Η γνωριμία με τον Ανδρέα Παπανδρέου

Σπούδασε δημοσιογραφία και συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στη Δημόσια Υγεία στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα. Εκεί γνώρισε τον Ανδρέα Παπανδρέου, με τον οποίο έμελλε να μοιραστεί για δεκαετίες μια κοινή ζωή που συνδέθηκε με ορισμένες από τις σημαντικότερες στιγμές της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας της Ελλάδας.Το ζευγάρι έζησε αρχικά στις Ηνωμένες Πολιτείες και αργότερα εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα. Απέκτησαν τέσσερα παιδιά: τον Γιώργο Παπανδρέου, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο Παπανδρέου.Η Μαργαρίτα βρέθηκε στο πλευρό του Ανδρέα Παπανδρέου στα χρόνια πριν από τη δικτατορία, στην περίοδο της εξορίας και αργότερα κατά τη Μεταπολίτευση και την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία.

Η δική της πολιτική και κοινωνική διαδρομή

Η παρουσία της, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στον ρόλο της συζύγου ενός από τους σημαντικότερους πολιτικούς της Μεταπολίτευσης.Η Μαργαρίτα Παπανδρέου ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα για τα δικαιώματα των γυναικών και συνδέθηκε με την Ένωση Γυναικών Ελλάδας (ΕΓΕ), της οποίας υπήρξε ιδρυτική προσωπικότητα και πρόεδρος.Η δράση της ΕΓΕ συνέπεσε με μια περίοδο μεγάλων αλλαγών στο οικογενειακό δίκαιο και στη νομική θέση των γυναικών στην Ελλάδα. Στη δεκαετία του 1980 θεσπίστηκαν, μεταξύ άλλων, ο πολιτικός γάμος, η κατάργηση της προίκας, το συναινετικό διαζύγιο, η διατήρηση του επωνύμου των γυναικών μετά τον γάμο και η ενίσχυση της ισότητας των δύο γονέων.Η ίδια υπερασπιζόταν συστηματικά την ισότητα των φύλων και την οικονομική και κοινωνική αυτονομία των γυναικών.

Ο πολυτάραχος γάμος με τον Ανδρέα

Η προσωπική σχέση της με τον Ανδρέα Παπανδρέου απασχόλησε επί δεκαετίες τη δημόσια ζωή.Ο γάμος τους πέρασε από έντονες δοκιμασίες και τελικά οδηγήθηκε σε διαζύγιο, πριν ο Ανδρέας Παπανδρέου παντρευτεί τη Δήμητρα Λιάνη.

Χρόνια αργότερα, η Μαργαρίτα αποφάσισε να μιλήσει ανοιχτά για τη σχέση τους μέσα από την αυτοβιογραφία της «Έρωτας και Εξουσία», που κυκλοφόρησε το 2015. Στο βιβλίο περιέγραψε τη γνωριμία τους, την κοινή τους ζωή, την πολιτική διαδρομή, αλλά και τις δύσκολες προσωπικές στιγμές του γάμου τους.

Η παρουσία της σε έναν αιώνα ελληνικής ιστορίας

Η ζωή της Μαργαρίτας Παπανδρέου εκτεινόταν σε περισσότερο από έναν αιώνα και διασταυρώθηκε με καθοριστικές περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.Έζησε από κοντά την πολιτική διαδρομή της οικογένειας Παπανδρέου, τη δικτατορία, την εξορία, τη Μεταπολίτευση, την ίδρυση και την άνοδο του ΠΑΣΟΚ, αλλά και τις μεγάλες κοινωνικές αλλαγές της δεκαετίας του 1980.Παράλληλα, είδε τον γιο της, Γιώργο Παπανδρέου, να ακολουθεί τη δική του πολιτική πορεία και να φτάνει στην πρωθυπουργία.

Το αποτύπωμα της Μαργαρίτας Παπανδρέου

Η Μαργαρίτα Παπανδρέου υπήρξε μια προσωπικότητα με ισχυρή δημόσια παρουσία, που κατά καιρούς προκάλεσε αντιπαραθέσεις αλλά ταυτόχρονα συνδέθηκε με το οργανωμένο γυναικείο κίνημα της Μεταπολίτευσης.Η διαδρομή της δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τον Ανδρέα Παπανδρέου και την πολιτική ιστορία της οικογένειας. Ταυτόχρονα, όμως, περιλαμβάνει τη δική της δράση για ζητήματα ισότητας και κοινωνικών δικαιωμάτων.

Με τον θάνατό της κλείνει ένα ακόμη κεφάλαιο μιας οικογένειας που σημάδεψε για πολλές δεκαετίες την πολιτική ζωή της χώρας.

Η Μαργαρίτα Τσαντ-Παπανδρέου γεννήθηκε στο Όουκ Παρκ του Ιλινόι των ΗΠΑ, στις 30 Σεπτεμβρίου 1923, η μεγαλύτερη από πέντε αδελφές στην οικογένεια.

Σπούδασε δημοσιογραφία και κατόπιν έκανε το μεταπτυχιακό της στη Δημόσια Υγεία στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, όπου και γνωρίστηκε με τον Ανδρέα Παπανδρέου. Έζησαν αρχικά στη Μινεσότα και αργότερα στην Καλιφόρνια, όπου ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν πρόεδρος του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ και στενός φίλος του μετέπειτα κυβερνήτη της Καλιφόρνιας Πατ Μπράουν.

Το 1959-1960 η Μαργαρίτα Παπανδρέου συνόδευσε τον άνδρα της στην επίσκεψή του στη Γιουγκοσλαβία. Ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε πάρει χορηγίες από τα αμερικανικά ιδρύματα Γκούγκενχαϊμ και Φουλμπράιτ για να μελετήσει το οικονομικό σύστημα της χώρας.

Στη Γιουγκοσλαβία το ζεύγος φιλοξενήθηκε από τον ηγέτη της χώρας στρατάρχη Γιόσιπ Μπροζ Τίτο, με τον οποίο συνδέθηκαν φιλικά.

Με τον Ανδρέα Παπανδρέου απέκτησαν τέσσερα παιδιά, τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο Παπανδρέου.

Η πολυτάραρχη σχέση με τον Ανδρέα

Μετά τη μόνιμη εγκατάστασή τους στην Ελλάδα το 1961, η σχέση τους πέρασε κρίση καθώς ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε ερωτική σχέση με την Έπη Σκιαδαρέση, τη νεαρή σύζυγο του γνωστού μηχανικού και εργολάβου Γιώργου Σκιαδαρέση, που ήταν παλιός συμμαθητής του στο Κολλέγιο Αθηνών. Το θέμα πήρε και μεγάλες πολιτικές διαστάσεις όταν το 1964 η κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου ανέθεσε το καινούργιο σχέδιο πόλεως της Πάτρας στον Γιώργο Σκιαδαρέση. Παρά αυτή την περιπέτεια, μετά την επιβολή της χούντας των συνταγματαρχών η Μαργαρίτα Παπανδρέου κινητοποιήθηκε ώστε να την απελευθέρωση του συζύγου της τον Δεκέμβριο του 1967.

Η επόμενη δοκιμασία για τη σχέση τους ήταν στη Στοκχόλμη, όπου ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε ερωτική σχέση με τη Σουηδέζα ηθοποιό και τηλεπαρουσιάστρια Ράνια Νάιμπλομ, με την οποία μάλιστα απέκτησε και μία κόρη εκτός γάμου, αλλά συνέχισε να είναι παντρεμένος με τη Μαργαρίτα.

Μεταπολιτευτικά, η σχέση του ζεύγους συνέχισε να αντιμετωπίζει προβλήματα με αποκορύφωμα τη σχέση του Ανδρέα με την αεροσυνοδό του πρωθυπουργικού αεροσκάφους Δήμητρα Λιάνη, σχέση η οποία οδήγησε στο διαζύγιο και τον τρίτο γάμο του ιστορικού ηγέτη του ΠΑΣΟΚ.

Όπως είχε πει η ίδια σε συνέντευξή της, αποφάσισε ότι αγαπά πολύ τον Ανδρέα και αυτή η αγάπη την οδήγησε στο να τον αφήσει ελεύθερο. Αποκάλυψε μάλιστα ότι η Μελίνα Μερκούρη της είχε προτείνει να φωνάξει και να απειλήσει ότι θα αυτοκτονήσει, αλλά δεν ακολούθησε την συμβουλή της. Τελικά η Μαργαρίτα Παπανδρέου συμφώνησε να δώσει διαζύγιο ώστε να παντρευτεί ο Ανδρέας Παπανδρέου τη Δήμητρα Λιάνη.

Στο αυτοβιογραφικό της βιβλίο που εξέδωσε το 2015 με τίτλο «Έρωτας και εξουσία» είπε ότι αρχικά ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν πιστός, αλλά ότι ο ενθουσιασμός του για μία γυναίκα τον έβγαζε έξω από τα λογικά πλαίσια, παρομοιάζοντας το πάθος του με αυτό ενός αλκοολικού.

Η ίδρυση της ΕΓΕ και η παρεμβατική συμπεριφορά

Η Μαργαρίτα Παπανδρέου ίδρυσε και διετέλεσε για οχτώ χρόνια πρόεδρος της Ένωση Γυναικών Ελλάδος (ΕΓΕ). Πολλά από τα νομοθετήματα του ΠΑΣΟΚ σε σχέση με το οικογενειακό δίκαιο και τα δικαιώματα των γυναικών πιστεύεται ότι έχουν και το δικό της αποτύπωμα, όπως η κατάργηση του θεσμού της προίκας (1982), η νομιμοποίηση των εκτρώσεων (1986), η θέσπιση του πολιτικού γάμου (1982), η νομιμοποίηση διαζυγίων με αμοιβαία συναίνεση, η δυνατότητα διατήρησης του επωνύμου των γυναικών μετά τον γάμο τους και η απόκτηση ίσων δικαιωμάτων με το σύζυγο στην κηδεμονία των παιδιών τους.

Υπήρχαν βέβαια και αυτοί που την κατηγόρησαν ότι κατά την πρώτη οκταετία του ΠΑΣΟΚ ήταν ιδιαίτερα παρεμβατική, τόσο ώστε να κάνει υποδείξεις σε υπουργούς ή να τηλεφωνεί στην ΕΡΤ ώστε να διακοπούν εκπομπές, κατηγορίες που η ίδια είχε αποκρούσει.