Σε αυτό το περιβάλλον, οι μικροχρηματοδοτήσεις έως 25.000 ευρώ, αλλά και άλλα προγράμματα δανεισμού που μπορούν να φτάσουν σε υψηλότερα ποσά, αποκτούν αυξανόμενη σημασία. Η ανάπτυξη ψηφιακών διαδικασιών αξιολόγησης και η συμμετοχή εξειδικευμένων φορέων δημιουργούν εναλλακτικές δυνατότητες για επιχειρήσεις που δυσκολεύονται να εξυπηρετηθούν από τα παραδοσιακά τραπεζικά προϊόντα.

Το χρηματοδοτικό κενό των μικρών επιχειρήσεων

Η ελληνική οικονομία στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις, οι οποίες συχνά διαθέτουν περιορισμένα ίδια κεφάλαια και μικρότερη δυνατότητα παροχής εξασφαλίσεων. Παρότι αρκετές εμφανίζουν σταθερό κύκλο εργασιών, δεν έχουν πάντοτε πρόσβαση σε δανεισμό με όρους αντίστοιχους εκείνων που εξασφαλίζουν μεγαλύτερες εταιρείες.

Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο όταν μια επιχείρηση χρειάζεται άμεσα κεφάλαια για την αγορά πρώτων υλών, την ανανέωση μηχανημάτων ή την κάλυψη εποχικών αναγκών. Η καθυστέρηση στη χρηματοδότηση μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια εμπορικών ευκαιριών, ακόμη και όταν η επιχείρηση παραμένει οικονομικά βιώσιμη.

Τι είναι οι μικροχρηματοδοτήσεις

Οι μικροχρηματοδοτήσεις αποτελούν ειδική μορφή χρηματοδότησης που απευθύνεται κυρίως σε μικρές επιχειρήσεις, αυτοαπασχολούμενους και επαγγελματίες. Στο ελληνικό θεσμικό πλαίσιο, το ανώτατο ποσό μιας μικροχρηματοδότησης είναι 25.000 ευρώ ανά δικαιούχο από έναν φορέα, σύμφωνα με τους εφαρμοστέους κανόνες.

Τα προϊόντα αυτά διαφέρουν από τα συμβατικά τραπεζικά δάνεια ως προς τη διαδικασία και τις προϋποθέσεις, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι παρέχονται αυτόματα ή χωρίς έλεγχο. Οι φορείς εξετάζουν την οικονομική κατάσταση του ενδιαφερομένου, τη βιωσιμότητα της δραστηριότητας και την ικανότητα αποπληρωμής.

Πού μπορεί να χρησιμοποιηθεί η χρηματοδότηση

Η χρηματοδότηση μπορεί, ανάλογα με το συγκεκριμένο πρόγραμμα, να καλύψει ανάγκες κεφαλαίου κίνησης ή επενδυτικές δαπάνες. Ένα μικρό κατάστημα μπορεί να χρειάζεται νέο εξοπλισμό, μια βιοτεχνία μηχανήματα παραγωγής και μια επιχείρηση παροχής υπηρεσιών ψηφιακά εργαλεία για την επέκταση του πελατολογίου της.

Η αξιοποίηση των χρημάτων πρέπει να συνδέεται με συγκεκριμένο επιχειρηματικό αποτέλεσμα. Η λήψη δανείου για την κάλυψη επαναλαμβανόμενων ζημιών, χωρίς σχέδιο βελτίωσης της δραστηριότητας, μπορεί να επιδεινώσει τη χρηματοοικονομική κατάσταση αντί να τη διορθώσει.

Οι ψηφιακές πλατφόρμες και οι αιτήσεις

Η ψηφιοποίηση των αιτήσεων μπορεί να περιορίσει σημαντικά τον διοικητικό χρόνο που απαιτείται για την αξιολόγηση. Η ηλεκτρονική υποβολή οικονομικών στοιχείων, φορολογικών δεδομένων και επιχειρηματικών σχεδίων διευκολύνει τόσο τους αιτούντες όσο και τους χρηματοδοτικούς φορείς.

Ωστόσο, οι ψηφιακές διαδικασίες δεν συνεπάγονται αυτόματη έγκριση. Κάθε πρόγραμμα έχει συγκεκριμένα κριτήρια επιλεξιμότητας, απαιτούμενα δικαιολογητικά και περιορισμούς ως προς τις επιλέξιμες δαπάνες.

Επιτόκια και πραγματικό κόστος

Οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να εξετάζουν το συνολικό κόστος της χρηματοδότησης και όχι αποκλειστικά το ονομαστικό επιτόκιο. Η διάρκεια αποπληρωμής, οι πιθανές επιβαρύνσεις και η ύπαρξη περιόδου χάριτος επηρεάζουν σημαντικά τη μηνιαία δόση και τη συνολική οικονομική επιβάρυνση.

Σε ορισμένα συγχρηματοδοτούμενα εργαλεία μπορεί να προβλέπονται ευνοϊκότεροι όροι, όμως αυτοί εξαρτώνται από την εκάστοτε πρόσκληση. Δεν ισχύει ενιαίο επιτόκιο ή μία κοινή διαδικασία για όλες τις διαθέσιμες επιλογές.

Ποιοι έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες έγκρισης

Οι επιχειρήσεις που διαθέτουν σαφή οικονομική εικόνα, οργανωμένο επιχειρηματικό σχέδιο και ρεαλιστική πρόβλεψη ταμειακών ροών μπορούν να παρουσιάσουν καλύτερα την ικανότητά τους να εξυπηρετήσουν μια νέα χρηματοδότηση.

Σημαντική είναι επίσης η συνέπεια στις φορολογικές και ασφαλιστικές υποχρεώσεις, όπου αυτή αποτελεί προϋπόθεση του συγκεκριμένου εργαλείου, καθώς και η δυνατότητα τεκμηρίωσης της χρήσης των κεφαλαίων.

Το στοίχημα για την ελληνική οικονομία

Η διεύρυνση της πρόσβασης σε μικρά χρηματοδοτικά ποσά μπορεί να λειτουργήσει θετικά για την επιχειρηματικότητα, ιδιαίτερα στην περιφέρεια και σε κλάδους που δεν προσελκύουν εύκολα μεγάλες επενδύσεις. Η δυνατότητα ανανέωσης εξοπλισμού, ανάπτυξης νέων υπηρεσιών και βελτίωσης της παραγωγικότητας μπορεί να ενισχύσει τη βιωσιμότητα μικρότερων επιχειρήσεων.

Το ουσιαστικό ζητούμενο, ωστόσο, δεν είναι μόνο να αυξηθεί ο αριθμός των δανείων, αλλά να διοχετευθούν τα κεφάλαια σε δραστηριότητες με πραγματικές προοπτικές ανάπτυξης και δυνατότητα αποπληρωμής.

Εκπρόσωποι του κλάδου κάνουν λόγο για περίπου 1.500 λουκέτα από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, ενώ το ενεργειακό κόστος εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες πιέσεις για τις επιχειρήσεις.Το παράδοξο είναι ότι ακόμη και όταν το ψωμί ακριβαίνει, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αυξάνεται και το κέρδος του αρτοποιού.

Γιατί ένας φούρνος καταναλώνει τόσο πολύ ρεύμα

Το αρτοποιείο είναι μια ιδιαίτερα ενεργοβόρα μικρομεσαία επιχείρηση.Φούρνοι ψησίματος, στόφες, ψυγεία, καταψύκτες, ζυμωτήρια, κλιματισμός, φωτισμός και υπόλοιπος εξοπλισμός λειτουργούν πολλές ώρες καθημερινά.

Στις 25 Σεπτεμβρίου η Ομοσπονδία Αρτοποιών Ελλάδος απηύθυνε νέα επιστολή προς το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ζητώντας παρέμβαση για την επιδότηση του ενεργειακού κόστους.Η Ομοσπονδία περιγράφει την κατάσταση ως ιδιαίτερα δύσκολη, επισημαίνοντας ότι οι επαγγελματίες του κλάδου αντιμετωπίζουν δυσβάστακτους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας.

Δεν είναι μόνο το ρεύμα

Το πρόβλημα, όμως, δεν περιορίζεται στην ενέργεια.Αλεύρι, βούτυρο, λάδι, ζάχαρη, σοκολάτα, τυριά και υπόλοιπες πρώτες ύλες επιβαρύνουν καθημερινά το κόστος παραγωγής. Προστίθενται οι συσκευασίες, τα μεταφορικά, τα ενοίκια, οι ασφαλιστικές υποχρεώσεις και το μισθολογικό κόστος.

Ένας σύγχρονος φούρνος, άλλωστε, δεν πουλά μόνο ψωμί.Πολλές επιχειρήσεις έχουν επενδύσει σε καφέ, σάντουιτς, πίτες, γλυκά και προϊόντα πρωινού, χρειάζονται περισσότερο προσωπικό και χρησιμοποιούν ακριβότερο εξοπλισμό.Έτσι, ο ημερήσιος τζίρος μπορεί να φαίνεται σημαντικός, αλλά το ποσό που απομένει μετά την πληρωμή όλων των υποχρεώσεων μπορεί να είναι πολύ μικρότερο.

Γιατί δεν ανεβάζουν απλώς την τιμή του ψωμιού;

Θεωρητικά μια επιχείρηση μπορεί να μετακυλίσει το αυξημένο κόστος στον πελάτη.Στην πράξη τα πράγματα είναι δυσκολότερα.Το ψωμί αποτελεί βασικό αγαθό και ο καταναλωτής αντιλαμβάνεται άμεσα ακόμη και μια σχετικά μικρή αύξηση. Ταυτόχρονα, το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών πιέζεται από πολλές άλλες καθημερινές δαπάνες.

Ο αρτοποιός βρίσκεται έτσι ανάμεσα σε δύο πιέσεις: εάν δεν αυξήσει τις τιμές, συμπιέζεται το περιθώριο κέρδους του. Εάν τις αυξήσει υπερβολικά, κινδυνεύει να χάσει πελάτες ή να μειωθεί η ποσότητα που αγοράζουν.

Ο ανταγωνισμός άλλαξε

Υπάρχει και μία ακόμη μεγάλη αλλαγή.Ο παραδοσιακός φούρνος δεν ανταγωνίζεται πλέον μόνο το διπλανό αρτοποιείο. Ψωμί και αρτοσκευάσματα πωλούνται από σούπερ μάρκετ, οργανωμένες αλυσίδες, καταστήματα convenience και σημεία καφέ.

Οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις έχουν διαφορετική αγοραστική δύναμη απέναντι στους προμηθευτές και μπορούν να μοιράζουν τα λειτουργικά τους έξοδα σε πολύ μεγαλύτερο όγκο πωλήσεων.Για μια οικογενειακή επιχείρηση με ένα κατάστημα, οι δυνατότητες είναι σαφώς πιο περιορισμένες.

1.500 λουκέτα σε λίγα χρόνια

Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Συντεχνίας Αρτοποιών Αθηνών, Προαστίων και Περιχώρων, Ιάσωνα Καπλάνη, περίπου 1.500 αρτοποιεία έχουν κλείσει από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία μέχρι σήμερα.Η Ομοσπονδία Αρτοποιών αναφέρει ότι η βιοτεχνική αρτοποιία εξακολουθεί να αποτελεί έναν μεγάλο παραγωγικό κλάδο, εκπροσωπώντας περισσότερες από 15.000 επιχειρήσεις στη χώρα.Τα δύο στοιχεία δεν είναι απευθείας συγκρίσιμα, καθώς αφορούν διαφορετικές καταγραφές και ορισμούς επιχειρήσεων, αποτυπώνουν όμως το μέγεθος ενός κλάδου με σημαντικό οικονομικό και εργασιακό αποτύπωμα.

Όταν κλείνει ο φούρνος, δεν χάνεται μόνο ένα κατάστημα

Το κλείσιμο ενός αρτοποιείου επηρεάζει μια μεγαλύτερη οικονομική αλυσίδα.Χάνονται θέσεις εργασίας, μειώνονται οι παραγγελίες προς αλευρόμυλους και προμηθευτές, περιορίζεται η δραστηριότητα μεταφορέων και άλλων μικρών επιχειρήσεων που συνεργάζονται με τον φούρνο.

Ιδιαίτερα στην περιφέρεια και στις μικρότερες γειτονιές, το αποτύπωμα είναι μεγαλύτερο.

Το βασικό πρόβλημα για τον κλάδο δεν είναι λοιπόν αν οι Έλληνες θα σταματήσουν να αγοράζουν ψωμί. Είναι αν ο τζίρος που πραγματοποιεί ένας φούρνος αρκεί πλέον για να πληρώσει ενέργεια, πρώτες ύλες, προσωπικό, ενοίκιο και φόρους και να αφήσει ένα βιώσιμο εισόδημα στον επαγγελματία.

Και τα συνεχιζόμενα λουκέτα δείχνουν ότι για ένα μέρος της αγοράς αυτή η εξίσωση γίνεται ολοένα δυσκολότερη.

Το ακριβότερο χρήμα για τα μικρά δάνεια

Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος δείχνουν ότι τον Ιούλιο το μέσο επιτόκιο των νέων δανείων έως 250.000 ευρώ διαμορφώθηκε στο 5,07%. Την ίδια στιγμή, στα δάνεια άνω του 1 εκατ. ευρώ υποχώρησε στο 4,14%. Η διαφορά φτάνει τις 0,93 ποσοστιαίες μονάδες και αποτυπώνει με σαφήνεια ότι η μικρότερη χρηματοδότηση κοστίζει περισσότερο από τη μεγαλύτερη.

Η εικόνα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες στρέφονται συχνότερα σε δάνεια αυτής της κλίμακας. Το δεδομένο είναι ότι, με βάση τα στοιχεία του Ιουλίου, όποιος αναζητούσε χρηματοδότηση έως 250.000 ευρώ βρισκόταν αντιμέτωπος με υψηλότερο μέσο επιτόκιο σε σχέση με όσους δανείζονταν πάνω από 1 εκατ. ευρώ.

Η επίδραση της ΕΚΤ

Το περιβάλλον, ωστόσο, άλλαξε μετά τα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν για τον Ιούλιο. Στις 10 Σεπτεμβρίου η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προχώρησε σε αύξηση των βασικών επιτοκίων κατά 0,25 ποσοστιαίες μονάδες, με αποτέλεσμα το επιτόκιο καταθέσεων να ανέλθει στο 2,50%.

Τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος δεν αποτυπώνουν ακόμη αυτή την εξέλιξη στο κόστος των νέων επιχειρηματικών δανείων, καθώς προηγούνται της απόφασης. Η αύξηση της ΕΚΤ δεν περνά μηχανικά και στο ίδιο ύψος σε κάθε σύμβαση. Η τελική επίδραση εξαρτάται από την τιμολόγηση της κάθε τράπεζας, αλλά και από το αν ένα δάνειο είναι σταθερού ή κυμαινόμενου επιτοκίου.

Πόροι 1,5 δισ. ευρώ για τις ΜμΕ

Για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις προβλέπονται πόροι 1,5 δισ. ευρώ μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας. Με τη συμμετοχή των εμπορικών τραπεζών, ο σχεδιασμός προβλέπει ότι μπορούν να κινητοποιηθούν έως 5 δισ. ευρώ σε νέα δάνεια και επενδύσεις.

Σύμφωνα με τον δημοσιοποιημένο σχεδιασμό, τα 1,1 δισ. ευρώ θα κατευθυνθούν σε εργαλείο δανειοδότησης και τα 400 εκατ. ευρώ σε εργαλείο εγγυοδοσίας. Η διάκριση των δύο μηχανισμών είναι κρίσιμη, καθώς απαντούν σε διαφορετικές ανάγκες της αγοράς και επιχειρούν να μειώσουν διαφορετικά εμπόδια στη χρηματοδότηση.

Τι επιδιώκει η δανειοδότηση

Το εργαλείο της συγχρηματοδότησης μπορεί να περιορίσει το κόστος του δανείου για την επιχείρηση. Όταν μέρος της χρηματοδότησης προέρχεται από το εργαλείο με ευνοϊκότερους όρους, το συνολικό βάρος μπορεί να γίνει πιο διαχειρίσιμο, ειδικά για επιχειρήσεις που αναζητούν κεφάλαιο αλλά αντιμετωπίζουν υψηλό επιτόκιο στην τραπεζική αγορά.

Από την άλλη πλευρά, η εγγυοδοσία καλύπτει μέρος του κινδύνου που αναλαμβάνει η τράπεζα. Αυτό μπορεί να διευκολύνει την έγκριση μιας αίτησης, ιδιαίτερα όταν οι απαιτήσεις για εξασφαλίσεις λειτουργούν ανασταλτικά. Για πολλές επιχειρήσεις, ο συνδυασμός των δύο εργαλείων είναι αυτό που μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα στην απόρριψη και τη χρηματοδότηση.

Το βάρος των τελικών όρων

Παρά τον σχεδιασμό, το εύρος της παρέμβασης θα εξαρτηθεί από τους τελικούς όρους. Κρίσιμο παραμένει ποιο μέρος του δανείου θα δοθεί με ευνοϊκότερους όρους, με ποιον τρόπο θα τιμολογηθεί το τραπεζικό σκέλος και ποιες επιχειρήσεις θα πληρούν τα κριτήρια συμμετοχής.

Σε αυτό το πλαίσιο, η παρέμβαση της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας δεν αξιολογείται μόνο ως προς το αν θα κινητοποιήσει τα 5 δισ. ευρώ. Το ουσιαστικό ζητούμενο είναι αν θα μπορέσει να μειώσει το κόστος δανεισμού εκεί όπου σήμερα είναι υψηλότερο, δηλαδή κυρίως στις μικρότερες χρηματοδοτήσεις.

Η μελέτη του Ινστιτούτου Μικρών Επιχειρήσεων (ΙΜΕ) της ΓΣΕΒΕΕ,  με τίτλο «Εμπόδια στην υλοποίηση επενδύσεων από τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ελλάδα», καταγράφει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν κυρίως οι μικρομεσαίες μεταποιητικές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις, αξιοποιώντας ποιοτική έρευνα αλλά και διαθέσιμα ποσοτικά στοιχεία.

Η έρευνα καταλήγει σε εννέα βασικά εμπόδια: έλλειψη χρηματοδότησης και δυσκαμψίες των προγραμμάτων ΕΣΠΑ, δυσκολίες στην εισαγωγή και χρήση μηχανολογικού εξοπλισμού, ανεπαρκή ζήτηση, προβλήματα στις μεταφορικές και ψηφιακές υποδομές, ρυθμιστικό κόστος, υψηλές τιμές ενέργειας, ελλιπή κρατική υποστήριξη, έλλειψη εξειδικευμένου και πιστοποιημένου προσωπικού και αύξηση του κόστους γης και ενοικίων.

Το 71% δεν επένδυσε σε ψηφιακή τεχνολογία

Τα στοιχεία αποτυπώνουν το μέγεθος του επενδυτικού προβλήματος στις μικρότερες επιχειρήσεις. Σύμφωνα με την έρευνα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ και της Marc για το δεύτερο εξάμηνο του 2025, μόλις το 29% των μικρομεσαίων πραγματοποίησε επένδυση σε τεχνολογικό εξοπλισμό και ψηφιακές τεχνολογίες, κάτι που σημαίνει ότι το 71% δεν πραγματοποίησε καμία αντίστοιχη επένδυση.

Ακόμη χαμηλότερα είναι τα ποσοστά στον μηχανολογικό εξοπλισμό, όπου επένδυσε μόλις το 20%, ενώ σε κτιριακές εγκαταστάσεις και λοιπό εξοπλισμό το ποσοστό περιορίστηκε στο 12%. Μόλις 9% επένδυσε στην κατάρτιση και εκπαίδευση προσωπικού.

Η δυνατότητα πραγματοποίησης επενδύσεων συνδέεται, σύμφωνα με τη μελέτη, άμεσα με το μέγεθος της επιχείρησης. Στις επιχειρήσεις με ετήσιο τζίρο έως 50.000 ευρώ επένδυσε το 20%, ενώ σε όσες εμφανίζουν τζίρο άνω των 300.000 ευρώ το ποσοστό ανεβαίνει στο 47%. Αντίστοιχα, μόλις το 20% των επιχειρήσεων χωρίς προσωπικό πραγματοποίησε επένδυση, έναντι 46% για όσες απασχολούν περισσότερα από πέντε άτομα.

Οι επενδύσεις γίνονται σχεδόν αποκλειστικά με ίδια κεφάλαια

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα της χρηματοδότησης. Το 89% των μικρομεσαίων κάλυψε το κόστος της επένδυσής του με ίδια κεφάλαια, ενώ μόλις το 5% αξιοποίησε προγράμματα χρηματοδότησης, όπως το ΕΣΠΑ, και μόλις 3% τραπεζικό δανεισμό. Οι εναλλακτικές μορφές χρηματοδότησης, όπως μικροχρηματοδοτήσεις και venture capital, αντιστοιχούν σε μόλις 1,4%.

Μάλιστα, τα στοιχεία του σχετικού διαγράμματος της μελέτης δείχνουν ότι από το 2022 έως το 2026 η εξάρτηση των επιχειρήσεων από τα ίδια κεφάλαια έχει αυξηθεί, παρά το γεγονός ότι η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από οικονομική μεγέθυνση.

Η χρηματοδότηση αναδεικνύεται και από την ποιοτική έρευνα ως το σημαντικότερο εμπόδιο. Οι επιχειρηματίες που συμμετείχαν στις συνεντεύξεις περιέγραψαν δυσκολίες πρόσβασης στον τραπεζικό δανεισμό, αλλά και προβλήματα στη λειτουργία των χρηματοδοτικών προγραμμάτων, από τη γραφειοκρατία έως την ανάγκη προχρηματοδότησης της επένδυσης πριν από την καταβολή της επιδότησης.

Ενεργειακό κόστος: Στο 92% το πρόβλημα για τις ελληνικές επιχειρήσεις

Η πίεση δεν περιορίζεται στη χρηματοδότηση. Στην έρευνα της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων για το 2025, την οποία αξιοποιεί η μελέτη, το 92% των ελληνικών επιχειρήσεων χαρακτηρίζει το ενεργειακό κόστος εμπόδιο για τις επενδύσεις, έναντι 75% στην ΕΕ.

Ακολουθούν η διαθεσιμότητα ειδικευμένου προσωπικού με 91%, η αβεβαιότητα για το μέλλον με 90%, οι ρυθμίσεις για τις επιχειρήσεις με 89% και οι ρυθμίσεις για την εργασία με 82%. Οι υποδομές μεταφορών αποτελούν εμπόδιο για το 75%, η διαθεσιμότητα χρηματοδότησης για το 62%, η ζήτηση για αγαθά και υπηρεσίες για το 57% και οι ψηφιακές υποδομές για το 56%.

Η σύγκριση με την Ευρώπη είναι ενδεικτική: σε επίπεδο ΕΕ πρώτο εμπόδιο είναι η αβεβαιότητα για το μέλλον με 83%, ακολουθούν η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού με 79% και το ενεργειακό κόστος με 75%.

Το επενδυτικό κενό παραμένει

Η μελέτη τοποθετεί τα προβλήματα των ΜΜΕ στο ευρύτερο επενδυτικό τοπίο της ελληνικής οικονομίας. Από το 2021 ο ακαθάριστος σχηματισμός πάγιου κεφαλαίου υπερβαίνει ξανά τις αποσβέσεις, με αποτέλεσμα το καθαρό κεφαλαιακό απόθεμα να αυξάνεται. Ωστόσο, οι καθαρές επενδύσεις εξακολουθούν να υπολείπονται σημαντικά των επιπέδων πριν από την οικονομική κρίση. Την περίοδο 2021-2024 οι επενδύσεις αντιστοιχούσαν κατά μέσο όρο στο 16% του ΑΕΠ, έναντι 22% την περίοδο 2005-2010.

Για το 2026, η μελέτη αναφέρει πρόβλεψη για επενδύσεις στο 18% του ΑΕΠ, το υψηλότερο ποσοστό μετά το 2009, επισημαίνοντας όμως ότι το επενδυτικό κενό έναντι της Ευρωζώνης εξακολουθεί να υφίσταται.

Παράλληλα, τίθεται ζήτημα και για τη σύνθεση των επενδύσεων. Από τα 41,66 δισ. ευρώ ακαθάριστου σχηματισμού κεφαλαίου το 2025, περίπου 18 δισ. ευρώ ή 43% κατευθύνθηκαν σε κατοικίες και άλλες κατασκευές, ενώ 16,74 δισ. ευρώ ή 40% αφορούσαν μεταφορικό και μηχανολογικό εξοπλισμό.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτά το θέμα και ενόψει της νέας τεχνολογικής εποχής. Η Ελλάδα εμφανίζει, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η μελέτη, χαμηλές επιδόσεις στην υιοθέτηση προηγμένων ψηφιακών τεχνολογιών, ενώ μόλις 19% των επιχειρήσεων χρησιμοποιεί γενική τεχνητή νοημοσύνη, έναντι 37% κατά μέσο όρο στην ΕΕ.

Το συμπέρασμα του ενημερωτικού σημειώματος είναι ότι, παρά την ανάκαμψη των συνολικών επενδύσεων στην ελληνική οικονομία, για ένα μεγάλο τμήμα της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας η πραγματοποίηση επενδύσεων εξακολουθεί να αποτελεί δύσκολη υπόθεση. Η περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, το ενεργειακό κόστος, οι υποδομές, το ρυθμιστικό περιβάλλον και η έλλειψη προσωπικού δημιουργούν ένα πολυεπίπεδο επενδυτικό «φρένο», σε μια περίοδο κατά την οποία η τεχνολογική μετάβαση καθιστά την ανανέωση του παραγωγικού εξοπλισμού και τις ψηφιακές επενδύσεις ολοένα πιο κρίσιμες

Η ακρίβεια έχει περιορίσει την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών, τα λειτουργικά έξοδα έχουν αυξηθεί και η πρόσβαση σε χρηματοδότηση παραμένει δύσκολη. Το αποτέλεσμα είναι όλο και περισσότεροι έμποροι να δουλεύουν περισσότερο για να κρατήσουν τελικά λιγότερα χρήματα στο ταμείο.

Το «καμπανάκι» που χτυπά ο Εμπορικός Σύλλογος Πειραιώς λίγο πριν από τη ΔΕΘ δεν αφορά μόνο την αγορά του Πειραιά.

Αφορά συνολικά τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα και κυρίως τα μικρά καταστήματα που προσπαθούν να επιβιώσουν σε ένα περιβάλλον όπου αυξάνονται τα κόστη και περιορίζεται το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των πελατών τους.

13,1 δισ. ευρώ τζίρος – Αλλά τι μένει στο ταμείο;

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ αποτυπώνουν μια φαινομενικά θετική εικόνα. Στο λιανικό εμπόριο, εξαιρουμένων τροφίμων, οχημάτων και καυσίμων, ο ονομαστικός κύκλος εργασιών στο πρώτο εξάμηνο του 2026 διαμορφώθηκε στα 13,1 δισ. ευρώ.

Την αντίστοιχη περίοδο του 2025 ήταν 12,9 δισ. ευρώ. Υπάρχει επομένως αύξηση. Το πρόβλημα είναι ότι η αύξηση του τζίρου σε ευρώ δεν σημαίνει αυτομάτως ότι πωλούνται περισσότερα προϊόντα.

Όταν οι τιμές είναι υψηλότερες, μια επιχείρηση μπορεί να εμφανίζει αυξημένο τζίρο ακόμη και αν ο πραγματικός όγκος των πωλήσεών της παραμένει στάσιμος ή μειώνεται.

Άλλο τζίρος και άλλο κέρδος

Εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες παρανοήσεις γύρω από την πραγματική κατάσταση της αγοράς. Μια επιχείρηση μπορεί να έχει μεγαλύτερο τζίρο από πέρυσι και ταυτόχρονα να έχει μικρότερο κέρδος.

Γιατί; Επειδή έχουν αυξηθεί ταυτόχρονα τα έξοδά της. Ενέργεια, μεταφορές, ενοίκια, μισθοδοσία, ασφαλιστικές εισφορές, κόστος προμηθειών, τραπεζικές χρεώσεις και χρηματοδότηση απορροφούν σημαντικό μέρος των εσόδων.

Έτσι, ο αριθμός που εμφανίζεται στον κύκλο εργασιών δεν αποτυπώνει απαραίτητα την πραγματική οικονομική κατάσταση ενός καταστήματος.

Η ακρίβεια χτυπά δύο φορές τον έμπορο

Η ακρίβεια δημιουργεί διπλή πίεση στο λιανεμπόριο. Από τη μία πλευρά αυξάνει το κόστος λειτουργίας της επιχείρησης.

Από την άλλη μειώνει την αγοραστική δύναμη του πελάτη. Όταν ένα νοικοκυριό πρέπει να διαθέσει μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός του για σούπερ μάρκετ, ενοίκιο, ενέργεια και μετακινήσεις, περιορίζει αναγκαστικά τις υπόλοιπες αγορές.

Ρούχα, παπούτσια, οικιακός εξοπλισμός και άλλες καταναλωτικές δαπάνες μπορούν να μετατεθούν χρονικά ή να περιοριστούν. Και αυτή η συμπεριφορά περνά άμεσα στο ταμείο του εμπορικού καταστήματος.

Οι εκπτώσεις δεν έλυσαν το πρόβλημα

Ακόμη και οι εκπτωτικές περίοδοι δεν αρκούν πλέον από μόνες τους για να αλλάξουν την κατάσταση. Οι επιχειρήσεις μπορούν να προσφέρουν μεγάλες μειώσεις τιμών, όμως εάν ο καταναλωτής δεν διαθέτει επαρκές εισόδημα, η αγορά απλώς δεν πραγματοποιείται.

Υπάρχει και ένα δεύτερο πρόβλημα. Οι συνεχείς προσφορές συμπιέζουν το περιθώριο κέρδους του εμπόρου. Έτσι, μπορεί να αυξάνονται οι πωλήσεις σε τεμάχια χωρίς να αυξάνεται αντίστοιχα η πραγματική κερδοφορία.

Το υψηλό κόστος χρηματοδότησης

Για μια μικρή επιχείρηση, η πρόσβαση σε τραπεζική χρηματοδότηση παραμένει καθοριστική.

Το εμπόριο χρειάζεται κεφάλαιο κίνησης. Ο επιχειρηματίας πρέπει να αγοράσει εμπόρευμα πριν το πουλήσει, να πληρώσει προμηθευτές, εργαζομένους, ενοίκιο και λογαριασμούς πριν εισπράξει το σύνολο των πωλήσεών του.

Όταν η χρηματοδότηση είναι ακριβή ή δύσκολα προσβάσιμη, αυτή η καθημερινή λειτουργία γίνεται πολύ πιο απαιτητική. Και εδώ οι μικρές επιχειρήσεις βρίσκονται σε μειονεκτική θέση έναντι των μεγαλύτερων ομίλων.

Ο ανταγωνισμός των διεθνών πλατφορμών

Υπάρχει και ένας ακόμη αντίπαλος που γίνεται όλο και ισχυρότερος: οι μεγάλες διεθνείς πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου. Ο καταναλωτής μπορεί πλέον μέσα από το κινητό του να αγοράσει προϊόντα από ολόκληρο τον κόσμο.

Για ένα μικρό ελληνικό κατάστημα αυτό σημαίνει ανταγωνισμό όχι μόνο με το διπλανό κατάστημα ή μια μεγάλη ελληνική αλυσίδα, αλλά με εταιρείες παγκόσμιας εμβέλειας.

Οι έμποροι ζητούν πραγματικά ίσους όρους ανταγωνισμού, ιδιαίτερα απέναντι στις πλατφόρμες που διακινούν τεράστιους όγκους φθηνών προϊόντων από τρίτες χώρες.

Το πρόβλημα της ρευστότητας

Η λέξη-κλειδί για τη μικρομεσαία επιχείρηση είναι πλέον ρευστότητα.

Μια επιχείρηση μπορεί να είναι θεωρητικά βιώσιμη αλλά να βρεθεί σε αδιέξοδο εάν δεν έχει τα χρήματα που απαιτούνται τη στιγμή που πρέπει να πληρώσει τις υποχρεώσεις της. ΦΠΑ, φόρος εισοδήματος, ασφαλιστικές εισφορές, μισθοί, προμηθευτές, ενοίκια και λογαριασμοί δεν περιμένουν.

Αν οι εισπράξεις καθυστερούν ή το περιθώριο κέρδους έχει περιοριστεί, το πρόβλημα εμφανίζεται αμέσως.

Σεπτέμβριος: Ο δύσκολος μήνας για το ταμείο

Ο Σεπτέμβριος μπορεί να αποδειχθεί ακόμη πιο απαιτητικός.

Μετά το τέλος της θερινής περιόδου, πολλές επιχειρήσεις καλούνται να καλύψουν ταυτόχρονα φορολογικές και ασφαλιστικές υποχρεώσεις, να ανανεώσουν τα εμπορεύματά τους για το φθινόπωρο και να διατηρήσουν επαρκή ρευστότητα.

Τα νοικοκυριά, την ίδια στιγμή, έχουν μπροστά τους σχολικά είδη, φροντιστήρια, φοιτητική στέγη και τις υπόλοιπες αυξημένες υποχρεώσεις της επιστροφής στην καθημερινότητα. Άρα το διαθέσιμο ποσό για καταναλωτικές αγορές μπορεί να παραμείνει περιορισμένο.

Οι έμποροι κοιτούν προς τη ΔΕΘ

Γι' αυτό το ενδιαφέρον της αγοράς στρέφεται στις οικονομικές εξαγγελίες της ΔΕΘ. Ο Εμπορικός Σύλλογος Πειραιώς ζητά η οικονομική πολιτική να φτάσει στην πραγματική αγορά και τελικά στο ταμείο της μικρομεσαίας επιχείρησης.

Μεταξύ των βασικών αιτημάτων βρίσκονται η ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος και της αγοραστικής δύναμης, η καλύτερη πρόσβαση των ΜμΕ στη χρηματοδότηση, η μείωση του λειτουργικού και μη μισθολογικού κόστους και ένα σταθερότερο και δικαιότερο φορολογικό περιβάλλον.

Το φορολογικό παραμένει στο επίκεντρο

Για μια μικρή επιχείρηση δεν έχει σημασία μόνο ο φορολογικός συντελεστής. Σημασία έχει το συνολικό βάρος των υποχρεώσεων. Φόροι, προκαταβολή φόρου, ΦΠΑ, ασφαλιστικές εισφορές και σειρά άλλων υποχρεώσεων επηρεάζουν άμεσα τη διαθέσιμη ρευστότητα.

Γι' αυτό οι επαγγελματικοί φορείς επιμένουν ότι οποιαδήποτε πολιτική στήριξης της επιχειρηματικότητας πρέπει να εξετάζει συνολικά το πραγματικό κόστος λειτουργίας.

Το μικρό κατάστημα δεν πρέπει απλώς να επιβιώνει

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα που στέλνει σήμερα η αγορά.

Δεν μπορεί η συζήτηση για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις να περιορίζεται κάθε χρόνο στο εάν θα καταφέρουν να επιβιώσουν ακόμη μία δύσκολη χρονιά.

Μια υγιής εμπορική επιχείρηση πρέπει να μπορεί να παράγει κέρδη.

Να μπορεί να επενδύει.

Να ανακαινίζει το κατάστημα.

Να ψηφιοποιείται.

Να προσλαμβάνει εργαζομένους.

Να αυξάνει τους μισθούς.

Και φυσικά να μπορεί να δημιουργεί ένα οικονομικό απόθεμα για την επόμενη δύσκολη περίοδο.

Το πραγματικό «σήμα κινδύνου»

Το πρόβλημα του ελληνικού εμπορίου δεν είναι λοιπόν απλώς εάν ο συνολικός τζίρος θα εμφανίσει αύξηση 1%, 2% ή 3%.

Το πραγματικό ερώτημα είναι πόσες επιχειρήσεις από αυτόν τον τζίρο καταφέρνουν να δημιουργήσουν επαρκές καθαρό κέρδος και να παραμείνουν βιώσιμες.

Γιατί πίσω από τα δισεκατομμύρια των στατιστικών βρίσκονται δεκάδες χιλιάδες μικρά καταστήματα.

Οικογενειακές επιχειρήσεις.

Ελεύθεροι επαγγελματίες.

Εργαζόμενοι.

Και ολόκληρες τοπικές αγορές που εξαρτώνται από την κατανάλωση.

Η προειδοποίηση των εμπόρων λίγο πριν από τη ΔΕΘ είναι επομένως σαφής. Ο τζίρος μπορεί να ανεβαίνει στα χαρτιά, αλλά εάν δεν αυξάνεται το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των καταναλωτών και δεν περιορίζεται το κόστος λειτουργίας, τα ταμεία των μικρών επιχειρήσεων θα συνεχίσουν να πιέζονται.

Οι βιτρίνες είναι γεμάτες προσφορές, οι εκπτώσεις φτάνουν σε υψηλά ποσοστά, όμως σε πολλά καταστήματα τα ταμεία παραμένουν άδεια. Το ελληνικό λιανεμπόριο βρίσκεται αντιμέτωπο με μια βαθιά αλλαγή: η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών περιορίζεται, οι διεθνείς ηλεκτρονικές πλατφόρμες κερδίζουν έδαφος και τα μικρά φυσικά καταστήματα δίνουν καθημερινή μάχη για να παραμείνουν ανοιχτά.

Η φράση ότι τα καταστήματα λιανικής «πεθαίνουν» μπορεί να ακούγεται σκληρή. Για ένα σημαντικό τμήμα της μικρομεσαίας αγοράς, όμως, περιγράφει τον φόβο που επικρατεί.

Δεν σημαίνει ότι εξαφανίζεται το λιανεμπόριο. Σημαίνει ότι το παραδοσιακό μοντέλο του μικρού φυσικού καταστήματος πιέζεται από πολλές πλευρές ταυτόχρονα και ένα κομμάτι του κινδυνεύει να μην μπορέσει να ακολουθήσει τη μετάβαση.

Τα τελευταία στοιχεία των θερινών εκπτώσεων του 2026 λειτουργούν σαν προειδοποιητικό καμπανάκι. Στον Πειραιά, το 55% των επιχειρήσεων που συμμετείχαν σε δειγματοληπτική έρευνα δήλωσε χαμηλότερο τζίρο από πέρυσι, το 33% στασιμότητα και μόλις το 12% αύξηση.

Ο καταναλωτής μπαίνει στο κατάστημα, αλλά σκέφτεται δύο φορές πριν αγοράσει

Το πρώτο και μεγαλύτερο πρόβλημα είναι απλό: το διαθέσιμο εισόδημα δεν φτάνει με την ίδια ευκολία για μη απαραίτητες αγορές.

Στην ίδια έρευνα, το 73% των επιχειρήσεων θεωρεί ότι η περιορισμένη αγοραστική δύναμη αποτελεί τον βασικό λόγο για την υποτονική πορεία των πωλήσεων.

Όταν προηγούνται το ενοίκιο ή η δόση του στεγαστικού, το σούπερ μάρκετ, η ενέργεια, οι μετακινήσεις και οι υπόλοιπες ανελαστικές υποχρεώσεις, η αγορά ενός καινούργιου ρούχου, ενός ζευγαριού παπουτσιών ή ενός οικιακού είδους μπορεί πολύ πιο εύκολα να αναβληθεί.

Και αυτή η αλλαγή συμπεριφοράς περνά απευθείας στο ταμείο του εμπόρου.

Ο μεγάλος τζίρος δεν σημαίνει ότι όλοι κερδίζουν

Εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες παγίδες στην ανάγνωση των οικονομικών στοιχείων.

Μπορεί ο συνολικός τζίρος του λιανεμπορίου να εμφανίζει αντοχές και οι θερινές εκπτώσεις να δημιουργούν δισεκατομμύρια ευρώ σε πωλήσεις, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι τα χρήματα μοιράζονται ομοιόμορφα στην αγορά.

Άλλο μια μεγάλη αλυσίδα με εκατοντάδες σημεία πώλησης, οργανωμένο e-shop, τεράστια διαφημιστική δυνατότητα και ισχυρή διαπραγματευτική θέση απέναντι στους προμηθευτές και άλλο ένα οικογενειακό κατάστημα με ένα ή δύο σημεία.

Ο δεύτερος πρέπει κάθε μήνα να πληρώσει ενοίκιο, μισθοδοσία, ασφαλιστικές εισφορές, ηλεκτρικό ρεύμα, προμηθευτές, φόρους και ΦΠΑ – ανεξάρτητα από το πόσοι πελάτες πέρασαν την πόρτα.

Η μάχη δεν γίνεται πλέον μόνο στον εμπορικό δρόμο

Ο ανταγωνιστής του μικρού καταστήματος δεν βρίσκεται απαραίτητα απέναντι.

Μπορεί να βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

Οι διεθνείς ηλεκτρονικές πλατφόρμες έχουν αλλάξει δραματικά τους όρους του παιχνιδιού. Ο καταναλωτής μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά από το κινητό του να συγκρίνει εκατοντάδες προϊόντα και τιμές και να παραγγείλει χωρίς να επισκεφθεί καν ένα φυσικό κατάστημα.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι επιχειρήσεις του Πειραιά τοποθετούν τον αυξανόμενο ανταγωνισμό από τις διεθνείς ηλεκτρονικές πλατφόρμες και το e-commerce αμέσως μετά την περιορισμένη αγοραστική δύναμη ως βασική πηγή πίεσης.

Ο μικρός έμπορος δεν μπορεί να κάνει πόλεμο τιμών

Μια μεγάλη πλατφόρμα μπορεί να λειτουργήσει με τεράστιους όγκους πωλήσεων.

Μια πολυεθνική αλυσίδα μπορεί να αγοράσει εκατοντάδες χιλιάδες τεμάχια και να διαπραγματευτεί διαφορετικές τιμές με τους προμηθευτές.

Το μικρό κατάστημα δεν διαθέτει αυτή τη δύναμη.

Και όταν προσπαθεί να απαντήσει αποκλειστικά με εκπτώσεις, δημιουργείται ένας επικίνδυνος φαύλος κύκλος:

χαμηλότερες τιμές → μικρότερο περιθώριο κέρδους → μικρότερη ρευστότητα → δυσκολότερη κάλυψη των σταθερών εξόδων.

Κάποια στιγμή, οι εκπτώσεις παύουν να αποτελούν εργαλείο αύξησης πωλήσεων και μετατρέπονται σε αγώνα για επιβίωση.

Ακόμη και οι εκπτώσεις δεν αρκούν

Η εικόνα του φετινού καλοκαιριού είναι αποκαλυπτική.

Οι θερινές εκπτώσεις θεωρούνται παραδοσιακά μια από τις σημαντικότερες περιόδους για την αγορά. Το ΕΒΕΠ τις είχε χαρακτηρίσει πριν από την έναρξή τους «σωσίβιο της αγοράς» για το δεύτερο εξάμηνο του 2026.

Κι όμως, παρά τις προσφορές, το 55% των επιχειρήσεων στο δείγμα του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς ανέφερε πτώση τζίρου.

Αυτό ίσως είναι το πιο ανησυχητικό μήνυμα.

Εάν ένα κατάστημα δυσκολεύεται να αυξήσει τις πωλήσεις του ακόμη και στην περίοδο των μεγάλων εκπτώσεων, τι θα συμβεί στους «νεκρούς» εμπορικά μήνες;

Οι μεγάλες αλυσίδες έχουν ένα διαφορετικό παιχνίδι

Την ίδια στιγμή, δεν αντιμετωπίζει ολόκληρο το λιανεμπόριο την ίδια κρίση.

Ισχυρές αλυσίδες εξακολουθούν να επενδύουν σε νέα καταστήματα, logistics, ανακαινίσεις και ψηφιακές υποδομές. Χαρακτηριστικό είναι ότι στον οργανωμένο κλάδο των σούπερ μάρκετ βρίσκονται σε εξέλιξη μεγάλα επενδυτικά προγράμματα εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ.

Επομένως, δεν «πεθαίνει» το λιανεμπόριο.

Αλλάζει ο συσχετισμός δυνάμεων μέσα στο λιανεμπόριο.

Και αυτό είναι πιθανότατα ακόμη σημαντικότερο.

Κίνδυνος για τα εμπορικά κέντρα των πόλεων

Η συρρίκνωση των ανεξάρτητων καταστημάτων δεν είναι μόνο επιχειρηματικό ζήτημα.

Αλλάζει τις ίδιες τις πόλεις.

Ένας εμπορικός δρόμος με πολλά κλειστά καταστήματα χάνει επισκεψιμότητα. Η χαμηλότερη επισκεψιμότητα δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τις επιχειρήσεις που έχουν απομείνει.

Και δημιουργείται ένας δεύτερος φαύλος κύκλος:

λουκέτα → λιγότερη κίνηση → μικρότερος τζίρος → νέα λουκέτα.

Αυτός είναι ο πραγματικός κίνδυνος για πολλές τοπικές αγορές.

Το φυσικό κατάστημα πρέπει να ξαναβρεί λόγο ύπαρξης

Η λύση δύσκολα μπορεί να είναι η προσπάθεια του μικρού εμπόρου να νικήσει μια παγκόσμια πλατφόρμα στην τιμή.

Χρειάζεται διαφορετικό μοντέλο.

Προσωπική εξυπηρέτηση, εξειδίκευση, άμεση παράδοση, ισχυρή τοπική παρουσία, συνδυασμός φυσικού και ηλεκτρονικού καταστήματος και προϊόντα που δεν αποτελούν απλώς ακόμη έναν κωδικό μέσα σε μια αχανή διαδικτυακή πλατφόρμα.

Το φυσικό κατάστημα πρέπει να δώσει στον καταναλωτή έναν πραγματικό λόγο να περάσει την πόρτα του.

Το μεγάλο ερώτημα για την επόμενη ημέρα

Η ελληνική αγορά βρίσκεται μπροστά σε μια διαδικασία αναδιάρθρωσης που δύσκολα θα σταματήσει.

Οι ισχυρότεροι και περισσότερο ψηφιοποιημένοι παίκτες μπορούν να βγουν ακόμη μεγαλύτεροι. Οι επιχειρήσεις που διαθέτουν κεφάλαια μπορούν να επενδύσουν. Οι διεθνείς πλατφόρμες μπορούν να συνεχίσουν να διεκδικούν μεγαλύτερο μέρος της καταναλωτικής δαπάνης.

Στη μέση βρίσκεται ο μικρός έμπορος.

Με μεγαλύτερα λειτουργικά έξοδα, περιορισμένη δυνατότητα επενδύσεων και έναν πελάτη που μετρά πλέον πολύ προσεκτικά κάθε ευρώ.

Γι' αυτό η συζήτηση δεν πρέπει να περιορίζεται στο εάν ο συνολικός τζίρος της αγοράς είναι 6,9 ή 7 δισ. ευρώ.

Το πραγματικό ερώτημα είναι πόσα καταστήματα θα μπορούν να παραμείνουν ανοιχτά και κερδοφόρα τα επόμενα χρόνια.

Γιατί το λιανεμπόριο δεν πρόκειται να εξαφανιστεί.

Το παραδοσιακό κατάστημα, όμως, όπως το γνωρίζαμε επί δεκαετίες, βρίσκεται αντιμέτωπο με μια μάχη επιβίωσης.

Παρά τις ελλείψεις προσωπικού, η πρόσληψη εργαζομένων από χώρες εκτός ΕΕ παραμένει περιορισμένη. Μόλις μία στις επτά ΜΜΕ τόσο στην ΕΕ όσο και στην Ελλάδα επιχείρησε να προσλάβει υπηκόους τρίτων χωρών κατά την τελευταία διετία.

Μεταξύ των επιχειρήσεων που προχώρησαν σε τέτοιες προσλήψεις -ποσοστό 14% του δείγματος στην ΕΕ και 15% στην Ελλάδα- περισσότεροι από τους μισούς εργοδότες στην ΕΕ (54%) χαρακτήρισαν τη διαδικασία δύσκολη. Αντίθετα, στην Ελλάδα μόνο το 25% τη θεωρεί δύσκολη, ενώ το 64% την περιγράφει ως εύκολη.

Θετικότερη εμφανίζεται και η εικόνα ως προς την ένταξη των εργαζομένων από τρίτες χώρες στο εργασιακό περιβάλλον. Το 73% των ελληνικών επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην έρευνα αξιολογεί τη διαδικασία ένταξης ως εύκολη, έναντι 61% στην ΕΕ.

Οι τομείς στους οποίους οι ελληνικές ΜΜΕ αναζητούν συχνότερα εργαζομένους από τρίτες χώρες είναι η καθαριότητα και οι υποστηρικτικές υπηρεσίες (15%, έναντι 12% στην ΕΕ), οι κατασκευές (13%, έναντι 17% στην ΕΕ) και η προετοιμασία και επεξεργασία τροφίμων (10%, έναντι 14% στην ΕΕ).

Ως σημαντικότερα εμπόδια στις διεθνείς προσλήψεις οι επιχειρήσεις στην ΕΕ αναφέρουν την πολυπλοκότητα των διοικητικών και μεταναστευτικών διαδικασιών (31%), τη δυσκολία εξεύρεσης κατάλληλων υποψηφίων (25%) και τα γλωσσικά εμπόδια (24%).

Σύμφωνα με την έρευνα, το 85%-90% των επιχειρήσεων διαχειρίζεται απευθείας τις προσλήψεις εργαζομένων από χώρες εκτός ΕΕ, ενώ η ενημέρωση σχετικά με τα διαθέσιμα προγράμματα δημόσιας στήριξης παραμένει περιορισμένη. Παράλληλα, η χρήση ιδιωτικών γραφείων εύρεσης εργασίας είναι σημαντικά συχνότερη στις διεθνείς προσλήψεις.

Οι επιχειρήσεις εκτιμούν ότι η διαδικασία προσλήψεων από τρίτες χώρες θα μπορούσε να βελτιωθεί μέσω χρηματοδοτικής στήριξης (31%), καλύτερης ενημέρωσης και καθοδήγησης (25%), βοήθειας στην αναζήτηση υποψηφίων (23%), υποστήριξης για την ένταξη στον χώρο εργασίας (20%) και διευκόλυνσης της μετανάστευσης και μετεγκατάστασης (18%).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η υπό ανάπτυξη «Δεξαμενή Ταλέντων της ΕΕ» (EU Talent Pool), η πρώτη πανευρωπαϊκή πλατφόρμα διεθνών προσλήψεων, αναμένεται να συμβάλει στην κάλυψη ελλείψεων εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων, συνδέοντας κενές θέσεις εργασίας σε επαγγέλματα με ελλείψεις με εργαζομένους από χώρες εκτός ΕΕ.

Τα ευρήματα του Ευρωβαρόμετρου συνάδουν με τις πρωτοβουλίες που έχει παρουσιάσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο της στρατηγικής της για τις θεωρήσεις εισόδου και της στρατηγικής για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης. Οι δύο στρατηγικές δίνουν έμφαση στην απλούστευση και επιτάχυνση των διαδικασιών προσέλκυσης εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού, συμπεριλαμβανομένης της αναγνώρισης προσόντων και δεξιοτήτων.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή επιδιώκει την ενίσχυση υφιστάμενων και νέων συνεργασιών με τρίτες χώρες μέσω εταιρικών σχέσεων προσέλκυσης ταλέντων. Εξάλλου, το πρόσφατο μνημόνιο συνεργασίας με την Ινδία περιλαμβάνει πρόνοιες για την ενίσχυση της κινητικότητας εξειδικευμένου προσωπικού προς την Ευρώπη.

Ως πρώτο βήμα αυτής της συνεργασίας, η ΕΕ εγκαινίασε πιλοτικά το πρώτο ευρωπαϊκό κέντρο πληροφόρησης «one-stop shop», το οποίο παρέχει πληροφορίες και υποστήριξη για τη μετακίνηση φοιτητών, ερευνητών και επαγγελματιών του τομέα των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών.

Αναλυτικά, το 30% των επιχειρήσεων που χρησιμοποιούν κάρτες πραγματοποιούν πάνω από το 50% των δαπανών τους μέσω αυτής της μεθόδου, με τη τάση αυτή να είναι πιο έντονη στις πολύ μικρές επιχειρήσεις, όπου το 40% των επιχειρήσεων με κύκλο εργασιών κάτω των 50.000 ευρώ επιλέγουν τις κάρτες για το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών τους. Το 54% των ΜΜΕ πραγματοποιούν επίσης online αγορές μέσω καρτών, κάνοντάς τες τον πιο συνηθισμένο τρόπο πληρωμής.

Πλεονεκτήματα της χρήσης καρτών
Οι επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν κάρτες επισημαίνουν ως κυριότερα πλεονεκτήματα την ταχύτητα και ευκολία των συναλλαγών (74%), ενώ η μείωση της χρήσης μετρητών και ο καλύτερος έλεγχος των δαπανών αξιολογούνται εξίσου σημαντικά. Η ασφάλεια και η προστασία από απάτες αναγνωρίζονται επίσης ως κρίσιμος παράγοντας (16%).

Παρά την αυξανόμενη χρήση καρτών, ένα σημαντικό ποσοστό επιχειρήσεων (23%) εκφράζει την ανάγκη για ενημέρωση σχετικά με τις δυνατότητες που προσφέρουν οι εταιρικές κάρτες. Περίπου 15% των επιχειρήσεων δηλώνει ότι επιθυμούν περισσότερη καθοδήγηση για τη μεγιστοποίηση των δυνατοτήτων αυτών των πληρωμών.

Η Visa, επενδύοντας στην ασφάλεια των ηλεκτρονικών συναλλαγών, υπογραμμίζει τη σημασία των ψηφιακών πληρωμών για την ανάπτυξη των ΜΜΕ. Η ασφαλής και εύκολη διαχείριση των πληρωμών βελτιώνει τη λειτουργική αποδοτικότητα και ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων, επιτρέποντάς τους να εξυπηρετούν περισσότερους πελάτες και να ενισχύουν τη συνολική ανταγωνιστικότητά τους.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, το 85% των επιχειρήσεων κατέγραψε μείωση τζίρου, ενώ μόλις το 7,5% δήλωσε καλύτερη εικόνα σε σχέση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο. Σχεδόν οι μισές επιχειρήσεις (44,6%) είδαν τις πωλήσεις τους να υποχωρούν πάνω από 21%, εξέλιξη που θέτει ευθέως ζήτημα βιωσιμότητας για μεγάλο μέρος του μικρομεσαίου εμπορίου.

Το πρόβλημα επιτείνεται από την έλλειψη ρευστότητας, καθώς το 43,2% των καταστημάτων έκλεισε την εκπτωτική περίοδο με υψηλά αδιάθετα αποθέματα (21%–30%), δεσμεύοντας κεφάλαια που είναι απαραίτητα για τη νέα εμπορική σεζόν.

Τη συνολική εικόνα περιγράφει με ιδιαίτερα σκληρούς τόνους ο πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Αθηνών, Θάνος Τσαγγάρης. «Η έρευνα του Εμπορικού Συλλόγου Αθηνών σε 426 εμπορικά σημεία καταγράφει μια πραγματικότητα που δεν επιδέχεται ωραιοποιήσεις», λέει ο κ. Τσαγγάρης, και συνεχίζει: «Οι φετινές χειμερινές εκπτώσεις δεν λειτούργησαν ως μοχλός τόνωσης της αγοράς. Αντίθετα, ανέδειξαν το βάθος του προβλήματος. Ο Ιανουάριος έκλεισε με πτώση τζίρου από 10% έως 20%, ενώ ο Φεβρουάριος κατέγραψε ακόμη μεγαλύτερη μείωση, από 20% έως 40%. Παρά τις μεγάλες εκπτώσεις και τη χρονική τους διάρκεια, η κατανάλωση παρέμεινε υποτονική».

Όπως υπογραμμίζει, βασική αιτία της εικόνας αυτής είναι «η δραματική μείωση του διαθέσιμου καταναλωτικού εισοδήματος λόγω της ακρίβειας», καθώς «όταν το εισόδημα εξανεμίζεται για την κάλυψη βασικών αναγκών, οι αγορές περιορίζονται ακόμη και σε περίοδο μεγάλων εκπτώσεων». Την ίδια στιγμή, επισημαίνει τη μεταφορά τζίρου από τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις προς μεγάλες αλυσίδες και διεθνείς ψηφιακές πλατφόρμες, γεγονός που «εντείνει τον άνισο ανταγωνισμό και αποδυναμώνει τον εμπορικό ιστό των πόλεων».

Παράλληλα, η έρευνα καταγράφει και σημαντική μεταφορά τζίρου προς το ηλεκτρονικό εμπόριο, με τις διεθνείς, και κυρίως ασιατικές, πλατφόρμες να απορροφούν αισθητό μέρος της κατανάλωσης. Ενδεικτικά, σημαντικό ποσοστό των επιχειρήσεων εκτιμά ότι άνω του 20% του τζίρου της εκπτωτικής περιόδου κατευθύνθηκε εκτός φυσικού καταστήματος, επιτείνοντας τις πιέσεις στο παραδοσιακό λιανεμπόριο.

Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στο θεσμικό πλαίσιο, τονίζοντας ότι «ο Νόμος 4965/2022 και η πλήρης απελευθέρωση των προσφορών καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους οδήγησαν σε καθεστώς μόνιμων εκπτώσεων», με αποτέλεσμα να απαξιωθεί το βασικό εργαλείο ρευστοποίησης αποθεμάτων των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, δηλαδή οι θεσμοθετημένες εκπτώσεις.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και τα ποσοτικά ευρήματα της έρευνας, καθώς το 99,8% των εμπόρων θεωρεί ότι οι εκπτώσεις έχουν αποδυναμωθεί ως εμπορικό εργαλείο, ενώ το 97,4% ζητά άμεση αλλαγή του πλαισίου προσφορών και αυστηρότερους κανόνες για την αποκατάσταση της ισορροπίας στην αγορά.

Ενδεικτικό του ασφυκτικού περιβάλλοντος είναι ότι το 86,4% των εμπόρων απαντά πως το μεγαλύτερο πρόβλημα για το άμεσο μέλλον της επιχείρησής του είναι ο συνδυασμός όλων των παραγόντων: η μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος, η αύξηση του λειτουργικού κόστους και ο έντονος, συχνά άνισος, ανταγωνισμός.

«Εάν δεν υπάρξουν άμεσα διορθωτικές παρεμβάσεις και ιδιαίτερα στο θεσμικό πλαίσιο των προσφορών, μέσα στα επόμενα δύο χρόνια το 50% των μικρομεσαίων επιχειρήσεων κινδυνεύει να βάλει λουκέτο», προειδοποιεί ο κ. Τσαγγάρης, επισημαίνοντας ότι το διακύβευμα δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά και κοινωνικό, καθώς οι ΜμΕ «κρατούν ζωντανές τις πόλεις, δημιουργούν απασχόληση και διατηρούν την κοινωνική συνοχή».

Την ίδια στιγμή βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία αξιολόγησης pillar assessment, η οποία θα επιτρέψει στην ΕΑΤ να διαχειρίζεται απευθείας ευρωπαϊκούς πόρους. Η ολοκλήρωσή της το καλοκαίρι θεωρείται κομβικής σημασίας, καθώς θα μπορούσε να οδηγήσει στη μεταφορά αδιάθετων πόρων ύψους περίπου 2 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, οι οποίοι εκτιμάται ότι δεν θα συμβασιοποιηθούν έως τη λήξη της σχετικής προθεσμίας τον Αύγουστο.

Αντίστοιχη πιστοποίηση έχουν ήδη εξασφαλίσει αναπτυξιακές τράπεζες χωρών όπως η Ολλανδία, η Ιρλανδία και η Πορτογαλία, ενώ, όπως ανέφερε η διευθύνουσα σύμβουλος της ΕΑΤ Ισμήνη Παπακυρίλλου, η επιτυχής ολοκλήρωση της διαδικασίας θα καταστήσει την ΕΑΤ τον πρώτο ελληνικό οργανισμό με αυτή την ιδιότητα.

Νέα κεφάλαια άνω των 780 εκατ. ευρώ

Η επανεκκίνηση του ΤΕΠΙΧ III συνοδεύεται από:

• 240 εκατ. ευρώ για το Ταμείο Δανείων

• 540 εκατ. ευρώ για το Ταμείο Εγγυήσεων

Τα ποσά αυτά, σε συνδυασμό με τη συμμετοχή των τραπεζών, θα κατευθυνθούν στη χρηματοδότηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε όλη τη χώρα.

Ευνοϊκοί όροι στο Ταμείο Δανείων

Το Ταμείο Δανείων προβλέπει ιδιαίτερα ελκυστικούς όρους χρηματοδότησης:

• 40% κάθε δανείου άτοκο

• Επιδότηση επιτοκίου έως 3% στο υπόλοιπο ποσό για δύο έτη

• Συνολική μείωση επιτοκίου έως και 70% κατά την αρχική περίοδο

Ύψη και διάρκεια δανείων:

• Δάνεια κεφαλαίου κίνησης: 10.000 – 500.000 ευρώ

• Επενδυτικά δάνεια: 20.000 – 8 εκατ. ευρώ

• Διάρκεια επενδυτικών δανείων: 5 έως 12 έτη, με περίοδο χάριτος έως 24 μήνες

• Διάρκεια κεφαλαίου κίνησης: 2 έως 5 έτη, με περίοδο χάριτος έως 12 μήνες

Οι απαιτούμενες εμπράγματες εξασφαλίσεις δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 100% του κεφαλαίου του δανείου.

Ταμείο Εγγυοδοσίας: Μειωμένο κόστος και χαμηλές εξασφαλίσεις

Παράλληλα, το Ταμείο Εγγυοδοσίας παρέχει εγγυημένα δάνεια:

• επενδυτικού σκοπού

• ειδικού κεφαλαίου κίνησης

• ανακυκλούμενης πίστωσης

Η ΕΑΤ επιδοτεί το επιτόκιο:

• κατά 2% για επιχειρήσεις σε Αττική και Νότιο Αιγαίο

• κατά 3% για επιχειρήσεις στις υπόλοιπες περιφέρειες
  για τα δύο πρώτα χρόνια της χρηματοδότησης.

Οι συμμετέχουσες τράπεζες υποχρεούνται να προσφέρουν επιτόκια χαμηλότερα από τον μέσο όρο της αγοράς, ενώ οι απαιτούμενες εξασφαλίσεις δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 30% του κεφαλαίου του δανείου.

Δύο υποταμεία – Στόχευση σε νέες και υφιστάμενες επιχειρήσεις

Το Ταμείο Εγγυοδοσίας λειτουργεί μέσω δύο υποταμείων:

• «Γενική Επιχειρηματικότητα», για το σύνολο των ΜμΕ

• «Επιχειρηματικότητα Νεοσύστατων Επιχειρήσεων», για πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις έως 5 ετών

Ανώτατα ποσά χρηματοδότησης:

• Γενική επιχειρηματικότητα:

  • Επενδυτικά δάνεια έως 10 εκατ. ευρώ

  • Κεφάλαιο κίνησης έως 500.000 ευρώ

• Νεοσύστατες επιχειρήσεις:

  • Επενδυτικά δάνεια έως 1,5 εκατ. ευρώ

  • Κεφάλαιο κίνησης έως 200.000 ευρώ

Η εγγύηση της ΕΑΤ καλύπτει 70% έως 80% του δανείου, μειώνοντας σημαντικά τον πιστωτικό κίνδυνο για τις τράπεζες. Τα δάνεια παρέχονται χωρίς προμήθεια εγγύησης, ενισχύοντας περαιτέρω την ελκυστικότητα του προγράμματος για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.