Η πρόσφατη νομοθέτηση της κεφαλαιοποίησης των επικουρικών συντάξεων, η οποία βασίζεται στους Ατομικούς Λογαριασμούς των ασφαλισμένων, θα δημιουργήσει μια σειρά νέων δεδομένων στη λειτουργία του συστήματος συντάξεων, που θα ενισχύσουν τη διαφάνεια και την αποτελεσματική λειτουργία του νέου συστήματος. Οι ασφαλισμένοι θα έχουν τη δυνατότητα να ενημερώνονται καθημερινά για την αξία που έχει συσσωρευθεί στον Ατομικό τους λογαριασμό.

Το γεγονός αυτό θα δημιουργήσει μια πρωτόγνωρη αίσθηση εκσυγχρονισμού στους πολίτες και θα τους προδιαθέσει ευνοϊκά για τις επόμενες παρεμβάσεις στο ασφαλιστικό σύστημα. Ταυτόχρονα, θα εκμηδενίσει τη μόνιμη τάση των πολιτικών κομμάτων να «παίζουν» με τα αποθεματικά του Ταμείου ή να εισηγούνται ευνοϊκές ρυθμίσεις για ορισμένες κατηγορίες ασφαλισμένων.

Για την καταξίωση του νέου θεσμού της κεφαλαιοποίησης των Επικουρικών Συντάξεων, θα πρέπει να δοθεί ύψιστη σημασία στην οργάνωση και λειτουργία του νέου Ταμείου. Τρία καίρια θέματα χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή: (α) το κόστος διαχείρισης των αποθεματικών, (β) η διαχείριση των επενδυτικών κινδύνων, και (γ) ο τρόπος και ο τόπος της επένδυσης των αποθεματικών.

Στο πρώτο θέμα είναι γνωστό ότι μια ετήσια επιβάρυνση του κόστους λειτουργίας κατά 1% μειώνει τη συσσώρευση κεφαλαίου κατά 20% στη διάρκεια μιας εργασιακής ζωής. Οι διεθνείς συγκριτικές αναλύσεις δείχνουν ότι τα κόστη διαχείρισης στις λιανικές αγορές κεφαλαίων κυμαίνονται μεταξύ 0,8% και 1,5% των αποθεματικών του συστήματος. Για τα μεγάλα ταμεία συντάξεων, το κόστος λειτουργίας μειώνεται στο 0,5% των αποθεματικών.

Αυτά τα δεδομένα συνεπάγονται ότι ενώ στην πρώτη περίπτωση η παροχή μειώνεται κατά 15-30%, στη δεύτερη περίπτωση η μείωση περιορίζεται σε λιγότερο από 10%. Αξίζει να αναφερθεί ότι στη χώρα μας, ο μεγαλύτερος θεσμικός επενδυτής στον χώρο των συντάξεων -n ΑΕΔΑΚ Ασφαλιστικών Οργανισμών - λειτουργεί με κόστη στο 0,5% των αποθεματικών.

Το δεύτερο θέμα αναφέρεται στη στρατηγική των επενδύσεων που πρέπει να ακολουθούν τα κεφαλαιοποιημένα ταμεία συντάξεων ώστε να ελαχιστοποιούν τους επενδυτικούς κινδύνους για τους ασφαλισμένους, κατά τη διάρκεια της συσσώρευσης των αποθεματικών στην περίοδο των 35-40 ετών της εργασιακής ζωής. Οι «καλύτερες πρακτικές» που έχουν αναπτυχθεί διεθνώς από τους διαχειριστές των ταμείων συντάξεων είναι: (α) η διενέργεια μελετών ανάλυσης Ενεργητικού-Παθητικού σε όλο το ασφαλιστικό χαρτοφυλάκιο, (β) Οι επενδύσεις για τις πρώτες δεκαετίες να γίνονται κυρίως σε Index Funds Μετοχών, (γ) στη τελευταία δεκαετία πριν από τη συνταξιοδότηση οι επενδύσεις να μεταφέρονται σε Funds Ομολόγων, και (δ) στην περίοδο συνταξιοδότησης να είναι διαθέσιμα προϊόντα μεταβλητών παροχών (Variable annuities).

Το τρίτο θέμα αφορά στον τρόπο και τον τόπο των επενδύσεων των αποθεματικών των ταμείων συντάξεων. Η αδιαπραγμάτευτη θέση πρέπει να είναι ότι το πολιτικό σύστημα δεν πρέπει να έχει τη δυνατότητα ανάμειξης στη διαχείριση των αποθεματικών, Η σταδιακή συσσώρευση των αποθεματικών της Επικουρικής Ασφάλισης θα συμβάλει στην ανάπτυξη της θεσμικής αποταμίευσης και, επομένως, στην αντιμετώπιση του μόνιμου δομικού οικονομικού προβλήματος της χαμηλής εθνικής αποταμίευσης.

Η τάση αυτή θα ενισχυθεί περαιτέρω, όταν, στην επόμενη μεταρρύθμιση της Επικουρικής Ασφάλισης, η κεφαλαιοποίηση επεκταθεί στο σύνολο των ασφαλισμένων. Εάν τα πράγματα εξελιχθούν όπως περιγράφονται παραπάνω, τότε σταδιακά η χώρα θα αποκτήσει τα απαραίτητα κεφάλαια, μετά το 2030, για να χρηματοδοτήσει τη μακροχρόνια οικονομική ανάπτυξη και να επαναγοράσει σημαντικά περιουσιακά στοιχεία και δημόσιες επιχειρήσεις που την τελευταία δεκαετία πωλήθηκαν αντί πινακίου φακής.

*Ο Μιλτιάδης Νεκτάριος είναι καθηγητής Πανεπιστημίου Πειραιώς

Tου Μιλτιάδη Νεκτάριου*

Η δεύτερη αφορά την εξεύρεση συμπληρωματικών πόρων 40 δισ. που θα ενισχύσουν την προσπάθεια «επανεπένδυσης» που πρέπει να ολοκληρώσει η χώρα στην περίοδο 2020-2030. Η θέση μας είναι ότι και στα δύο θέματα η χώρα δεν έχει χρησιμοποιήσει το ισχυρότερο χαρτί που διαθέτει: την Ελληνική Ομογένεια.

Στο θέμα της εθνικής άμυνας, παρά την προσπάθεια των οπαδών της «φινλανδοποίησης» της Ελλάδας, μόνο ένα μονοψήφιο ποσοστό των πολιτών πιστεύει στα «ανοιχτά σύνορα», στην «ελεύθερη μετανάστευση», στον «κατευνασμό της Τουρκίας». Πρόκειται για διάφορες ομάδες με αριστερές προκαταλήψεις. Η συντριπτική πλειονότητα των πολιτών πιστεύει ακράδαντα στην εθνική αξιοπρέπεια της χώρας, που βασίζεται στην ισχυρή οικονομία και τη στρατιωτική ισχύ.

Παρά την ετοιμότητα των Ενόπλων Δυνάμεων, έχει χαθεί πολύτιμος χρόνος για την απόκτηση έξυπνων όπλων μεγάλης εμβέλειας και αποτελεσματικότητας. Τέτοια όπλα πρέπει να αγοραστούν ταχύτατα. Οι «σώφρονες» υποστηρίζουν πως δεν υπάρχουν χρήματα.

Μια άμεση απάντηση για όλους αυτούς είναι ότι θα μπορούσαν να βρεθούν αρκετά δισεκατομμύρια ευρώ από μια εφάπαξ περικοπή, εν όλω ή εν μέρει, των 500.000 πρόωρων συντάξεων που κοστίζουν 6 δισ. ευρώ ετησίως (πρόκειται για το κύριο εργαλείο εξαγοράς ψήφων, που εφαρμόζει με συνέπεια το πολιτικό σύστημα τις τελευταίες δεκαετίες). Αυτή είναι η «αναγκαία» συνθήκη για τη βελτίωση της εθνικής άμυνας.

Η «ικανή» συνθήκη είναι η κινητοποίηση της Ομογένειας για τον σχεδιασμό, τη χρηματοδότηση και την παραγωγή οπλικών συστημάτων τελευταίας τεχνολογίας, στο πλαίσιο ανάπτυξης μιας σύγχρονης αμυντικής βιομηχανίας, σε συνεργασία με το Ισραήλ, με το οποίο πρέπει να συναφθεί πλέον μια επίσημη αμυντική συμφωνία.

Τέτοιες πρωτοβουλίες θα πείσουν την Τουρκία ότι οι φαντασιώσεις για «γαλάζιες πατρίδες» πρέπει να μπουν στο ψυγείο διότι έχουν πολύ υψηλό κόστος. Επιπλέον, μέχρι το 2030 υπάρχουν σοβαρές πιθανότητες τα ελληνικά σύνορα να έχουν γίνει και ευρωπαϊκά σύνορα, με την πραγματική έννοια του όρου.

Η δεύτερη μεγάλη προτεραιότητα της χώρας είναι η συνολική ανασυγκρότηση της οικονομίας με την δημιουργία Συμπράξεων Δημόσιου - Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ). Μέσω των ΣΔΙΤ τα 50-60 δισ. των κοινοτικών κεφαλαίων θα προσεγγίσουν τα 100 δισ. και θα αποτελέσουν τη βάση χρηματοδότησης των επενδύσεων για την επόμενη δεκαετία, με θεαματικούς ρυθμούς ανάπτυξης του ΑΕΠ.

Το Ελληνικό Δημόσιο λόγω της μακράς και καταστροφικής εμπειρίας του στη διοίκηση δημόσιων οργανισμών, δεν πρέπει να αναλάβει την διοίκηση των ΣΔΙΤ. Τα συμφέροντά του θα εξυπηρετηθούν πληρέστερα με την εφαρμογή των Αρχών της Εταιρικής Διακυβέρνησης και την ανάθεση της διοίκησης στους ιδιώτες μετόχους.

Το ζητούμενο είναι πώς υλοποιείται ένα τέτοιο γιγαντιαίο πρόγραμμα επενδύσεων και πώς γίνεται η εκπόνηση των business plans για το οριστικό περιεχόμενο και το χρονοδιάγραμμα της κάθε μεταρρύθμισης.

Επειδή στη χώρα δεν υπάρχει η σχετική πολιτική κουλτούρα, ούτε η σχετική τεχνογνωσία, καίριο ρόλο πρέπει να παίξει το επιστημονικό και επιχειρηματικό δυναμικό της Ομογένειας, το οποίο έχει ολοκληρωμένη άποψη για τα εν λόγω ζητήματα, διότι αυτά έχουν ήδη επιλυθεί στις διάφορες χώρες του αναπτυγμένου κόσμου και υπάρχει πλούσια εμπειρία για τις επιδόσεις των εναλλακτικών επιλογών.

Η έμφαση στην παρούσα συζήτηση είναι σε μια πολυεπίπεδη και πολυπαραγοντική στρατηγική που ως πρώτο στόχο έχει την επανασύνδεση των ομογενών με την πατρίδα μέσω σύγχρονων πληροφοριακών υποδομών, και σε δεύτερη φάση την οικονομική, κοινωνική, πολιτική και πολιτιστική συμμετοχή τους στα δρώμενα της χώρας.

Η στρατηγική προσέλκυσης των ομογενών πρέπει να εκκινήσει με την καταγραφή των ομογενών σε παγκόσμια κλίμακα, μέσω μιας Ηλεκτρονικής Βάσης Δεδομένων, η οποία θα δίνει τη δυνατότητα διασύνδεσης κάθε ομογενούς με συγκεκριμένο δήμο (κοινότητα) ή περιφέρεια της χώρας.

Έτσι θα δημιουργηθεί για πρώτη φορά στην ελληνική ιστορία μια παγκόσμια κοινότητα Ελλήνων, που θα είναι περίπου διπλάσια σε αριθμό σε σχέση με τον εγχώριο πληθυσμό, με τεράστια αναμενόμενα οφέλη σε όλα τα επίπεδα: αρχικά κοινωνικά και πολιτιστικά οφέλη και, στη συνέχεια, οικονομικά και πολιτικά.

Οι ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων πρέπει να χρησιμοποιηθούν για την ταξινόμηση των ομογενών σε ομάδες με βάση οικονομικά χαρακτηριστικά (επάγγελμα, εκπαίδευση, επιχειρηματική δραστηριότητα, κλπ.) καθώς και μια σειρά από κοινωνικές, πολιτικές και πολιτιστικές παραμέτρους. Η ταξινόμηση αυτή θα οδηγήσει στη δημιουργία ενός παγκόσμιου δικτύου ελληνικών οικονομικών συμφερόντων σε πρώτη φάση, καθώς και ενός παγκόσμιου δικτύου πρωτοβουλιών και δραστηριοτήτων (επίσημες διαδικασίες lobbying) για την προώθηση των εθνικών θεμάτων στις χώρες διαμονής των ομογενών.

Η εθνική στρατηγική για τη συμμετοχή της Ομογένειας στα ΣΔΙΤ θα έχει πολλαπλά θετικά αποτελέσματα, διότι το υψηλό επίπεδο πατριωτισμού των ομογενών, το τεράστιο πνευματικό κεφάλαιο που έχουν συσσωρεύσει, η κολοσσιαία οικονομική και επιχειρηματική δύναμη και η πολυεπίπεδη πολιτική ισχύ που διαθέτουν στις χώρες διαμονής τους θα συμβάλουν στην «επανίδρυση» και αναζωογόνηση της Ελλάδας.

Τέλος, πρέπει να ακολουθήσει ένα πρόγραμμα Επαναπατρισμού Ομογενών, το οποίο θα παρέχει, μεταξύ άλλων, κίνητρα για μετεγκατάσταση/ίδρυση επιχειρήσεων από ομογενείς στην Ελλάδα, με επίταση κινήτρων εφόσον οι επιχειρήσεις είναι εξαγωγικές ή υποκαθιστούν εισαγωγές αγαθών/υπηρεσιών.

*καθηγητής Ασφαλιστικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς