Με βάση το ισχύον φορολογικό πλαίσιο, το γεγονός ότι τα χρήματα βρίσκονται σε κοινό τραπεζικό λογαριασμό δεν σημαίνει ότι κάθε μετακίνησή τους απαλλάσσεται αυτομάτως από φόρο. Εάν η φορολογική διοίκηση διαπιστώσει ότι ο συνδικαιούχος που απέκτησε ή διακίνησε τα κεφάλαια δεν είχε συμβάλει ουσιαστικά στη δημιουργία τους, μπορεί να αντιμετωπίσει τη συναλλαγή ως άτυπη δωρεά.

Παράλληλα οι ελεγκτικές αρχές εξετάζουν και τον τελικό προορισμό των χρημάτων. Ιδιαίτερη σημασία έχει εάν τα ποσά μεταφέρθηκαν σε ατομικό τραπεζικό λογαριασμό στον οποίο ο συγκεκριμένος συνδικαιούχος έχει αποκλειστική πρόσβαση, αλλά και εάν υπάρχουν επαρκή δικαιολογητικά που να αποδεικνύουν ότι η συναλλαγή είχε διαφορετική αιτία. Όταν τέτοια στοιχεία δεν υπάρχουν, μπορεί να προκύψει καταλογισμός φόρου δωρεάς.

Οι πέντε βασικές παγίδες που μπορεί να φέρουν φορολογικό έλεγχο

Η φορολογική νομοθεσία περιλαμβάνει αρκετές λεπτομέρειες στις οποίες οι φορολογούμενοι πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή όταν πραγματοποιούν μεταφορές χρημάτων μεταξύ συγγενών ή διαχειρίζονται κοινούς τραπεζικούς λογαριασμούς.

Η πρώτη κρίσιμη περίπτωση αφορά τις γονικές παροχές και τις δωρεές μεταξύ συγγενών πρώτου βαθμού. Παρότι προβλέπεται αφορολόγητο όριο έως 800.000 ευρώ, η απαλλαγή δεν εφαρμόζεται χωρίς προϋποθέσεις. Για να ισχύσει, η χρηματική μεταφορά πρέπει να πραγματοποιείται μέσω τραπεζικού συστήματος και να συνοδεύεται από την απαιτούμενη δήλωση γονικής παροχής ή δωρεάς.

Η δεύτερη και ιδιαίτερα σημαντική παγίδα αφορά τη χρήση μετρητών. Εάν η μεταφορά ή η παράδοση του ποσού γίνει εκτός τραπεζικού συστήματος, το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ δεν εφαρμόζεται και μπορεί να επιβληθεί φόρος 10% από το πρώτο ευρώ.

Διαφορετική αντιμετώπιση έχουν συνήθως οι καθημερινές μεταφορές μικρών χρηματικών ποσών. Χαρτζιλίκια ή χρήματα για την κάλυψη συνηθισμένων αναγκών προστατευόμενων μελών, ακόμη και όταν αποστέλλονται μέσω IRIS, κατά κανόνα δεν αντιμετωπίζονται ως φορολογητέες δωρεές εφόσον βρίσκονται σε εύλογα και συνήθη επίπεδα.

Ιδιαίτερα αυστηρός είναι ο έλεγχος σε περιπτώσεις διαδοχικών ή αλυσιδωτών μεταφορών μεταξύ συγγενικών προσώπων. Εάν προκύψει ότι χρησιμοποιήθηκαν ενδιάμεσα πρόσωπα με σκοπό να παρακαμφθούν οι κανόνες ή τα προβλεπόμενα αφορολόγητα όρια, η φορολογική διοίκηση μπορεί να επανεξετάσει τη συναλλαγή και να επιβάλει φόρο με υψηλότερο συντελεστή, ακόμη και 20%.

Η πέμπτη παγίδα αφορά τους κοινούς τραπεζικούς λογαριασμούς στους οποίους συμμετέχουν τρίτα πρόσωπα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ΑΑΔΕ εξετάζει ποιος ήταν ο πραγματικός κάτοχος των χρημάτων, ποιος τελικά ωφελήθηκε από τη μεταφορά και εάν μέσω της συναλλαγής προέκυψε έμμεση δωρεά σε πρόσωπο που δεν καλύπτεται από το σχετικό αφορολόγητο.

Πώς διαμορφώνονται οι φόροι και οι επιβαρύνσεις

Το ύψος της φορολογικής επιβάρυνσης εξαρτάται τόσο από τον βαθμό συγγένειας όσο και από το εάν τηρήθηκαν όλες οι προβλεπόμενες διαδικασίες.

Για συγγενείς πρώτου βαθμού που δεν καλύπτονται από τις προϋποθέσεις του αφορολόγητου —όπως μπορεί να συμβεί όταν χρησιμοποιούνται μετρητά αντί για τραπεζική μεταφορά— προβλέπεται αυτοτελής φορολόγηση με συντελεστή 10% χωρίς αφορολόγητο όριο.

Για συγγενείς δεύτερου βαθμού, όπως αδέλφια, ανίψια και θείους, η φορολογική επιβάρυνση μπορεί να διαμορφωθεί στο 20% από το πρώτο ευρώ.

Σε περιπτώσεις πιο μακρινής συγγένειας ή χρηματικών μεταφορών μεταξύ προσώπων χωρίς συγγενικό δεσμό, ο συντελεστής μπορεί να αυξηθεί σημαντικά και να φτάσει ακόμη και στο 40%.

Καθοριστικό ρόλο παίζουν και τα αποδεικτικά στοιχεία. Εάν ο φορολογούμενος δεν μπορεί να προσκομίσει παραστατικά ή άλλα στοιχεία που εξηγούν επαρκώς την προέλευση και τον λόγο της μεταφοράς, η ΑΑΔΕ μπορεί να απορρίψει τον ισχυρισμό ότι πρόκειται για αφορολόγητη συναλλαγή και να προχωρήσει στη βεβαίωση του αντίστοιχου φόρου.

Τι πρέπει να προσέχουν οι φορολογούμενοι

Η ασφαλέστερη πρακτική για όσους πραγματοποιούν γονικές παροχές ή δωρεές χρημάτων είναι να χρησιμοποιούν αποκλειστικά το τραπεζικό σύστημα, να υποβάλλουν εγκαίρως τις απαιτούμενες δηλώσεις και να διατηρούν όλα τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία.

Εξίσου σημαντικό είναι να μπορεί να τεκμηριωθεί ποιος δημιούργησε τα χρήματα που βρίσκονται σε έναν κοινό λογαριασμό και για ποιον λόγο μεταφέρθηκαν σε άλλο πρόσωπο ή σε διαφορετικό λογαριασμό.

Η διαφάνεια στις συναλλαγές, η σωστή φορολογική δήλωση και η διατήρηση των απαραίτητων παραστατικών αποτελούν τα βασικότερα μέσα προστασίας απέναντι σε έναν ενδεχόμενο φορολογικό έλεγχο και σε επιβαρύνσεις που θα μπορούσαν διαφορετικά να προκύψουν απρόβλεπτα.

Αναλυτικότερα επισημαίνει τα εξής: 

1. Μεταφορές χρηματικών ποσών σε τραπεζικούς λογαριασμούς, μέσω συστημάτων τύπου IRIS ή όχι, δεν αποτελούν αντικείμενο ιδιαίτερου φορολογικού ενδιαφέροντος, εάν πρόκειται για μικροποσά, εκτός εάν διαπιστώνεται συγκεκριμένο μοτίβο καταχρηστικής πρακτικής.

2. ⁠ Όπως έχει επισημανθεί και στο παρελθόν, τούτο ισχύει πολύ περισσότερο για μικροποσά που καταβάλλονται από γονείς ή παππούδες σε παιδιά και εγγόνια για την κάλυψη μικροεξόδων τους (πχ χαρτζιλίκι).

3. Σχετικά με την υπόθεση ελέγχου φοιτήτριας από την Εύβοια που έλαβε χρηματική δωρεά από τον παππού της, επισημαίνεται ότι ο φορολογικός έλεγχος ήταν μέρος ελέγχου ευρύτερου κύκλου προσώπων και δεν έγινε για το χαρτζιλίκι του παππού προς τη φοιτήτρια εγγονή. Ο φόρος δωρεάς που καταλογίστηκε, αφορά ποσό που δωρήθηκε σε χρονικό σημείο πριν από τη θέσπιση απαλλαγής για χρηματικές δωρεές έως 800.000 € και βασίστηκε στην οικειοθελή δήλωση της ελεγχόμενης. Σύμφωνα με τη νομοθεσία, οι δηλώσεις αυτές δεν μπορούν να ανακληθούν εκ των υστέρων, με ενδικοφανή προσφυγή της ενώπιον της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών της ΑΑΔΕ (σχετική η απόφαση ΔΕΔ 1798/2026).