Γράφει ο Λουκάς Γεωργιάδης

Από κοντά ακολούθησε και το Χρηματιστήριο Αθηνών, το οποίο, αν δεν προκύψει κάτι άλλο αρνητικό, μπορεί να υπερβεί τις 900 μονάδες. Ταυτόχρονα, ένα πολύ καλό νέο για τις αγορές ήταν και η αύξηση των αποθεμάτων πετρελαίου, κάτι που περιορίζει την πρωτοβουλία των κινήσεων, που νομίζει ότι έχει ο Πούτιν. Η Ευρώπη οργανώνεται και δεν πρόκειται να παραδοθεί... αμαχητί. Οι εξελίξεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα την περαιτέρω πίεση στην τιμή του πετρελαίου. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι υπάρχει σοβαρό θέμα με τη Γερμανία, όπου οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας έφτασαν στα 420 ευρώ ανά μεγαβατώρα και μάλλον προμηνύουν έναν πολύ... άγριο χειμώνα. Να προσθέσουμε στο... παζλ και την αύξηση της τιμής του φυσικού αερίου χθες, κάτι που δεν διευκολύνει τις κινήσεις των κυβερνήσεων για αντιμετώπιση των πληθωριστικών τάσεων. 

Όταν ο Σταϊκούρας κάνει... χαρτοπόλεμο τα μνημόνια!

Η κυβέρνηση και πιο συγκεκριμένα, ο υπουργός Οικονομικών Χρήστος Σταϊκούρας, συνεχίζουν τις... αποτυχίες τους στο μέτωπο της οικονομικής πολιτικής, κάνοντας τον ΣΥΡΙΖΑ να αισθάνεται πιο... έτοιμος για να αναλάβει τις τύχες της χώρας και να την οδηγήσει στο.,.. χάος! Ούτε ως ανέκδοτο, δεν τολμούμε να σκεφτούμε ένα τέτοιο ενδεχόμενο...

Και τι έγινε που περάσαμε επιτυχώς τις 12 αξιολογήσεις από τους θεσμούς; Και τι έγινε που η χώρα μέσα στη χειρότερη συγκυρία των τελευταίων δεκαετιών λόγω πανδημίας και ενεργειακής κρίσης, ετοιμάζεται να βγει με το σπαθί της, στις αγορές; Και τι έγινε, που το άλλο Σάββατο βγαίνουμε από τη μεταμνημονιακή εποπτεία και επιστρέφουμε στην κανονικότητα; Και τι έγινε που μπαίνει τέλος στη 12ετή δοκιμασία των μνημονίων, έτσι όπως αυτά εφαρμόστηκαν στη σκληρή τους εκδοχή; Και τι έγινε που ξεχρεώσαμε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και άλλες 5 χώρες, από τις οποίες είχαμε λάβει χρηματοδότηση για να μην κηρύξουμε στάση πληρωμών; Και τι έγινε που καταργήθηκαν οι κεφαλαιακοί περιορισμοί και το χρήμα κινείται ελεύθερα, χωρίς τα... εξηντάευρα του ΣΥΡΙΖΑ το 2015; Και τι έγινε που οι καταθέσεις στις τράπεζες είναι στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 12  ετών; Και τι έγινε που η χώρα λαμβάνει τη μία αναβάθμιση πίσω από την άλλη, από τους οίκους αξιολόγησης; Και τι έγινε που η ανεργία έπεσε τον Ιούνιο στα επίπεδα προ του μνημονίου; Και τι έγινε που έχουμε μείνει όρθιοι με τον τουρισμό να πετάει, τις επενδύσεις να αυξάνονται αλματωδώς και τις εξαγωγές να καλπάζουν;

Όλα τα παραπάνω ρητορικά ερωτήματα προς όσους δεν αντιλαμβάνονται ή αποκρύπτουν σκόπιμα τα γεγονότα των τελευταίων τριών ετών, αποτελούν την καλύτερη απάντηση στις... παρέες των τυχοδιωκτών που αντί να πάνε τη χώρα ένα βήμα παραπέρα, την έφεραν με φόρα, πολλά βήματα πίσω. Τελικώς, αποδεικνύεται ότι με λίγα λόγια, μεθοδική δουλειά, άσκηση οικονομικής πολιτικής βγαλμένη από το πανεπιστημιακό μοτίβο, χτίσιμο αξιοπιστίας και με αποτελέσματα, κερδίζεις πόντους ως χώρα. Μόνο νοήμονες πολίτες μπορούν να καταλάβουν τι έχει συμβεί τα τελευταία δύο χρόνια παγκοσμίως και τι πέτυχε η χώρα μέσα σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.

Της.. αρκούδας γίνεται στις αγορές, οι οποίες δέχονται αλλεπάλληλα χτυπήματα είτε από το μέτωπο της ενέργειας, είτε από τα επιτόκια.

Η μία μετά την άλλη οι κεντρικές τράπεζες αυξάνουν τα επιτόκια, ενώ οδηγός των εξελίξεων είναι η Αμερικανική Κεντρική Τράπεζα. Προχθές ανακοίνωσε αύξηση του βασικού επιτοκίου κατά 0,75% από 1% και στη Wall Street έγινε... πάρτι!

Γράφει ο Λουκάς Γεωργιάδης

Χθες όμως, οι επενδυτές το... ξανασκέφτηκαν και κατάλαβαν ότι ο στασιμοπληθωρισμός μπορεί να μας οδηγήσει σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις και ύφεση. Έτσι εκδηλώθηκαν ισχυρές ρευστοποιήσεις με αποτέλεσμα ο Dow Jones να βρίσκεται στις 30.000 μονάδες, εισερχόμενες σε ζώνη "αρκούδων"! Οι πωλητές βλέποντας τις ζημιές να διευρύνονται και τα margins να πηγαίνουν... αδιάβαστα, προχωρούν σε επιθετικές κινήσεις. Πιο άσχημα είναι τα πράγματα για τον δείκτη των εταιρειών υψηλής τεχνολογίας NASDAQ, ο οποίος μετά τα προχθεσινά ισχυρά κέρδη, χθες έκλεισε με κάθετη πτώση 4%, λόγω των επιθετικών πωλήσεων, με αποτέλεσμα να βυθιστεί ακόμη πιο βαθιά στη ζώνη του bear market ("αρκούδες").

Το ίδιο σκηνικό επικράτησε και στην Ευρώπη, όπου οι δείκτες υποχώρησαν σε νέα χαμηλά και τα μεγάλα θεσμικά χαρτοφυλάκια πουλάνε σε κάποιες περιπτώσεις χωρίς... αύριο, με στόχο να αυξήσουν τα μετρητά. Στο ίδιο μήκος κύματος και το Χρηματιστήριο Αθηνών, όπου μετά το προχθεσινό... ξεπέταγμα λόγω και των ευχάριστων νέων για τη στήριξη των Ελληνικών ομολόγων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, χθες έφαγε... ξύλο, με αποτέλεσμα να βρίσκεται λίγο πάνω από τις 800 μονάδες.

Το περιβάλλον γίνεται ολοένα και πιο εχθρικό, ενώ το πετρέλαιο κρατάει γερά στα 120-121 δολάρια και ο χρυσός με τη χθεσινή άνοδο άνω του 2%, μας δείχνει τον... δρόμο, σε σχέση με τις πληθωριστικές προσδοκίες και τον κίνδυνο ύφεσης, σε περιβάλλον συνεχούς ανόδου των επιτοκίων. Και μέσα σε όλα αυτά ήρθε να προστεθεί και νέος μπελάς στο μέτωπο του φυσικού αερίου, καθώς πήρε φωτιά αγωγός στο μεγαλύτερο κοίτασμα της Ρωσίας! Όλα τα στραβά της... μοίρας μας δηλαδή!

Ο χειμώνας θα είναι πολύ δύσκολος στην Ευρώπη. Μεταφορικά αλλά και κυριολεκτικά. Και στις δύο περιπτώσεις, θα βλέπουμε εφιάλτες, καθώς θα ενισχυθεί η ασυμμετρία στην οικονομία και στις κοινωνίες. Με βαρύ χειμώνα και το κόστος θέρμανσης στα ύψη, πολλοί θα χάσουν τον ύπνο τους. Όλα δείχνουν ότι το 2023, θα είναι έτος, όπου την Πρωτοχρονιά θα ευχόμαστε "Καλή Χρονιά", αλλά από μέσα μας θα ξέρουμε ότι κάτι τέτοιο, μάλλον θα είναι ανέφικτο.

Πριν φτάσουμε στο... αμήν, η επίσκεψη του Γερμανού Καγκελάριου Σολτς, του Γάλλου Προέδρου Μακρόν και του Ιταλού πρωθυπουργού Ντράγκι στο Κίεβο, προκειμένου να συναντηθούν στα... κρυφά με τον Ζελένσκι, δείχνει ότι κάτι γίνεται στο παρασκήνιο, ώστε να τελειώσει το δράμα του πολέμου ή, έστω, να δοθεί το μήνυμα ότι υπάρχουν θετικές εξελίξεις προς την κατεύθυνση αυτή. Η Ευρώπη θέλει να δείξει στους Ουκρανούς έναν πιο... συνετό δρόμο, ώστε να κάνουν πίσω σε ορισμένα ζητήματα, σε σχέση με τη Ρωσία, έτσι ώστε και ο Πούτιν να φανεί ότι κάτι πήρε και κυρίως ότι είναι αυτός που έβαλε τέλος στον πόλεμο, τον οποίο προκάλεσε! Δ

εν ξέρουμε αν βρισκόμαστε κοντά σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, αλλά το μόνο σίγουρο είναι ότι ακόμη και αύριο να σταματήσουν ως δια... μαγείας οι εχθροπραξίες, θα χρειαστούμε κάμποσα χρόνια για να συνέλθουμε. Και αυτό είναι λογικό, από τη στιγμή που υπάρχει η αδιαπραγμάτευτη πολιτική επιλογή της Δύσης και ειδικότερα των Ευρωπαίων, για πλήρη απεξάρτηση από τις ρωσικές πλουτοπαραγωγικές πηγές. Η όλη διαδικασία δεν είναι εύκολη και φυσικά έχει ισχυρό πόνο και μεγάλο κόστος...

Άσπρο... πρόβατο

Αν δεν συνέβαιναν όσα... τρελά συμβαίνουν, η ομόφωνη έγκριση από το συμβούλιο των υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης, για το οριστικό τέλος της ενισχυμένης μεταμνημονιακής εποπτείας στην Ελλάδα, θα ισοδυναμούσε με κήρυξη... εθνικής αργίας ή εθνικής εορτής!

Ξέρουμε εδώ και καιρό ότι απομένουν τα τυπικά για να μπουν οι τίτλοι τέλους στην εποχή των... σκληρών μνημονίων, οπότε τώρα, πρέπει να τα δώσουμε όλα, προκειμένου να ανακτήσουμε το συντομότερο δυνατό την επενδυτική βαθμίδα. Ο στόχος αυτός είναι περισσότερο από ποτέ... γαργαλιστικός και ουσιαστικός, από τη στιγμή που η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, δημιουργεί ένα δίχτυ προστασίας για τα Ελληνικά ομόλογα, όταν θα δανειζόμαστε όπως όλες οι χώρες, από τις αγορές. Επιπλέον, η κίνηση της ΕΚΤ έχει ως στόχο, μέσω της Ελλάδος, να υπάρξει η αναγκαία θωράκιση των ομολόγων της Ιταλίας, η οποία αποτελεί μια ανοικτή πληγή σε σχέση με το χρέος της Ευρωζώνης.

Η Ελλάδα δεν είναι πλέον το "μαύρο πρόβατο" για την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως δήλωσε χθες ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος εκ του αποτελέσματος, μαζί με τον Χρήστο Σταϊκούρα, δίνουν ρεσιτάλ συνέπειας και αξιοπιστίας. Όπως και συνολικά η Ελληνική κυβέρνηση, για να πούμε τα πράγματα ως έχουν. Έχουμε γίνει πλέον "άσπρο πρόβατο" και η χώρα μπορεί να μετατραπεί σε πρωταγωνιστή των εξελίξεων και όχι σε έναν αξιολύπητο παρία, που δεν προλαβαίνει να μετράει... φάπες! Πάντως, η πρόωρη αποπληρωμή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, η ολοκλήρωση του κύκλου των αξιολογήσεων της μεταμνημονακής εποπτείας (θα φέρει και ένα... δωράκι 748 εκατ. ευρώ το Νοέμβριο από τα κέρδη των κεντρικών τραπεζών επί των Ελληνικών ομολόγων) και η υπέρβαση των στόχων του προϋπολογισμού, είναι αρκετά προκειμένου να προκαλέσουν... αϋπνίες στον πολιτικό αντίπαλο του Κυριάκου Μητσοτάκη, Αλέξη Τσίπρα. Όχι για το τι θα... παραλάβει όταν γίνει... κυβέρνηση (αυτό είναι ανέκδοτο...), αλλά για το τι ρεαλιστικό και ορθό θα αντιπροτείνει, ώστε η χώρα να πάει παραπέρα, μέσα στις σκληρές οικονομικές συνθήκες που επικρατούν σήμερα.

Η επιτυχημένη πορεία εξόδου της Ελλάδος από τον ασφυκτικό "κορσέ" των μνημονίων, αυξάνει την ευθύνη για το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης, στο οποίο πρέπει να αποδοθούν τα εύσημα για τη μεθοδικότητα, την αποτελεσματικότητα, τη συνέπεια και την αξιοπιστία στην άσκηση της οικονομικής πολιτικής, τα τελευταία 3 χρόνια. Από δω και πέρα όμως, κριτής μας είναι οι αγορές. Και αυτές δεν συγχωρούν λάθη. Ούτε στην οικονομική πολιτική, αλλά ούτε και στην κάλπη...

Ο ΟΤΕ δανείστηκε με μηδενικό επιτόκιο!

Η χθεσινή μέρα ήταν ιστορική για τη χώρα και μέσα στο θετικό κλίμα της εξόδου από την ενισχυμένη εποπτεία (όταν όλα τα άλλα είναι μαύρα...), ήρθε και "κούμπωσε" η ιστορική έκδοση ομολόγου από τον ΟΤΕ.

Ο Οργανισμός έχοντας ως σήμα κατατεθέν το ισχυρό όνομα της Deutsche Telekom, εξέδωσε ομολογιακό τίτλο, και παρά το μικρό μέγεθος της έκδοσης (150 εκατ. ευρώ), το επιτόκιο διαμορφώθηκε στο 0,666%. Μιλάμε για σχεδόν μηδενικό επιτόκιο, μέσα σε... εμπόλεμες συνθήκες ως προς το κόστος του χρήματος. Μπορεί το σύνολο της έκδοσης να ήταν... ευκολάκι, καθώς αναλήφθηκε από τον βασικό μέτοχο του ΟΤΕ (η Deutsche Telekom κατέχει το 50% των μετοχών), ωστόσο, πρόκειται για μία ακόμη επιτυχημένη κίνηση, που βοηθάει προς την κατεύθυνση ενίσχυσης του αξιόχρεου της χώρας και εν τέλει προς την ανάκτηση επενδυτικής βαθμίδας.

Το νέο ομόλογο εκδόθηκε από την OTE plc με την εγγύηση της ΟΤΕ Α.Ε., στο πλαίσιο του υφισταμένου προγράμματος έκδοσης μεσομακροπρόθεσμων ομολόγων, που συνδέεται με το αγγλικό δίκαιο και δεν είναι εισηγμένο προς διαπραγμάτευση. Τα έσοδα από το νέο ομόλογο θα χρησιμοποιηθούν για την αναχρηματοδότηση μέρους του ομολόγου των 375 εκατ. ευρώ της OTE plc, που λήγει τον επόμενο μήνα. Έξυπνη κίνηση, στο κατάλληλο timing.

Τα κυριότερα συμπεράσματα της μελέτης είναι τα εξής:

1. Το κόστος της προσαρμογής όσον αφορά στην απώλεια του ΑΕΠ και άλλα οικονομικά στοιχεία, όπως η ανεργία, ήταν πολύ υψηλότερα από το αναμενόμενο.
2. Η μείωση των δημοσίων επενδύσεων αποδείχθηκε πολύ μεγαλύτερη και πιο επίμονη από ό,τι είχε προγραμματιστεί. Οι δημόσιες επενδύσεις μειώθηκαν κατά περίπου 2% του ΑΕΠ κατά την περίοδο 2010-2011. Οι δημόσιες επενδύσεις ενδεχομένως χρησίμευαν ως μεταβλητή προσαρμογής για τη ταχύτερη βελτίωση του δημοσιονομικού ισοζυγίου, καθώς η Κυβέρνηση αντιμετώπισε πολιτική πίεση για να αποτρέψει την άσκοπη μείωση του επιπέδου της δημόσιας κατανάλωσης.
3. Ήταν οικονομικά αδόκιμο να μειωθούν οι δημόσιες επενδύσεις, δεδομένου του αντίκτυπου, που είχαν στη μακροπρόθεσμη ευημερία της χώρας.
4. Ένα μεγάλο μέρος της πτώσης του ΑΕΠ και της ταυτόχρονης αύξησης του λόγου χρέους προς το ΑΕΠ μπορεί να εξηγηθεί από την απώλεια εμπιστοσύνης στην ελληνική οικονομία. Χρειάστηκαν περίπου δέκα χρόνια για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις να επιστρέψουν στα επίπεδα εμπιστοσύνης που παρατηρήθηκαν πριν από το πρώτο πρόγραμμα.
5. Διάφορες παρεμβάσεις θα μπορούσαν να βοηθήσουν στη διαμόρφωση των προσδοκιών προς μια πιο ευνοϊκή ισορροπία. Το ένα είναι μια παλιότερη χρονικά αναδιάρθρωση του χρέους. Άλλο μέτρο, είναι μια προγενέστερη παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, για να ηρεμήσει τις αγορές υποσχόμενη να «κάνει ό,τι χρειάζεται» και να διασφαλίσει ότι η επιβίωση του ευρώ δεν ήταν υπό αμφισβήτηση. Θα ήταν επίσης χρήσιμο να υπήρχε ένα πιο ενωμένο μέτωπο μεταξύ ελληνικών και ευρωπαϊκών θεσμών, ότι το σχέδιο για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας του χρέους θα εφαρμοζόταν πλήρως και χωρίς καθυστερήσεις.
6. Κοιτάζοντας την αγορά εργασίας, η ονομαστική αύξηση των μισθών προσαρμόστηκε σταθερά στις οικονομικές επιδόσεις, ιδίως από το 2010, ως επακόλουθο των διαπραγματεύσεων του προγράμματος. Τα αποτελέσματα της εκτίμησης δείχνουν ότι η ελληνική προσαρμογή των μισθών τείνει να συμπεριφέρεται διαφορετικά από την αντίδραση του μέσου μισθού σε άλλα προγράμματα προσαρμογής, που εφαρμόστηκαν μετά το 2010.
7. Τα αποτελέσματα χρωματίζουν μια μικτή εικόνα που απαιτεί μια βαθύτερη μελέτη της ελληνικής εμπειρίας. Ενώ στα τρία προγράμματα η πρόοδος ήταν άνιση, τα αποτελέσματα αυτής της άσκησης προτείνουν ότι σε μακροοικονομικό επίπεδο επιτεύχθηκαν τόσο οι δημοσιονομικές προσαρμογές όσο και οι προσαρμογές στην αγορά εργασίας. Αυτό, ωστόσο, προήλθε με υψηλό κοινωνικό κόστος και εις βάρος ορισμένων βασικών τομέων, όπως οι δημόσιες επενδύσεις, θέτοντας έτσι σε κίνδυνο την εμπιστοσύνη και τη μακροπρόθεσμη δυναμική της οικονομίας. Υποθέτουμε ότι εάν οι διεθνείς και οι τοπικές αρχές ενεργούσαν με συντονισμένο τρόπο νωρίτερα, ορισμένες από τις μακροοικονομικές δαπάνες θα είχαν αποφευχθεί.
8. Το ΔΝΤ και η ΕΕ αντιπροσωπεύουν διαφορετικούς οργανισμούς, οι οποίοι είχαν ουσιαστικά διαφορετικά μερίδια στην ελληνική κρίση. Αυτό επηρέασε τους όρους χρηματοδότησης και την απόφαση παροχής πρόσθετης χρηματοοικονομικής στήριξης, όπου και τα δύο είχαν αντίκτυπο στη βιωσιμότητα του χρέους.
9. Ο πρωταρχικός στόχος των προγραμμάτων μετακινήθηκε από την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης της αγοράς, στο πρώτο πρόγραμμα, στη σαφή βιωσιμότητα του χρέους και στη βιώσιμη πρόσβαση στην αγορά στα ακόλουθα δύο.
10. Το πρώτο πρόγραμμα δεν κατάφερε να αποκαταστήσει την αξιοπιστία της αγοράς. Ο σύντομος χρονικός ορίζοντας και η εμπροσθοβαρής προσαρμογή δεν είχαν ως αποτέλεσμα τη μείωση του χρέους και η αξιοπιστία δεν αποκαταστάθηκε. Το δεύτερο πρόγραμμα εκτροχιάστηκε σε μεγάλο βαθμό από εσωτερικές πολιτικές εκδηλώσεις. Μόνο μετά το τρίτο πρόγραμμα αποκαταστάθηκε η πρόσβαση στην αγορά για την Ελλάδα, με αποδεκτά επιτόκια. Στην πράξη, το ελληνικό χρέος ήταν, και εξακολουθεί να είναι, σε μεγάλο βαθμό στα χέρια των επίσημων δανειστών, οι οποίοι εφαρμόζουν πολύ ευνοϊκούς όρους, τόσο ως προς τη διάρκεια όσο και προς τα επιτόκια.
11. Η ελληνική Κυβέρνηση θα έπρεπε να πιέσει να προηγηθεί ένα πρόγραμμα αναδιάρθρωσης του χρέους με τη συμμετοχή του δημόσιου τομέα πριν από το PSI. Βέβαια, τη δεδομένη χρονική στιγμή οι ευρωπαίοι εταίροι μας ήταν απολύτως αρνητικοί σε ένα τέτοιο σενάριο.
12. Συνολικά, οι αλλαγές στους όρους δανεισμού από τον EFSF και τον ESM είχαν θετικό αντίκτυπο στο έλλειμμα και στη βιωσιμότητα του χρέους, διευκολύνοντας την επιστροφή στις αγορές.
13. Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις ήταν μία σταθερά στα τρία προγράμματα. Η αξιολόγηση της εφαρμογής και των επιπτώσεων των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων βασίζεται σε αποδείξεις καθυστερήσεων και έλλειψης πολιτικής και δημόσιας υποστήριξης.

Τα αποτελέσματα της μελέτης σχολίασαν, σε συζήτηση, που ακολούθησε και συντόνισε ο δημοσιογράφος, Παύλος Τσίμας, ο νυν υπουργός Οικονομικών Χρήστος Σταϊκούρας, αλλά και προκάτοχοι του όπως ο Διοικητής της Τραπέζης Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας, ο πρώην υπουργός και βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Ευκλείδης Τσακαλώτος και ο πρώην υπουργός Οικονομικών Ευάγγελος Βενιζέλος.

Αναλυτικά, ο κ. Στουρνάρας δήλωσε τα εξής: «Η διάρκεια και η ένταση της ελληνικής κρίσης μπορούν να αποδοθούν στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των ελληνικών προγραμμάτων προσαρμογής. Σχετικά με τη διαχείριση των προγραμμάτων και τις εκταμιεύσεις των δόσεων, υπήρξε η εμπλοκή πολλών μερών στις διαπραγματεύσεις, με συχνά αντικρουόμενα συμφέροντα και πολιτικές σκοπιμότητες. Μια σημαντική διαφοροποίηση των ελληνικών προγραμμάτων προσαρμογής σε σχέση με αντίστοιχα προγράμματα άλλων χωρών είναι οι αιρεσιμότητες που συνδέονταν με τις εκταμιεύσεις των δόσεων. Σε αντίθεση με άλλες χώρες, οι αιρεσιμότητες των ελληνικών προγραμμάτων αυξάνονταν συνεχώς και γίνονταν ολοένα και πιο λεπτομερείς, συχνά με πολύ περιορισμένο χρονικό ορίζοντα υλοποίησης, υπερεκτιμώντας την ικανότητα της δημόσιας διοίκησης. Από δε την πλευρά των πιστωτών, κυριάρχησαν συχνά οι εσφαλμένες εκτιμήσεις, οι εμμονές και η καχυποψία και υπήρχε έντονη η διάθεση μικροδιαχείρισης των προαπαιτούμενων δράσεων. Η δημοσιονομική προσαρμογή ήταν πρωτοφανής σε μέγεθος και ταχύτητα. Οι δημοσιονομικοί πολλαπλασιαστές αποδείχθηκαν υψηλότεροι από ότι είχε αρχικά προβλεφθεί από τους διεθνείς οργανισμούς, επιδεινώνοντας την ύφεση. Η χρονική σειρά με την οποία υλοποιήθηκαν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις είχε ως αποτέλεσμα οι πραγματικές αποδοχές να μειωθούν περισσότερο από ότι είχε αρχικά σχεδιαστεί και να επιδεινωθεί η ύφεση. Η λογική των αναγκαίων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και τα μακροπρόθεσμα οφέλη τους δεν εξηγήθηκαν επαρκώς και με λεπτομέρεια στους πολίτες, ώστε να διαμορφωθούν ευρύτερες κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες. Το πρόβλημα των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ), απόρροια κυρίως της ύφεσης, αποδείχθηκε εξαιρετικά δυσεπίλυτο. Εκ των υστέρων, αν είχε υπάρξει δυναμικότερη αντίδραση τα πρώτα χρόνια της κρίσης, αν δηλαδή οι αναγκαίες νομοθετικές αλλαγές είχαν εφαρμοστεί πολύ νωρίτερα και είχε θεσπιστεί μια συστημική λύση με τη μορφή μιας εταιρίας διαχείρισης στοιχείων ενεργητικού (bad bank) που θα αναλάμβανε την κεντρική διαχείριση των ΜΕΔ, όπως είχε γίνει σε άλλα κράτη - μέλη, το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε σήμερα θα ήταν πιο περιορισμένο.     Στην καθυστέρηση της ανάκαμψης της ελληνικής οικονομίας διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο και οι πολιτικές συνθήκες και αντιπαραθέσεις σε επίπεδο ζώνης του ευρώ».

Ο υπουργός Οικονομικών Χρήστος Σταϊκούρας δήλωσε τα εξής: «Κρίνοντας εκ του αποτελέσματος, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι στο 2ο Πρόγραμμα, το 2012, διορθώθηκαν πολλά από τα λάθη και τις καθυστερήσεις του 1ου Μνημονίου. Λάθη που είχαν ως αποτέλεσμα μεγαλύτερη από την αναμενόμενη ύφεση, απόκλιση από τους στόχους, σημαντικές αστοχίες στην αποτελεσματικότητα των μέτρων, και πλήγμα στην αξιοπιστία της χώρας, αλλά και του εγχειρήματος. Βέβαια, για να είμαστε δίκαιοι, τα λάθη δεν προήλθαν μόνο από την ελληνική πλευρά, αλλά και από την πλευρά των δανειστών. «Όπως τονίζεται και στη μελέτη, υπάρχει πλέον μια γενική συναίνεση, συμπεριλαμβανομένων των εκπροσώπων των θεσμών, ότι ο χρόνος, η ποιότητα, η διάρκεια και η ισορροπία της προσαρμογής, καθώς και οι στόχοι των προγραμμάτων, δεν ήταν απολύτως κατάλληλοι. Όμως, κατά τη διάρκεια του 2ου Προγράμματος επιμηκύνθηκε η περίοδος προσαρμογής, τροποποιήθηκε το μείγμα της δημοσιονομικής πολιτικής, μειώθηκε σημαντικά το ύψος και βελτιώθηκε το "προφίλ" του χρέους, αποπληρώθηκε το μεγαλύτερο μέρος των οφειλών του Δημοσίου, πραγματοποιήθηκαν σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές και ενισχύθηκε η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και υλοποιήθηκαν μειώσεις φορολογικών συντελεστών, παρά τις αντιρρήσεις των δανειστών. Η ιδιοκτησία του Προγράμματος είναι σημαντική για την επιτυχία του. Κανένα πρόγραμμα οικονομικής πολιτικής δεν είναι άκαμπτο και ανελαστικό (...). Η δημοσιονομική πειθαρχία, αν και αναγκαία, δεν είναι από μόνη της ικανή για την έξοδο από την κρίση (...) Οι σωστοί δημοσιονομικοί πολλαπλασιαστές και το κατάλληλο μείγμα πολιτικής είναι σημαντικά για την επίτευξη δημοσιονομικής ισορροπίας (...) Το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, λόγω του υψηλού πολλαπλασιαστή, είναι κρίσιμο για την αναπτυξιακή προοπτική μίας χώρας (...) Η εξασφάλιση της κοινωνικής συνοχής, η οποία απειλείται από την αύξηση της φτώχειας και την ανισοκατανομή του εισοδήματος κρίνεται απαραίτητη για την επιτυχία των προγραμμάτων».

Ο πρώην υπουργός Οικονομικών Ευκλείδης Τσακαλώτος, στην ομιλία του ανέφερε τα εξής: «Το λάθος της ελληνικής κρίσης είναι ότι το 2010 μπήκαμε στα μνημόνια χωρίς να έχει προηγηθεί η αναδιάρθρωση του χρέους. Γιατί κάθε φορά που οι θεσμοί και κράτη - μέλη παρέπεμπαν στο μέλλον την αναδιάρθρωση του χρέους οι επενδυτές παρέπεμπαν στο μέλλον τις επενδυτικές τους αποφάσεις. Θα έπρεπε να αναλυθούν σε βάθος οι επιπτώσεις των μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας και στις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών, το αποτέλεσμα των μεταρρυθμίσεων σε κάθε προϊόν ξεχωριστά, αλλά κυρίως το αποτέλεσμα που είχε η απορρύθμιση της εργασίας στην εμβάθυνση της λιτότητας. Και πρέπει να γίνει κριτική στις μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας γιατί το αποτέλεσμα τους ήταν η μείωση των μισθών, αλλά και η χειροτέρευση της ποιότητας των θέσεων εργασίας».

Ο πρώην Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και πρώην Υπουργός Οικονομικών, Ευάγγελος Βενιζέλος δήλωσε τα εξής :

«Η αντιμετώπιση της σημερινής κρίσης της πανδημίας και των οικονομικών επιπτώσεων από πλευράς ΕΕ είναι αποτέλεσμα σε μεγάλο βαθμό της εμπειρίας, που αποκτήθηκε από την αντιμετώπιση της ελληνικής κρίσης, όταν εκείνη την περίοδο δεν υπήρχαν ακόμη οι κατάλληλοι μηχανισμοί και τα εργαλεία αντιμετώπισής της. Η στάση των εταίρων μας την περίοδο εκείνη ήταν καλύτερη από την ρητορική τους, αλλά η ρητορική είναι εκείνη που τελικά είχε μεγάλη επιρροή και έδινε σήμα στις διεθνείς αγορές, τους οίκους αξιολόγησης, με ό,τι αρνητικό συνεπάγονταν αυτό. Οι σημαντικές αποφάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο την εποχή των προγραμμάτων ήταν τελικά πολιτικές και όχι οικονομικές. Δεν υπήρχε ουσιαστικό αντίβαρο στις αποφάσεις της Γερμανίας».

Προλογίζοντας την εκδήλωση, ο Πρόεδρος του Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδος, Κωνσταντίνος Κόλλιας, δήλωσε, μεταξύ άλλων: «Πρώτον, το βασικό λάθος των προγραμμάτων προσαρμογής ήταν ότι έριξαν το βάρος στην αύξηση των φόρων και τη μείωση των δαπανών, και όχι στις επενδύσεις, τόσο τις δημόσιες -τις οποίες και μείωσαν σημαντικά -, όσο και στις ιδιωτικές, για τις οποίες ελάχιστα έγιναν σε ό,τι αφορά τη διευκόλυνσή τους. Δεύτερον, στο πλαίσιο της εφαρμογής των προγραμμάτων προσαρμογής, έπρεπε να εκμεταλλευτούμε την ευκαιρία και να καθιερώσουμε ένα σταθερό φορολογικό σύστημα, ευέλικτο, το οποίο θα έδινε τη δυνατότητα στους υποψήφιους επενδυτές να κάνουν μεσο μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, χωρίς να υπόκεινται σε δυσάρεστες εκπλήξεις της τελευταίας στιγμής.

Τρίτον, δεν προχωρήσαμε ταχύτερα και αμεσότερα στο μείζον θέμα της μείωσης των μη εξυπηρετούμενων δανείων, ώστε και τα νοικοκυριά να διευκολυνθούν με ρυθμίσεις, σε μια πολύ πιεσμένη περίοδο για τα οικονομικά τους, και οι επιχειρήσεις να ανασάνουν και να επιβιώσουν – όσες είχαν πραγματική αδυναμία αποπληρωμής -, και οι τράπεζες να καθαρίσουν τους ισολογισμούς τους και να δώσουν περισσότερη ρευστότητα στην αγορά. Τέταρτον, και σημαντικότερο, τα προγράμματα προσαρμογής, με τα όποια λάθη και εμμονές από πλευράς Ευρωπαίων και Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και αν εφαρμόστηκαν, συνόδευαν την οικονομική βοήθεια, που χρειάστηκε η χώρα. Μια οικονομική βοήθεια, η οποία επιβεβαίωσε – για πολλοστή φορά – τη σημασία που έχει για την Ελλάδα η παραμονή της στο Ευρώ, σε μια περίοδο, μάλιστα, όπου κάποιοι, με περισσή ευκολία υποστήριζαν την έξοδο της χώρας από την Ευρωζώνη, ακόμα και από την Ευρωπαϊκή Ένωση».

Τα λόγια και η πραγματικότητα

Επί 35 χρόνια ζούσε στη Γερμανία. Σπούδασε βιολογία και εργαζόταν. Αλλά όταν η μητέρα του αρρώστησε, επέστρεψε το 2010 στην Ελλάδα. Και έπαθε σοκ. Για πρώτη φορά είδε γείτονες να ψάχνουν στα σκουπίδια για να τα βγάλουν πέρα. Αλλά και σήμερα δέκα χρόνια μετά, δεν βλέπει την κρίση να τελειώνει. Τα στατιστικά στοιχεία που ακούει δεν τον εντυπωσιάζουν. «Το κράτος χρωστά στους πολίτες δις ευρώ σε επιστροφές φόρων, κι όταν λένε οι πολιτικοί ότι έχουν πλεόνασμα, αναρωτιέμαι, πως είναι δυνατόν» μονολογεί. Στα χαρτιά η ανεργία μειώθηκε από 27,5% το 2013%, στο 18,6%, αλλά παραμένει η υψηλότερη στην Ευρώπη. Η νεανική ανεργία κατέβηκε επίσης από πάνω από το 50% στο 36,6%. Αλλά αυτό δεν χαροποιεί κανένα, διότι η υποτιθέμενη ανάπτυξη δεν κάνει τη ζωή των ανθρώπων ευκολότερη. Η δυσπιστία για τα αισιόδοξα προγνωστικά τη χρονιά των βουλευτικών εκλογών στη χώρα βρίσκεται στα ύψη. Ο Νίκος Βαρσακέλης, καθηγητής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκη, μπορεί να αντιληφθεί την απαισιοδοξία των συμπατριωτών του. «Θα πάρει ακόμη πολλά χρόνια για να έρθει η ανάπτυξη, θα πρέπει πρώτα να έρθουν επιχειρηματίες» υποστηρίζει. Αλλά δεν έρχονται, το αντίθετο.

Στον τομέα της παραγωγής υπάρχουν σοβαρά προβλήματα. Όσες παραγωγικές μονάδες έκλεισαν ή έφυγαν στο απόγειο της κρίσης, προκάλεσαν μεγάλα τραύματα. Μεγάλος αριθμός εργαζομένων μετακόμισε σε άλλη χώρα. Ο Βαρσακέλης εκτιμά το κόστος ανάμεσα στα 80 με 100 δις ευρώ. Στον κατασκευαστικό τομέα χάθηκαν 500.000 θέσεις εργασίας, ενώ σε παραδοσιακούς τομείς, όπως τροφίμων και μεταλλουργίας, σημαντικούς για την οικονομική σταθερότητα, ο ρυθμός ανάπτυξης έχει μειωθεί. Το ασφαλιστικό σύστημα είναι άδικο. «Οι εισφορές δεν προσανατολίζονται με βάση το εισόδημα, αλλά με τα χρόνια  ασφάλισης» λέει η Μαριλένα Παπαδάκη, που μαζί με τον άνδρα της είχαν γυμναστήριο. «Είναι αδιάφορο εάν έχεις ένα μικρό περίπτερο ή ένα μεγάλο σούπερ μάρκετ, το ασφαλιστικό κόστος παραμένει το ίδιο, ακόμη και όταν δεν μπαίνουν λεφτά στο ταμείο».

«Η Ελλάδα να κάνει νέα αρχή»

Ο Νίκος Βαρσακέλης γνωρίζει αυτά και πολλά άλλα προβλήματα. Η αύξηση των δαπανών στις επιχειρήσεις δεν προκύπτει μόνο από τους φόρους ή τις ασφαλιστικές εισφορές, αλλά και από άλλους τομείς, όπως το ηλεκτρικό και η ενέργεια. «Υπάρχει και το διοικητικό κομμάτι, η πολύπλοκη ελληνική γραφειοκρατία παράγει μεγάλο κόστος για τους επιχειρηματίες, χρειάζεται πολύς χρόνος και πολύ προσωπικό για να τα βγάλουν πέρα με αυτά τα προβλήματα» λέει. Σύμφωνα με μελέτη το κόστος διοίκησης ανέρχεται στο 7% με 8% του ΑΕΠ.  Η μεγαλύτερη ανησυχία του Έλληνα καθηγητή είναι ο τομέας της τεχνολογίας. Στην πραγματικότητα είναι ο κλάδος που φέρνει τη μεγαλύτερη ανάπτυξη, αλλά κι εδώ η Ελλάδα δεν επωφελείται. «Επιχειρήσεις σε αυτόν τον κλάδο φεύγουν από τη χώρα και έτσι δεν μπορούν να επιστρέψουν στην Ελλάδα λαμπροί επιστήμονες που λόγω της κρίσης αναζήτησαν την τύχη τους στο εξωτερικό. Στις ελληνικές εταιρείες που μένουν, συγκεντρώνουν τις πρώτες τους εμπειρίες νέοι πρωτοεργαζόμενοι, που όμως στη συνέχεια  επιλέγουν τους εμφανώς υψηλότερους μισθούς σε χώρες όπως τη Βρετανία και τη Γερμανία».

Τι προτείνει όμως ο Νίκος Βαρσακέλης; «Νομίζω ότι το ελληνικό κράτος πρέπει να γυρίσει στο μηδέν, να κάνει μια νέα αρχή και να απαντήσει στο ερώτημα, τι κράτος θέλουμε ακριβώς να είμαστε». Όχι μόνο ο Αλέξης Τσίπρας υποσχέθηκε να ανακαλύψει τον ελληνικό τροχό, αλλά όλοι οι προκάτοχοί του, χωρίς κανένας τους να το καταφέρει, αποφαίνεται ο Βασκαρέλης. Όταν το 2015 ο Τσίπρας κέρδισε για πρώτη φορά τις εκλογές υποσχέθηκε ένα δικαιότερο κράτος. Η ελπίδα ότι ένας νέος πρωθυπουργός, με ευαισθησία στα κοινωνικά προβλήματα θα έφερνε τα πάνω κάτω στους διεφθαρμένους και αργούς θεσμούς, ήταν μεγάλη. Τώρα, τα περιθώρια στενεύουν για τον Τσίπρα. Νέες εκλογές θα γίνουν μέχρι τον Οκτώβριο. Κανείς δεν ξέρει εάν η κυβέρνηση μειοψηφίας, της οποία ηγείται, θα αντέξει μέχρι τώρα. Και πολύ περισσότερο εάν οι Έλληνες θα τον εμπιστευτούν και πάλι.

Πηγή: DW

Η κυβέρνηση Σύριζα-ΑΝΕΛ, αλλά και οι προηγούμενες κυβερνήσεις, είχαν πολλές φορές επικαλεστεί την οργάνωση για να «διασωθούν» από τις ομαδικές απολύσεις και να συγκρατήσουν την κατάρρευση των μισθών και των συλλογικών συμβάσεων, αναφέρει το protothema.

Η ΓΣΕΕ που ενημερώθηκε από το ILO για την «έξωση» με επιστολή της στην υπουργό Εργασίας, εκφράζει την έντονη αντίδρασή της για τη λήξη της τεχνικής βοήθειας και το κλείσιμο του γραφείου του ΙLO στην Ελλάδα.

Με την επιστολή της η Συνομοσπονδία ζητά από το υπουργείο Εργασίας, να επανεξετάσει το θέμα, με δεδομένο ότι είναι ο μόνος διεθνής οργανισμός με εμπειρογνωμοσύνη στα θέματα της εργασίας που διασφαλίζει με την παρουσία του τον θεσμικό τριμερή κοινωνικό διάλογο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, όπου ο ρόλος, η εμπειρία και η παρουσία του ILO θα ήταν πολύτιμες, είναι το εύρος της αδήλωτης εργασίας και οι συνθήκες αναγκαστικής εργασίας (δουλείας) στον αγροτικό τομέα, γεγονότα για τα οποία η Ελλάδα καταδικάσθηκε πρόσφατα από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Για τα θέματα αυτά, η ΓΣΕΕ έχει ζητήσει επανειλημμένα τη σύγκληση των (συν)αρμοδίων Τμημάτων του Ανωτάτου Συμβουλίου Εργασίας (Αδήλωτης Εργασίας, ΣΚΕΕΕ, ΣΥΑΕ) αλλά το αίτημά της δεν έχει γίνει δεκτό. Σημειώνεται ότι η ΓΣΕΕ, πέραν του Υπουργείου Εργασίας, έχει ήδη αποστείλει στο ILO την από 5-9-2018 αναφορά των 164 πυρόπληκτων εργατών γης στη Ν. Μανωλάδα Ηλείας, υπόθεση για την οποία έγινε γνωστό ότι δόθηκε παραγγελία από την Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου και για τη διερεύνηση ρατσιστικού κινήτρου.

«Θεωρούμε εσφαλμένη την επιλογή της ελληνικής Κυβέρνησης – καταλήγει η ΓΣΕΕ-να συνεργήσει με διεθνείς οργανισμούς ή άλλους φορείς, που δεν έχουν ούτε τα εχέγγυα γνώσης του πεδίου των εργασιακών δικαιωμάτων, ούτε τη θεσμική ευθύνη διασφάλισης της τριμερούς δομής του απαιτούμενου κοινωνικού διαλόγου».

Η Handelsblatt επιχειρεί να αποδομήσει το αφήγημα του έλληνα πρωθυπουργού για την έξοδο της χώρας από τα μνημόνια. Η οικονομική εφημερίδα του Ντύσελντορφ κάνει λόγο για «επίπονη επιστροφή στις κεφαλαιαγορές» και σχολιάζει: «Ο Αλέξης Τσίπρας γιορτάζει το τέλος των προγραμμάτων βοήθειας ως 'λύτρωση'. Η χώρα θα πρέπει όμως να περιμένει ακόμη μέχρι να λάβει άφεση αμαρτιών από τις κεφαλαιαγορές».

Ο ανταποκριτής της HB στην Αθήνα σημειώνει ότι η Ελλάδα θα πρέπει να πορευθεί προς το παρόν με τα χρήματα του δημοσιονομικού αποθέματος. «Διότι η χώρα είναι ακόμη αρκετά μακριά από την προσδοκώμενη επιστροφή στις κεφαλαιαγορές. Τη Δευτέρα η απόδοση του δεκαετούς ελληνικού ομολόγου βρέθηκε στο 4,19%. Συγκριτικά: Το δεκαετές ομόλογο της Πορτογαλίας αποδίδει 1,83% στους επενδυτές, το ισπανικό 1,42%. Μεταξύ των πέντε κρατών της ευρωζώνης που υπήχθησαν από το 2010 σε προγράμματα στήριξης, η Ελλάδα παραμένει ακόμη ειδική περίπτωση. Η χώρα έμεινε στον μηχανισμό διάσωσης πάνω από οκτώ χρόνια ενώ οι υπόλοιπες χώρες το πολύ τρία. Η ελληνική διάσωση απορρόφησε περισσότερα κεφάλαια από ό,τι το σύνολο των προγραμμάτων των υπόλοιπων χωρών μαζί. Και κανένα κράτος της ευρωζώνης δεν έχει υψηλότερο χρέος ως ποσοστό επί του ΑΕΠ», επισημαίνει η οικονομική εφημερίδα.

Η Πορτογαλία χρειάστηκε χρόνια

Η HB παραθέτει παραδείγματα άλλων χωρών του ευρώ που είχαν χάσει την πρόσβασή τους στις αγορές για να καταδείξει ότι ο δρόμος για της επιστροφή της Ελλάδας στις αγορές είναι ακόμη μακρύς: «Η Κύπρος ολοκλήρωσε πρόωρα το πρόγραμμά της το 2016, ακόμη όμως βρίσκεται στην κατηγορία των χωρών που τα ομόλογά τους αξιολογούνται ως σκουπίδια. Η Πορτογαλία μπόρεσε να βγει με το 2014 από τον μηχανισμό διάσωσης, χρειάστηκε να περιμένει όμως μέχρι το 2017 για να επιστρέψει στην 'επενδυτική βαθμίδα' Οι αναλυτές της Citigroup εκτιμούν στην τελευταία στρατηγική τους ανάλυση για την παγκόσμια οικονομική εξέλιξη ότι η Ελλάδα θα μπορέσει να ανακτήσει το συντομότερο σε τέσσερα χρόνια το στάτους της 'επενδυτικής βαθμίδας».

Ο γερμανός ανταποκριτής επισημαίνει ότι η Ελλάδα «θα πρέπει το συντομότερο δυνατό να ανακτήσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών με δοκιμαστική έκδοση ομολόγων, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για διαρκή επιστροφή της στις κεφαλαιαγορές. Το αν θα επιτευχθεί αυτό εξαρτάται από εξωγενείς παράγοντες, που η Αθήνα αδυνατεί να επηρεάσει, αλλά και από τη μελλοντική πολιτική της κυβέρνησης».

Η ελληνική κρίση χτύπησε και τον πολιτισμό

Ρεπορτάζ για το πως η κρίση στην Ελλάδα έπληξε σοβαρά και τον χώρο του πολιτισμού δημοσιεύει η εβδομαδιαία εφημερίδα Der Freitag. «Όπως ολόκληρη η χώρα, έτσι και τα πολιτιστικά ιδρύματα στην Αθήνα δίνουν μάχη επιβίωσης», επισημαίνει το άρθρο της Έλενα Σμιθ, ανταποκρίτριας της βρετανικής εφημερίδας Guardian στην ελληνική πρωτεύουσα. Η δημοσιογράφος παραθέτει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Φιλολογικό Σύλλογο Παρνασσός, τον αρχαιότερο του είδους στην Ελλάδα. «Ο σύλλογος που έλαβε το όνομά του από την κατοικία των Μουσών ιδρύθηκε το 1865 'με σκοπό την πνευματική κοινωνική και ηθική βελτίωση' του έθνους. Η προσφάτως απελευθερωθείσα από τα δεσμά της οθωμανικής κυριαρχίας Ελλάδα προσπαθούσε να μοιάσει σε άλλα κράτη της Ευρώπης. Ο Παρνασσός ήταν το σημείο συνάντησης συγγραφέων, το μέρος όπου τραγούδησε η Μαρία Κάλλας, όπου καλλιτέχνες εγκαινίαζαν εκθέσεις και μέλη βασιλικών οικογενειών απηύθυναν χαιρετισμούς. Η μοίρα του Παρνασσού τα τελευταία χρόνια αντικατοπτρίζει την αντίστοιχη των Ελλήνων», σημειώνει το δημοσίευμα. «Περάσαμε δύσκολους καιρούς. […] Μπορεί να πει κανείς ότι ήταν μια εποχή κατάρρευσης. Αλλά τέτοιες περίοδοι συνοδεύονται πάντα από μια αναγέννηση, την οποία προσδοκούμε τώρα'», σχολιάζει ο γενικός γραμματέας του συλλόγου Λεωνίδας Γεωργόπουλος.

Η αρθρογράφος αναφέρει τον Φιλολογικό Σύλλογο Παρνασσός ως περίπτωση «αφαίμαξης» στο πλαίσιο της πολιτικής λιτότητας στην Ελλάδα. «Εξαιτίας των συρρικνούμενων προϋπολογισμών έπρεπε να απολυθούν δύο άτομα του προσωπικού ασφαλείας, δύο εργαζόμενοι στην υποδοχή, δύο άτομα από την υπηρεσία καθαρισμού και δύο λογιστές. Ο Παρνασσός παλεύει μέχρι σήμερα κάθε μήνα για να μπορέσει να πληρώσει τους λογαριασμούς του. Εξαιτίας της ελλιπούς χρηματοδότησης πλήττεται η συλλογή βιβλίων του συλλόγου, μια από τις καλύτερες και παλαιότερες στην Ελλάδα. Στο υπόγειο του κτηρίου όπου στεγάζεται ο Παρνασσός χοντρά παλιά βιβλία ξεχειλίζουν από παραφορτωμένα ξύλινα ράφια. Οι λεπτές ράχες βιβλίων του 18ου και 19ου αιώνα έχουν μερικώς καταστραφεί από τη σκόνη, την υγρασία και τους σοβάδες που πέφτουν», αναφέρει μεταξύ άλλων το δημοσίευμα.

Πηγή: DW

Το ρωσικό ειδησεογραφικό πρακτορείο "TASS" στο τηλεγράφημά του με τίτλο «Η Ελλάδα βγήκε από το πρόγραμμα διεθνούς οικονομικής βοήθειας», αναφερόμενο στην ανακοίνωση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας γράφει ότι ο ESM υπογραμμίζει ότι η έξοδος έγινε δυνατή χάρη στις υπέρμετρες προσπάθειες του ελληνικού λαού και στην υποστήριξη των ευρωπαίων εταίρων .

Το πρακτορείο "Ria Novosti" φιλοξενεί δηλώσεις του διευθυντή του τμήματος αναλύσεων της επενδυτικής εταιρείας REGION, Βαλέρι Βάισμπεργκ, στο ραδιόφωνο Sputnik ο οποίος εκτιμά ότι «το να αναμένει κανείς ότι στα προσεχή δέκα χρόνια η Ελλάδα θα επιστρέψει σε κανονικούς σταθερούς μακροοικονομικούς δείκτες είναι κάτι εξαιρετικά προβληματικό».

Ο Βαλέρι Βάισμπεργκ, θεωρεί ότι τώρα η προσοχή «θα εστιασθεί στην μεταρρύθμιση της οικονομίας και πιο ενεργά στις ιδιωτικοποιήσεις» και πως «αν σε μερικά χρόνια αυτές αποδώσουν καρπούς, τότε ασφαλώς θα μπορεί να αναμένεται επιτάχυνση της οικονομικής ανάπτυξης και επιτυχής ολοκλήρωση αυτής της δύσκολης περιόδου».

Η φιλοκυβερνητική εφημερίδα "Rossiskaya Gazeta" σε άρθρο της καθαρά ειδησεογραφικού περιεχομένου με τίτλο «Η Ελλάδα βγήκε επιτυχώς από την εποπτεία των ξένων δανειστών», αναφέρεται στο τηλεγράφημα του πρακτορείου TASS.

Η οικονομική εφημερίδα Vedomosti, σε ειδησεογραφική της αναφορά με τίτλο « Η Ελλάδαβγήκε από την εποπτεία των ξένων δανειστών» , επικαλείται την ανακοίνωση του ESM και καταλήγει γράφοντας ότι «Η Ελλάδα ζούσε με τα χρήματα των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) από το 2010» και πως «συνολικά μέσα σε οκτώ χρόνια η Ελλάδα πήρε 273,7 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 241,6 τα διέθεσαν οι χώρες της ευρωζώνης. Πανομοιότυπος είναι και ο τίτλος της εφημερίδας RBK.

Είναι δύο μήνες τώρα που η Ελλάδα θεωρητικά έχει πετύχει διευθέτηση του χρέους κι έχει πάρει το πράσινο φως για έξοδο από το πρόγραμμα προσαρμογής.

Κι όμως, αυτούς τους δύο μήνες ουδέποτε η ελληνική οικονομία εξέπεμψε στιβαρότητα, σιγουριά, εμπιστοσύνη με αποτέλεσμα στην πρώτη «καταιγίδα» να υφίσταται σοβαρά πλήγματα.

Αν η τραγωδία στο Μάτι αποκάλυψε τη διαχειριστική ανεπάρκεια του κρατικού μηχανισμού και την αναλγησία ορισμένων κυβερνητικών αξιωματούχων, η περίπτωση της οικονομίας ανέδειξε τα τραγικά λάθη που έγιναν το πρώτο εξάμηνο του 2015 αλλά και την απόφαση των αγορών να μην εμπιστευτούν πλέον αυτή την κυβέρνηση.

Το χρηματιστήριο έχει ήδη έξι στις έξι πτωτικές συνεδριάσεις και ο Γενικός Δείκτης βρίσκεται σε επίπεδα που δεν δικαιολογούν χώρα που βγαίνει από το μνημόνιο.

Και παράλληλα, τα επιτόκια έχουν φτάσει στο 4,3%, κάτι που καθιστά απαγορευτική την έξοδο στις αγορές, έστω κι αν αυτή τη στιγμή δεν είναι απαραίτητη λόγω του «μαξιλαριού» ασφαλείας που υπάρχει.

Ο πρωθυπουργός ετοιμάζεται, είτε στο Καστελόριζο, είτε στο Ζάππειο ή την Πνύκα, να κηρύξει την οικονομική ανεξαρτησία της χώρας. Όμως, πρόκειται ξεκάθαρα για επικοινωνιακό παιχνίδι προκειμένου να κερδίσει χρόνο μήπως αντιστρέψει το αρνητικό γι’ αυτήν κλίμα.

Γι’ αυτό το επόμενο διάστημα ο Τσίπρας θα βγει μπροστά και θα θελήσει να αλλάξει σελίδα χρησιμοποιώντας το τελευταίο χαρτί που του απέμεινε. Ωστόσο, όπως λένε όσοι πήγαν για διακοπές στην επαρχία, οι πολίτες δεν πιστεύουν ότι θα βελτιωθεί η καθημερινότητά τους. Δεν πιστεύουν ότι στις 22 Αυγούστου θα ξυπνήσουν και θα έχουν μια διαφορετική αίσθηση της κανονικότητας στην οποία θεωρητικά μπαίνει η χώρα.

Όλα τα ξένα δημοσιεύματα ασχολούνται τον τελευταίο καιρό με το τέλος του μνημονίου στην Ελλάδα. Κανένα, ωστόσο, δεν είναι βέβαιο ότι η επόμενη ημέρα θα είναι καλύτερη για τους Ελληνες.

«Τα πακέτα βοήθειας προς την Ελλάδα ολοκληρώνονται, όμως πολλοί άνθρωποι βρίσκονται σε απελπισία», έγραψε χθες η γερμανική εφημερίδα Hamburger Abendblatt.

Όπως αναφέρει το δημοσίευμα, τα δάνεια, ύψους 275 δισ. ευρώ που διατέθηκαν από το 2010, αλλά και την περικοπή χρέους το 2012, η Ελλάδα έχει υψηλότερο χρέος από ποτέ. Ο δείκτης αυξήθηκε από 127% του ΑΕΠ το 2009 στο 183% σήμερα. Τα μέτρα για την ελάφρυνση του χρέους δόθηκαν με αντάλλαγμα τη δέσμευση της Αθήνας για αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία μέχρι το 2060.

Ακόμη πιο κατατοπιστικό είναι το δημοσίευμα του Economist, με αφορμή την επικείμενη έξοδο της χώρας από το τρίτο πρόγραμμα διάσωσης.

Το βρετανικό περιοδικό Economist εκτιμά ότι θα ήταν ωραία να νομίζει κανείς ότι οι περιπέτειες της Ελλάδας θα έχουν παρόμοια κατάληξη με αυτή του Οδυσσέα. Υπάρχουν πράγματι ενδείξεις ανάκαμψης, κυρίως από τον μεγάλο αριθμό τουριστών που συρρέει στα ελληνικά νησιά, όπως και στο Καστελόριζο. Η ανάπτυξη έχει επιστρέψει αν και μάταια.

Οι πληγές παραμένουν παντού. Όπως οι Έλληνες γνωρίζουν πολύ καλά, μετά από τη μετανάστευση εκατοντάδων χιλιάδων και τη σχεδόν 25% υποχώρηση του ΑΕΠ από το 2008, κανείς δεν μπορεί να μιλήσει για «success story». Οι προβλέψεις του Γ. Παπανδρέου ήταν λανθασμένες και αυτό είναι το μάθημα του οκταετούς πόνου της Ελλάδας».

Και συνεχίζει: «Τώρα, η Ελλάδα, που έχει απομείνει με ανεπαρκείς δημόσιες υπηρεσίες, πολύ υψηλούς φορολογικούς συντελεστές, αδύναμα θεσμικά όργανα και άθλια δημογραφικά στοιχεία, θα πρέπει να πετυχαίνει μεγάλα πρωτογενή πλεονάσματα (δηλαδή πριν από την καταβολή τόκων) για τις επόμενες τέσσερις δεκαετίες.

Αυτή είναι η μαγική σκέψη που μεταμφιέζεται ως πολιτική».

Τα ξένα δημοσιεύματα αλλά και οι προειδοποιήσεις των δανειστών (όπως ο Κλ. Ρέγκλινγκ) ότι η μεταμνημονιακή Ελλάδα δεν θα έχει μεγάλες διαφορές, θολώνουν όλο και περισσότερο το αφήγημα της κυβέρνησης.

Ο Ντιρκ Μίλερ ή «Mr. Dax» όπως αποκαλούν στη Γερμανία τον «γκουρού» του γερμανικού χρηματιστηρίου ανέφερε: «Με δεδομένη την αυστηρή μεταμνημονιακή εποπτεία και τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η χώρα για τις επόμενες δεκαετίες όμως, κυρίως στο δημοσιονομικό πεδίο, ο ισχυρισμός ότι η Ελλάδα ανακτά από την ερχόμενη Δευτέρα την πολιτική και οικονομική της ανεξαρτησία είναι προφανώς εσφαλμένος.

Ο στενότατος κορσές πρωτογενών πλεονασμάτων μέχρι το 2060 δεν αφήνει ουσιαστικά μεγάλα περιθώρια απόκλισης από τις επιταγές των διεθνών πιστωτών. Το γεγονός δε ότι τα τελευταία χρόνια δεν αξιοποιήθηκαν στο βαθμό που θα έπρεπε για να δημιουργηθούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις για την προσέλκυση επενδύσεων στην Ελλάδα, ψαλιδίζει τις όποιες ελπίδες για βελτίωση της κατάστασης στο άμεσο μέλλον».

Και το Χρηματιστήριο πέφτει διαρκώς διότι οι ξένοι επενδυτές αποχωρούν καθώς εκτιμούν ότι μετά την έξοδο από τα Μνημόνια, το αφήγημα της Ελλάδος είναι μηδενικό. Η αδυναμία προσέλκυσης επενδύσεων, το στραγγάλισμα της οικονομίας με διαρκείς φόρους και η έλλειψη οράματος για την επόμενη ημέρα, θα είναι παρόντα την ημέρα που ο Αλέξης Τσίπρας θα ξεχάσει την τραγωδία στο Μάτι, και όλες τις υπόλοιπες τραγωδίες των τελευταίων 3,5 ετών.

Κι όπως λένε πολύ καλά ενημερωμένοι οικονομικοί παράγοντες «δεν χωράνε πανηγύρια αυτή την ώρα, αλλά μόνο προβληματισμός».

Με δεδομένη την αυστηρή μεταμνημονιακή εποπτεία και τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η χώρα για τις επόμενες δεκαετίες όμως, κυρίως στο δημοσιονομικό πεδίο, ο ισχυρισμός ότι η Ελλάδα ανακτά από την ερχόμενη Δευτέρα την πολιτική και οικονομική της ανεξαρτησία είναι προφανώς εσφαλμένος. Ο στενότατος κορσές πρωτογενών πλεονασμάτων μέχρι το 2060 δεν αφήνει ουσιαστικά μεγάλα περιθώρια απόκλισης από τις επιταγές των διεθνών πιστωτών. Το γεγονός δε ότι τα τελευταία χρόνια δεν αξιοποιήθηκαν στο βαθμό που θα έπρεπε για να δημιουργηθούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις για την προσέλκυση επενδύσεων στην Ελλάδα, ψαλιδίζει τις όποιες ελπίδες για βελτίωση της κατάστασης στο άμεσο μέλλον.

Έξοδος στις αγορές αλλά με αστερίσκους

Με τη θέση αυτή εν γένει συμφωνεί και ο γερμανός χρηματιστής Ντιρκ Μίλερ. Κληθείς να σχολιάσει κατά πόσον η 20η Αυγούστου είναι ένα σημαντικό ορόσημο για την Ελλάδα που σηματοδοτεί το τέλος της κρίσης και των μνημονίων, ο «γκουρού» του γερμανικού χρηματιστηρίου είναι αρκετά επιφυλακτικός:

«Ας πούμε ότι είναι το προσωρινά τελευταίο πακέτο διάσωσης. Να δούμε πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα τα επόμενα χρόνια. Η κατάσταση για την Ελλάδα δεν έχει αλλάξει επ΄ουδενί. Το χρέος είναι σε επίπεδα ρεκόρ. Η οικονομία βρίσκεται 20% κάτω από τα επίπεδα του 2008. Έκτοτε έχουν αλλάξει όμως σημαντικά οι συνθήκες. Για την Ελλάδα όμως η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά άσχημη. Η ανεργία και ειδικά η νεανική ανεργία είναι δραματικά υψηλή. Και όλα αυτά σε ένα περιβάλλον γενικευμένης οικονομικής ανάπτυξης στην Ευρώπη, με τη διεθνή οικονομία να αναπτύσσεται σημαντικά. Για την Ελλάδα όμως δεν διακρίνω κάποια αισθητή βελτίωση της κατάστασης».

Ο γερμανός ειδικός δεν αμφιβάλει ότι η Ελλάδα θα καταφέρει να αναχρηματοδοτηθεί από τις αγορές μετά τις 20 Αυγούστου. Εντούτοις βάζει έναν σημαντικό αστερίσκο: «Μπορώ να φανταστώ ότι η έξοδος στις αγορές θα λειτουργήσει. Αλλά αν λειτουργήσει, τότε μόνον επειδή οι επενδυτές ποντάρουν στο ότι αν κάτι πάει στραβά, θα υπάρξουν και πάλι τα πακέτα διάσωσης για να τους σώσουν, όπως έγινε και στο παρελθόν. Το ‘φρέσκο’ χρήμα που έπαιρνε κάθε φορά η Ελλάδα από τα ταμεία διάσωσης αξιοποιήθηκαν σχεδόν αποκλειστικά για την εξυπηρέτηση του χρέους προς τους ιδιώτες. Ως εκ τούτου αναμένει κανείς ότι έτσι θα είναι και στο μέλλον. Το ρίσκο για τους επενδυτές λοιπόν είναι σχετικά περιορισμένο καθώς μπορεί να στηριχθεί στην ΕΕ, η οποία στην εσχάτη θα παρέμβει εκ νέου».

«Δεν θα αγόραζα ελληνικά ομόλογα»

Θα συμβούλευε όμως ο ίδιος -ως άνθρωπος των αγορών που διαχειρίζεται μάλιστα δικό του επενδυτικό ταμείο- δυνητικούς επενδυτές να επενδύσουν στην παρούσα φάση στην Ελλάδα και σε ελληνικά ομόλογα;

«Ασφαλώς όχι. Διότι προτιμώ σοβαρές επενδύσεις, καλές επιχειρήσεις που έχουν αποδείξει σε βάθος χρόνου ότι μπορούν. Θεωρώ ότι οι επενδύσεις στην Ελλάδα δεν συνιστούν μια καλή επένδυση. Η Ελλάδα πρέπει να κάνει ακόμη πολλά. Αλλά πρέπει να το κάνει η ίδια για τον εαυτό της. Είναι δύσκολο να επιχειρείς να το επιβάλεις αυτό από έξω».

Όσον αφορά την προσφάτως συμφωνηθείσα ελάφρυνση του ελληνικού χρέους πάντως, ο Mr. Dax όπως αποκαλείται στη Γερμανία, φαίνεται να συμφωνεί με τα κόμματα της γερμανικής αντιπολίτευσης αλλά και πολλούς οικονομολόγους που υποστηρίζουν ότι τα συμφωνηθέντα μέτρα συνιστούν ουσιαστικά ένα κρυφό ή υφέρπων κούρεμα του ελληνικού χρέους.

«Στην πραγματικότητα αυτό είναι. Όταν παρατείνεις την περίοδο χάριτος για άλλα δέκα χρόνια, όταν δεν πληρώνεις ουσιαστικά τόκους επειδή με κάποιον τρόπο σου επιστρέφονται, όταν παρατείνεται η περίοδος ωρίμανσης των δανείων, τότε ουσιαστικά πρόκειται για αναδιάρθρωση χρέους. Μπορείς να το κάνεις με διάφορους τρόπους. Αντί για 10, την επόμενη φορά μπορεί να δοθεί παράταση 100 χρόνων, να οριστεί μηδενικό επιτόκιο ή και επιστροφή τόκων. Επισήμως μπορεί να λέγεται ότι συνεχίζεις να έχεις χρέος, αλλά στην πραγματικότητα αυτό δεν υφίσταται πια. Ουσιαστικά λοιπόν πρόκειται για μια κρυφή απομείωση του χρέους».

Στο βιβλίο του, Showdown, που κυκλοφόρησε το 2013 στο απόγειο της ελληνικής κρίσης (μεταφράστηκε και στα ελληνικά και κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο Λιβάνη υπό τον τίτλο «Σύγκρουση»), ο Ντιρκ Μίλερ επιχείρησε να προσεγγίσει και να διαφωτίσει το πρόβλημα του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος στα γεωπολιτικά του συμφραζόμενα. Στο πλαίσιο αυτό υποστήριξε ότι υπήρξε στοχευμένη αποσταθεροποίηση της Ελλάδας το διάστημα 2008/2009 που πέρα από την αποδυνάμωση του ευρώ έναντι του δολαρίου είχε στόχο να διευκολύνει την πρόσβαση τρίτων στους ελληνικούς υδρογονάνθρακες. Γιατί ενώ έχει περάσει τόσο δύσκολες στιγμές, η Ελλάδα συνεχίζει να μην εκμεταλλεύεται τον φυσικό της πλούτο, πολλώ δε μάλλον που σχετικές εκτιμήσεις ειδικών συγκλίνουν στο ότι διαθέτει τεράστια αποθέματα, διερωτάται ο γερμανός χρηματιστής.

Πηγή: DW

Παρα ταύτα, στο οικονομικό επιτελείο επικρατεί προβληματισμός για την άνοδο της απόδοσης του 10ετούς ομολόγου πάνω από το 4% κάτι που απαγορεύει ακόμη και μια δοκιμαστική έξοδο στις αγορές όπως σχεδίαζε η κυβέρνηση για να ενισχύσει το πανηγυρικό κλίμα γύρω από τη λεγόμενη "καθαρή έξοδο". Χθες η απόδοση του 10ετούς ομολόγου ξεπέρασε το 4,3% για να σταθεροποιηθεί αργότερα στο 4,25%.

Το γεγονός ότι η χώρα παραμένει ευάλωτη στις διακυμάνσεις των αγορών διαμορφώνει δύο τάσεις στο εσωτερικό της κυβέρνησης και της κοινοβουλευτικής ομάδας του ΣυΡιζΑ για το ενδεχόμενο να ανακοινωθούν γενναίες παροχές στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.

Το οικονομικό επιτελείο εμφανίζεται συγκρατημένο απέναντι στις πιέσεις βουλευτών για τη λήψη άμεσων μέτρων όπως η μείωση του ΦΠΑ, του ΕΝΦΙΑ, του φόρου για τις επιχειρήσεις και τους ελεύθερους επαγγελματίες και -κυρίως- την ακύρωση των μέτρων για τις συντάξεις και το αφορολόγητο.

Το ενδεχόμενο να ακυρωθούν τα μέτρα για τις συντάξεις και το αφορολόγητο άφησε ανοικτό μιλώντας στο ΘΕΜΑ FM ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Σάκης Παπαδόπουλος. Ο ίδιος επέμεινε ότι πρέπει να υπάρξουν ελαφρύνσεις της φορολογίας ειδικά για τα μεσαία στρώματα. Ο ίδιος παραδέχτηκε ότι «το σκληρό υπερπλεόνασμα είναι προιόν καλύτερης διαχείρισης και υπερφορολόγησης».

Από την άλλη πλευρά στο υπουργείο Οικονομικών, με δεδομένη και την πίεση από τις αγορές στα ελληνικά ομόλογα, τάσσονται κατά των μονομερών ενεργειών και αναμένουν τα κλιμάκια της τρόικας με τα οποία θα συζητήσουν την εκτέλεση του προϋπολογισμού τον Σεπτέμβριο για να διαπιστωθεί αν υπάρχουν περιθώρια συμφωνίας για τη χρήση του υπέρ-πλεονάσματος για φοροελαφρύνσεις.

Προειδοποίηση Ρέγκλινγκ

Την πραγματικότητα της στενής επιτήρησης υπενθύμισε χθες και ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας Κλάους Ρέγκλινγκ ο οποίος πρόσθεσε ότι η Ελλάδα πρέπει να συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις. Υπενθυμίζεται ότι ο ίδιος έχει επισημάνει πως αν ακυρωθούν κάποια από τα μέτρα του τρίτου προγράμματος που ολοκληρώνεται την Δευτέρα τότε θα μπορούσαν να μην εφαρμοστούν ορισμένα από τα μέτρα της ελάφρυνσης του χρέους. Οι θέσεις του κ. Ρέγκλινγκ απηχούν σε μεγάλο βαθμό και τη στάση που τηρεί το Βερολίνο το όποιος γνωστόν επηρεάζει (αν δεν καθορίζει) τις αποφάσεις του Eurogroup.

Την ίδια στιγμή στο υπουργείο Οικονομικών κόβουν για άλλη μια φορέ το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων για να κρατήσουν σε υψηλά επίπεδα το πρωτογενές πλεόνασμα που έφτασε στα 2,09 δις ευρώ το διάστημα Ιανουαρίου - Ιουλίου της φετινής χρονιάς.

Τα έσοδα από την φορολογική αφαίμαξη είναι αυξημένα μόλις κατά 1,3% έναντι του στόχου και για να επιτευχθεί ο στόχος του πρωτογενούς πλεονάσματος κόπηκαν δαπάνες πέραν των συμφωνηθέντων.

Συγκεκριμένα:

Οι δαπάνες του κρατικού προϋπολογισμού για την περίοδο Ιανουαρίου - Ιουλίου 2018 παρουσιάζονται μειωμένες κατά 691 εκατ. ευρώ έναντι του στόχου.
Οι δαπάνες του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων είναι μειωμένες έναντι του στόχου κατά 757 εκατ. ευρώ.