Γράφει η Δικηγόρος Αθηνών Αναστασία Χρ. Μήλιου*

Συγκεκριμένα με βάση τις διατάξεις περί συντάξεων, οι συντάξεις γήρατος και αναπηρίας που χορηγεί το ΕΦΚΑ «... προσαυξάνονται κατά 20% δια το πρώτον τέκνον, 15% δια το δεύτερον τέκνον και 10% δια το τρίτον τέκνον, εφόσον είναι άγαμα και δεν ασκούν επάγγελμα ή δεν λαμβάνει δι' αυτά προσαύξησιν ο έτερος των συζύγων, εάν είναι συνταξιούχος, ή δεν λαμβάνουν τα ίδια σύνταξιν εξ ασφαλιστικού οργανισμού ή του Δημοσίου ή ΝΠΔΔ».

Περαιτέρω, οι προσαυξήσεις των συντάξεων για παιδιά χορηγούνται μέχρι το χρόνο συμπλήρωσης των ορίων ηλικίας που προβλέπονται στο νόμο δηλαδή το δικαίωμα αυτό στην πρόσαυξη επί τέκνων, εγγόνων και προγονών λήγει στο τέλος του μήνα, κατά τον οποίο συμπλήρωσαν το 18ο έτος της ηλικίας τους ή πριν από αυτό συνήψαν γάμον και ότι, κατ' εξαίρεση, το δικαίωμα σε σύνταξη των παιδιών, εγγονών ή προγονών, εφόσον δεν εργάζονται ή δεν ασκούν κάποιο επάγγελμα ή δεν παίρνουν σύνταξη από δική τους εργασία από το Δημόσιο, Ν.Π.Δ.Δ. ή οποιονδήποτε φορέα κύριας ασφάλισης, παρατείνεται μέχρι το τέλος του μήνα που συμπληρώνουν το 24ο έτος της ηλικίας τους αν, μεταξύ άλλων, φοιτούν σε ανώτερες ή ανώτατες σχολές του εσωτερικού ή του εξωτερικού.

Η προβλεπόμενη προσαύξηση στη σύνταξη γήρατος ή αναπηρίας συνταξιούχου του ΙΚΑ- ΕΤΑΜ που έχει τέκνο συντηρούμενο κυρίως από τον ίδιο, αποτελεί πρόσθετη κοινωνικοασφαλιστική παροχή, η οποία χορηγείται για την ενίσχυση του οικογενειακού εισοδήματος του συνταξιούχου ενόψει του ότι αυτός, επωμιζόμενος το σχετικό οικογενειακό βάρος, θεωρείται ασθενέστερος από οικονομική άποψη, για το λόγο δε αυτό δεν χορηγείται προσαύξηση στη σύνταξη συνταξιούχου που, δεν φέρει το βάρος αυτό όπως, μεταξύ άλλων, στην περίπτωση που το ως άνω τέκνο λαμβάνει το ίδιο σύνταξη.

Κατ' αναλογία, ενόψει του ως άνω σκοπού ενίσχυσης του οικογενειακού εισοδήματος, η εν λόγω προσαύξηση δύναται να χορηγηθεί και στο συγγενικο ή τρίτο πρόσωπο, στο οποίο αποδεδειγμένως έχει ανατεθεί δικαστικώς, λόγω ανικανότητας των γονέων, η άσκηση της γονικής μέριμνας και ως εκ τούτου και της επιμέλειας του τέκνου, και το οποίο, στα πλαίσια της ως άνω υποχρέωσης, βαρύνεται με κάθε αναγκαία βιοτική δαπάνη για την ανατροφή, την επίβλεψη, τη μόρφωση και την εκπαίδευσή του, ακόμη και μετά την ενηλικίωση του τέκνου και έως τη συμπλήρωση του 24ου έτους της ηλικίας του, εφόσον το παραπάνω πρόσωπο εξακολουθεί να φέρει τα ίδια βάρη, υπό την προϋπόθεση ότι συντρέχουν οι ειδικώς αναφερόμενες στο νόμο περιπτώσεις που η εν λόγω προσαύξηση χορηγείται στο συνταξιούχο γονέα ενήλικου τέκνου βάσει των κείμενων διατάξεων.

Αυτό συνέβη σε συνταξιούχο παππού όπου, ο Διευθυντής του Υποκαταστήματος Ι.Κ.Α. του απένειμε πλήρη σύνταξη λόγω γήρατος, καθώς και προσαύξηση οικογενειακών βαρών.

Η παραπάνω σύνταξη προσαυξήθηκε στη συνέχεια και για τη γεννηθείσα ανήλικη εγγονή του, καθώς αυτός ασκούσε την επιμέλειά της από το 1999 και τη γονική μέριμνά της από το 2007 με δικαστικές αποφάσεις.

Η καταβολή της εν λόγω προσαύξησης διακόπηκε όταν η εγγονή του συμπλήρωσε το 18ο έτος της ηλικίας της. Ακολούθως, με αίτησή του προς το Υποκατάστημα Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ., ο συνταξιούχος παππούς ζήτησε την παράταση της χορήγησης της προσαύξησης οικογενειακών βαρών για την παραπάνω εγγονή του, λόγω των σπουδών της στο Τμήμα Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Το αίτημά του έγινε δεκτό και παρατάθηκε η προσαύξηση της σύνταξής του για την εγγονή του για όσο χρόνο πληρούνται στο πρόσωπό του οι νόμιμες προϋποθέσεις, με την αιτιολογία ότι προβλέπεται καταβολή της προσαύξησης οικογενειακών βαρών και μετά την συμπλήρωση του 18ου έτους της ηλικίας του τέκνου ή εγγονού για το χρονικό διάστημα που συνεχίζει τις σπουδές του σε Ανώτερες ή Ανώτατες Σχολές, με απώτατο χρονικό όριο τη συμπλήρωση του 24ου έτους της ηλικίας του.

Ωστόσο, κατόπιν οδηγιών της Γενικής Διεύθυνσης Ασφαλιστικών Υπηρεσιών του Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ., η παραπάνω απόφαση ανακλήθηκε, μετά από δύο έτη, με την αιτιολογία ότι, κατά το άρθρο 1538 του Αστικού Κώδικα, η γονική μέριμνα παύει με την ενηλικίωση του τέκνου.
Κατ' αυτής της απόφασης του ΙΚΑ, ο συνταξιούχος παππούς άσκησε ένσταση ενώπιον της Τοπικής Διοικητικής Επιτροπής (Τ.Δ.Ε.) του Τοπικού Υποκαταστήματος Ι.ΚΑ-Ε.ΤΑΜ., η οποία απορρίφθηκε, με την ίδια αιτιολογία.

Ο συνταξιούχος παππούς προσέφυγε στο Διοικητικό Δικαστήριο που τον δικαίωσε και δέχτηκε ότι έπρεπε να συνεχίσει να λαμβάνει την προσαύξηση στην σύνταξη του για την ενήλικη σπουδάστρια-εγγονή του.

*ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΧΡ. ΜΗΛΙΟΥ
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ ΠΑΡ’ΕΦΕΤΑΙΣ ΑΘΗΝΩΝ
Λεωφ. Μεσογείων 403, Αγία Παρασκευή
Τηλ. 6945-028153, 213-0338950 e-mail: natmil@otenet.gr www.legalaction.gr, fb: Αναστασία Μήλιου

Γράφει η δικηγόρος Αθηνών Αναστασία Χρ. Μήλιου

«Η αναστολή εκτέλεσης της παρούσας δεν καταλαμβάνει την διενέργεια πλειστηριασμού ο οποίος έχει προγραμματισθεί εντός τριών (3) μηνών από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης από τον οφειλέτη, καθώς και οποιαδήποτε διαδικαστική ενέργεια προπαρασκευαστική της διενέργειας πλειστηριασμού από ενέγγυο πιστωτή (περιλαμβανομένης και της κατάσχεσης)».

Αυτή την χρονική στιγμή, από την μία έχουν ξεκινήσει επίσημα οι πλειστηριασμοί των ακινήτων, από την άλλη η πλατφόρμα για υπαγωγή στην ρύθμιση με το νέο πτωχευτικό νόμο δεν έχει ξεκινήσει καν να λειτουργεί και ο οφειλέτης δεν έχει κανέναν τρόπο να προστατευθεί από τους πιστωτές, που πλέον έχουν τον πλήρη, απόλυτο έλεγχο της κατάστασης.
Μέσα σε όλο αυτό το αρνητικό κλίμα, ήρθε μια απόφαση του ΑΠ που αφορά τις υποθέσεις των υπερχρεωμένων νοικοκυριών να δώσει ελπίδα σε αυτούς που ακόμα δίνουν την μάχη για να υπαχθούν στην προστασία του.

Η απόφαση λοιπόν αυτή του Αρείου Πάγου, αναλύει την έννοια του δόλου που είναι σημαντικό κριτήριο για την αποδοχή της αίτησης από το δικαστήριο. Δηλαδή αν αποδειχθεί ότι κάποιος περιήλθε με δόλο σε αδυναμία εξυπηρέτησης των δανείων του, τότε δεν μπορεί να υπαχθεί στις διατάξεις του νόμου. Μέχρι τώρα αυτό που ίσχυε στις υποθέσεις των υπερχρεωμένων

νοικοκυριών ήταν η εξέταση του δόλου τόσο κατά το χρόνο λήψης των δανείων όσο και κατά τον χρόνο αδυναμίας πληρωμής αυτών. Πολλά δικαστήρια έκριναν ότι εφόσον τα εισοδήματα του οφειλέτη δεν επαρκούσαν κατά το χρόνο λήψης των δανείων για την πλήρη αποπληρωμή αυτών υπήρχε δόλος και απέρριπταν την αίτηση.

Αυτό λοιπόν με την νέα απόφαση έχει αλλάξει έχει γίνει πιο συγκεκριμένο και έτσι δίνεται η δυνατότητα στους οφειλές που έχουν χάσει την δίκη είτε σε πρώτο είτε σε δεύτερο βαθμό δηλαδή είτε έχουν απόφαση του ειρηνοδικείου είτε του Μονομελούς Πρωτοδικείου που δικάζει ως εφετείο μπορούν να ξαναπροσπαθήσουν ασκώντας το κατάλληλο ένδικο μέσο για τύχουν εφαρμογής της νέας νομολογίας και να επανεξετασθεί η αίτησή τους με πολλές πιθανότητες να γίνει πλέον δεκτή

Ειδικότερα το σκεπτικό της απόφασης του Αρείου Πάγου έχει ως εξης: ΅Το στοιχείο του δόλου δύναται να συντρέχει τόσο κατά το χρόνο αναλήψεως της οφειλής, όσο και κατά το χρόνο μετά την ανάληψη αυτής. Ο δόλος πρέπει να αντιμετωπίζεται κατά τον ίδιο τρόπο, είτε είναι αρχικός, είτε είναι μεταγενέστερος.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι το περιεχόμενο του δόλου και όχι ο χρόνος που αυτός εκδηλώθηκε. Στην περίπτωση της παρ. 1 του άρθρου 1 του ν. 3869/2010 ο οφειλέτης ενεργεί δολίως όταν με τις πράξεις ή παραλείψεις του επιδιώκει την αδυναμία των πληρωμών του ή προβλέπει ότι οδηγείται σε αδυναμία πληρωμών και δεν αλλάζει συμπεριφορά, αποδεχόμενος το αποτέλεσμα αυτό.

Ειδικότερα, πρόκειται για τον οφειλέτη εκείνον, ο οποίος καρπούται οφέλη από την υπερχρέωσή του με την απόκτηση κινητών ή ακινήτων, πλην όμως είτε γνώριζε κατά την ανάληψη των χρεών ότι είναι αμφίβολη η εξυπηρέτησή τους, είτε από δική του υπαιτιότητα βρέθηκε μεταγενέστερα σε κατάσταση αδυναμίας πληρωμών (Α.Π. 286/2017, Α.Π. 153/2017, Α.Π. 65/2017). Η τελευταία περίπτωση συντρέχει και όταν ο οφειλέτης, εν γνώσει του, χειροτερεύει την οικονομική του θέση με τρόπο που δεν συνάδει με την περιουσία του, το εισόδημά του και τη γενικότερη θέση του και συγκεκριμένα όταν δεν φροντίζει για τη διατήρηση του ενεργητικού της περιουσίας του και τη σωστή διαχείρισή του ή όταν προβαίνει σε κατασπατάληση του εισοδήματος του ή των περιουσιακών του στοιχείων, με αποτέλεσμα να μειώνει τη δυνητική ροή ρευστότητας που διαθέτει.

Εξάλλου, όπως έχει ήδη αναφερθεί, ο δόλος του οφειλέτη πρέπει να συνδέεται με την πρόκληση της μόνιμής (και γενικής) αδυναμίας να εξοφλήσει τα χρέη του, δηλαδή η πρόκληση της μόνιμης αδυναμίας πρέπει να οφείλεται σε δόλο του.΅

Στην συνέχεια δίνει ξεκάθαρες οδηγίες για το πώς θα πρέπει να είναι διατυπωμένη, για να είναι ορισμένη, ώστε να γίνει δεκτή η ένσταση δόλου που προβάλουν οι τράπεζες, η οποία μέχρι τώρα γινόταν σχεδόν ανέλεγκτα δεκτή από τους δικαστές με αποτέλεσμα να απορρίπτονται αβίαστα και ελαφρά την καρδία, οι αιτήσεις των οφειλετών.

Το βασικότερο όμως είναι ότι αυτή η απόφαση κάνει εκτενή αναφορά στο γιατί υπάγεται στην αναιρετική κρίση και εξουσία του ΑΠ η ύπαρξη του δόλου και επομένως ανοίγει τον δρόμο και για την άσκηση αναιρέσεων επί απορριπτικών αποφάσεων του Εφετείου.

Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό γιατί ο ΑΠ εξετάζει συγκεκριμένα θέματα και σφάλματα μιας απόφασης και κυρίως νομικά σφάλματα, με αποτέλεσμα κάποια λάθη που υπάρχουν στις δικαστικές αποφάσεις να μην μπορούν να επιδεχθούν αναίρεση γιατί ακριβώς είναι πέραν της ελεγκτικής αρμοδιότητας του ΑΠ.

Εδώ λοιπόν ο ΑΠ με την απόφαση αυτή εξηγεί και αναλύει διεξοδικά γιατί το θέμα του δόλου ανήκει στην ελεγκτική του κρίση και αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό.

Επομένως όσοι έχουν αποφάσεις είτε ειρηνοδικείου και δεν έχει παρέλθει η διετία από την έκδοση τους και όσοι έχουν αποφάσεις εφετείου και δεν έχει παρέλθει η προθεσμία άσκησης αναίρεσης, μπορούν και πρέπει να κάνουν άλλη μια προσπάθεια ώστε να αλλάξουν την σε βάρος τους απόφαση, αφού θα έχουν πάρα πολλές πιθανότητες να πετύχουν ένα θετικό αποτέλεσμα.

Σημειώνεται ότι στην συγκεκριμένη απόφαση που έκρινε ο Άρειο Πάγο ο αιτών είχε χρέη ύψους 750.000 ευρώ, 4 ακίνητα και πολλά οχήματα. Παρά ταύτα το δικαστήριο έκρινε ότι δεν είχε δόλο.

Γράφει η Δικηγόρος Αθηνών Αναστασία Χρ. Μήλιου*

Με την κατάργηση του ν. Κατσέλη, και την δημιουργία της πλατφόρμας για την προστασία της κύριας κατοικίας, ελάχιστοι ήταν εκείνοι που μπόρεσαν να υπαχθούν στον νόμο και μάλιστα να πετύχουν μια δόση η οποία να είναι βιώσιμη. Οι περισσότερες αιτήσεις δεν έγιναν δεκτές και αυτές που προχώρησαν, τελικά δεν βοηθήθηκαν ιδιαίτερα όσον αφορά τα ποσά των δόσεων που τις περισσότερες φορές δεν ήταν αντίστοιχα των οικονομικών δυνατοτήτων των αιτούντων.

Ήδη τον Ιούνιο του 2021 θα ξεκινήσει να εφαρμόζεται ο νέος πτωχευτικός κώδικας, που θα επιτρέπει στον δανειστή να πτωχεύει τον οφειλέτη και να εκποιεί όλη την ακινητη και κινητή περιουσία του. Καμία προστασία πρώτης ή άλλης κατοικίας δεν προβλέπεται  και οι οφειλέτες πρόκειται να βρεθούν σε δεινή θέση έναντι των δανειστών τους.

Δυστυχώς από την άλλη, κάτι που οι περισσότεροι αγνοούν, είναι ότι τα δικονομικά δικαιώματα των οφειλετών/δανειοληπτών, καταργούνται και αποδυναμώνονται μέσω διατάξεων και νόμων που ψηφίζονται χωρίς δημοσιότητα, αφήνοντας τους δανειολήπτες, απροστάτευτους και έρμαια στις βουλήσεις των τραπεζών και των funds.

Τον τελευταίο καιρό μάλιστα, μέσα στην κρίση που προκάλεσε η πανδημία έχει παρατηρηθεί έντονα ότι οι τράπεζες και τα funds όχι μόνο δεν κάνουν μειώσεις και ευνοϊκές ρυθμίσεις αλλά έχουν σκληρύνει την στάση τους, απαιτώντας ποσά και δόσεις που δεν συνάδουν με την πραγματικότητα και την οικονομική κατάσταση των αιτούντων την ρύθμιση δανειοληπτών. Αποτέλεσμα αυτής της πρακτικής είναι άνθρωποι που πραγματικά επιθυμούν να ρυθμίσουν και να τακτοποιούσουν τις οικονομικές υποχρεώσεις προς τους δανειστές τους να μην μπορούν και να κινδυνεύουν από τις συνέπειες του νέου πτωχευτικού νόμου που σύντομα θα ισχύει.

Όπως προανέφερα τα μέσα άμυνας και επίθεσης των δανειοληπτών είναι λίγα και περιορισμένης δυναμικής και τούτο διότι το δικαστικό συστημα δεν βοηθάει και πρακτικά. Για παράδειγμα μια ανακοπή κατά δγης πληρωμής δικάζεται το 2024 ενώ η δανειστής μπορεί να προχωρήσει σε πλειστηριασμό  σε συντομο χρονικό διάστημα. Παλαιότερα ο οφειλέτης είχε δικαίωμα να κάνει αίτηση αναστολής κατά του πλειστηριασμού, ένα πραγματικά σημαντικό βοήθημα που είχαμε οι δικηγόροι σε τέτοιες περιπτώσεις. Το δικαίωμα αυτό άμυνας του οφειλέτη, καταργήθηκε το 2016 μαζί με άλλα δικονομικά μέσα άμυνας των οφειλετών. Έτσι ο οφειλέτης πρακτικά δεν μπορεί να προστατεύσει την περιουσία του παρά μόνο αν κάνει αίτηση αναστολής με το που θα λάβει την δγη πληρωμής, διότι μετά δεν έχει αυτό το δικαίωμα.

Η πανδημία μπορεί να έφερε πολλά δεινά στην χώρα άλλα έφερε και ένα καλό. Την αναστολή του πτωχευτικού νόμου. Έτσι όλο αυτό το διάστημα, είχαμε την ευκαιρία να έχουμε νομολογία των δικαστηρίων που δίνει την δυνατότητα  σε αυτούς που θα προσπαθήσουν να υπαχθούν στις προστατευτικές διατάξεις του ν. Κατσέλη να το επιτύχουν.

Δικαστές λοιπόν μέσω των αποφάσεων που εξέδωσαν, έδωσαν μια διαφορετική πιο ευρεία ερμηνεία στις διατάξεις του ν. Κατσέλη που αφορούσαν την προστασία της πρώτης κατοικίας και θεωρητικά καταργήθηκαν τον Μάρτιο του 2019. Οι δικαστές αυτοί ισχυρίζονται ότι η προστασία της πρώτης κατοικίας είναι συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα των πολιτών μιας χωρας και το κράτος οφείλει να την προστατεύει. Δεχονται δε ότι η προστασία της πρώτης κατοικίας ήταν υποχρεωτική μέχρι τον Μάρτιο του 2019 μέσω των διατάξεων του. ν. Κατσέλη, και ότι τώρα είναι δυνητική. Δηλαδή είναι στην διακριτική ευχέρεια του δικαστή να την προστατεύσει ή όχι. Επομένως, δύναται κάποιος που δεν έχει υπαχθεί στο Ν. Κατσέλη να αξιοποιήσει την νομολογία αυτή και να προσπαθήσει έστω και τώρα την ύστατη στιγμή, να διεκδικήσει την προστασία της κατοικίας του.

Πρέπει να γίνει κατανοητό, ότι ναι μεν υπάρχει η νομολογία αλλά δεν είναι η ευρέως εφαρμοστέα. Υπάρχουν δικαστές που δεν ασπάζονται αυτή την άποψη και εφαρμόζουν το νόμο με την στενή του ερμηνεία. Υπάρχουν όμως και εκείνοι οι δικαστές που αντιλαμβάνονται τις καταστάσεις πιο ανθρώπινα και ρεαλιστικά, που έχουν νομική άποψη και την εκφράζουν. Αν κάποιος  επομένως θεωρεί ότι κινδυνεύει η περιουσία του από δάνεια και οφειλές που έχουν γίνει υπέρογκες και βλέπει ότι μια εξωδικαστική ρύθμιση με τους δανειστές του είναι ατελέσφορη, τότε θα πρέπει να κάνει μια τελευταία προσπάθεια υπαγωγής στο ν. Κατσέλη.

Η προθεσμία είναι μέχρι τις 31 Μαϊου 2021 καθώς από 1^η Ιουνίου θα ισχύει ο νέος πτωχευτικός νόμος.

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ  ΧΡ.  ΜΗΛΙΟΥ

ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ ΠΑΡ’ΕΦΕΤΑΙΣ ΑΘΗΝΩΝ

Λεωφ. Μεσογείων 403, Αγία Παρασκευή

Τηλ. 6945-028153, 213-0338950

e-mail: natmil@otenet.gr, info@legalaction.gr

www.legalaction.gr,fb: Αναστασία Μήλιου

Γράφει η Δικηγόρος Αθηνών Αναστασία Χρ. Μήλιου

Στην εξεταζόμενη περίπτωση οι κληρονόμοι του αποβιώσαντος εκμισθωτή είναι οι ενάγοντες. Ο αποβιώσας εκμισθωτής είχε εκμισθώσει ένα διαμέρισμα στην εναγομένη προκειμένου να το χρησιμοποιήσει ως κατοικία της. Η εναγόμενη εάν και ενημερώθηκε για το θάνατο του αρχικού εκμισθωτή, για το ότι οι ενάγοντες τυγχάνουν κληρονόμοι και ότι έχουν υπεισέλθει στη μισθωτική σχέση αρνούταν και δεν κατέβαλε από επανειλημμένη δυστροπία τα μισθώματα 12 ολόκληρων μηνών.

Οι ενάγοντες με την αγωγή τους ζητούν λόγω της επανειλημμένης δυστροπίας της εναγόμενης να υποχρεωθεί αυτή με δικαστική απόφαση α) να καταβάλει το συνολικό ποσό των οφειλομένων μισθωμάτων επιμεριζόμενο ανάλογα με την κληρονομική τους μερίδα, με το νόμιμο τόκο και β) να αποδώσει την χρήση του επίδικου μισθίου.

Η εναγόμενη μετά τον θάνατο του αποβιώσαντος σταμάτησε να καταβάλει τα μισθώματα ισχυριζόμενη ότι είχε αμφιβολία για το πρόσωπο των υπεισερχομένων κληρονόμων-εκμισθωτών στην επίδικη μίσθωση και ότι συνεπώς δεν είχε δυστροπία ως προς την καταβολή των μισθωμάτων. Η εναγόμενη ανέφερε ότι γνώριζε την πρώτη ενάγουσα -σύζυγο του αποθανόντος εκμισθωτή και μάλιστα πολύ καλά.

Η πρώτη ενάγουσα ισχυρίστηκε ότι ένας άλλος μισθωτής που είχε συνάψει σύμβαση μίσθωσης με τον αποβιώσαντα σύζυγο της και μίσθωνε διαμέρισμα στον πέμπτο όροφο της ίδια πολυκατοικίας, κατέβαλε κανονικά τα μισθώματα όταν πήρε το εξώδικο διότι ρώτησε τον δικηγόρου του αποβιώσαντος σχετικά με τον τρόπο κατάθεσης των μισθωμάτων.

Επιπλέον, η εναγόμενη εάν και έλαβε την εξώδικη όχληση -διαμαρτυρία με την οποία την καλούσανε εντός 15 ημερών από την επίδοση του εγγράφου να ρυθμίσει τις εκκρεμότητες της και να εξοφλήσει τα οφειλόμενα μισθώματα ωστόσο δεν επέδειξε την επιμέλεια του μέσου συνετού συναλλασσόμενου και ενώ είχε την δυνατότητα να πληροφορηθεί το τρόπο καταβολής των μισθωμάτων όπως έπραξε ο προαναφερόμενος μισθωτής διαμερίσματος στον πέμπτο όροφο.

Σε κάθε περίπτωση είχε την δυνατότητα μετά την επίδοση της εξώδικης δήλωσης και την επιστροφή της από το εξωτερικό, να εξοφλήσει τα οφειλόμενα μισθώματα και επιπλέον αφού γνώριζε όπως κατέθεσε η ίδια, την σύζυγο του αποβιώσαντος εκμισθωτή θα μπορούσε να πληροφορηθεί τον τρόπο καταβολής των μισθωμάτων.

Συνεπώς, η εναγόμενη λαμβανομένων υπόψη των παραπάνω αναφερομένων, έχει καταστεί δύστροπη ως προς την καταβολή των μισθωμάτων και η καθυστέρηση αυτή οφείλεται σε δική της υπαιτιότητα.

Πέραν όμως αυτών, εφόσον είχε αβεβαιότητα ως προς το πρόσωπο των εκμισθωτών που θα καθιστούσε αντικειμενικά επισφαλή την εκπλήρωση της υποχρεούσης της, είχε το δικαίωμα να προβεί σε δημόσια κατάθεση σύμφωνα με το άρθρο 427ΑΚ.

Με βάση αυτά τα δεδομένα το δικαστήριο έκανε δεκτή την αγωγή τόσο για την καταβολή των μισθωμάτων όσο και για την απόδοση του μισθίου στους κληρονόμους εκμισθωτές.

Γράφει η Δικηγόρος Αθηνών Αναστασία Χρ. Μήλιου *

Η απαίτηση του κάθε συζύγου είναι, κατ` αρχήν, χρηματική ενοχή, αντικείμενο της οποίας αποτελεί η χρηματική αποτίμηση της αύξησης της περιουσίας του υπόχρεου συζύγου, που προέρχεται από τη συμβολή του δικαιούχου άμεση ή έμμεση. Ως αύξηση νοείται όχι μία συγκεκριμένη κτήση, αλλά η διαφορά που υπάρχει στην περιουσιακή κατάσταση του υπόχρεου σε δύο διαφορετικά χρονικά σημεία, ήτοι κατά την τέλεση του γάμου (αρχική περιουσία) και κατά τον χρόνο που γεννάται η αξίωση για συμμετοχή στα αποκτήματα (τελική περιουσία). Από τη σύγκριση της αξίας αυτών, αναγόμενης σε τιμές του χρόνου της έγερσης της αγωγής θα κριθεί αν υπάρχει αύξηση της περιουσίας του ενός συζύγου που να δικαιολογεί την αξίωση του άλλου για συμμετοχή στα αποκτήματα. Προς υπολογισμό της τελικής περιουσίας, κρίσιμος χρόνος θεωρείται στη μεν περίπτωση λύσης ή ακύρωσης του γάμου με δικαστική απόφαση, ο χρόνος κατά τον οποίο η απόφαση αυτή έγινε αμετάκλητη, στη δε περίπτωση της τριετούς διάστασης (κατά την οποία προϋποτίθεται ότι ο γάμος δεν έχει ακόμη λυθεί ή ακυρωθεί), κρίσιμος είναι ο χρόνος της άσκησης της αγωγής. Για την εξεύρεση όμως της αξίας τους σε χρήμα, κρίσιμος είναι ο χρόνος της παροχής έννομης προστασίας, ήτοι ο χρόνος άσκησης της αγωγής.

Η συμβολή του δικαιούχου συζύγου στην αύξηση αυτή μπορεί να πραγματοποιηθεί με οποιονδήποτε τρόπο, ακόμη και με παροχή υπηρεσιών, αποτιμωμένων σε χρήμα, ακόμη και υπηρεσιών οι οποίες παρέχονται στο συζυγικό οίκο για την επιμέλεια και ανατροφή των τέκνων, όταν και κατά το μέτρο που αυτές δεν επιβάλλονται από την υποχρέωση συνεισφοράς στην αντιμετώπιση των οικογενειακών αναγκών, κατά το οποίο ο υπόχρεος σύζυγος έμεινε απερίσπαστος από την εκπλήρωση της αντίστοιχης υποχρέωσής του σε συνεισφορά στην αντιμετώπιση των οικογενειακών αναγκών και έτσι εξοικονόμησε δαπάνες και δυνάμεις που συνέβαλαν στην επαύξηση της περιουσίας του.

Η αποτίμηση των υπηρεσιών του ενάγοντος με τις οποίες αυτός συνέβαλε στην επελθούσα αύξηση της περιουσίας του εναγομένου συζύγου του, δεν είναι αναγκαία για το ορισμένο και νόμιμο της αγωγής, όταν αυτή ερείδεται επί της εξ 1/3 τεκμαρτής συμβολής του στα αποκτήματα του συζύγου του, ή σε μικρότερο ποσοστό, όπως αντιθέτως απαιτείται, όταν η αγωγή στηρίζεται επί της πραγματικής συμβολής. Μόνο στην τελευταία περίπτωση, για να ληφθούν υπόψη και να υπολογισθούν αυτού του είδους οι υπηρεσίες, ως συμβολή στην επαύξηση της περιουσίας του υπόχρεου συζύγου, απαιτείται να γίνεται η, κατά το μέρος που υπερβαίνει το επιβαλλόμενο από την υποχρέωση της συνεισφοράς στην αντιμετώπιση των οικογενειακών αναγκών μέτρο, χρηματική αποτίμηση τους, ή η αποτίμηση των δυνάμεων που εξοικονόμησε από την παροχή τους ο υπόχρεος σύζυγος, εάν προβάλλεται ότι η εξοικονόμηση αυτή συνέβαλε κατά διαφορετικό από την αποτίμηση των υπηρεσιών ποσό στην αύξηση της περιουσίας του υπόχρεου, που διαφορετικά δεν θα επιτυγχανόταν χωρίς αυτήν.

Από τα ανωτέρω προκύπτει, ότι προϋποθέσεις της αξίωσης συμμετοχής στα αποκτήματα του ενός συζύγου από τον άλλο είναι:

α) η λύση ή ακύρωση του γάμου ή, κατ` ανάλογη εφαρμογή, η συμπλήρωση τριετούς διάστασης των συζύγων,

β) η αύξηση της περιουσίας του ενός των συζύγων κατά τη διάρκεια του γάμου

γ) η συμβολή του άλλου συζύγου στην αύξηση αυτή με οποιονδήποτε τρόπο, περιλαμβανομένης και της υπερβαίνουσας το μέτρο της συνεισφοράς του ενάγοντος συζύγου συμβολής του στις τρέχουσες οικογενειακές δαπάνες, με χρηματικές εισφορές ή εισφορές χρήσης ακινήτου για στέγαση της οικογένειας ή με παροχή προσωπικών υπηρεσιών στην αντιμετώπιση των οικογενειακών εν γένει

αναγκών και

δ) η αιτιώδης σχέση της συμβολής αυτής προς την αύξηση της περιουσίας του εναγομένου συζύγου.

Ο εναγόμενος ως υπόχρεος σύζυγος, του οποίου φέρεται ή περιουσία, ότι αυξήθηκε με τη συμβολή του ενάγοντος συζύγου μπορεί να προβάλει, μεταξύ άλλων ότι η συμβολή του ενάγοντος ήταν κάτω από το ένα τρίτο ή ότι δεν υπάρχει κάποια συμβολή. Για να γίνει όμως δεκτή η ανυπαρξία συμβολής που αποκλείει την αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα, θα πρέπει ο εναγόμενος σύζυγος να επικαλεσθεί και αποδείξει, ότι ο φερόμενος δικαιούχος της αξίωσης συμμετοχής σύζυγος, είτε δεν μπορούσε εκ των πραγμάτων, είτε δεν ήθελε να συμβάλει και ότι η επαύξηση της περιουσίας οφείλεται μόνο σ` αυτόν. Ο ισχυρισμός αυτός του εναγομένου, ενόψει του ότι το καθιερούμενο τεκμήριο της συμβολής συμμετοχής στα αποκτήματα κατά το 1/3 ενεργεί και ως προς τους δύο συζύγους, ο δε ενάγων, έστω και αν δεν αποδείξει τη δική του συμβολή, θα δικαιούται οπωσδήποτε το 1/3 της αύξησης της περιουσίας του εναγομένου, συνιστά ως προς την απόκρουση του τεκμηρίου ένσταση, ενώ όσον αφορά τον πραγματικό υπολογισμό αποτελεί αιτιολογημένη άρνηση της αγωγής.

Στην προκείμενη περίπτωση έγιναν δεκτά τα εξής από το Εφετείο που δίκασε σε δεύτερο βαθμό αγωγή του ενάγοντος συζύγου κατά της εναγομένης συζύγου του. Οι διάδικοι τέλεσαν νόμιμο γάμο το 2000, από τον οποίο απέκτησαν ένα τέκνο. Ο γάμος των διαδίκων λύθηκε συναινετικά. Κατά το χρόνο της τέλεσης του γάμου τους η εναγομένη σύζυγος δεν είχε περιουσία και ήταν άνεργη. Ο ενάγων εργαζόταν αρχικά, από το έτος 1995 και μέχρι το 2008 ως προϊστάμενος ασφαλείας και το 2008 προσλήφθηκε ως βοηθός υγειονομικού προσωπικού σε Νοσοκομείο. Η εναγομένη τα πρώτα χρόνια του γάμου δεν εργάσθηκε, πέρα από ένα εξάμηνο του έτους 2001, κατά τη διάρκεια του οποίου έκανε πρακτική άσκηση σε ένα λογιστικό γραφείο και απασχολήθηκε με μειωμένο ωράριο ως υπάλληλος σε κατάστημα.

Περίπου ένα έτος μετά τη γέννηση της κόρης τους, δηλαδή το 2003, η εναγομένη άρχισε να εργάζεται σε εταιρεία. Τα ετήσια εισοδήματα του ενάγοντος από την εργασία του υπερείχαν πάντοτε αυτών της εναγομένης. Συγκεκριμένα το σύνολο των εισοδημάτων του ενάγοντος, καθόλη τη διάρκεια της έγγαμης σχέσης, ανήλθαν στο ποσόν των 136.939,32 και αυτών της εναγομένης στο ποσόν των 58.590 ευρώ. Λίγους μήνες μετά την τέλεση του γάμου, με συμβόλαιο γονικής

παροχής, η εναγομένη απέκτησε ένα οικόπεδο έκτασης 3 στρεμματων. Το επόμενο έτος οι διάδικοι αποφάσισαν να ανεγείρουν μονοκατοικία επί του οικοπέδου της εναγομένης ώστε να αποκτήσουν ιδιόκτητη οικογενειακή στέγη και εκδόθηκε μετά από κοινή αίτησή τους οικοδομική άδεια. Τα έξοδα για την έκδοση αυτής, τη σύνταξη του τοπογραφικού και την αμοιβή της μηχανικού, ανερχόμενα στο ποσό των 2.000 ευρώ, καταβλήθηκαν από τον ενάγοντα. Για την περαιτέρω χρηματοδότηση της ανέγερσης της οικοδομής η εναγομένη έλαβε δάνειο ποσού 58.694 ευρώ στο οποίο ο ενάγων υπέγραψε ως εγγυητής. Το δάνειο εκταμιεύθηκε στο όνομα της εναγομένης, διότι αυτή ήταν η κυρία του οικοπέδου αλλά για την έγκρισή του ελήφθη υπόψη η οικονομική κατάσταση και δη το εισόδημα του ενάγοντος, δοθέντος ότι η εναγομένη τότε δεν εργαζόταν. Το ποσό του δανείου εκταμιεύθηκε σταδιακά με την πρόοδο των εργασιών.

Η ανεγερθείσα οικία αποτελείται από ισόγειο, υπόγειο και βοηθητικούς χώρους. Το κόστος για την ανέγερση της παραπάνω οικίας και τη διαμόρφωση και αξιοποίηση του περιβάλλοντα χώρου, ανήλθε στο ποσόν των 100.000 ευρώ. Εξ αυτών το ποσόν των 58.694 ευρώ προήλθε από το δάνειο, τις δόσεις του οποίου κατέβαλε η εναγομένη, αρχικά με τη βοήθεια του πατέρα της, καθόσον η ίδια ήταν άνεργη, από το έτος όμως 2003 και μετά, που αυτή άρχισε να εργάζεται, τις κατέβαλε από τα εισοδήματά της από την εργασία της. Το υπόλοιπο ποσόν το συνεισέφερε ο ενάγων.

Ειδικότερα, ο ενάγων δαπάνησε για την ανέγερση και αποπεράτωση της ως άνω οικίας το ποσόν των 15.000 ευρώ, το οποίο προήλθε από ισόποση δωρεά της μητέρας του προς αυτόν και το ποσόν των 21.306 ευρώ το οποίο προήλθε από τα εισοδήματα από την εργασία του. Επίσης αποδείχθηκε ότι επειδή δεν υπήρχαν επαρκείς οικονομικοί πόροι για την πρόσληψη εργατών για όλες τις απαιτούμενες εργασίες, ο ενάγων προσέφερε προσωπική εργασία για την αποπεράτωση της οικίας και τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου. Εργάστηκε για τη διαμόρφωση του λεβητοστασίου, του χώρου στάθμευσης των οχημάτων, την κατασκευή του πλακόστρωτου διαδρόμου πέριξ της οικίας, των φρεατίων για τα όμβρια ύδατα και την περίφραξη του οικοπέδου. Ασχολήθηκε δηλαδή με τις χειρωνακτικές εργασίες που απαιτούνταν για την εκτέλεση των παραπάνω κατασκευών, δηλαδή με την παρασκευή σκυροδέματος, τη μεταφορά και την τοποθέτηση των οικοδομικών υλικών ενώ τέλος χρωμάτισε τα κιγκλιδώματα της οικίας τους. Λαμβανομένου υπόψη ότι εργαζόταν, δεν είχε την ευχέρεια να προσφέρει την κατά τα ανωτέρω εργασία του επί 8 ώρες ημερησίως αλλά

εργαζόταν αναλόγως της κάθε φοράς δυνατότητάς του. Η εργασία του αυτή αποτιμώμενη σε μισθωτή εργασία αντιστοιχεί σε 100 ημερομίσθια ποσού 30 ευρώ καθένα, δηλαδή η αξία της υπολογίζεται στο ποσόν των 3.000. Σημειωτέον ότι η παροχή των παραπάνω υπηρεσιών του ενάγοντος δεν επιβάλλονταν από την υποχρέωση συνεισφοράς του στις οικογενειακές ανάγκες και ήταν πέραν αυτής. Επομένως, η αποτίμηση της συμβολής του ενάγοντος στην κατασκευή της παραπάνω οικίας που αποτελεί και τη μοναδική περιουσία της εναγομένης κατά το κρίσιμο χρόνο της αμετάκλητης λύσης του γάμου ανέρχεται στο συνολικό ποσόν των 41.306 (2.000 + 15.000 + 21.306 + 3.000) ευρώ. Με αναγωγή δε σε ποσοστό επί τοις εκατό ο ενάγων συνέβαλε στην επαύξηση της περιουσίας της εναγομένης κατά 41,30%. Περαιτέρω, η αξία της περιουσίας της εναγομένης κατά τον χρόνο που η απόφαση της λύσης του γάμου των διαδίκων κατέστη αμετάκλητη, αλλά και κατά το χρόνο άσκησης της υπό κρίση αγωγής, ανερχόταν στην κατά το χρόνο εκείνο αξία της άνω οικίας, ανερχομένης στο ποσό των 150.000 ευρώ (μη συμπεριλαμβανομένης στο παραπάνω ποσόν της αξίας του οικοπέδου το οποίο ως προϊόν γονικής παροχής δεν συνυπολογίζεται), αφαιρουμένου του ποσού των 25.000 ευρώ που αποτελεί το υπόλοιπο του δανείου, με την καταβολή του οποίου βαρύνεται η εναγομένη. Επομένως, η συμμετοχή του ενάγοντος στην επαύξηση της περιουσίας της εναγομένης ανέρχεται στο ποσό των 51.625 ευρώ (150.000 - 25.000 = 125.000 X 41,30%), ποσό το οποίο πρέπει να υποχρεωθεί να καταβάλει η εναγομένη στον ενάγοντα νομιμότοκα από την άσκηση της αγωγής.

Γράφει η δικηγόρος Αθηνών Αναστασία Χρ. Μήλιου

Νομικά, επί πωλήσεως πράγματος που έχει έλλειψη συνομολογημένης ιδιότητας ή κρυμμένο πραγματικό ελάττωμα, ο πωλητής έχει ευθύνη έναντι του αγοραστή, για αντικατάσταση του κατ΄ είδος ορισμένου πωληθέντος ελαττωματικού πράγματος ή για μείωση του τιμήματος ή και αποζημίωση του αγοραστή για την ζημία την οποία υπέστη, συνεπεία της έλλειψης της συνομολογημένης ιδιότητας ή την ύπαρξη του πραγματικού ελαττώματος.

Σε περίπτωση, που κατά το χρόνο της αγοράς του μεταχειρισμένου αυτοκινήτου στον αγοραστή, υφίσταται πραγματικό ελάττωμα ή έλλειψη συνομολογημένης ιδιότητας του πωληθέντος αντικειμένου, ο αγοραστής δικαιούται:

Α) να απαιτήσει διόρθωση ή αντικατάσταση του πράγματος με άλλο, εκτός αν η ενέργεια είναι αδύνατη ή προκαλεί δυσανάλογες δαπάνες,

Ή Β) να μειώσει το τίμημα ή να υπαναχωρήσει από τη σύμβαση, εκτός και αν πρόκειται για επουσιώδες ελάττωμα.

Επιπρόσθετα, όταν υφίσταται έλλειψη συνομολογημένης ιδιότητας ή η τυχόν ελαττωματικότητα του πράγματος οφείλεται σε υπαιτιότητα του πωλητή, ο αγοραστής μπορεί, σωρευτικά, με τα ανωτέρω δικαιώματα να απαιτήσει αποζημίωση για τη ζημία, που δεν καλύπτεται από την άσκηση τους. Πραγματικό ελάττωμα συνιστά η ατέλεια του πράγματος, που αφορά στην ιδιοσυστασία ή την κατάσταση του κατά τον κρίσιμο χρόνο της αγοράς του και η οποία έχει αρνητική επίδραση στην αξία ή τη χρησιμότητα αυτού. Ως ιδιότητα δε του πράγματος θεωρείται, όχι μόνο κάποιο συγκεκριμένο φυσικό γνώρισμα ή πλεονέκτημα αυτού, αλλά και οποιαδήποτε σχέση, η οποία, από το είδος και τη διάρκεια της, επιδρά κατά την αντίληψη των συναλλαγών στην αξία ή τη χρησιμότητα του πράγματος, ενώ ως συνομολογημένη νοείται μία ιδιότητα, όταν υπάρχει ρητή ή σιωπηρή συμφωνία των μερών ότι το πράγμα έχει την συγκεκριμένη ιδιότητα, στην ύπαρξη της οποίας αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία από τον αγοραστή και την οποία ο πωλητής εγγυάται αναλαμβάνοντας και την ευθύνη για την ενδεχόμενη έλλειψη της.

Η παροχή πράγματος από τον πωλητή στον αγοραστή χωρίς τις ως άνω ιδιότητες και με πραγματικά ελαττώματα είναι θεμελιωτική της ευθύνης λόγω μη εκπληρώσεως και παρέχει στον αγοραστή και το δικαίωμα να αξιώσει, τη διόρθωση του πράγματος ή τη μείωση του τιμήματος. Το δικαίωμα μειώσεως του τιμήματος μπορεί να ασκηθεί είτε δικαστικά με αγωγή είτε εξώδικα με σχετική μονομερή και άτυπη δήλωση του αγοραστή προς τον πωλητή, η οποία διαπλάσσει τη νέα έννομη κατάσταση και επιφέρει τα ενοχικά αποτελέσματα της από τη χρονική στιγμή που θα περιέλθει στον πωλητή. Έκτοτε, ο τελευταίος υποχρεούται, κατά τις διατάξεις για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό εφόσον το τίμημα κατεβλήθη ολοσχερώς από τον αγοραστή, να επιστρέφει σ' αυτόν το τμήμα εκείνο του τιμήματος κατά το οποίο μειώθηκε τούτο με την άσκηση του παραπάνω δικαιώματος (αγωγής ή εξωδίκου).

Περαιτέρω, μπορεί να υπάρξει και επιπλέον υποχρέωση του πωλητή να αποζημιώσει τον αγοραστή και να ικανοποιήσει την ηθική του βλάβη, όταν η ζημία (θετική ή αποθετική) προκλήθηκε παρά το νόμο από πράξη ή παράλειψη, η οποία οφείλεται σε δόλο ή αμέλεια του πωλητή και εφόσον υφίσταται αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της πράξης ή παράλειψης και της ζημίας, που επήλθε. Η ζημία είναι παράνομη όταν με την πράξη ή παράλειψη του υπαιτίου προσβάλλεται δικαίωμα ή και απλό συμφέρον του παθόντος, προστατευόμενο από ορισμένη διάταξη νόμου, η οποία παραβιάσθηκε. Μόνη η αθέτηση προϋφιστάμενης ενοχής είναι μεν πράξη παράνομη, δεν συνιστά όμως και αδικοπραξία, ώστε να δικαιολογεί περαιτέρω αποζημίωση λόγω ηθικής βλάβης.

Είναι ωστόσο δυνατό μια ζημιογόνα ενέργεια, πράξη ή παράλειψη, με την οποία παραβιάζεται η σύμβαση, να θεμελιώνει συγχρόνως και ευθύνη από αδικοπραξία. Αυτό συμβαίνει όταν η ενέργεια αυτή και χωρίς την προϋπάρχουσα συμβατική σχέση θα ήταν παράνομη, ως αντίθετη στο γενικό καθήκον να μην προκαλεί κανείς υπαιτίως ζημία σε άλλον. Ειδικότερα, όταν υπάρχει ενδοσυμβατική ευθύνη για πραγματικό ελάττωμα του πωληθέντος πράγματος, για τη θεμελίωση και αδικοπρακτικής ευθύνης του πωλητή, θα πρέπει η ύπαρξη του ελαττώματος να αποδίδεται σε υπαίτια συμπεριφορά του, όπως συμβαίνει όταν αυτός με πρόθεση επιδιώκει να δημιουργήσει, ενισχύσει ή διατηρήσει πεπλανημένη εντύπωση στον αγοραστή, αναφορικά με την ανυπαρξία πραγματικού ελαττώματος, με την παράσταση ψευδών γεγονότων ως αληθινών, ή με την απόκρυψη των αληθινών γεγονότων.

Στην προκειμένη περίπτωση δυνάμει σύμβασης πωλήσεως, που καταρτίστηκε μεταξύ του ενάγοντος αγοραστη και της εναγομένης πωλήτριας, η τελευταία μεταβίβασε του την κυριότητα, ενός επιβατικού μεταχειρισμένου αυτοκινήτου, αντί συμφωνηθέντος τιμήματος 14.450 ευρώ. Κατά την κατάρτιση της άνω συμβάσεως πωλήσεως η εναγομένη υποσχέθηκε στον αγοραστή την πλήρη και κανονική λειτουργία του άνω αυτοκινήτου, απαλλαγμένου τούτου πραγματικών ελαττωμάτων, που θα μείωναν την αξία και την χρησιμότητα του και ότι αυτό έφερε όλες τις συνομολογημένες ιδιότητες του, με βάση το εργοστάσιο κατασκευής του, τον τύπο του και την όλη λειτουργικότητα του, πιστοποιώντας σε ειδικό βιβλίο της ότι εγγυάται για διάστημα τριών (3) ετών, την ανυπαρξία σκουριάς στο αμάξωμα του οχήματος, το ότι αυτό ήταν ατρακάριστο, ότι δεν έφερε καμία μηχανική βλάβη και ότι είχε υποστεί βιολογικό καθαρισμό.

Όμως το άνω αυτοκίνητο κατά την πώληση του έφερε πραγματικό ελάττωμα κεκαλυμμένο και δη βλάβη στον κινητήρα του, η οποία εμφανίστηκε τρεις μήνες από το χρόνο της πώλησης του και είχε ως συνέπεια την πρόκληση και περαιτέρω ζημιών του. Συγκεκριμένα ο ενάγων ξεκίνησε να οδηγεί το ως άνω αυτοκίνητο με συνεπιβάτες τη σύζυγο του και τον υιό τους. Φθάνοντας στην Αττική οδό, στο ύψος της διαδρομής κοντά στο Μαρούσι, η θερμοκρασία εντός του αυτοκινήτου έφθασε σε σημείο ανυπόφορο και τα ηλεκτρολογικά του συστήματα επεδείκνυαν με ανάλογο φωτισμό μηχανική βλάβη, οπότε ο ενάγων σταμάτησε το όχημα σε παρακείμενο χώρο για να μην υποστεί περαιτέρω απρόβλεπτες ζημίες και κάλεσε την οδική βοήθεια της Αττικής οδού. Ο τεχνικός που κατέφθασε είπε στον ενάγοντα και την οικογένεια του ότι μάλλον είχε καεί η φλάντζα του αυτοκινήτου, ότι είχαν χυθεί σε όλο το χώρο της μηχανής του υγρά του ψυγείου της από την υπερθέρμανση και ότι αυτό δεν μπορούσε να κινηθεί αυτοδυνάμως.

Κατόπιν τούτου το παραπάνω αυτοκίνητο μεταφέρθηκε με γερανοφόρο όχημα προς επισκευή στο εξουσιοδοτημένο συνεργείο της αντιπροσωπείας CITROEN, με τον διακριτικό τίτλο «Ωμέγα Ελλάς», της εταιρείας περιορισμένης ευθύνης με την επωνυμία «... Ε.Π.Ε.», όπου διαπιστώθηκαν εκτεταμένες βλάβες του και δη προϋπάρχουσα βλάβη του κινητήρα του, που εμφάνισε στρέβλωση του συστήματος μπλοκαρίσματος του, με αποτέλεσμα να είναι αδύνατη η κίνηση του χωρίς τριβή των εσωτερικών τμημάτων της μηχανής του και από το απότομο και ανεξέλεγκτο ανέβασμα της θερμοκρασίας του αυτοκινήτου, να υφίσταται κίνδυνος της ανά πάσα στιγμή ανάφλεξης του.

Κατά σύσταση του άνω συνεργείου το αυτοκίνητο έπρεπε να μεταφερθεί στο συνεργείο της εναγομένης, προκειμένου να επισκευασθεί με έξοδα και δαπάνες της τελευταίας, με βάση την τριετή εγγύηση, που είχε χορηγήσει στους άνω αγοραστές για την καλή μηχανική λειτουργία του αυτοκινήτου κατά την πώληση του και ότι η ζημία του καλυπτόταν απ΄ αυτήν. Πράγματι το άνω αυτοκίνητο μεταφέρθηκε με γερανό στο συνεργείο της εναγομένης, για να επισκευασθεί με έξοδα και δαπάνες της, πλην όμως, παρότι το αυτοκίνητο παρέμεινε εκεί επί 27 ημέρες, η εναγομένη αδιαφορώντας δεν προέβη σε επισκευή του, οπότε ο ενάγων αναγκάστηκε να μεταφέρει εκ νέου το αυτοκίνητο στο άνω εξουσιοδοτημένο συνεργείο CITROEN προς επισκευή του, για την οποία καταβλήθηκε συνολικά το ποσό των 3.200 ευρώ.

Συγκεκριμένα για αγορά των ανταλλακτικών, ο ενάγων κατέβαλε το ποσό των  2.318,60 € και για την εκτέλεση των εργασιών, κατέβαλε το ποσό των 881,40 €. Επιπλέον αποδείχθηκε ότι παρά την επισκευή του αυτοκινήτου, εξαιτίας του άνω ελαττώματος του και λαμβανομένων υπόψη του ύψους, της φύσης, του είδους και της έκτασης των προκληθεισών εξαιτίας του άνω ελαττώματος ζημιών του, υπέστη μείωση της αγοραστικής του αξίας, η οποία εκτιμάται στο ποσό των 600 ευρώ. Η εναγομένη ως εταιρεία ειδικευμένη στην πώληση μεταχειρισμένων αυτοκινήτων, γνώριζε ότι το αυτοκίνητο έφερε σοβαρό μηχανικό ελάττωμα κατά την πώληση του, που μπορούσε να διαπιστωθεί από τους τεχνικούς συμβούλους της, με απλό έλεγχο της μηχανής του οχήματος, ώστε αυτό ή να επιδιορθωθεί πρώτα και μετά να πωληθεί ή να μειωθεί η αξία πωλήσεως του, κατά το ποσό που το τίμημα εκ των πραγμάτων θα απομειωνόταν, με βάση τη δαπάνη αποκαταστάσεως του πραγματικού ελαττώματος, που αυτό έφερε και έπρεπε πριν την πώληση, με βάση την καλή συναλλακτική πίστη, τα χρηστά ήθη και την συναλλακτική ευθύτητα, να επιδιορθωθεί.

Η εναγομένη ευθύνεται από την σύμβαση για το κρυμμένο ελάττωμα που έφερε το αυτοκίνητο κατά την πώληση του, που διαπιστώθηκε εντός εξαμήνου και συνεπώς, τεκμαίρεται ότι υπήρχε κατά την παράδοση αυτού και πρέπει να υποχρεωθεί να καταβάλλει στον ενάγοντα-αγοραστή του επίδικου αυτοκινήτου ανάλογη αποζημίωση. Τέλος, αποδείχθηκε ότι από την ως άνω συμπεριφορά της εναγομένης, η οποία πέραν του ότι αποτελεί αθέτηση συμβατικής υποχρέωσης, συνιστά και αδικοπραξία, καθόσον αυτή αν και γνώριζε κατά το χρόνο παράδοσης του αυτοκινήτου στον ενάγοντα - αγοραστή την ύπαρξη του ανωτέρω πραγματικού ελαττώματος, εντούτοις δολίως το απέκρυψε και παριστάνοντας του ψευδή γεγονότα ως αληθή πέτυχε να της καταβάλει ο ενάγων-αντισυμβαλλόμενός της το άνω ποσό του τιμήματος κατά το ανάλογο ποσοστό της συγκυριότητας του. Εξαιτίας της άνω αδικοπραξίας της εναγομένης, ο ενάγων υπέστη ηθική βλάβη και δικαιούται ανάλογης χρηματικής ικανοποίησης, το ύψος της οποίας, πρέπει να ανέλθει στο ποσό των 600 ευρώ.

Γράφει η Δικηγόρος Αθηνών Αναστασία Χρ. Μήλιου

Η επικρατούσα θέση των δικαστών στα θέματα επιμέλειας των μικρών σε ηλικία τέκνων είναι να την αναθέτουν στην μητέρα. Σπανίως η επιμέλεια δίνεται στον πατέρα και αυτό κυρίως όταν αποδειχθεί ότι η μητέρα έχει ψυχολογικά προβλήματα, είναι ναρκομανής ή αλκοολική ή γενικά έχει σοβαρά προβλήματα είτε υγείας είτε ψυχολογικά που την καθιστούν γενικά ακατάλληλη.

Οποιασδήποτε άλλος ισχυρισμός περί π.χ. αδιαφορίας της μητέρας προς το παιδί, ανωριμότητας, ανευθυνότητας, συμπεριφορές που συνδέονται συνήθως με παραμέληση του παιδιού, κακή διατροφή του, έλλειψη καθαριότητας και που αποδεδειγμένα προκαλούν σε αυτό εκδήλωση αρνητικών αντιδράσεων και είναι βέβαιο ότι δεν είναι προς το συμφέρον του τέκνου, δεν τυγχάνουν της προσοχής που τους αναλογεί από τα δικαστήρια.

Όχι μόνο αυτό, αλλά έχει επικρατήσει και η άποψη ότι επειδή το μικρό ηλικιακά τέκνο πρέπει να νιώθει ασφάλεια και σταθερότητα, περιορίζεται ακόμα περισσότερο η επαφή του και η επικοινωνία του με τον πατέρα, στα πλαίσια …της προσαρμογής του στα νέα δεδομένα.

Έτσι, η επικοινωνία του πατέρα γίνεται τυπική, δηλαδή 2-3 ώρες μια φορά την βδομάδα και ίσως δύο μέρες το μήνα από το πρωί ως αργά το απόγευμα. Λίγοι είναι οι τυχεροί πατέρες που επιτυγχάνουν διανυκτέρευση με το τέκνο τους όταν αυτό είναι σε μικρή ηλικία δηλαδή από 3 ως 5 ετών. Και τούτο για να μην διαταραχθεί τάχα το αίσθημα ασφάλειας που νιώθουν κοντά στην μητέρα τους.

Το παράδοξο σε αυτές τις υποθέσεις είναι ότι μπορεί το παιδί μέχρι την διάσπαση της έγγαμης σχέσης να ζούσε στο σπίτι του πατέρα του και όχι στο σπίτι που τώρα κατοικεί με την μητέρα του. Επομένως η διαμονή του στο χώρο που ήδη έχει ζήσει κάποιο χρονικό διάστημα ενδεχομένως δεν θα του ήταν ξένο.

Πώς λοιπόν κερδίζεται ένας αγώνας για επιμέλεια από τον πατέρα όταν το παιχνίδι δεν παίζεται εξ αρχής επί ίσοις όροις;

Το βασικό και πρωταρχικό είναι το συμφέρον του παιδιού και τι πραγματικά χρειάζεται το παιδί. Αν το παιδί που συνήθως χρειάζεται περισσότερο την μητέρα του από τον πατέρα του σε μια τόσο μικρή ηλικία, μένει με την μητέρα του αλλά αποζητά έντονα και την παρουσία του πατέρα του, τότε με την αίτηση επικοινωνίας ο γονιός θα πρέπει να διεκδικεί περισσότερες μέρες και ώρες από το σύνηθες και τυπικό, ώστε να γίνει κατανοητό από το δικαστηριο ότι αυτός ο πατέρας πράγματι αποζητά να είναι με το παιδί του και να συμμετέχει ενεργά στην ζωή του και όχι να είναι ο πατέρας του σαββατοκύριακου και μελλοντικά ο επισκέπτης.
Αν τώρα το παιδί πραγματικά είναι συναισθηματικά πιο κοντά στον πατέρα του και ο χωρισμός του από αυτόν και από το οικείο περιβάλλον του έχει επηρεάσει τον ψυχισμό του, τότε είναι ξεκάθαρο ότι ο πατέρας θα πρέπει να παλέψει για την επιμελεια του παιδιού του.

Θα πρέπει να έχει μάρτυρες που να καταθεσουν την σχέση του με το παιδί, το πόσο έχει επηρεαστεί το παιδί από το χωρισμό. Πιθανόν έναν ψυχολόγο που θα έχει δει το παιδί και θα μπορεί να βγάλει συμπεράσματα.

Αν το παιδί από το χωρισμό και την αλλαγή του περιβάλλοντος έχει ανησυχητικά ψυχολογικά συμπτώματα τότε οπωσδήποτε θα πρέπει αυτά να ερμηνευτούν και να καταδειχθούν στο δικαστήριο.

Οι κοινωνικοί λειτουργοί μπορεί να παίξουν ρόλο σε αυτό. Άλλες φορές θετικό και άλλες αρνητικό. Η έκθεση τους επηρεάζει το δικαστήριο και κατά συνέπεια την έκβαση της δίκης. Είναι ένα δυσκολο δικαστηριο αλλά όχι ακατόρθωτο.

Τα πάντα εξαρτώνται από τις αποδείξεις και από τις ιδιαίτερες συνθήκες που κάθε φορά μπορούμε να επικαλεστούμε.

Στην συγκεκριμένη υπόθεση τόσο ο πατέρας όσο και η μητέρα του παιδιού διεκδικούσαν την επιμέλεια αυτού. Η έγγαμη σχέση διακόπηκε σχετικά σύντομα και ο πατέρας απεχώρησε από το σπίτι. Όμως από τις προσκομιζόμενες ένορκες βεβαιώσεις και από την κατάθεση των μαρτύρων στο ακροατήριο αποδείχθηκε ότι από τη διάσπαση της έγγαμης συμβίωσης των διαδίκων, το ανήλικο τέκνο έχει διαμείνει μεγάλα χρονικά διαστήματα στην οικία του πατρός του.

Το δικαστήριο λοιπόν έκρινε ότι το συμφέρον του ως άνω ανηλίκου τέκνου των διαδίκων ενόψει της ηλικίας του και των συνθηκών διαβίωσης του, επιβάλλει όπως η επιμέλεια του ανατεθεί αποκλειστικά στον πατέρα του, με τον οποίο έχει άλλωστε διαμείνει από την διακοπή της εγγάμου συμβιώσεως των γονέων του και έχει αναπτύξει ιδιαίτερο ψυχικό δεσμό, ο οποίος είναι το πλέον κατάλληλο πρόσωπο να το αναθρέψει και να επιμεληθεί των υποθέσεων του.

Πρακτικά λοιπόν για να διεκδικήσει ο πατέρας την επιμέλεια του τέκνου του πρέπει να χτίσει τις βάσεις πάνω στις οποίες θα στηρίξει την αξίωση του. Δεν μπορεί ένας πατέρας που δεν έχει επαφή με το παιδί του να αξιώσει επιμέλεια από το δικαστήριο.

Πρέπει να αποδείξει έμπρακτα τον ισχυρό δεσμό και την συναισθηματική σχέση που έχει με το τέκνο του και μετά τον χωρισμό. Το βασικό είναι να αποδείξει ότι η επαφή και η επικοινωνία του με το τέκνο του από μεριάς του ήταν και είναι όσο το δυνατόν πιο συχνή. Κι αν η πολύ συχνή επικοινωνία εμποδίζεται από την μητέρα για λόγους εμπάθειας και εκδίκησης τότε επιβάλλεται να αντιδράσει με εξώδικο και εν συνεχεία με αίτηση επιμέλειας/ επικοινωνίας.

Γράφει η Δικηγόρος Αθηνών Αναστασία Χρ. Μήλιου*

Μέτρα που είναι εξοντωτικά οικονομικά για τις επιχειρήσεις που προσπαθούν κυριολεκτικά να επιβιώσουν υπό τις παρούσες συνθήκες.

Η επιβολή του προστίμου δίνει στον ιδιοκτήτη της κάθε επιχείρησης το δικαίωμα να το προσβάλλει με την διαδικασία της υποβολής αντιρρήσεων εντός πέντε ημέρων από την επιβολή του προστίμου.

Όπως είναι φυσικό, ο Δικαστής πάντα εξετάζει και θεωρεί αληθές το περιεχόμενο του Δελτίου Ελέγχου που συντάσσεται από τα αρμόδια ελεγκτικά όργανα.

Επομένως ό,τι γραφτεί ή δεν γραφτεί εκεί είναι σημαντικό για την τύχη και την θετική ή όχι έκβαση των υποβαλλόμενων αντιρρήσεων.

Σε σχετικές με πρόστιμα αποφάσεις οι δικαστές φαίνεται να αιτιολογούν την απόρριψη των αντιρρήσεων, με το επιχείρημα ότι κατά τον έλεγχο, δεν εκφράστηκαν αυτές οι διαφωνίες.

Μάλιστα σε μία περίπτωση που ο αντιλέγων έχει κατάστημα υγειονομικού ενδιαφέροντος (καφέ-μπαρ) στο οποίο πραγματοποιήθηκε έλεγχος από όργανα της Μονάδας Επιθεωρήσεων και Ελέγχων της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, σε συνεργασία με όργανα της Ελληνικής Αστυνομίας, και διαπιστώθηκε, όπως προκύπτει από το σώμα της προσβαλλόμενης πράξης, ότι δεν τηρούνταν η αναλογία ατόμων ανά τ.μ. ωφέλιμης επιφάνειας, καθόσον, αν και βάσει της σχετικής Σύμβασης Παραχώρησης Δικαιώματος Απλής Χρήσης Αιγιαλού και Κοινόχρηστης Παραλίας η αδειοδοτημένη επιφάνεια του καταστήματος είναι 56,91 τ.μ., καταμετρήθηκαν στον χώρο αυτό 65 άτομα-πελάτες, παρουσία του ιδιοκτήτη - αντιλέγοντος.

Κατόπιν τούτου, με απόφαση της Ε.Α.Δ., την οποία παρέλαβε ανεπιφύλακτα ο αντιλέγων, επιβλήθηκε σε βάρος του πρόστιμο ύψους 3.000 ευρώ και αναστολή λειτουργίας της επιχείρησης του για χρονικό διάστημα 15 εργάσιμων ημερών, λόγω παράβασης των σχετικών διατάξεων.

Ο αντιλέγων πρόβαλε στις έγγραφες αντιρρήσεις του ότι κατά τη στιγμή του ελέγχου στο κατάστημα του, που λειτουργεί σε υπαίθριο χώρο μπροστά στη θάλασσα επί πεζοδρόμου στην παραλία, βρίσκονταν περίπου 20 καθήμενοι πελάτες, ενώ οι λοιποί που καταμετρήθηκαν ήταν είτε λουόμενοι που είχαν αφήσει τις πετσέτες τους στα καθίσματα της επιχείρησης και βρίσκονταν εντός της θάλασσας, είτε περαστικοί, ενώ και στην προσβαλλόμενη πράξη δεν αναφέρονται οι καταμετρηθέντες ως καθήμενοι.

Όμως, κατά τα αναφερόμενα στο σώμα της πρώτης προσβαλλόμενης πράξης, που αποτελούν πλήρη απόδειξη, καταμετρήθηκαν από τον έλεγχο 65 άτομα ευρισκόμενα στον υπαίθριο χώρο της επιχείρησης, τη στιγμή που, σύμφωνα με την προαναφερόμενη Σύμβαση ο μέγιστος αριθμός αυτών όφειλε να είναι 28.

Τα άτομα αυτά, περαιτέρω, χαρακτηρίσθηκαν από τον έλεγχο ως πελάτες της επιχείρησης, ο δε αντιλέγων, ο οποίος ήταν παρών κατά την καταμέτρηση, παρέλαβε ανεπιφύλακτα την προσβαλλόμενη πράξη και δεν διατύπωσε κατά τον κρίσιμο χρόνο του ελέγχου οποιαδήποτε διαφωνία ως προς το ανωτέρω συμπέρασμα των ελεγκτικών οργάνων, ειδικότερα δε, δεν προέβαλε τα διά του παρόντος λόγου προβαλλόμενα, τα οποία, σε κάθε περίπτωση, δεν αποδεικνύονται.

Με αυτό το σκεπτικό λοιπόν ο Δικαστής δεν έκανε δεκτό το σχετικό επιχείρημα.

Οι αντιρρήσεις του ιδιοκτήτη έγιναν δεκτές μόνο κατά το μέρος της αναστολής λειτουργίας της επιχείρησής του διότι μη νόμιμα επιβλήθηκε αυτή για χρονικό διάστημα 15 εργάσιμων ημερών, καθόσον από τις ισχύουσες διατάξεις, προβλέπεται αναστολή λειτουργίας για χρονικό διάστημα 15 ημερολογιακών ημερών.

Γράφει η Δικηγόρος Αθηνών Αναστασία Χρ. επιλο*

Δεν είναι λίγες οι φορές εκείνες που το πρόστιμο ουσιαστικά επιβάλλεται, χωρίς να γίνεται έλεγχος των πραγματικών συνθηκών και αν πράγματι υφίσταται εξαρτημένη εργασία.

Έχει τύχει να απειλούν τους υποτιθέμενους υπαλλήλους, με αυτόφωρη διαδικασία και άλλα παρόμοια που δεν ισχύουν για να υπογράψουν στο δελτίο ελέγχου, ενώ όλα τα στοιχεία τους και η ημερομηνία πρόσληψης καθώς και οι αποδοχές συμπληρώνονται στο περίπου από τα ίδια τα ελεγκτικά όργανα.

Φυσικά υπάρχουν και οι περιπτώσεις εκείνες που πράγματι υπάρχουν στο χώρο εργαζόμενοι που δεν είναι ασφαλισμένοι και καλώς επιβάλλεται το πρόστιμο στην περίπτωση αυτή.
Εμείς θα εξετάσουμε τι μπορεί να γίνει στις περιπτώσεις που το πρόστιμο επιβάλλεται πραγματικά χωρίς να υπάρχει η σχέση εργασίας ή για περιπτώσεις που είναι δυσχερής η απόδειξη της εργασιακής σχέσης.

Πρακτικά ο μόνος τρόπος που μπορεί να ακυρωθεί το πρόστιμο άπαξ και επιβληθεί, είναι μόνο μέσω προσφυγής στο Διοικητικό Δικαστήριο. Δεν αρκεί μόνο αυτό, διότι η προσφυγή από μόνη της δεν αναστέλλει την είσπραξη του προστίμου από το ΚΕΑΟ, οπότε ταυτόχρονα πρέπει να ασκηθεί και αίτηση αναστολής, η οποία εκδικάζεται σχετικά σύντομα και συνήθως γίνεται δεκτή αν υπάρχουν οι οικονομικές προϋποθέσεις (αδυναμία καταβολής προστίμου, χαμηλά εισοδήματα, ζημιογόνα ή οριακά επικερδής επιχείρηση).

Η δεκτή αναστολή εξασφαλίζει ότι μέχρι την έκδοση απόφασης επί της προσφυγής για την ακύρωση του προστίμου δεν θα γίνει κατάσχεση κυρίως τραπεζικών λογαριασμών του εργοδότη.

Το δικαστήριο για να ακυρώσει το πρόστιμο εξετάζει τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης. Σημαντικό ρόλο παίζει το τι έχει γραφτεί στο δελτίο ελέγχου. Επίσης αν το δελτίο ελέγχου φέρει υπογραφή είτε του εργοδότη είτε του δήθεν υπαλλήλου.

Η υπογραφή μπορεί να σημαίνει και αποδοχή των καταχωρημένων σε αυτό στοιχείων. Συνεπώς ένα ανυπόγραφο δελτίο ελέγχου αποδεικνύει αυτομάτως μια αντίδραση στην επιβολή του προστίμου και μη αποδοχή του.

Αυτό δεν είναι πάντα εφικτό διότι όπως λέχθηκε και ανωτέρω, οι ελεγκτές πιέζουν για την υπογραφή απειλώντας τους εργαζόμενους ότι θα μπλέξουν με το νόμο αν δεν υπογράψουν.

Επίσης, οι ελεγκτές μπορεί να πουν ότι αν γίνει άμεση πρόσληψη του προσώπου, τότε το πρόστιμο δεν επιβάλλεται. Αυτό δεν ισχύει. Αν συνταχθεί το δελτίο ελέγχου, τότε είναι βέβαιο ότι θα επιβληθεί άμεσα και το πρόστιμο.

Με την άμεση πρόσληψη του δήθεν εργαζόμενου, το μόνο που πετυχαίνει ο εργοδότης είναι να βγάλει εκτός το μοναδικό του επιχείρημα δηλαδή τη μην ύπαρξη σχέσης εξαρτημένης εργασίας.

Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι μια τυπική προσφυγή σε τέτοιες περιπτώσεις δεν έχει μέλλον και πιθανότητες να γίνει δεκτή. Η προσφυγή πρέπει να είναι ορθά στοιχειοθετημένη και να περιέχει όλα εκείνα τα στοιχεία που θα της προσδώσουν αληθοφάνεια.

Οι προσφυγές αυτές προσδιορίζονται περίπου μέσα σε δύο χρόνια από την ημέρα κατάθεσής τους και εφόσον γίνουν δεκτές το πρόστιμο ακυρώνεται στο σύνολό του.

Της Αναστασίας Χρ. ΜήλιουΕΠΙΛΟ*

Οι λόγοι αποκληρώσης κατιοντα είναι οι εξής κάτωθι και μόνο:  Αν ο κατιών 

1. επιβουλεύθηκε τη  ζωή  του διαθέτη, του συζύγου ή άλλου κατιόντος του διαθέτη,
2. προκάλεσε με πρόθεση σωματικές κακώσεις στο διαθέτη ή στο σύζυγό του, από τον οποίο κατάγεται ο κατιών,
3. έγινε ένοχος κακουργήματος ή σοβαρού πλημμελήματος με πρόθεση, κατά του διαθέτη ή του συζύγου του. Δεν απαιτείται να έχει καταδικασθεί ο κατιών (όπως είναι και το θετό τέκνο του διαθέτη) από ποινικό δικαστήριο, πλην όμως το πολιτικό δικαστήριο, που ερευνά το λόγο της αποκλήρωσης, εξετάζει παρεμπιπτόντως αν συντρέχουν τα στοιχεία κακουργήματος ή πλημμελήματος με την έννοια που λαμβάνονται στο ποινικό δίκαιο. Το δικαστήριο κρίνει εάν το πλημμέλημα είναι "σοβαρό", με βάση την εκάστοτε κρατούσα ηθική και κοινωνική αντίληψη, λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες κάθε συγκεκριμένης περίπτωσης. Έτσι, "σοβαρό" πλημμέλημα από πρόθεση ικανό να θεμελιώσει τον πιο πάνω λόγο αποκλήρωσης είναι, μεταξύ άλλων, η σκαιά ύβρις, η χειροδικία, η απειλή χειροδικίας κ.α. κατά του διαθέτη ή του συζύγου του (ΑΠ 1406/2012).

4. αθέτησε κακόβουλα την υποχρέωση που είχε από το νόμο να  διατρέφει το διαθέτη,
5. ζει βίο άτιμο ή ανήθικο, παρά τη θέληση του διαθέτη. Η αποκλήρωση για το λόγο αυτό είναι άκυρη,  αν ο κατιών κατά το θάνατο του διαθέτη είχε οριστικά εγκαταλείψει τον άτιμο ή ανήθικο βίο.

Εξάλλου, για να είναι έγκυρη η αποκλήρωση, πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά οι εξής προϋποθέσεις:

α) να γίνει με διαθήκη

β) να υπάρχει βούληση του διαθέτη να στερήσει τον κατιόντα του από τη νόμιμη μοίρα του, η οποία μπορεί να έχει διατυπωθεί ρητά (με τον όρο "αποκληρώνω" ή "στερώ από τη νόμιμη μοίρα, ενδέχεται, όμως, και να προκύπτει ερμηνευτικά από το περιεχόμενο της διαθήκης

γ) να συντρέχει λόγος από τους περιοριστικά αναφερόμενους στο άρθρο 1840ΑΚ, των οποίων αποκλείεται η διεύρυνση ή η αναλογική εφαρμογή και σε άλλες περιπτώσεις αποδοκιμαστέας συμπεριφοράς του κατιόντος προς το διαθέτη και την οικογένεια του

δ) να αναφέρεται ο λόγος αποκλήρωσης στη διαθήκη, έτσι ώστε να υπάρχει η δυνατότητα δικαστικού ελέγχου, ως προς το ποιον λόγο αποκλήρωσης εννοεί ο διαθέτης

ε) να υφίσταται ο λόγος αποκλήρωσης κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης, χωρίς να είναι απαραίτητο να εξακολουθεί να υπάρχει μέχρι το θάνατο του διαθέτη και

στ) να μην έχει δοθεί συγγνώμη εκ μέρους του τελευταίου.

Αν δεν συντρέχουν οι προαναφερόμενες προϋποθέσεις, όπως συμβαίνει, όταν η αποκλήρωση έγινε χωρίς νόμιμο λόγο ή όταν ο λόγος της αποκλήρωσης που αναφέρεται στη διαθήκη δεν είναι αληθινός ή έγινε για λόγο, για τον οποίο έχει δοθεί συγγνώμη, η αποκλήρωση είναι άκυρη και ισχύει ως αποκλεισμός του μεριδούχου από την εξ αδιαθέτου διαδοχή.

Κατά συνέπεια, ο αποκληρωθείς λαμβάνει τη νόμιμη μοίρα του, που είναι το ήμισυ της εξ αδιαθέτου μερίδας του, αλλά όχι πλέον αυτής, διότι κατά το επιπλέον διατηρούνται σε ισχύ οι διατάξεις της διαθήκης, εφόσον δεν γίνεται επίκληση και δεν αποδεικνύεται νόμιμος λόγος ακυρότητας ή ακυρώσιμου της διαθήκης (ΑΠ 1349/2005).

Σε περίπτωση δε αποκλήρωσης, ο αποκληρωθείς μπορεί να ασκήσει αναγνωριστική αγωγή για την αναγνώριση της αβασιμότητας- αναλήθειας και ανυπαρξίας των αναφερομένων στη διαθήκη λόγων αποκλήρωσης και, επομένως, ακυρότητας της διάταξης περί αποκλήρωσης, με σκοπό την αναγνώριση περαιτέρω του κληρονομικού του δικαιώματος της νόμιμης μοίρας (ΑΠ 766/2004).

Εφόσον αναγνωρισθεί τελεσιδίκως η ακυρότητα αυτή ο μεριδούχος λαμβάνει αυτοδικαίως το ποσοστό της νόμιμης μοίρας του επί της κληρονομιάς του διαθέτη ή το ελλείπον και όχι την εξ αδιαθέτου μερίδα του, αφού σκοπός του διαθέτη με την αποκλήρωση είναι να στερήσει στο νόμιμο μεριδούχο το ποσοστό της νόμιμης μοίρας του (ΟλΑΠ 935/75, ΑΠ 129/91).

Γενικά, δικαίωμα νόμιμης μοίρας στην κληρονομιά έχουν οι κατιόντες και οι γονείς του κληρονομουμένου, καθώς και ο επιζών σύζυγος, οι οποίοι θα καλούνταν ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι, κατά το ποσοστό δε της νόμιμης μοίρας, ήτοι στο 1/2 της εξ αδιαθέτου μερίδας, ο μεριδούχος συντρέχει αυτοδικαίως εκ του νόμου, ως κληρονόμος στο σύνολο της κληρονομιάς και έχει εμπράγματο δικαίωμα, κατά το ανωτέρω ποσοστό, εφ` όλων των στοιχείων της κληρονομιαίας περιουσίας, το οποίο ασκεί με την περί κλήρου αγωγή, εκτός αν με παροχές στη ζωή έχει καλυφθεί το ως άνω ποσοστό της νόμιμης μοίρας.

Περαιτέρω, σε περίπτωση που υφίσταται κληρονομικό δικαίωμα εκ διαθήκης, εκείνος που έχει δικαίωμα νόμιμης μοίρας στην κληρονομιά (μεριδούχος) δεν δεσμεύεται από το περιεχόμενο της διαθήκης κατά το μέρος που με αυτό αποκλείεται, περιορίζεται ή επιβαρύνεται η δική του νόμιμη μοίρα, η οποία (διαθήκη) κατά το μέρος αυτό είναι άκυρη.

Ο μεριδούχος μπορεί να αντιτάξει το δικό του εκ του νόμου κληρονομικό δικαίωμα έναντι του εκ διαθήκης κληρονόμου, του οποίου η εγκατάσταση περιορίζεται, κατόπιν αυτού, στο μέρος που δεν προσβάλλει τη νόμιμη μοίρα.

Ειδικότερα, για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας οποιουδήποτε μεριδούχου, η οποία συνίσταται στο μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας, λαμβάνεται ως βάση η κατάσταση και η αξία της κληρονομιάς κατά το χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου, δηλαδή, συνυπολογίζονται όλα τα δεκτικά κληρονομικής διαδοχής περιουσιακά στοιχεία που υπάρχουν κατά το χρόνο αυτό στην κληρονομιά (πραγματική κληρονομική ομάδα), από την οποία αφαιρούνται τα χρέη της κληρονομιάς και οι δαπάνες της κηδείας του κληρονομουμένου και της απογραφής της κληρονομιάς.

Ακολούθως, προστίθενται και θεωρούνται ότι υπάρχουν στην κληρονομιά (πλασματική κληρονομική ομάδα), με την αξία που είχαν κατά το χρόνο της παροχής, οτιδήποτε ο κληρονομούμενος παραχώρησε, όσο ζούσε, χωρίς αντάλλαγμα σε μεριδούχο είτε με δωρεά είτε με άλλο τρόπο και, επίσης, οποιαδήποτε δωρεά που ο κληρονομούμενος έκανε στα τελευταία δέκα χρόνια πριν από το θάνατο του, εκτός αν την επέβαλαν λόγοι ευπρέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον.

Στη νόμιμη μοίρα καταλογίζονται οι παροχές σε μεριδούχο, με την αξία που είχαν όταν έγιναν, εφόσον προστίθενται στην κληρονομιά, εκτός αν ο κληρονομούμενος όρισε διαφορετικά όταν έδωσε την παροχή. Οι δωρεές προστίθενται, έστω και αν δεν έχει τηρηθεί ο τύπος της δωρεάς.

Έτσι, για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας μεριδούχου (κατιόντων και γονέων του κληρονομουμένου, καθώς και του επιζώντος συζύγου):

      α) εκτιμάται η αξία όλων των αντικειμένων της κληρονομιάς κατά το χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου. Εξεύρεση της αξίας της κληρονομιάς "με εκτίμηση" σημαίνει ότι, για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας, ως αξία της κληρονομιάς δεν νοείται η αγοραία αξία, αλλά η πραγματική αξία αυτής, η οποία εξευρίσκεται με εκτίμηση, η οποία, σε ομαλές οικονομικές συνθήκες, συμπίπτει, κατά κανόνα, με την αγοραία αξία. Ειδικότερα δε, εφόσον πρόκειται να υπολογιστεί η αξία της οικοσκευής του κληρονομουμένου, που αποτελείται από διάφορα αντικείμενα (π.χ. έπιπλα, αντίκες, διακοσμητικά αντικείμενα, σερβίτσια, ασημικά, κοσμήματα κ.λ.π.) πρέπει να προσδιορίζεται η αξία καθ` ενός αντικειμένου χωριστά

  β) αφαιρούνται από την αξία αυτή της πραγματικής ομάδας της κληρονομιάς τα χρέη της και οι δαπάνες κηδείας του κληρονομουμένου και απογραφής της κληρονομιάς,

  γ) στο ποσό που απομένει μετά την αφαίρεση των παραπάνω χρεών, προστίθενται, με την αξία που είχαν κατά το χρόνο που πραγματοποιήθηκαν, οι πιο πάνω παροχές του κληρονομουμένου προς τους μεριδούχους ή τρίτους,

  δ) με βάση την αυξημένη (πλασματική) κληρονομική ομάδα που προσδιορίστηκε κατά τον προαναφερόμενο τρόπο, εξευρίσκεται η νόμιμη μοίρα του μεριδούχου,

  ε) από το ποσό αυτής (νόμιμης μοίρας) αφαιρείται η αξία των πραγμάτων, στα οποία τυχόν έχει εγκατασταθεί ο μεριδούχος, καθώς και η αξία της παροχής που τυχόν είχε λάβει και υπόκειται σε συνεισφορά και

  στ) αν προκύπτει ότι τίποτε δεν έχει καταλειφθεί σ` αυτόν, σχηματίζεται ένα κλάσμα, με αριθμητή το ποσό της εξευρισκόμενης με τον πιο πάνω τρόπο νόμιμης μοίρας του και παρονομαστή την αξία εκείνων των στοιχείων της πραγματικής ομάδας, από τα οποία, χωρίς αφαίρεση χρεών και δαπανών, θα λάβει ο μεριδούχος το απαιτούμενο ποσοστό για την κάλυψη της νόμιμης μοίρας του.

Το κλάσμα αυτό ή δεκαδικός αριθμός, που προκύπτει από τη διαίρεση του αριθμητή με τον παρονομαστή, παριστά το ποσοστό που πρέπει να πάρει ο μεριδούχος αυτούσιο σε κάθε αντικείμενο της πραγματικής ομάδας της κληρονομιάς, για να λάβει, έτσι, τη νόμιμη μοίρα του. Κατά το ποσοστό αυτό, ο μεριδούχος συντρέχει ως κληρονόμος σε όλα τα κληρονομιαία πράγματα.

Τέλος, καταλογίζεται στη νόμιμη μοίρα, με την αξία που είχε όταν έγινε, η προίκα (για τη σύσταση της οποίας απαιτείτο ο τύπος του συμβολαιογραφικού εγγράφου) και οτιδήποτε ο κληρονομούμενος παραχώρησε εν ζωή στο μεριδούχο με τον όρο να καταλογιστεί στη νόμιμη μοίρα.

*ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ ΑΘΗΝΩΝ
Λεωφ. Μεσογείων 403, Αγία Παρασκευή
Τηλ. 6945-028153, 213-0338950
e-mail: natmil@otenet.gr, info@legalaction.gr
www.legalaction.gr, fb: Αναστασία Μήλιου