Σε συνέντευξή του στην «Καθημερινή» και τον Αλ. Παπαχελά, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στον ενεργειακό ρόλο της Ελλάδας και στην ανάγκη διαφοροποίησης των οδών εφοδιασμού, ενώ προανήγγειλε αμερικανική διπλωματική κινητοποίηση για να ξεπεραστούν τα εμπόδια που αντιμετωπίζει το Great Sea Interconnector (GSI).

Κάθετος Διάδρομος και καλώδιο στην ενεργειακή ατζέντα

Ο Ρούμπιο συνέδεσε ευθέως την ενεργειακή συνεργασία Ελλάδας – ΗΠΑ με την ανάγκη δημιουργίας περισσότερων και ασφαλέστερων διαδρομών εφοδιασμού. Αναφερόμενος τόσο στον Κάθετο Διάδρομο όσο και στο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, τόνισε ότι οι εξελίξεις των τελευταίων ετών έχουν καταστήσει σαφή την ανάγκη διαφοροποίησης των ενεργειακών αλυσίδων.

«Χρειαζόμαστε ποικιλομορφία στις αλυσίδες εφοδιασμού», ανέφερε, προσθέτοντας ότι σε αυτόν τον τομέα τα συμφέροντα Ελλάδας και ΗΠΑ «αλληλεπικαλύπτονται». Ο Κάθετος Διάδρομος αποτελεί βασικό τμήμα αυτής της στρατηγικής, καθώς επιτρέπει τη διοχέτευση φυσικού αερίου, μεταξύ άλλων και αμερικανικού LNG, από τις ελληνικές υποδομές προς τα Βαλκάνια και βορειότερα στην Ευρώπη. Η Ουάσιγκτον, σύμφωνα με τον Ρούμπιο, παραμένει ιδιαίτερα προσηλωμένη στη δημιουργία εναλλακτικών ενεργειακών διαδρομών και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των εφοδιαστικών αλυσίδων.

Ιδιαίτερη σημασία είχε η τοποθέτηση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών για το GSI και τα εμπόδια που αντιμετωπίζει το έργο. Ο Ρούμπιο αναγνώρισε ότι υπάρχουν ζητήματα που δυσκολεύουν την υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης, αλλά κατέστησε σαφές ότι οι ΗΠΑ θεωρούν το έργο σημαντικό.

Όπως είπε, η Ουάσιγκτον σκοπεύει να αξιοποιήσει τη διπλωματία της ώστε να υπογραμμίσει «προς όλες τις πλευρές πόσο σημαντικό είναι αυτό για εμάς και γιατί είναι σημαντικό». Απέφυγε, ωστόσο, να προχωρήσει σε δημόσιες λεπτομέρειες για τον τρόπο με τον οποίο θα κινηθούν οι ΗΠΑ, επισημαίνοντας ότι τέτοιου είδους ζητήματα επιλύονται αποτελεσματικότερα μέσα από απευθείας και διακριτικές διπλωματικές επαφές. Η τοποθέτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος καθώς το καλώδιο έχει βρεθεί στο επίκεντρο των ελληνοτουρκικών διαφορών στην Ανατολική Μεσόγειο.

«Αδιανόητη» μια σύγκρουση Ελλάδας – Τουρκίας

Ο Ρούμπιο ήταν ακόμη πιο σαφής όταν ρωτήθηκε τι θα έκαναν οι ΗΠΑ σε περίπτωση σοβαρής κλιμάκωσης ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία στο Αιγαίο ή στην Κύπρο. «Για εμένα θα ήταν αδιανόητο να συμβεί κάτι τέτοιο», απάντησε, υπενθυμίζοντας ότι πρόκειται για δύο συμμάχους και εταίρους στο ΝΑΤΟ. Όπως ανέφερε, μια σύγκρουση δεν θα ήταν προς το συμφέρον ούτε της Ελλάδας ούτε της Τουρκίας ούτε των Ηνωμένων Πολιτειών. «Είναι κάτι αδιανόητο για εμένα, κάτι που δεν θα μπορούσαμε ποτέ να επιτρέψουμε να συμβεί και που δεν πιστεύω ότι θα συμβεί», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, επιβεβαίωσε ότι η Ουάσιγκτον διατηρεί συνεχή επικοινωνία με την Άγκυρα και άφησε να εννοηθεί ότι η σχέση των ΗΠΑ με την Τουρκία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για την αποκλιμάκωση εντάσεων. Η προσέγγιση που περιέγραψε είναι περισσότερο παρασκηνιακή παρά δημόσια: άμεσες συνομιλίες, διπλωματικές επαφές και προσπάθεια εξεύρεσης λύσεων μακριά από δημόσιες αντιπαραθέσεις.

Η συνάντηση των δύο υπουργών πραγματοποιήθηκε στο υπουργείο Εξωτερικών και ακολούθησε η έναρξη του 6ου Γύρου του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας-ΗΠΑ. Η επίσκεψη του επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας πραγματοποιείται σε περίοδο έντονων γεωπολιτικών εξελίξεων, με τις δύο πλευρές να αναδεικνύουν τη σημασία της συνεργασίας τους σε ένα ευρύ φάσμα τομέων.

Ρούμπιο: Η Ελλάδα είναι απαραίτητος εταίρος

Ιδιαίτερη βαρύτητα είχαν οι αναφορές του Μάρκο Ρούμπιο στον ρόλο της Ελλάδας. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών χαρακτήρισε τη χώρα σημαντικό σύμμαχο και απαραίτητο εταίρο των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή, υπογραμμίζοντας ότι η ελληνοαμερικανική σχέση εκτείνεται πλέον από την άμυνα και την ενέργεια έως την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων ασφαλείας.

Ο Ρούμπιο σημείωσε ότι οι ΗΠΑ και η Ελλάδα διαθέτουν μακρά ιστορία φιλίας, εταιρικής σχέσης και συμμαχίας, επισημαίνοντας ότι σε μια εποχή πολέμων και διεθνούς αστάθειας η Ουάσιγκτον χρειάζεται ισχυρούς και αξιόπιστους εταίρους.

Παράλληλα, αναφέρθηκε στον ρόλο της Ελλάδας στη Μεσόγειο και στο ΝΑΤΟ, καθώς και στην ανάγκη οι ευρωπαϊκές χώρες να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για την ασφάλεια της ηπείρου.

Στο επίκεντρο ο ενεργειακός ρόλος της Ελλάδας

Ένα από τα κεντρικά θέματα των δηλώσεων ήταν η ενέργεια. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης υπογράμμισε ότι η ενεργειακή συνεργασία Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών έχει φτάσει σε ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο, κάνοντας ειδική αναφορά στον Κάθετο Διάδρομο.

Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών χαρακτήρισε τον Κάθετο Διάδρομο «ραχοκοκαλιά» για τη μεταφορά αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη. Η συγκεκριμένη υποδομή αποκτά αυξημένη γεωπολιτική και οικονομική σημασία καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να διαφοροποιήσει τις πηγές ενεργειακού εφοδιασμού της.

Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και ο Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος σημείωσε ότι η Ελλάδα έχει εξελιχθεί σε ενεργειακό κόμβο και σε σημαντική πύλη για το αμερικανικό LNG.

Σούδα και Αλεξανδρούπολη στον στρατηγικό σχεδιασμό

Ο Γιώργος Γεραπετρίτης αναφέρθηκε ιδιαίτερα στη Σούδα και την Αλεξανδρούπολη, υπογραμμίζοντας τον ρόλο τους στη στρατηγική συνεργασία των δύο χωρών.

Οι δύο περιοχές έχουν αποκτήσει αυξημένη σημασία τα τελευταία χρόνια. Η Σούδα παραμένει βασικό σημείο της αμυντικής συνεργασίας Ελλάδας-ΗΠΑ, ενώ η Αλεξανδρούπολη έχει αναδειχθεί σε κόμβο με στρατιωτική, ενεργειακή και μεταφορική διάσταση.

Ο Έλληνας υπουργός τόνισε ότι οι συγκεκριμένες υποδομές αναδεικνύουν τον κομβικό ρόλο της Ελλάδας στη στρατηγική ασφαλείας και στην αμερικανική παρουσία στην ευρύτερη περιοχή.

Τα F-35 και η αμυντική συνεργασία

Σημαντικό μέρος της ατζέντας αφορούσε την αμυντική συνεργασία. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης έκανε ειδική αναφορά στα F-35, επισημαίνοντας ότι το πρόγραμμα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της σταθερής αμυντικής σχέσης Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο Μάρκο Ρούμπιο από την πλευρά του αναφέρθηκε στην ελληνική συμμετοχή στις αμερικανικές πρωτοβουλίες αμυντικής συνεργασίας και στον ρόλο της Ελλάδας ως συμμάχου του ΝΑΤΟ.

Οι δηλώσεις έγιναν σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή άμυνα βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα τόσο της Ουάσιγκτον όσο και των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να ζητούν μεγαλύτερη συνεισφορά των Ευρωπαίων συμμάχων στην κοινή ασφάλεια.

Νέα συνεργασία για την ασφάλεια

Στις δηλώσεις του ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών ανακοίνωσε επίσης νέο μνημόνιο συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας και της αντιμετώπισης της τρομοκρατίας.

Ο Ρούμπιο αναφέρθηκε στις κοινές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν Ελλάδα και Ηνωμένες Πολιτείες, μεταξύ των οποίων οι τρομοκρατικές απειλές και οι μεταναστευτικές πιέσεις. Ειδική αναφορά έκανε στη γεωγραφική θέση της Ελλάδας και στην έκθεσή της σε ενδεχόμενες μαζικές μεταναστευτικές ροές.

Από ελληνικής πλευράς τονίστηκε επίσης η σημασία της ελευθερίας και της ασφάλειας της ναυσιπλοΐας, ένα ζήτημα που αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω των τελευταίων εξελίξεων στα Στενά του Ορμούζ και της σημασίας της ελληνόκτητης ναυτιλίας.

Ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος Ελλάδας-ΗΠΑ

Οι κοινές δηλώσεις αποτέλεσαν την εισαγωγή στον 6ο Γύρο του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας-ΗΠΑ, ο οποίος περιλαμβάνει ευρύτερη ατζέντα συνεργασίας.

Στο τραπέζι βρίσκονται η περιφερειακή ασφάλεια, η άμυνα, η ενεργειακή συνεργασία, η τεχνολογία, οι επενδύσεις, η επιβολή του νόμου, η ναυτιλία και η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η επίσκεψη Ρούμπιο στην Αθήνα συνεχίζεται με σειρά επαφών. Στο πρόγραμμα του Αμερικανού υπουργού περιλαμβάνεται και συνάντηση με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, ενώ προηγείται ομιλία του στην Πνύκα.

Το μήνυμα της Αθήνας και της Ουάσιγκτον

Το βασικό μήνυμα των σημερινών δηλώσεων ήταν η πρόθεση των δύο πλευρών να συνεχίσουν την εμβάθυνση της συνεργασίας σε τομείς που έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία.

Η ενέργεια και ειδικά η μεταφορά αμερικανικού LNG προς την ευρωπαϊκή αγορά, η αμυντική συνεργασία, οι υποδομές σε Σούδα και Αλεξανδρούπολη και η κοινή αντιμετώπιση ζητημάτων ασφαλείας αποτελούν βασικούς άξονες της διμερούς ατζέντας.

Οι επόμενες επαφές του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα αναμένεται να δείξουν εάν από τη σημερινή πολιτική επιβεβαίωση της στρατηγικής σχέσης θα προκύψουν και πρόσθετες συγκεκριμένες συμφωνίες ή πρωτοβουλίες.

Η ιδιαίτερη βαρύτητα της επίσκεψης ενισχύεται από το γεγονός ότι ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών επέλεξε την Αθήνα χωρίς αντίστοιχο σταθμό στην Άγκυρα, σε μια συγκυρία κατά την οποία η Ουάσινγκτον αναδιαμορφώνει κρίσιμα κομμάτια της ενεργειακής και αμυντικής αρχιτεκτονικής της περιοχής.

Μετά τη διμερή συνάντηση στο υπουργείο Εξωτερικών, οι δύο υπουργοί παραχώρησαν κοινές δηλώσεις, πριν από την έναρξη του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ, ο οποίος καλύπτει ένα ευρύ φάσμα συνεργασίας, από την άμυνα και την ενέργεια μέχρι τις επενδύσεις, την υψηλή τεχνολογία, τη ναυτιλία και την ασφάλεια.

«Η Ελλάδα είναι άγκυρα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο», τόνισε ο Γιώργος Γεραπετρίτης, επισημαίνοντας ότι οι δύο χώρες έχουν πλέον τη δυνατότητα να αντιμετωπίζουν από κοινού κρίσιμες προκλήσεις.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην Αλεξανδρούπολη, χαρακτηρίζοντάς την χαρακτηριστικό παράδειγμα της στρατηγικής συνεργασίας των δύο χωρών, ενώ υπογράμμισε ότι «η συλλογική ασφάλεια απαιτεί από κάθε σύμμαχο να αναλάβει τις δικές του ευθύνες».

Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών σημείωσε ότι η ελληνοαμερικανική συνεργασία έχει διευρυνθεί σημαντικά και πλέον περιλαμβάνει άμυνα, υποδομές, ψηφιακή τεχνολογία, επιβολή του νόμου, ναυτιλία και ενεργειακή ασφάλεια.

Όπως ανέφερε, οι τρεις συμφωνίες που υπογράφονται σήμερα αποτελούν απτή απόδειξη της προόδου που έχει επιτευχθεί, προσθέτοντας ότι η εταιρική σχέση Ελλάδας και ΗΠΑ «ποτέ δεν ήταν πιο ισχυρή, πιο βαθιά ή πιο συνεκτική».

Ο Γιώργος Γεραπετρίτης στάθηκε παράλληλα στο εξαιρετικά ασταθές διεθνές περιβάλλον, κάνοντας αναφορά στον πόλεμο στην Ουκρανία, στην αστάθεια στη Μέση Ανατολή, στις απειλές για τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα και στην αναθεωρητική ρητορική που καταγράφεται στην ευρύτερη περιοχή.

Σε αυτό το περιβάλλον, όπως τόνισε, η Ελλάδα παραμένει αξιόπιστος σύμμαχος και άγκυρα σταθερότητας, με τη γεωγραφική της θέση στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων να αποκτά ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική σημασία.

Το LNG και ο Κάθετος Διάδρομος

Ακόμη πιο σαφές ήταν το μήνυμα του Μάρκο Ρούμπιο για τον ενεργειακό ρόλο που επιφυλάσσει η Ουάσινγκτον στην Ελλάδα.

«Θέλουμε να αναπτύξουμε μια ασφαλή εφοδιαστική αλυσίδα. Είναι κάτι που θα οικοδομήσουμε μέσω του Καθέτου Διαδρόμου, που έχει καταστήσει την Ελλάδα ασφαλή ενεργειακό κόμβο για τη μεταφορά αμερικανικού LNG», δήλωσε ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών.

Η συγκεκριμένη αναφορά έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς τοποθετεί ευθέως την Ελλάδα στον αμερικανικό σχεδιασμό για νέες ενεργειακές διαδρομές προς τα Βαλκάνια, την Ανατολική και την Κεντρική Ευρώπη.

Η Ελλάδα διαθέτει ήδη κομβικό ρόλο σε αρκετά κομμάτια αυτού του σχεδιασμού. Αμερικανικό LNG διοχετεύεται μέσω ελληνικών υποδομών προς τις αγορές της περιοχής, ενώ Chevron και ExxonMobil έχουν παρουσία στις έρευνες υδρογονανθράκων. Παράλληλα, το σχήμα 3+1 Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ με τις ΗΠΑ επανέρχεται στην ατζέντα.

Στον αμυντικό τομέα, η Ελλάδα έχει ήδη δρομολογήσει την απόκτηση των F-35, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η αναβάθμιση των ελληνικών F-16 σε επίπεδο Viper, με τη στρατηγική συνεργασία να αποκτά ολοένα μεγαλύτερο βάθος.

Ο Ρούμπιο έκανε επίσης αναφορά στους ιστορικούς δεσμούς των δύο χωρών, επισημαίνοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν «μεγάλο χρέος στην Αρχαία Ελλάδα για τη δημοκρατία», ενώ χαρακτήρισε την παρουσία του στην Αθήνα το πρώτο και, όπως είπε, ελπίζει όχι το τελευταίο ταξίδι του στην Ελλάδα.

Η επίσκεψη μόνο στην Αθήνα και η Άγκυρα

Πέρα όμως από τις επίσημες δηλώσεις, ισχυρό πολιτικό συμβολισμό αποκτά η επιλογή του Μάρκο Ρούμπιο να βρεθεί στην Αθήνα χωρίς να επισκεφθεί την Άγκυρα.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις από τον Ρεπουμπλικανικό χώρο, η επιλογή αυτή αποτυπώνει μεταβολή των αμερικανικών προτεραιοτήτων στην Ανατολική Μεσόγειο και ενισχύει την αντίληψη ότι η Ουάσινγκτον δεν θεωρεί πλέον πως κάθε στρατηγικός σχεδιασμός στην περιοχή πρέπει υποχρεωτικά να περνά μέσα από την Τουρκία.

Το θέμα έχει ήδη προκαλέσει συζήτηση στον τουρκικό Τύπο, όπου καταγράφονται διαφορετικές προσπάθειες ερμηνείας – αλλά και υποβάθμισης – του μηνύματος της επίσκεψης.

Η Aydinlik προχωρά στην πιο επιθετική ανάγνωση, με τίτλο «Ο άξονας ΗΠΑ–Ελλάδας ενισχύεται απέναντι στην Τουρκία», συνδέοντας μάλιστα τον Κάθετο Διάδρομο με προσπάθεια περιορισμού της ενεργειακής σημασίας της Τουρκίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η προσέγγιση του Yunanda, σύμφωνα με την οποία η επίσκεψη Ρούμπιο δείχνει ότι οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις αποκτούν αυτοτελή στρατηγικό χαρακτήρα και δεν αποτελούν πλέον απλώς τμήμα της παραδοσιακής αμερικανικής διαχείρισης της ισορροπίας Αθήνας–Άγκυρας.

Η Turkiye αναγνωρίζει ότι στην Ελλάδα η απουσία επίσκεψης στην Τουρκία ερμηνεύεται ως διπλωματικό πλεονέκτημα της Αθήνας, επιχειρεί όμως να αντιστρέψει την εικόνα, προβάλλοντας τις διεθνείς συμφωνίες και τις σχέσεις της Άγκυρας.

Ανάλογη είναι η προσέγγιση του TRHaber, που επιμένει ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να ακολουθούν πολιτική ισορροπιών, ενώ το HalkTV θέτει ευθέως το ερώτημα πώς θα ισορροπήσει πλέον η Ουάσινγκτον ανάμεσα σε Αθήνα και Άγκυρα, υπενθυμίζοντας παράλληλα τις στενές σχέσεις Τραμπ–Ερντογάν.

Η Cumhuriyet, αντίθετα, αποφεύγει την ελληνοτουρκική διάσταση και επικεντρώνεται κυρίως στις διαδηλώσεις κατά της επίσκεψης Ρούμπιο στην Αθήνα.

Από την άμυνα στην ενέργεια και την τεχνολογία

Το ουσιαστικότερο στοιχείο του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου, πάντως, βρίσκεται στη διεύρυνση της σχέσης των δύο χωρών. Η συνεργασία Αθήνας–Ουάσινγκτον δεν περιορίζεται πλέον στην παραδοσιακή αμυντική διάσταση, αλλά επεκτείνεται στην ενέργεια, στις επενδύσεις, στις κρίσιμες υποδομές, στις νέες τεχνολογίες και στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Ενδεικτική είναι και η σύνθεση της αμερικανικής αποστολής. Στο πλευρό του Ρούμπιο βρίσκεται η πρέσβης των ΗΠΑ Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, ενώ συμμετέχουν στελέχη με αρμοδιότητες στις εκπαιδευτικές και πολιτιστικές υποθέσεις και στη δημόσια διπλωματία.

Το μήνυμα που προκύπτει από την Αθήνα είναι επομένως ευρύτερο από μια ακόμη διμερή επίσκεψη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες βλέπουν την Ελλάδα ως ενεργειακή πύλη, αμυντικό εταίρο και γεωπολιτικό κόμβο σε μια περιοχή που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία.

Και για την Άγκυρα, ίσως το σημαντικότερο δεν είναι απλώς ότι ο Ρούμπιο ήρθε στην Αθήνα και δεν πήγε στην Τουρκία. Είναι ότι η σχέση Ουάσινγκτον–Αθήνας δείχνει να αποκτά ολοένα περισσότερο δική της στρατηγική υπόσταση, χωρίς να περνά υποχρεωτικά μέσα από το φίλτρο των ελληνοτουρκικών ισορροπιών.