Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο γιατί διαδηλώνουν οι Γάλλοι μαθητές. Είναι τι μπορούν να καταφέρουν. Και ήδη έχουν πετύχει κάτι που πριν από μερικές εβδομάδες φαινόταν δύσκολο: ανάγκασαν μια ολόκληρη χώρα να συζητά για το πόσα χρήματα διαθέτει για τα σχολεία της και ποιο κόστος είναι διατεθειμένη να αναλάβει για το μέλλον της νέας γενιάς.

Από ένα σχολείο σε ολόκληρη τη Γαλλία

Το κίνημα ξεκίνησε στις 21 Σεπτεμβρίου στην περιοχή του Παρισιού, με αφορμή τις ελλείψεις εκπαιδευτικών και τις συνθήκες λειτουργίας των σχολείων. Πολύ γρήγορα όμως οι κινητοποιήσεις εξαπλώθηκαν.

Εκατοντάδες λύκεια επηρεάστηκαν από αποκλεισμούς ή αναστολές μαθημάτων, ενώ στους δρόμους βγήκαν μαθητές από το Παρίσι μέχρι τη Μασσαλία, το Στρασβούργο, τη Νάντη και τη Λυών. Τα αιτήματα διευρύνθηκαν: περισσότερες προσλήψεις καθηγητών, αντιμετώπιση των πολυπληθών τάξεων, ανακαίνιση των προβληματικών κτιρίων και περισσότερη χρηματοδότηση για τη δημόσια εκπαίδευση.

Κάπως έτσι, ένα πρόβλημα που μπορούσε να αντιμετωπιστεί ως τοπική διαμαρτυρία μετατράπηκε σε εθνική συζήτηση.

Το πρώτο πράγμα που κατάφεραν: να ακουστούν

Αυτό ίσως είναι και το σημαντικότερο επίτευγμα μιας κοινωνικής κινητοποίησης. Πριν από λίγες εβδομάδες, οι ελλείψεις καθηγητών ή οι αίθουσες με 35 μαθητές αποτελούσαν προβλήματα συγκεκριμένων σχολείων. Σήμερα συζητούνται από ολόκληρη τη Γαλλία.

Στις 6 Οκτωβρίου περισσότεροι από 250.000 άνθρωποι συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις σε εθνικό επίπεδο, σύμφωνα με τις διαθέσιμες αναφορές. Στο πλευρό των μαθητών εμφανίστηκαν γονείς, εκπαιδευτικοί και εργαζόμενοι, ενώ το κίνημα άρχισε να περνά και στα πανεπιστήμια.

Αυτό αλλάζει τη δυναμική. Όταν ένα μαθητικό αίτημα μετατρέπεται σε αίτημα οικογενειών και εργαζομένων, η κυβέρνηση δεν μπορεί πλέον να το αντιμετωπίζει αποκλειστικά ως μια σχολική διαμαρτυρία.

Μπορούν να φέρουν περισσότερα χρήματα στην Παιδεία;

Εδώ βρίσκεται η πραγματική δοκιμασία.

Η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρούς δημοσιονομικούς περιορισμούς. Στον σχεδιασμό για το 2027, οι δαπάνες εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους αναμένεται να φτάσουν περίπου τα 74,5 δισ. ευρώ, ξεπερνώντας ακόμη και τον προϋπολογισμό της εκπαίδευσης.

Οι μαθητές ζητούν, ουσιαστικά, να αλλάξει η σειρά των προτεραιοτήτων. Δεν μπορούν φυσικά να εξαφανίσουν το δημόσιο χρέος ούτε να δημιουργήσουν δημοσιονομικό χώρο από μόνοι τους. Μπορούν όμως να αυξήσουν σημαντικά το πολιτικό κόστος της επιλογής να περιοριστούν οι πραγματικοί πόροι για την εκπαίδευση.

Και αυτή είναι μια πολύ ουσιαστική μορφή πίεσης.

Από τους μαθητές στους καθηγητές και στους γονείς

Ένα κίνημα αποκτά μεγαλύτερη δύναμη όταν σταματά να αφορά μόνο εκείνους που το ξεκίνησαν. Αυτό φαίνεται να συμβαίνει στη Γαλλία.

Εκπαιδευτικά συνδικάτα έχουν κινητοποιηθεί, γονείς εμφανίζονται στις πορείες μαζί με τα παιδιά τους και φοιτητικές οργανώσεις έχουν διαμορφώσει κοινά αιτήματα για τη νέα γενιά. Η συζήτηση επομένως μετακινείται από το «τι ζητούν οι μαθητές» στο ευρύτερο «τι εκπαίδευση θέλει η Γαλλία».

Αν αυτή η κοινωνική συμμαχία διατηρηθεί, οι πιθανότητες να υπάρξουν συγκεκριμένες κυβερνητικές παραχωρήσεις αυξάνονται. Οι προσλήψεις εκπαιδευτικών, οι επενδύσεις σε σχολικά κτίρια και στοχευμένες αυξήσεις χρηματοδότησης είναι πολύ πιο συγκεκριμένα και μετρήσιμα αιτήματα από μια γενική διαμαρτυρία κατά της κυβέρνησης.

Η βία μπορεί να τους αφαιρέσει δύναμη

Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά. Οι συγκρούσεις, οι εμπρησμοί και οι επιθέσεις που έχουν καταγραφεί σε ορισμένες πόλεις απειλούν να μετατοπίσουν τη δημόσια συζήτηση από τα αιτήματα των μαθητών στην ασφάλεια και την τάξη.

Χιλιάδες άνθρωποι έχουν προσαχθεί από την έναρξη των κινητοποιήσεων, στην πλειονότητά τους ανήλικοι, ενώ υπάρχουν εκατοντάδες τραυματίες μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομικών.

Για το ίδιο το μαθητικό κίνημα αυτό αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη πρόκληση. Όσο η εικόνα παραμένει επικεντρωμένη σε καθηγητές που λείπουν, γεμάτες αίθουσες και σχολεία που χρειάζονται επισκευές, τα αιτήματα είναι εύκολα κατανοητά από την κοινωνία. Όσο κυριαρχούν οι εικόνες βίας, τόσο δυσκολότερο γίνεται να παραμείνει αυτή η συζήτηση στο προσκήνιο.

Τι μπορούν τελικά να κερδίσουν

Οι μαθητές πιθανότατα δεν μπορούν μόνοι τους να λύσουν τη δημοσιονομική κρίση της Γαλλίας. Ούτε μπορούν να επιβάλουν ολόκληρο το πρόγραμμα που ζητούν.

Μπορούν όμως να πετύχουν κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο: να αναγκάσουν την κυβέρνηση να διαθέσει περισσότερους πόρους σε σχολεία που αντιμετωπίζουν τα μεγαλύτερα προβλήματα, να επιταχύνει προσλήψεις εκπαιδευτικών, να χρηματοδοτήσει επισκευές και να ανοίξει επίσημο διάλογο για ζητήματα που μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες παρέμεναν χαμηλότερα στην πολιτική ατζέντα.

Και έχουν ήδη αποδείξει ότι μπορούν να μετατρέψουν ένα πρόβλημα της σχολικής αίθουσας σε εθνικό πολιτικό ζήτημα.

Το πραγματικό μάθημα από τη Γαλλία

Ίσως αυτό είναι τελικά το πιο ενδιαφέρον στοιχείο των γαλλικών κινητοποιήσεων. Οι μαθητές δεν διαθέτουν οικονομική ισχύ, θεσμικές θέσεις ή πρόσβαση στα κέντρα όπου καταρτίζεται ο κρατικός προϋπολογισμός. Πολλοί από αυτούς δεν έχουν ακόμη ούτε δικαίωμα ψήφου.

Διαθέτουν όμως τη δυνατότητα να τραβήξουν την προσοχή της κοινωνίας σε ένα πρόβλημα και, εφόσον πείσουν ότι το αίτημά τους αφορά περισσότερους από τους ίδιους, να δημιουργήσουν πραγματική πίεση για αλλαγές.

Το αν οι κινητοποιήσεις στη Γαλλία θα οδηγήσουν τελικά σε περισσότερους καθηγητές, καλύτερα σχολεία και μεγαλύτερη χρηματοδότηση θα φανεί τους επόμενους μήνες. Αυτό που έχει ήδη αποδειχθεί είναι ότι μια ομάδα μαθητών που ξεκίνησε ζητώντας καλύτερες συνθήκες στα σχολεία κατάφερε μέσα σε λίγες εβδομάδες να κάνει ολόκληρη τη Γαλλία να συζητά για το μέλλον της δημόσιας εκπαίδευσης.