Το 2026 το οικονομικό έπαθλο γίνεται μάλιστα μεγαλύτερο. Το Ίδρυμα Νόμπελ αποφάσισε να αυξήσει το ποσό κάθε βραβείου στα 12 εκατ. σουηδικές κορώνες, από 11 εκατ. πέρυσι. Πρόκειται για περίπου 1,1 εκατ. ευρώ ανά κατηγορία, ανάλογα με την ισοτιμία.

Από 150.782 κορώνες στα 12 εκατομμύρια

Όταν απονεμήθηκαν τα πρώτα Νόμπελ το 1901, κάθε βραβείο συνοδευόταν από 150.782 σουηδικές κορώνες.Το ποσό ήταν τεράστιο για τα δεδομένα της εποχής και προερχόταν από την περιουσία που άφησε ο Άλφρεντ Νόμπελ.

Σήμερα, 125 χρόνια αργότερα, κάθε πλήρες βραβείο αξίζει 12 εκατ. κορώνες. Εάν υπάρχουν περισσότεροι από ένας νικητές στην ίδια κατηγορία, το ποσό μοιράζεται μεταξύ τους σύμφωνα με την απόφαση της αρμόδιας επιτροπής.Η αύξηση του 2026 κατά 1 εκατ. κορώνες αποφασίστηκε, σύμφωνα με το Ίδρυμα Νόμπελ, ώστε να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα η οικονομική αξία και η σημασία του επάθλου.

Η περιουσία του Άλφρεντ Νόμπελ

Ο Άλφρεντ Νόμπελ πέθανε το 1896 αφήνοντας το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του για τη δημιουργία των βραβείων.Η λογική ήταν εξαιρετικά προχωρημένη για την εποχή: το κεφάλαιο δεν θα μοιραζόταν στους νικητές μέχρι να εξαντληθεί. Θα επενδυόταν και τα έσοδά του θα χρηματοδοτούσαν τις μελλοντικές απονομές.Στην πράξη δημιουργήθηκε ένα επενδυτικό μοντέλο που θυμίζει τα σημερινά μεγάλα ιδρύματα και πανεπιστημιακά endowments.Το Ίδρυμα Νόμπελ επενδύει τα κεφάλαιά του σε διαφορετικές κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων, με στόχο να εξασφαλίζει τόσο αποδόσεις όσο και μακροχρόνια βιωσιμότητα.

Πού επενδύονται τα χρήματα

Στο τέλος του 2025, περίπου 56% του επενδυτικού χαρτοφυλακίου του Ιδρύματος βρισκόταν σε μετοχές, σύμφωνα με την τελευταία ετήσια έκθεσή του.Περίπου 14% ήταν τοποθετημένο σε επενδύσεις σταθερού εισοδήματος, 8% σε ακίνητα και υποδομές και 22% σε hedge funds.

Η συγκεκριμένη κατανομή δείχνει ότι ακόμη και ένας θεσμός όπως το Nobel Foundation λειτουργεί με βασικές αρχές ενός μεγάλου επενδυτικού χαρτοφυλακίου: διασπορά κινδύνου, μακροχρόνιος ορίζοντας και συνδυασμός διαφορετικών επενδύσεων.Το 2025 η απόδοση του επενδυτικού κεφαλαίου ήταν 0,9%, έναντι 11,6% την προηγούμενη χρονιά.

Πόσο κοστίζουν πραγματικά τα Νόμπελ

Τα χρήματα που λαμβάνουν οι νικητές αποτελούν μόνο ένα μέρος του συνολικού κόστους.Το 2025 το Ίδρυμα δαπάνησε συνολικά 148,1 εκατ. σουηδικές κορώνες για βραβεία και λειτουργικές δαπάνες.Από αυτά, 55 εκατ. αφορούσαν τα χρηματικά έπαθλα, 36,8 εκατ. τις επιτροπές των βραβείων, 34,4 εκατ. τη διοργάνωση της εβδομάδας Νόμπελ σε Στοκχόλμη και Όσλο και 21,9 εκατ. τη διοίκηση και άλλες δαπάνες.

Και το Νόμπελ Οικονομίας;

Υπάρχει μία ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια: το λεγόμενο Νόμπελ Οικονομίας δεν ήταν ένα από τα αρχικά βραβεία του Άλφρεντ Νόμπελ.

Το επίσημο όνομά του είναι «Βραβείο της Sveriges Riksbank στις Οικονομικές Επιστήμες στη Μνήμη του Άλφρεντ Νόμπελ» και δημιουργήθηκε το 1968 από την κεντρική τράπεζα της Σουηδίας.

Η πρώτη απονομή έγινε το 1969.Το φετινό Νόμπελ Οικονομίας θα ανακοινωθεί στις 12 Οκτωβρίου 2026, ολοκληρώνοντας την εβδομάδα των ανακοινώσεων, η οποία ξεκινά στις 5 Οκτωβρίου.

Ένα επενδυτικό μοντέλο 125 ετών

Η οικονομική ιστορία των Νόμπελ είναι τελικά σχεδόν εξίσου ενδιαφέρουσα με τα ίδια τα βραβεία.Ο Άλφρεντ Νόμπελ δεν άφησε απλώς χρήματα για μερικές απονομές. Δημιούργησε έναν μηχανισμό μέσω του οποίου ένα κεφάλαιο επενδύεται, παράγει αποδόσεις και χρηματοδοτεί τον ίδιο σκοπό από γενιά σε γενιά.

Και 125 χρόνια μετά την πρώτη απονομή, οι νικητές του 2026 θα μοιραστούν ξανά εκατομμύρια – όχι επειδή η αρχική περιουσία απλώς διατηρήθηκε σε ένα ταμείο, αλλά επειδή επενδύθηκε με ορίζοντα δεκαετιών.

Ο 79χρονος Αμερικανοϊσραηλινός Μοκίρ τιμήθηκε με το μισό βραβείο «επειδή εντόπισε τις προϋποθέσεις για μια βιώσιμη ανάπτυξη χάρη στην τεχνολογική πρόοδο», ενώ με το άλλο μισό τιμήθηκαν από κοινού ο 69χρονος Γάλλος Αγκιόν και ο Καναδός 79χρονος Χόβιτ «για τη θεωρία τους περί βιώσιμης ανάπτυξης μέσω της δημιουργικής καταστροφής».

Το βραβείο αυτό είναι το τελευταίο από τα φετινά Νόμπελ. Συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 11 εκατομμυρίων κορωνών Σουηδίας (1,2 εκατομμύριο δολάρια).

«Οι βραβευθέντες μας δίδαξαν ότι η βιώσιμη ανάπτυξη δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη. Η οικονομική στασιμότητα, και όχι η ανάπτυξη, ήταν ο κανόνας στο μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας. Η δουλειά τους δείχνει ότι πρέπει να γνωρίζουμε τις απειλές για τη συνέχιση της προόδου και να αντιδράμε σ’ αυτές», ανακοινώθηκε από την Ακαδημία.

Όπως σημειώνει το Reuters, το χρηματικό ποσό του βραβείου έχει αναπροσαρμοστεί τόσο προς τα πάνω όσο και προς τα κάτω τα τελευταία χρόνια, με τον φορέα απονομής των βραβείων να ανακοινώνει φέτος ότι αυξάνει το ποσό για να αντικατοπτρίζει την ισχυρότερη οικονομική θέση του Ιδρύματος.

Αναπροσαρμογές

Το 2012, το χρηματικό ποσό του βραβείου μειώθηκε από 10 εκατομμύρια κορώνες σε 8 εκατομμύρια, καθώς το Ίδρυμα προσπαθούσε να στηρίξει τα οικονομικά του. Το ποσό του βραβείου αυξήθηκε στα 9 εκατομμύρια το 2017 και το 2020 στα 10 εκατομμύρια – όπου βρισκόταν πριν από το 2012.

Το βραβείο Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής είναι το πρώτο από τα φετινά βραβεία και θα ανακοινωθεί στις 2 Οκτωβρίου

Την τελευταία δεκαετία, ωστόσο, η σουηδική κορώνα έχει χάσει περίπου το 30% της αξίας της έναντι του ευρώ, πράγμα που σημαίνει ότι η πιο πρόσφατη αύξηση της αξίας του βραβείου δεν θα επιτρέψει τους νικητές εκτός Σουηδίας να αισθανθούν πολύ πλουσιότεροι.

Το 2013 η αξία των βραβείων για επιτεύγματα στην επιστήμη, τη λογοτεχνία και την ειρήνη, που απονεμήθηκαν για πρώτη φορά το 1901, ανερχόταν σε περίπου 1,2 εκατομμύρια δολάρια, παρά τη μείωση του ποσού στο σουηδικό νόμισμα σε 8 εκατομμύρια κορώνες.

Το βραβείο Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής είναι το πρώτο από τα φετινά βραβεία. Θα ανακοινωθεί στις 2 Οκτωβρίου και θα ακολουθήσουν το βραβείο Φυσικής, Χημείας, Λογοτεχνίας και Ειρήνης τις επόμενες ημέρες.

«Η ιδέα είναι ότι τα μετάλλια και τα διπλώματα θα απονεμηθούν στους νικητές με τρόπο ασφαλή στις χώρες διαμονής τους, πολύ πιθανόν με τη βοήθεια των πρεσβειών και των πανεπιστημίων των νικητών», εξηγεί το Ίδρυμα Νόμπελ, που εδρεύει στη σουηδική πρωτεύουσα.

Τα περίβλεπτα βραβεία απονέμονται παραδοσιακά στις 10 Δεκεμβρίου, ημερομηνία θανάτου του Σουηδού δημιουργού των βραβείων Άλφρεντ Νόμπελ (1833-1896), στη Στοκχόλμη (Ιατρικής, Φυσικής, Χημείας, Λογοτεχνίας και πιο πρόσφατα Οικονομίας), όπως και στο Όσλο (Ειρήνης).

«Η τελευταία φορά που δεν έγινε τελετή στη Στοκχόλμη, ήταν το 1944», κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, εξήγησε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Γκουστάβ Κέλστραντ, ο ιστορικός του Ιδρύματος Νόμπελ.

Μια τελετή που θα μεταδοθεί από την τηλεόραση προβλέπεται για φέτος στη Στοκχόλμη, απουσία των βραβευθέντων που θα παραλάβουν τα βραβεία τους από απόσταση. Τα ονόματα των νικητών των διαφορετικών βραβείων θα ανακοινωθούν στις προβλεπόμενες ημερομηνίες, μεταξύ 5 και 12 Οκτωβρίου, σύμφωνα με το Ίδρυμα.

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, πολλά βραβεία δεν απονεμήθηκαν ούτε ανακοινώθηκαν, ακόμα κι αν η Σουηδία δεν συμμετείχε στον πόλεμο.

Το βραβεία του 1944 απονεμήθηκαν το 1945. Το 1940, 1941 και 1942 δεν απονεμήθηκε κανένα βραβείο και καμία τελετή δεν διεξήχθη.

Μια μικρή τελετή απονομής του βραβείου Ειρήνης προβλέπεται να γίνει στο Όσλο στις 10 Δεκεμβρίου, όμως σε πολύ περιορισμένη μορφή, ανακοίνωσε λίγο νωρίτερα ο διευθυντής του Ινστιτούτου Νόμπελ της Νορβηγίας.

Σε αντίθεση με το παρελθόν, η τελετή δεν θα διεξαχθεί στη μεγάλη αίθουσα του δημαρχείου του Όσλο, που μπορεί να υποδεχθεί 1000 προσκεκλημένους, αλλά σε ένα κτίριο, το Aula, του πανεπιστημίου του Όσλο, που μπορεί να φιλοξενήσει καμιά εκατοστή ανθρώπους.

Η γιορτή προς τιμή του βραβευθέντος, που οργανώνεται κατά παράδοση το ίδιο βράδυ, ακυρώθηκε.

Το βραβείο δεν το πήραν (στο μεταξύ ο Τσίπρας έχασε τέσσερις εκλογικές αναμετρήσεις, ενώ ο Ζάεφ παραιτήθηκε από πρωθυπουργός και προκήρυξε εκλογές).

Το βραβείο θα παρουσιαστεί σε πανηγυρική εκδήλωση στις 19 Σεπτεμβρίου στη Σύνοδο Κορυφής του Μίνστερ.

ΠΗΓΗ: ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣ