Σε μια προσπάθεια να αποσαφηνίσει τι σημαίνει «μεσαία τάξη» στην Ευρώπη, ο ιστότοπος «GoBankingRates» εξέτασε τα ετήσια εισοδήματα και τις ανάγκες διαβίωσης σε 10 χώρες.

Γερμανία: Υψηλό κόστος ζωής στις μεγάλες πόλεις

Στη Γερμανία, το εισόδημα που χαρακτηρίζει τη μεσαία τάξη κυμαίνεται από 30.000 έως 54.000 ευρώ ετησίως για ένα άτομο και από 48.000 έως 90.000 ευρώ για μια τετραμελή οικογένεια. Ωστόσο, σε ακριβές πόλεις όπως το Μόναχο και η Φρανκφούρτη, το κόστος ζωής είναι σημαντικά υψηλότερο. Παράλληλα, το γερμανικό κράτος προσφέρει ένα ισχυρό σύστημα κοινωνικής πρόνοιας, διασφαλίζοντας ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης.

Στη Γαλλία, η μεσαία τάξη έχει εισόδημα από 25.000 έως 72.000 ευρώ μετά τους φόρους. Στο Παρίσι, ένα άτομο χρειάζεται περίπου 40.000 ευρώ ετησίως για ένα μικρό διαμέρισμα, ενώ μια οικογένεια στα προάστια απαιτεί τουλάχιστον 60.000 ευρώ για έξοδα όπως η εκπαίδευση και οι μεταφορές. Παρά τις κρατικές παροχές, η άνοδος του πληθωρισμού έχει αυξήσει το κόστος ζωής.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το εισοδηματικό όριο της μεσαίας τάξης διαμορφώνεται μεταξύ 24.000 και 42.000 λιρών για ένα άτομο, ενώ για μια τετραμελή οικογένεια κυμαίνεται από 42.000 έως 72.000 λίρες. Το Λονδίνο και η νοτιοανατολική Αγγλία έχουν αισθητά υψηλότερο κόστος διαβίωσης σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα.

Ιταλία: Στασιμότητα μισθών και υψηλή ανεργία

Η μεσαία τάξη στην Ιταλία πλήττεται από αργή αύξηση των μισθών και υψηλά ποσοστά ανεργίας στους νέους. Το ετήσιο εισόδημα που απαιτείται για να ανήκει κάποιος σε αυτήν την κατηγορία κυμαίνεται από 18.000 έως 30.000 ευρώ για ένα άτομο και από 36.000 έως 60.000 ευρώ για μια οικογένεια. Σε πόλεις όπως η Ρώμη και το Μιλάνο, το κόστος ζωής είναι αυξημένο, απαιτώντας υψηλότερα εισοδήματα.

Ισπανία: Δυσκολίες για τους νεότερους εργαζόμενους

Στην Ισπανία, η μεσαία τάξη έχει ετήσιο εισόδημα από 18.000 έως 50.000 ευρώ. Σε ακριβές πόλεις, όπως η Μαδρίτη και η Βαρκελώνη, απαιτούνται τουλάχιστον 30.000 ευρώ ετησίως για ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης. Παρά τις οικονομικές βελτιώσεις, οι νέοι εργαζόμενοι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν χαμηλούς μισθούς και επαγγελματική ανασφάλεια.

Ολλανδία: Υψηλό επίπεδο διαβίωσης αλλά ακριβά ενοίκια

Στην Ολλανδία, η μεσαία τάξη περιλαμβάνει νοικοκυριά με εισόδημα από 35.000 έως 85.000 ευρώ ετησίως. Παρόλο που η χώρα διαθέτει ισχυρό κοινωνικό κράτος, το κόστος στέγασης σε πόλεις όπως το Άμστερνταμ και το Ρότερνταμ έχει αυξηθεί σημαντικά, απαιτώντας υψηλότερα εισοδήματα.

Σουηδία: Κοινωνικές παροχές και υψηλό κόστος ζωής

Η μεσαία τάξη στη Σουηδία απολαμβάνει καθολική υγειονομική περίθαλψη και δωρεάν εκπαίδευση, με το εισόδημα αυτής της κατηγορίας να κυμαίνεται από 350.000 έως 900.000 κορώνες ετησίως. Στη Στοκχόλμη και το Γκέτεμποργκ, ένα νοικοκυριό της μεσαίας τάξης χρειάζεται εισόδημα τουλάχιστον 45.000 ευρώ για άνετη διαβίωση.

Η οικονομία της Πολωνίας έχει αναπτυχθεί ραγδαία, επεκτείνοντας τη μεσαία τάξη. Τα ετήσια εισοδήματα που ανήκουν σε αυτήν την κατηγορία κυμαίνονται από 21.000 έως 60.000 ευρώ. Στις αγροτικές περιοχές, το χαμηλότερο κόστος ζωής επιτρέπει στους πολίτες να ζουν άνετα με χαμηλότερα εισοδήματα.

Πορτογαλία: Χαμηλότεροι μισθοί αλλά προσιτό κόστος ζωής

Στην Πορτογαλία, τα ετήσια οικογενειακά εισοδήματα της μεσαίας τάξης κυμαίνονται από 15.000 έως 40.000 ευρώ. Οι μεγάλες πόλεις, όπως η Λισαβόνα και το Πόρτο, έχουν υψηλότερο κόστος ζωής, απαιτώντας τουλάχιστον 25.000 ευρώ για οικονομική σταθερότητα. Παρά τους χαμηλούς μισθούς, η χώρα παραμένει ελκυστική για απομακρυσμένους εργαζόμενους.

Ελβετία: Υψηλό κόστος, αλλά και υψηλοί μισθοί

Η Ελβετία έχει από τα υψηλότερα κόστη ζωής παγκοσμίως, με τα εισοδηματικά όρια της μεσαίας τάξης να κυμαίνονται από 80.000 έως 180.000 ελβετικά φράγκα. Παρόλο που το κόστος είναι υψηλό, οι υψηλοί μισθοί διασφαλίζουν ένα ανώτερο επίπεδο διαβίωσης.

Στο παρακάτω γράφημα, οι αναλυτές Mάρκους Λου και Μπάμπνα Μπανερτζί δημιούργησαν ένα διάγραμμα το οποίο παρουσιάζει το από που θα προέρχονται τα νέα μέλη της μεσαίας τάξης το 2024.

Το World Data Lab αναμένει πως η μεσαία τάξη θα υποδεχτεί 113 εκατομμύρια νέα μέλη το 2024, με το μεγαλύτερο ποσοστό εξ αυτών να προέρχεται από την Ασία.

Σύμφωνα με την έρευνα, το 81% των νεοεισερχόμενων στη μεσαία τάξη θα προέρχονται από την ασιατική επικράτεια.

Αυτό, βέβαια, δεν αποτελεί έκπληξη, αφού τόσο η Κίνα όσο και η Ινδία έχουν τεράστιους πληθυσμούς, αυξημένο μέσο εισόδημα και μεγάλο ποσοστό αστικοποίησης.

Ενδιαφέρον προκαλεί και το γεγονός πως χώρες όπως το Βιετνάμ, οι Φιλιππίνες και η Ταϊλάνδη αποτελούν ορισμένες από τις γοργότερα αναπτυσόμενες αγορές ηλεκτρονικού εμπορίου του κόσμου.

Αφρική

Η Αίγυπτος και η Νιγηρία αποτελούν τις μόνες αφρικανικές χώρες οι οποίες θα καταγράψουν αύξηση της μεσαίας τάξης άνω του 1 εκατομμυρίου ανθρώπων το 2024. Οι δύο χώρες χαρακτηρίζονται, όπως κι αυτές της Ασίας, από υψηλή αναπτυξιακή προοπτική και ποσοστά γεννήσεων τα οποία υπερβαίνουν τον μέσο όρο.

Αυτό που οι πολίτες γνώριζαν με βάση τις αποφάσεις και ανακοινώσεις, είναι ότι οι νέες οικονομικές ενισχύσεις όπως το Power Pass, παρέχονται σε φυσικά πρόσωπα, φορολογικούς κατοίκους Ελλάδος, με ετήσιο καθαρό οικογενειακό εισόδημα «μετά την αφαίρεση των φόρων», φορολογικού έτους 2020, έως τις 45.000 ευρώ. Στην ίδια βάση («μετά την αφαίρεση των φόρων») εξετάζεται και το νέο επίδομα Fuel Pass.

Πολιτική απόφαση της κυβέρνησης ήταν προφανώς να στηρίξει τη μεσαία τάξη, αφού «καθαρά από φόρους» εισοδήματα ύψους έως 45.000 ευρώ, σημαίνει πρακτικά ότι είχαν ακόμα υψηλότερα έσοδα.

Το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους έλεγε μεν στη γνωμοδότηση το 2017 ότι, μετά και την ενσωμάτωσή της στον Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος το 2016, η Εισφορά Αλληλεγγύης «συνιστά φόρο, δεν έχει όμως ως αντικείμενο τα εισοδήματα επί των οποίων επιβλήθηκε, τουτέστιν δεν αποτελεί φόρο επί του εισοδήματος». Αλλά είναι ένα… κριτήριο «ώστε να επιβαρυνθούν με την εισφορά οι φορολογούμενοι σύμφωνα με την κατηγορία του εισοδήματος στην οποία ανήκουν».

Δεν είναι φόρος, είναι… «χαράτσι»

Η απόφαση χορήγησης του Power Pass, δεν ορίζει ξεκάθαρα ότι αφαιρούνται μόνο «φόροι εισοδήματος». Προφανώς δεν εννοεί ότι αφαιρούνται άλλοι φόροι, όπως πχ ο ΕΝΦΙΑ. Εν έτει 2022 όμως ο πολίτης χάνει οποιαδήποτε ενίσχυση «τύπου Pass», επειδή η Εισφορά Αλληλεγγύης μονιμοποιήθηκε μεν το 2016, αλλά το 2017 κρίθηκε ότι «δεν αποτελεί φόρο εισοδήματος» ώστε να αφαιρείται από το συνολικό εισόδημα.

Ιδού τι συμβαίνει τελικά στην πράξη:

-Οι πολίτες γνωρίζουν ότι κριτήριο για το Power Pass είναι το οικογενειακό εισόδημα του 2020, όπως δηλώθηκε πέρυσι. Ανατρέχουν στα εκκαθαριστικά του 2021 και βλέπουν ότι το 2020 είχαν εισπράξει οικογενειακώς πάνω από 50.000 ευρώ, αλλά αν αφαιρεθούν όλοι οι φόροι «πέφτουν» κάτω από τα 45.000 που είναι το ανώτατο όριο εισοδήματος (πχ στα 44.300 ευρώ) και δικαιούνται να λάβουν επιδότηση έως 600 ευρώ.

-Σε επικοινωνία με το help desk της Υπηρεσίας Power Pass (στο 210 7000810 από Δευτέρα – Παρασκευή 9:00 – 17:00) πολίτες ζητούν εξηγήσεις και πληροφορούνται ότι κόπηκαν λόγω υπέρβασης εισοδήματος, που δεν ήταν τελικά 44.300 αλλά 45.800 ευρώ, γιατί το 2020 είχαν πληρώσει και 1.500 ευρώ σαν εισφορά αλληλεγγύης που δεν έπρεπε να τα αφαιρέσουν από το συνολικό εισόδημα μαζί τους άλλους φόρους εισοδήματος.

-To help desk δίνει απάντηση όμως και στο γιατί δεν έπρεπε να την αφαιρέσουν: επικαλούνται την 130/2017 Γνωμοδότηση του ΝΣΚ σχετικά με το εάν η ειδική εισφορά αλληλεγγύης στα φυσικά πρόσωπα συνιστά φόρο εισοδήματος, μετά την ενσωμάτωσή της στον Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος που έγινε το 2016.

Τι έλεγε η Γνωμοδότηση εν έτει 2017;

«Το γεγονός ότι οι διέπουσες την εισφορά αλληλεγγύης διατάξεις εντάχθηκαν στο νέο ΚΦΕ δεν παρίσταται ικανό (…) να μεταβάλει τον χαρακτήρα της επίμαχης εισφοράς» και η ενσωμάτωσή της στον ΚΦΕ «έχει προφανώς την έννοια της εντάξεως στον εν λόγω Κώδικα των διατάξεων για την εισφορά, λόγω του ότι βάση υπολογισμού της αποτελεί το εισόδημα, η δε φράση «επί του εισοδήματος» είναι διηγηματική του τρόπου υπολογισμού της και δεν αποσκοπούσε στην πρόσδοση στην εισφορά του χαρακτήρα της ως φόρου επί του εισοδήματος».

Πόσοι Έλληνες ανήκουν στην τάξη αυτή, που κυμαίνεται το διαθέσιμο εισόδημά της που αυξήθηκε υπέρμετρα την εποχή των παχέων αγελάδων και κατακρημνίστηκε βίαια στην κρίση.

Ενδιαφέρον στοιχείο της μελέτης και η μείωση της συνεισφοράς στα φορολογικά έσοδα της χώρας της υψηλότερης εισοδηματικής τάξης, -που βέβαια τα τελευταία χρόνια συρρικνώθηκε αριθμητικά- και σήμερα καταβάλει το 38,1% των φορολογικών εσόδων έναντι άνω του 50% που κατέβαλε πριν την κρίση. αναφέρει το in.gr.

Η ταυτότητα της μεσαίας τάξης – 1 στους δύο Έλληνες «μεσαίος»

Στη συλλογική συνείδηση των Ελλήνων, στη μεσαία τάξη ανήκουν τα ευκατάστατα νοικοκυριά, όσοι δηλαδή έχουν σχετικά σταθερή απασχόληση, σχετικά αξιοπρεπείς αμοιβές, τη δυνατότητα να αποκτήσουν σπίτι, αυτοκίνητο, εξοχικό, κ.ο.κ.

Προσδιορίζονται, συνήθως, ως μεσαία «εισοδηματική» τάξη, σε σχέση με όσους ανήκουν στην υψηλότερη και τη χαμηλότερη εισοδηματική τάξη, εξηγούν οι αναλυτές του ΣΕΒ.

Με διεθνείς ορισμούς, η μεσαία εισοδηματική τάξη ορίζεται ως το μερίδιο των νοικοκυριών με διαθέσιμο εισόδημα μεταξύ του 75% και του 200% του διάμεσου εισοδήματος όλων των νοικοκυριών.

Με τους ορισμούς αυτούς, στη μεσαία εισοδηματική τάξη ανήκουν χονδρικά 1 στους 2 Έλληνες (54%), ενώ στην υψηλή εισοδηματική τάξη (άνω του 200% του διάμεσου) 1 στους 8 και στη χαμηλή εισοδηματική τάξη (κάτω του 75% του διάμεσου) 1 στους 3. Από τους τελευταίους, λιγότεροι από τους μισούς βρίσκονται κάτω από το όριο της φτώχειας, που ορίζεται από τον ΟΟΣΑ στο 50% του διάμεσου διαθέσιμου εισοδήματος.

Οι βίαιες αυξομειώσεις του διάμεσου διαθέσιμου εισοδήματος

Στην Ελλάδα, λοιπόν, το διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα για ένα νοικοκυριό με δύο ενήλικες και δύο παιδιά άνω των 14 ετών, προσδιορίζεται το 2018 σε €19,7 χιλ. Το εισόδημα αυτό σε σταθερές τιμές 2018 αυξήθηκε στη δεκαετία της υψηλής ανάπτυξης (με δανεικά…) σε €30 χιλ. περίπου (2009-2010) από €25 χιλ. το 2003, ενώ μειώθηκε δραματικά σε €19 χιλ. το 2014, κατά τη διάρκεια της μεγάλης ύφεσης, λόγω της προσαρμογής των Μνημονίων, όταν το ΑΕΠ συρρικνώθηκε κατά το ¼, και σήμερα, έξι χρόνια μετά, διαμορφώνεται σε €20 χιλ. περίπου.

Νοικοκυριά αυτής της σύνθεσης θεωρούνται ότι ανήκουν στη μεσαία εισοδηματική τάξη, εφόσον το διαθέσιμο εισόδημά τους βρίσκεται μεταξύ €14,7 χιλ. (75% του διάμεσου) και €39,3 χιλ. (200% του διάμεσου).

Με την ίδια λογική, ένα νοικοκυριό της ίδιας σύνθεσης ανήκει στην υψηλή ή τη χαμηλή εισοδηματική τάξη, εφόσον το διαθέσιμο εισόδημά του είναι άνω των €39,3 χιλ. ή κάτω των €14,7 χιλ., αντιστοίχως.

Τέλος, με διαθέσιμο ετήσιο εισόδημα χαμηλότερο από €9.850, ένα νοικοκυριό βρίσκεται κάτω από το όριο της φτώχειας.

Το 50% των τετραμελών οικογενειών στην μεσαία τάξη

Χονδρικά, λοιπόν, το διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα μιας 4μελούς οικογένειας στην Ελλάδα είναι €20 χιλ. περίπου, και με διαθέσιμο εισόδημα €15-€40 χιλ. η οικογένεια αυτή ανήκει στη μεσαία τάξη.

Υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με τον ορισμό του διαμέσου, πάνω και κάτω από €20 χιλ. διαθέσιμο εισόδημα βρίσκεται το 50% των 4μελών οικογενειών στην Ελλάδα. Σε όρους μεικτών αποδοχών, ο διάμεσος grosso modo διαμορφώνεται σε €30 χιλ. και η μεσαία τάξη ορίζεται μεταξύ €20-€60 χιλ.

Σε καθοδική πορεία η μεσαία τάξη διεθνώς, κίνδυνος για τη κοινωνική συνοχή

Ανεξαρτήτως του πώς οριοθετείται, η μεσαία τάξη θεωρείται ως το πιο δυναμικό στρώμα της κοινωνίας και, εν πολλοίς, η οικονομική της ευμάρεια καθορίζει όχι μόνο την οικονομική κατάσταση και τις προοπτικές μιας χώρας, αλλά και τις πολιτικές εξελίξεις, σχολιάζει ο ΣΕΒ σε ανάλυσή του.

Σήμερα, διεθνώς, η μεσαία τάξη φαίνεται να βρίσκεται σε καθοδική πορεία, καθώς οι ευκαιρίες για κοινωνική και επαγγελματική άνοδο περιορίζονται, ενώ η κοινωνική κινητικότητα έχει χάσει τη δυναμική άλλων εποχών.

Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν τις γρήγορες οικονομικές και κοινωνικές μεταβολές που φέρνει η τεχνολογική πρόοδος (έλλειψη δεξιοτήτων), η εξωστρέφεια της παραγωγής και των επενδύσεων (παγκοσμιοποίηση), η ταχεία συσσώρευση πλούτου στα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα (οικονομική ανισότητα), η υλική στέρηση και ο κοινωνικός αποκλεισμός (άστεγοι, άνθρωποι κάτω από το όριο της φτώχειας, εξάρτηση από ναρκωτικά και οπιοειδή σκευάσματα), οι μεταναστευτικές ροές, κ.ο.κ.

Εν γένει, δεν φαίνεται οι νέες γενιές να έχουν καλύτερες ευκαιρίες από τις προηγούμενες. Όλα αυτά προκαλούν μια αίσθηση αβεβαιότητας για το μέλλον και τείνουν να επιφέρουν αποσαθρωτικά φαινόμενα, επηρεάζοντας δυσμενώς τη γενικότερη κοινωνική συνοχή.

Οι βίαιες αλλαγές της κρίσης στα κοινωνικά στρώματα

Αναλύοντας τα μικροδεδομένα των Ερευνών Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης της ΕΛΣΤΑΤ από το 2003 και μετά, την περίοδο των Μνημονίων παρατηρείται μια διόγκωση του μεριδίου των νοικοκυριών (και των αντίστοιχων εισοδημάτων) της μεσαίας εισοδηματικής τάξης, αλλά και της χαμηλής εισοδηματικής τάξης άνω του ορίου της φτώχειας, με αντίστοιχη μείωση του μεριδίου των νοικοκυριών της υψηλής εισοδηματικής τάξης και της χαμηλής εισοδηματικής τάξης κάτω του ορίου της φτώχειας.

Με άλλα λόγια, παρατηρείται μια καθαρή μετανάστευση νοικοκυριών από τα υψηλά στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, με το μερίδιο των νοικοκυριών κάτω του ορίου της φτώχειας να μειώνεται, καθώς η μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος την περίοδο των Μνημονίων συντελέστηκε λαμβάνοντας υπόψη κατά το δυνατόν την ανάγκη να μην πληγούν τα σχετικώς χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, αναφέρει ο ΣΕΒ.

Η υπερφορολόγηση της μεσαίας τάξης

Τέλος, από τα στοιχεία προκύπτει ότι, λόγω της τεράστιας υπερφορολόγησης κατά την περίοδο των Μνημονίων και της υψηλής προοδευτικότητας του φορολογικού συστήματος, η μεσαία εισοδηματική τάξη καταβάλλει σήμερα το 51% των φορολογικών εσόδων, ενώ πριν από την κρίση κατέβαλε το 39,3%.

Αντίστοιχα, η υψηλότερη εισοδηματική τάξη, που συρρικνώθηκε αριθμητικά και εισοδηματικά, σήμερα καταβάλλει το 38,1% των φορολογικών εσόδων έναντι άνω του 50% που κατέβαλλε πριν την κρίση.

Οι εξελίξεις αυτές, σημειώνουν οι αναλυτές του ΣΕΒ, αποτυπώνουν είτε τη μετακίνηση νοικοκυριών σε χαμηλότερα εισοδηματικά κλιμάκια είτε τη μη καταγραφή τους στις στατιστικές λόγω της μετανάστευσης στο εξωτερικό, εγκατάλειψης επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, κ.λπ.

Ως αποτέλεσμα, το κράτος, για να συνεχίσει να καλύπτει τις ανάγκες του, προχώρησε σε υπερφορολόγηση των σχετικώς υψηλότερων εισοδημάτων, όσων είχαν απομείνει.

«Πιο πρόσφατα, όμως, και ιδίως από το 2016 και μετά, η υπερφορολόγηση εντάθηκε, με τη διατήρηση του αφορολόγητου σε υψηλά επίπεδα, απαλλάσσοντας έτσι από τη φορολογία μεγάλα στρώματα του πληθυσμού και αυξάνοντας αναλογικά τη φορολογική επιβάρυνση των υπόλοιπων, και ιδίως των συνεπών φορολογουμένων. Βεβαίως, εάν ληφθεί υπόψη και ο φόρος ακίνητης περιουσίας, τότε η συνολική επιβάρυνση είναι ακόμη δυσμενέστερη» σημειώνεται στη μελέτη.

Συμπερασματικά, «η χώρα μας κατάφερε να βγει από την κρίση, αλλά με τα μεσαία και υψηλά εισοδηματικά στρώματα να επωμίζονται ένα τεράστιο πρόσθετο φορολογικό βάρος.»

» Σήμερα, τα δημοσιονομικά της χώρας είναι σε ισορροπία και έχει αρχίσει η αντιστροφή της υπερφορολόγησης. Στη διαδικασία αυτή, χρειάζεται μεγάλη προσοχή ώστε η μείωση της φορολογίας να συνοδεύεται από αναπτυξιακά μέτρα, περιορισμό της φοροδιαφυγής και τη διαφύλαξη της δημοσιονομικής σταθερότητας.»

» Άλλωστε στην Ελλάδα, οι εκλογές κερδίζονται και χάνονται με βάση την αβεβαιότητα που βιώνει η μεσαία τάξη λόγω της οικονομικής δυσπραγίας, η οποία συνδέεται άμεσα με την υπερφορολόγηση που την πλήττει» καταλήγει ο ΣΕΒ.