει από το 2021 μειωμένα τέλη στα πλοία που εφαρμόζουν βιώσιμες πρακτικές αποβλήτων.

Η έκθεση ESPO 2024 αναδεικνύει έναν τομέα που κινείται με αποφασιστικότητα προς μια πράσινη και βιώσιμη ναυτιλιακή εποχή. Οι ευρωπαϊκοί λιμένες όχι μόνο επενδύουν σε υποδομές και καθαρή ενέργεια, αλλά και διαμορφώνουν το μέλλον των θαλάσσιων μεταφορών μέσα από μια ολιστική και περιβαλλοντικά υπεύθυνη προσέγγιση.

Ο κ. Τζιτζικώστας επισήμανε ακόμα ότι την τελευταία δεκαετία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρηματοδότησε περισσότερα από 280 έργα, ύψους 3,5 δισ. ευρώ, τα οποία βελτίωσαν 150 λιμάνια της Ευρώπης. Πρόσθεσε ότι τα ευρωπαϊκά λιμάνια πρέπει να εξετάσουν εκ νέου τον παράγοντα της ασφάλειας, τόσο φυσικής όσο και ψηφιακής, αλλά και να «κοιτάξουν» πιο προσεκτικά «κάθε ξένη παρουσία».

Τι περιλαμβάνει η νέα Στρατηγική για τα Λιμάνια

Αναλύοντας περαιτέρω τη νέα Στρατηγική για τα λιμάνια, ο Επίτροπος Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού επισήμανε ότι αυτή θα συνδέσει την ανταγωνιστικότητα με την ανθεκτικότητα και τη βιωσιμότητα, θα θέσει επί τάπητος ζητήματα που σχετίζονται με την ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένης της κυβερνοασφάλειας, αλλά και με την έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού και δεξιοτήτων, θα αντιμετωπίσει θέματα σχετικά με την εφοδιαστική αλυσίδα, την οικονομική ανεξαρτησία και το δυναμικό ψηφιοποίησης και καινοτομίας, ενώ θα επιδιώξει την αξιοποίηση των ευκαιριών που σχετίζονται με την ενεργειακή μετάβαση, ιδίως σε ό,τι αφορά τον ρόλο των λιμένων ως κόμβων για την παραγωγή και εισαγωγή καθαρής ενέργειας.

Ο τελευταίος στόχος αντανακλάται και στο Επενδυτικό Πλάνο Βιώσιμων Μεταφορών, που τώρα αναπτύσσεται, το οποίο θα στηρίξει τη μετάβαση προς ανανεώσιμα καύσιμα χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και τη δημιουργία σχετικών υποδομών, με έμφαση στους τομείς της ναυτιλίας και των αερομεταφορών.

Μετατρέποντας τις πραγματικότητες σε ευκαιρίες

«Τα λιμάνια μας είναι ήδη κόμβοι ενέργειας, αλλά έχουν επίσης κρίσιμο ρόλο να διαδραματίσουν στο πεδίο των εναλλακτικών και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, στην εισαγωγή, παραγωγή και στήριξη της ενεργειακής παραγωγής, ιδίως στον τομέα των υπεράκτιων αιολικών. Με αυτόν τον τρόπο θα ενισχύσουν τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης και θα συνεισφέρουν στην προστασία του περιβάλλοντος, ενώ θα γίνουν και πιο ανταγωνιστικά. Βλέπω ακόμα ευκαιρίες σε άλλους τομείς, από τις ψηφιακές εφαρμογές για τη στήριξη της βέλτιστης και ασφαλούς λειτουργίας των λιμανιών μέχρι την παραγωγή, στην ΕΕ, λιμενικού εξοπλισμού, την επισκευή και ναυπήγηση πλοίων», τόνισε και πρόσθεσε ότι η νέα Στρατηγική της ΕΕ για τα λιμάνια θα λάβει υπόψη όλες αυτές τις νέες πραγματικότητες, με στόχο να τις μετατρέψει σε ευκαιρίες.

«Σε συνέχεια της τελευταίας Στρατηγικής της ΕΕ για τα λιμάνια, το 2013, η αγορά των λιμενικών υπηρεσιών ρυθμίστηκε, οι κανόνες κρατικής στήριξης υποστήριξαν τις επενδύσεις, μαζί με χρηματοδοτήσεις από το "Connecting Europe Facility", το Ταμείο Συνοχής και τα περιφερειακά ταμεία. Κάναμε τεράστια πρόοδο στην απανθρακοποίηση και έχουμε δεσμευτικούς στόχους για την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στα πλοία στο λιμάνι. Ωστόσο, ο κόσμος δεν μένει ακίνητος -ούτε εμείς μπορούμε να μείνουμε ακίνητοι. Οπότε, προχωράμε μπροστά, αναπτύσσοντας τη νέα Στρατηγική για τα Λιμάνια», είπε και εξήγησε ότι η νέα στρατηγική θα ενσωματώσει στοιχεία όπως η Ευρωπαϊκή Συμμαχία Λιμένων κατά του οργανωμένου εγκλήματος και της διακίνησης ναρκωτικών και θα διασυνδέσει πρωτοβουλίες, όπως η Βιομηχανική Ναυτιλιακή Στρατηγική, η Συμφωνία για την Καθαρή Βιομηχανία, η Συνθήκη για τους Ωκεανούς και η Εσωτερική Στρατηγική Ασφαλείας, ενώ θα δοθεί έμφαση στην πλήρη ενσωμάτωση των λιμένων της ΕΕ στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο.

Η ανθεκτικότητα δοκιμάζεται

«Στηρίζουμε τα λιμάνια γιατί βασιζόμαστε στη ναυτιλία και είναι τα λιμάνια που κάνουν τη ναυτιλία εφικτή. Κι είμαστε τυχεροί που και τα δύο -ναυτιλία και λιμάνια- αποδείχτηκαν ανθεκτικά. Σκεφτείτε την εποχή της COVID-19, όταν τα λιμάνια συνέχισαν να λειτουργούν, κρατώντας την οικονομία μας σε κίνηση (...) Σήμερα όμως, η ανθεκτικότητά τους δοκιμάζεται. Η γεωπολιτική, μαζί με τεχνικές και επιχειρησιακές πολυπλοκότητες, έχουν δημιουργήσει πραγματικές προκλήσεις. Δεν γνωρίζουμε ακόμα ακριβώς πώς η αμερικανική θέση σε ό,τι αφορά το διεθνές εμπόριο θα επηρεάσει τις παγκόσμιες εμπορικές ροές. Αλλά γνωρίζουμε ότι (τα πράγματα) θα αλλάξουν» σημείωσε ο κ. Τζιτζικώστας.

Συμπλήρωσε ότι η κατάσταση στην Ερυθρά Θάλασσα εξακολουθεί να έχει αντίκτυπο στις εμπορικές ροές, ιδίως στα μεσογειακά λιμάνια, την ίδια στιγμή που οι εκτός ΕΕ λιμένες επιταχύνουν την ανταγωνιστικότητά τους. Παρόλα αυτά, η ναυτιλία και τα λιμάνια στην ΕΕ παραμένουν ισχυρά: στην ΕΕ, τα πλοία μεταφέρουν 3,4 δισεκατομμύρια τόνους αγαθών, συμπεριλαμβανομένης της ενέργειας και περίπου 400 εκατ. επιβάτες ετησίως, ενώ πραγματοποιούν 2,2 εκατ. αφίξεις. Όλα αυτά «μεταφράζονται» σε προστιθέμενη αξία 29,5 δισ. ευρώ, περίπου 400.000 άμεσες θέσεις εργασίας και πολύ περισσότερες έμμεσες.

«Από την ίδια τη φύση τους, τα λιμάνια είναι σημεία εισόδου και εξόδου προς το δίκτυο μεταφορών μας, τις εφοδιαστικές αλυσίδες μας και το παγκόσμιο εμπόριο. Μέσω αυτών διακινείται περίπου το 75% του εξωτερικού εμπορίου της ΕΕ, κάτι που τους δίνει ρόλο-κλειδί στην ενιαία αγορά και τα Διευρωπαϊκά Δίκτυα Μεταφορών (ΤΕΝ-Τ)» επισήμανε και πρόσθεσε ότι κατά τη διάρκεια του 2024 η ΕΕ εισήγαγε μια νέα διάσταση σε αυτό το δίκτυο: τον Ευρωπαϊκό Χώρο Ναυτιλίας (European Maritime Space)._

Το μέτρο αφορά επίσης ιδιοκτήτες και Kινέζους εφοπλιστές πλοίων που δεν έχουν κατασκευαστεί στην Κίνα, διευκρίνισαν οι υπηρεσίες του USTR στην ανακοίνωση που δημοσιοποίησαν.

Τα τέλη αυτά θα χρεώνονται κατά επίσκεψη στις ΗΠΑ —όχι σε κάθε αμερικανικό λιμάνι όπου δένουν— ως και πέντε φορές ανά πλοίο τον χρόνο.

Ακόμη, ο USTR προβλέπει την επιβολή συγκεκριμένων τελών για πλοία που μεταφέρουν οχήματα, που θα τεθούν επίσης σε ισχύ σε 180 ημέρες, και για αυτά που μεταφέρουν υγροποιημένο φυσικό αέριο (ΥΦΑ), ωστόσο σε αυτή την περίπτωση οι χρεώσεις θα αρχίσουν σε τρία χρόνια και θα αυξάνονται κατά στάδια για 22 χρόνια.

«Ο USTR αναλαμβάνει στοχευμένη δράση για να αποκαταστήσει τα αμερικανικά ναυπηγεία και για να αντιδράσει στις παράλογες ενέργειες, πολιτικές και πρακτικές της Κίνας για να κυριαρχήσει στους τομείς των θαλάσσιων μεταφορών, του εφοδιασμού και της ναυπηγικής βιομηχανίας», αναφέρει η ανακοίνωση

Ο πρώην πρόεδρος Τζο Μπάιντεν είχε αναθέσει στον USTR να διενεργήσει έρευνα για τις «αθέμιτες πρακτικές της Κίνας στους τομείς της ναυπηγικής βιομηχανίας, των θαλάσσιων μεταφορών και του εφοδιασμού».

Η έρευνα αυτή συνεχίστηκε επί των ημερών του διαδόχου του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος ανακοίνωσε εξάλλου στις αρχές Μαρτίου τη δημιουργία ειδικής υπηρεσίας για την ενίσχυση της αμερικανικής ναυπηγικής βιομηχανίας στον Λευκό Οίκο.

Κυρίαρχη μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η αμερικανική ναυτική βιομηχανία άρχισε σιγά-σιγά να συρρικνώνεται και πλέον δεν αποτελεί παρά το 0,1% της ναυπηγικής βιομηχανίας σε παγκόσμια κλίμακα: πλέον κυριαρχεί η Ασία, ιδίως η Κίνα, που κατασκευάζει περίπου τα μισά πλοία τα οποία καθελκύονται, ακολουθούμενη από τη Νότια Κορέα και την Ιαπωνία.

Αυτές οι τρεις ασιατικές χώρες ναυπηγούν πάνω από 95% των πλοίων που κατασκευάζονται, σύμφωνα με τη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (CNUCED στα γαλλικά, UNCTAD στα αγγλικά).

Η ανακοίνωση καταγράφεται εν μέσω εμποριοκού πολέμου ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και στις ΗΠΑ.

Στο ζήτημα αναφέρθηκε ο Διευθύνων Σύμβουλος του Διαχειριστή, Αναστάσιος Μάνος, μιλώντας στο συνέδριο Slide2Open Shipping Finance 2025 που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, επισημαίνοντας – σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση – τη δέσμευση του ΔΕΔΔΗΕ να πρωτοστατήσει στο εγχείρημα το οποίο, όπως είπε, θα μειώσει τις εκπομπές και θα ενισχύσει τις υποδομές της χώρας. Ανέφερε επιπλέον ότι η πρωτοβουλία αυτή έχει ήδη την καταρχήν έγκριση των Υπουργείων Ενέργειας και Περιβάλλοντος, Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής.

Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, η Ελλάδα έως το 2030, θα πρέπει να παρέχει την απαιτούμενη ηλεκτρική ενέργεια για τα ελλιμενισμένα πλοία, στα λιμάνια που περιλαμβάνονται στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών. Το σκεπτικό είναι ότι λαμβάνοντας υπόψη πως η ηλεκτρική ενέργεια στην ξηρά μπορεί να προέρχεται από πιο φιλικές προς το περιβάλλον πηγές ενέργειας όπως οι ΑΠΕ, η κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των πλοίων κατά τον ελλιμενισμό τους, με διασύνδεση με το ηλεκτρικό δίκτυο μέσω των κατάλληλων υποδομών και η παύση λειτουργίας των μηχανών τους, θεωρείται ως η πλέον αποτελεσματική μέθοδος για ελαχιστοποίηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης από τα πλοία στην ευρύτερη περιοχή των λιμένων και των αστικών ζωνών που τα περιβάλλουν.

Το αναπτυξιακό πρόγραμμα του ΔΕΔΔΗΕ περιλαμβάνει την εκπόνηση μελετών για όλα τα λιμάνια του κύριου και του συμπληρωματικού δικτύου το αμέσως επόμενο διάστημα. Σε αυτά, εκτός από τα 7 λιμάνια για τα οποία έχουν ήδη εκπονηθεί μελέτες, περιλαμβάνονται επιπλέον τα λιμάνια Πάτρας, Ελευσίνας, Καβάλας, Καλαμάτας, Κατακόλου, Κέρκυρας, Κυλλήνης, Μυκόνου, Μυτιλήνης, Νάξου, Πάρου, Ρόδου, Σαντορίνης, Σκύρου, Σύρου, Χαλκίδας, Χανίων και Χίου.

Σύμφωνα με το Λιμενικό Σώμα- Ελληνική Ακτοφυλακή, κλειστή είναι η γραμμή Αρκίτσα-Αιδηψός, Καβάλα-Πρίνου Θάσου ενώ στη γραμμή Κεραμωτή-Λιμένας Θάσου τα δρομολόγια εκτελούνται μόνο από το πλοίο «Άναξ».

Σε ισχύ είναι επίσης απαγορευτικό απόπλου στη γραμμή Αλεξανδρούπολη-Σαμοθράκη, Ρίο-Αντίρριο ενώ στη γραμμή Κυλλήνη -Κεφαλονιά τα δρομολόγια γίνονται μόνο με ημερολογιακή εγγραφή του πλοιάρχου.

Κανονικά πραγματοποιούνται τα δρομολόγια από τα λιμάνια του Πειραιά, της Ραφήνας και του Λαυρίου.

Οι επιβάτες που πρόκειται σήμερα να ταξιδέψουν, λόγω των κακών καιρικών συνθηκών που επικρατούν σε πολλές περιοχές καλό είναι πριν την αναχώρησή τους να επικοινωνούν με τα κατά τόπους λιμεναρχεία και τουριστικά πρακτορεία για τυχόν αλλαγές ή τροποποιήσεις των δρομολογίων.