Τον θάνατο του βασιλιά ανακοίνωσε το νορβηγικό παλάτι το πρωί της Παρασκευής 28 Αυγούστου.

Ο Χάραλντ πέθανε στις 06:35 το πρωί, τοπική ώρα, στο Εθνικό Νοσοκομείο του Όσλο, όπου νοσηλευόταν το τελευταίο διάστημα.

Η υγεία του είχε επιδεινωθεί

Ο 89χρονος μονάρχης νοσηλευόταν από τις 17 Αυγούστου, καθώς αντιμετώπιζε αιμολυτική αναιμία.

Η κατάσταση της υγείας του είχε επιδεινωθεί τις τελευταίες ημέρες, ενώ είχε παρουσιαστεί και βακτηριακή λοίμωξη στο αίμα.

Μόλις μία ημέρα πριν από τον θάνατό του, το βασιλικό παλάτι είχε χαρακτηρίσει την κατάσταση της υγείας του «εξαιρετικά σοβαρή».

Η βασίλισσα Σόνια και ο διάδοχος του θρόνου Χάακον είχαν ακυρώσει τις επίσημες υποχρεώσεις τους και βρίσκονταν στο πλευρό του.

35 χρόνια στον θρόνο

Ο Χάραλντ Ε΄ ανέβηκε στον θρόνο στις 17 Ιανουαρίου 1991, μετά τον θάνατο του πατέρα του, βασιλιά Όλαφ Ε΄.

Παρέμεινε βασιλιάς για περισσότερα από 35 χρόνια και εξελίχθηκε σε μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες προσωπικότητες της σύγχρονης Νορβηγίας.

Η βασιλεία του συνέπεσε με μια περίοδο τεράστιων οικονομικών και κοινωνικών αλλαγών.

Η Νορβηγία ενίσχυσε τη θέση της ως μία από τις πλουσιότερες χώρες του κόσμου, αξιοποιώντας τα μεγάλα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου και δημιουργώντας παράλληλα ένα από τα ισχυρότερα κρατικά επενδυτικά ταμεία διεθνώς.

Ένας διαφορετικός βασιλιάς

Ο Χάραλντ προσπάθησε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του να διατηρήσει τη μοναρχία κοντά στη σύγχρονη νορβηγική κοινωνία.

Απέκτησε τη φήμη ενός σχετικά προσιτού και μετριοπαθούς μονάρχη, ενώ αρκετές δημόσιες παρεμβάσεις του είχαν έντονο κοινωνικό χαρακτήρα.

Ιδιαίτερα σημαντικός ήταν ο ρόλος του μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 22ας Ιουλίου 2011, όταν η Νορβηγία βρέθηκε αντιμέτωπη με μία από τις μεγαλύτερες τραγωδίες της σύγχρονης ιστορίας της.

Ο βασιλιάς επιχείρησε τότε να λειτουργήσει ως σύμβολο ενότητας για τη χώρα.

Ο γάμος που είχε προκαλέσει αντιδράσεις

Ο Χάραλντ γεννήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 1937.

Η προσωπική του ζωή είχε προκαλέσει μεγάλη συζήτηση πολύ πριν ανέβει στον θρόνο.

Ερωτεύτηκε τη Σόνια Χάραλντσεν, η οποία δεν προερχόταν από βασιλική ή αριστοκρατική οικογένεια.

Η σχέση τους αντιμετώπισε αρχικά σημαντικές αντιδράσεις, όμως τελικά παντρεύτηκαν το 1968.

Η Σόνια έγινε αργότερα βασίλισσα της Νορβηγίας και παρέμεινε στο πλευρό του για σχεδόν έξι δεκαετίες.

Από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στον θρόνο

Τα πρώτα χρόνια της ζωής του Χάραλντ σημαδεύτηκαν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Μετά τη ναζιστική εισβολή στη Νορβηγία, η οικογένειά του αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα και ο ίδιος πέρασε μέρος των παιδικών του χρόνων στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Επέστρεψε στη Νορβηγία μετά το τέλος του πολέμου.

Ήταν, μάλιστα, ο πρώτος διάδοχος του νορβηγικού θρόνου που είχε γεννηθεί στη χώρα μετά από σχεδόν έξι αιώνες.

Η μεγάλη αγάπη για την ιστιοπλοΐα

Πέρα από τα βασιλικά του καθήκοντα, ο Χάραλντ είχε ιδιαίτερη σχέση με τον αθλητισμό.

Υπήρξε Ολυμπιακός ιστιοπλόος, εκπροσωπώντας τη Νορβηγία σε τρεις Ολυμπιακούς Αγώνες.

Η σχέση του με τη θάλασσα και την ιστιοπλοΐα παρέμεινε ισχυρή σε μεγάλο μέρος της ζωής του.

Τα προβλήματα υγείας

Τα τελευταία χρόνια ο βασιλιάς αντιμετώπισε επανειλημμένα προβλήματα υγείας.

Είχε νοσηλευτεί αρκετές φορές, ενώ το 2024 του τοποθετήθηκε βηματοδότης.

Παρά την προχωρημένη ηλικία του και τις περιπέτειες με την υγεία του, είχε ξεκαθαρίσει ότι δεν σκόπευε να παραιτηθεί από τον θρόνο.

Σε αντίθεση με άλλους Ευρωπαίους μονάρχες που επέλεξαν την παραίτηση, ο Χάραλντ θεωρούσε ότι ο όρκος που είχε δώσει ως βασιλιάς ήταν ισόβιος.

Ο Χάακον παίρνει το στέμμα

Ο θάνατος του Χάραλντ σηματοδοτεί πλέον την αλλαγή γενιάς στη νορβηγική μοναρχία.

Ο μέχρι σήμερα διάδοχος Χάακον, γεννημένος το 1973, διαδέχεται τον πατέρα του στον θρόνο.

Η μετάβαση γίνεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδο για τη βασιλική οικογένεια, η οποία το τελευταίο διάστημα έχει βρεθεί αντιμέτωπη με έντονη δημοσιότητα και εσωτερικές κρίσεις.

Για τον νέο μονάρχη, επομένως, η πρόκληση δεν θα είναι μόνο να διαδεχθεί έναν βασιλιά που παρέμεινε στον θρόνο επί 35 χρόνια.

Θα είναι και να διατηρήσει την εμπιστοσύνη των Νορβηγών στον θεσμό της μοναρχίας σε μια εποχή που η κοινωνία αλλάζει με μεγάλη ταχύτητα.

Τέλος εποχής για τη Νορβηγία

Με τον θάνατο του Χάραλντ Ε΄ ολοκληρώνεται μια ολόκληρη εποχή για τη Νορβηγία.

Από ένα παιδί που γνώρισε την εξορία στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι τον μονάρχη μιας από τις πλουσιότερες και πιο σύγχρονες κοινωνίες του κόσμου, η ζωή του συνδέθηκε με μερικές από τις μεγαλύτερες αλλαγές που γνώρισε η χώρα τον τελευταίο αιώνα.

Μετά από 35 χρόνια στον θρόνο, η Νορβηγία αποχαιρετά τον Χάραλντ και περνά πλέον στην εποχή του Χάακον.

Η Τράπεζα της Νορβηγίας ανακοίνωσε την αύξηση κατά 0,25 της μονάδας του βασικού επιτοκίου στο 4,25% και έγινε η πρώτη κεντρική τράπεζα στην Ευρώπη που συσφίγγει την νομισματική της πολιτική από την έναρξη του πολέμου στην Μέση Ανατολή.

Ο δείκτης τιμών καταναλωτή εξαιρώντας τον τομέα της ενέργειας, μειώθηκε στο 3% τον Σεπτέμβριο από το 3,1% τον Ιούνιο, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που δημοσίευσε η κρατική στατιστική υπηρεσία την Παρασκευή. Οι οικονομολόγοι που συμμετείχαν στην έρευνα του Bloomberg ανέμεναν 3,1%, ενώ η Norges Bank είχε προβλέψει άνοδο στο 3,2%.

Τα στοιχεία είναι πιθανό να περιορίσουν τις ανησυχίες των στελεχών της Norges Bank ότι οι πληθωριστικές πιέσεις επιμένουν σε υψηλά επίπεδα και να επιβεβαιώσουν την απόφαση που έλαβαν τον προηγούμενο μήνα να μειώσουν το βασικό επιτόκιο στο 4%, μετά τη στροφή της πολιτικής προς χαλάρωση που ξεκίνησε τον Ιούνιο, μετά την πανδημία.

«Ο πληθωριστικός κίνδυνος που ανησυχούσε τη Norges Bank τον Σεπτέμβριο δεν φαίνεται να επιβεβαιώνεται, τουλάχιστον σε αυτή την ανακοίνωση», σχολίασε ο Kristoffer Kjaer Lomholt, επικεφαλής αναλύσεων συναλλάγματος και επιχειρήσεων στην Danske Bank A/S. «Παρότι ο πληθωρισμός παραμένει σε υψηλό επίπεδο, η αποπληθωριστική τάση των τελευταίων ετών φαίνεται να συνεχίζεται».

Η διοικήτρια Ida Wolden Bache και τα υπόλοιπα μέλη του συμβουλίου επιτοκίων προειδοποίησαν τον Σεπτέμβριο ότι περαιτέρω χαλάρωση είναι μάλλον απίθανη, προαναγγέλλοντας μία μόνο μείωση ανά έτος για τα επόμενα τρία χρόνια. Οι υπεύθυνοι πολιτικής σημείωσαν επίσης ότι έλαβαν την απόφαση μόνο μετά την εξέταση του ενδεχομένου διατήρησης του κόστους δανεισμού αμετάβλητου.

Η νορβηγική κορόνα, που φέτος καταγράφει τη δεύτερη καλύτερη επίδοση μεταξύ των 10 ισχυρότερων νομισμάτων του G-10, μετά τη σουηδική κορόνα, υποχώρησε μετά τη δημοσίευση των στοιχείων, μειωμενη κατά 0,3% στα 11,6731 έναντι του ευρώ στις 8:59 π.μ. στο Όσλο.

Οι αγορές πλέον αναμένουν επιπλέον μείωση 10 μονάδων βάσης έως τα τέλη Μαρτίου του επόμενου έτους, με βάση τις τιμολογήσεις των swap.

Ο γενικός δείκτης πληθωρισμού συνέχισε να αυξάνεται, φθάνοντας το 3,6%, στο υψηλότερο επίπεδο επτά μηνών, ξεπερνώντας τη μέση εκτίμηση των αναλυτών για 3,5%. Ωστόσο, παρέμεινε κάτω από την πρόβλεψη 3,7% της Norges Bank.

«Η κεντρική τράπεζα πιθανόν να θελήσει να δει πιο σαφή και σταθερά στοιχεία πριν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι πληθωριστικές πιέσεις υποχωρούν γρηγορότερα από τις εκτιμήσεις», έγραψε σε σημείωμα η Karine Alsvik Nelson, ανώτερη οικονομολόγος της Svenska Handelsbanken AB στη Νορβηγία. «Δεν περιμένουμε ότι αυτό θα οδηγήσει σε άμεση μείωση επιτοκίων, αλλά η αρνητική έκπληξη ενισχύει την εκτίμηση ότι τελικά θα κινηθούν καθοδικά».

Στη Δανία, ο πληθωρισμός επίσης αυξήθηκε τον Σεπτέμβριο, όπως ανακοίνωσε η εθνική στατιστική υπηρεσία την Παρασκευή. Ο δείκτης τιμών καταναλωτή σημείωσε άνοδο 2,3% σε ετήσια βάση, έναντι 2% τον Αύγουστο, λόγω αυξήσεων στις τιμές τροφίμων, ιδιαίτερα στο κρέας.

“Μαζί με τη Γερμανία διασφαλίζουμε τώρα ότι η Ουκρανία θα λάβει ισχυρά αντιαεροπορικά συστήματα”, δήλωσε ο Νορβηγός πρωθυπουργός Γιόνας Γκαρ Στέρε.

“Η Γερμανία και η Νορβηγία συνεργάζονται πολύ στενά για να υποστηρίξουν την Ουκρανία στη μάχη της να υπερασπιστεί τη χώρα και να προστατεύσει τον άμαχο πληθυσμό από τις ρωσικές αεροπορικές επιθέσεις”, πρόσθεσε.

Οι δύο χώρες χρηματοδοτούν δύο συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας Patriot, περιλαμβανομένων πυραύλων. Επιπλέον η Νορβηγία θα συμβάλει στην απόκτηση από την Ουκρανία ενός ραντάρ αντιαεροπορικής άμυνας από τη γερμανική εταιρεία Hensold και συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας από την εταιρεία Kongsberg.

Ο υπουργός Οικονομικών Γενς Στόλτενμπεργκ, ο οποίος επιβλέπει τη λειτουργία του κρατικού ταμείου πλούτου αξίας 1,9 τρισ. δολαρίων, δήλωσε την Τρίτη από το Όσλο: «Κατανοώ ότι ο κόσμος θέτει ερωτήματα» σχετικά με το κατά πόσο το ταμείο τηρεί τις ηθικές του αρχές, οι οποίες αποκλείουν επενδύσεις σε εταιρείες που συνδέονται με σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των εγκλημάτων πολέμου.

Από την πλευρά του και ο πρωθυπουργός, Γιόνας Γκαρ Στόρε, σε δηλώσεις του, εξέφρασε την «έντονη ανησυχία» του μετά από ρεπορτάζ της εφημερίδας Aftenposten, σύμφωνα με το οποίο το κρατικό ταμείο κατέχει μετοχές στην Bet Shemesh Engines Holdings. Πρόκειται για ισραηλινή εταιρεία που φέρεται να προσφέρει τεχνική υποστήριξη σε μαχητικά αεροσκάφη που χρησιμοποιούνται στις επιθέσεις στη Γάζα.

Η πίεση προς το εθνικό ταμείο πλούτου της Νορβηγίας, που είναι το μεγαλύτερο στον κόσμο, από ακτιβιστές και μέλη του κοινοβουλίου έχει αυξηθεί σταθερά από την έναρξη του πολέμου Ισραήλ–Χαμάς τον Οκτώβριο του 2023.

Υπολογίζεται ότι το Norges Bank Investment Management (NBIM) κατέχει περίπου το 1,5% όλων των εισηγμένων μετοχών παγκοσμίως. Μέχρι δε, το τέλος του 2024, οι επενδύσεις του σε 65 ισραηλινές εταιρείες ανέρχονταν σε περίπου 2,1 δισ. δολάρια.

Το ταμείο, το οποίο έχει στο παρελθόν αποκλείσει εταιρείες λόγω σχέσεων με την ισραηλινή κατοχή της Δυτικής Όχθης, ξεκίνησε επενδύσεις στην Bet Shemesh Engines το 2023, αυξάνοντας το μερίδιό του από 1,3% σε 2,1% το 2024, σύμφωνα με τα στοιχεία του NBIM.

Πάντως, ο υπουργός Οικονομικών ξεκαθάρισε ότι θα ζητήσει από το ταμείο και τον ειδικό εξωτερικό σύμβουλο θεμάτων ηθικής που διαθέτει, να προχωρήσει άμεσα σε «νέα αξιολόγηση των επενδύσεων σε ισραηλινές εταιρείες».

Το ζήτημα προκαλεί πολιτικό σεισμό σε κρίσιμη περίοδο για το κυβερνών Εργατικό Κόμμα, το οποίο προηγείται στις δημοσκοπήσεις ενόψει των βουλευτικών εκλογών που θα διεξαχθούν στις 8 Σεπτεμβρίου.

Το Πράσινο Κόμμα, μία από τις μικρότερες δυνάμεις της αντιπολίτευσης, ζήτησε ήδη την παραίτηση του Τάνγκεν, ο οποίος πρόκειται να ξεκινήσει νέα πενταετή θητεία ως CEO του NBIM το φθινόπωρο.

Η Νορβηγία, μαζί με την Ισπανία και την Ιρλανδία, προχώρησε ήδη στην αναγνώριση της Παλαιστίνης ως κράτος την άνοιξη. Οι ηγέτες της Γαλλίας, του Ηνωμένου Βασιλείου και του Καναδά έχουν επίσης δηλώσει ότι σκοπεύουν να προχωρήσουν σε αναγνώριση τον Σεπτέμβριο.

Η πρωτοβουλία αυτή, μια πανεθνική διαβούλευση για το τι πρέπει να κάνει η χώρα με τον πλούτο της, είναι το δημιούργημα επτά μη κυβερνητικών οργανισμών που ήθελαν να φέρουν στη δημόσια συζήτηση φωνές από την κοινωνία που συνήθως δεν εισακούονται.

Οι 56 πολίτες που επελέγησαν να εκπροσωπήσουν τον πληθυσμό της Νορβηγίας –με βάση την ηλικία, το φύλο, τον τόπο κατοικίας, το επίπεδο μόρφωσης και τη στάση τους απέναντι στην κλιματική αλλαγή– πραγματοποίησαν συναντήσεις από τον Ιανουάριο έως τον Μάιο για να καταλήξουν σε συστάσεις προς τους βουλευτές.

Συζήτησαν το πώς μπορούν να δαπανηθούν τα χρήματα του ταμείου, το οποίο συγκεντρώνει τα κρατικά έσοδα από την αξιοποίηση των κοιτασμάτων πετρελαίου και αερίου και έχει τρέχουσα αξία που αντιστοιχεί σε 326.000 δολάρια για κάθε άνδρα, γυναίκα και παιδί.

“Ένα συγκεκριμένο ποσοστό του πετρελαϊκού ταμείου θα πρέπει να επιμεριστεί για βιώσιμες επενδύσεις, όπου αποδεχόμαστε υψηλότερο ρίσκο και μικρότερες αποδόσεις για την προώθηση κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης στις αναπτυσσόμενες χώρες”, ανέφερε η έκθεση του πάνελ, στην οποία είχε πρόσβαση το Reuters.

Άλλες συστάσεις περιλαμβάνουν το να δοθούν κατευθυντήριες γραμμές για το πώς θα πρέπει να δαπανώνται χρήματα σε περιόδους κρίσης, όπως οι πανδημίες ή οι πόλεμοι, καθώς και πώς θα πρέπει τα κεφάλαια αυτά να χρησιμοποιούνται στον εθνικό προϋπολογισμό.

Αυτή τη στιγμή έως το 3% της αξίας του ταμείου μπορεί να χρησιμοποιείται για τον προϋπολογισμό χωρίς να διευκρινίζεται πώς πρέπει να δαπανώνται τα χρήματα αυτά.

Το πάνελ δήλωσε ότι θα πρέπει να δαπανώνται για “θεμελιώδεις κοινωνικές δομές”, όπως η εκπαίδευση, η έρευνα και η καινοτομία, και όχι για “διοικητικές δαπάνες”.

Το ταμείο θα πρέπει επίσης να κινηθεί ταχύτερα για να επενδύσει το 2% της αξίας του που προορίζεται για άμεσες συμμετοχές σε έργα ανανεώσιμης ενέργειας στο εξωτερικό, όπως αιολικά και ηλιακά πάρκα. Έχει δαπανήσει μόλις το 0,1% της αξίας του σε τέτοιες επενδύσεις.

Το ταμείο προχωρά σε αποεπένδυση από εταιρίες που θεωρούνται ότι παραβιάζουν τον κώδικα ηθικής του, που έχει υιοθετηθεί από το κοινοβούλιο.

Την Κυριακή, αποχώρησε από την ισραηλινή Paz Retail and Energy επειδή προμήθευε καύσιμα στους ισραηλινούς οικισμούς στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη καθώς και από τη μεξικανική Pemex επικαλούμενο το μη αποδεκτό, όπως το χαρακτήρισε, ρίσκο εμπλοκής της σε διαφθορά.

Σύμφωνα με τη Rare Earths Norway, το κοίτασμα Φένσφελτετ κρύβει 8,8 εκατομμύρια τόνους αυτών των μεταλλευμάτων που είναι αναγκαία για την πράσινη μετάβαση και για εφαρμογές υψηλής τεχνολογίας. Είναι δηλαδή κατά πολύ μεγαλύτερο από εκείνο της Κιρούνα, στη Σουηδία, που πιστεύεται ότι θα μπορούσε να δώσει 1-2 εκατομμύρια τόνους.

Η εκτίμηση αυτή, που έγινε σε συνεργασία με την καναδική εταιρεία WSP, κάνει λόγο κυρίως για την ύπαρξη 1,5 εκατ. τόνων μόνιμων μαγνητών, μετάλλων που χρησιμοποιούνται μεταξύ άλλων στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και την παραγωγή αιολικής ενέργειας. Η εξόρυξη θα μπορούσε να ξεκινήσει το 2030 με μια επένδυση 10 δισ. κορωνών (867 εκατ. ευρώ) μόνο για την πρώτη φάση, σύμφωνα με τη Rare Earths Norway.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να ανεξαρτητοποιηθεί στον τομέα των σπάνιων γαιών. Η Νορβηγία δεν είναι μέλος της, όμως Βρυξέλλες και Όσλο διατηρούν πολύ στενές σχέσεις. Σήμερα, το 98% των σπάνιων γαιών που χρησιμοποιούνται στην ΕΕ εισάγονται από την Κίνα, η οποία διαθέτει σχεδόν μονοπώλιο στον τομέα.

Τον Ιανουάριο του 2023 μια σουηδική εταιρεία ανακοίνωσε ότι ανακάλυψε στην Κιρούνα, στη βόρεια Σουηδία, «το μεγαλύτερο γνωστό κοίτασμα» σπάνιων γαιών στην Ευρώπη. Κανένα από τα ευρωπαϊκά κοιτάσματα δεν είναι σε φάση εκμετάλλευσης επί του παρόντος.

Περισσότερα από 30 άτομα της οικονομικής ελίτ της Νορβηγίας έφυγαν από την χώρα το 2022, σύμφωνα με έρευνα της εφημερίδας Dagens Naeringsliv.

Μάλιστα, το ρεπορτάζ σημειώνει πως ο αριθμός αυτός είναι πολύ μεγαλύτερος από τον συνολικό αριθμό των πλουσίων που εγκατέλειψαν τη χώρα τα προηγούμενα 13 χρόνια.

Ακόμη περισσότεροι δισεκατομμυριούχοι Νορβηγοί αναμένεται να φύγουν φέτος από την χώρα λόγω της αύξησης του φόρου περιουσίας τον Νοέμβριο, που κοστίζει στην κυβέρνηση δεκάδες εκατομμύρια σε χαμένα φορολογικά έσοδα.

Σύμφωνα με τον Guardian, πολλοί έχουν μετακομίσει στην Ελβετία, όπου οι φόροι είναι πολύ χαμηλότεροι. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο μεγιστάνας Kjell Inge Røkke ο οποίος μετακόμισε στην ιταλόφωνη πόλη Λουγκάνο.

Ο Røkke, 64 ετών, είναι ο τέταρτος πλουσιότερος Νορβηγός, με εκτιμώμενη περιουσία περίπου 19,6 δισ. NOK (1,5 δισ. £).

Σε μια ανοιχτή επιστολή, είπε: «Επέλεξα το Λουγκάνο ως τη νέα μου κατοικία – δεν είναι ούτε η φθηνότερη ούτε έχει τους χαμηλότερους φόρους – αλλά ως αντάλλαγμα, είναι ένα εξαιρετικό μέρος με κεντρική τοποθεσία στην Ευρώπη».

Η μετεγκατάστασή του θα κοστίσει στη Νορβηγία περίπου 175 εκατομμύρια ΝΟΚ σε απώλεια φορολογικών εσόδων ετησίως. Πέρυσι, ο Røkke ήταν το υψηλότερο φορολογούμενο άτομο της χώρας.

Ο Ole Gjems-Onstad, ομότιμος καθηγητής στο Norwegian Bussiness School, είπε ότι εκτιμά ότι όσοι έχουν εγκαταλείψει τη χώρα έχουν συνολική περιουσία τουλάχιστον 600 δισεκατομμυρίων ΝΟΚ.

«Μοιάζει λίγο με το Brexit»

«Κατά τη γνώμη μου μοιάζει λίγο με το Brexit. Η Νορβηγία δεν έχει μεγάλη παράδοση στον ‘αυτοτραυματισμό’ και η πληθώρα των επιχειρηματιών που μετακομίζουν στο εξωτερικό έχει προκαλέσει σοκ», είπε ο Gjems-Onstad.

Επισήμανε παράλληλα πως πολλοί πολιτικοί της χώρας κατηγορούν τους πλουσίους που εγκαταλείπουν τη χώρα, ωστόσο στον κόσμο δεν αρέσει η ιδέα πως οι καλύτεροι επενδυτές της χώρας φεύγουν.

«Δεν ήταν αυτό που ήθελα, αλλά οι ολοένα αυστηρότεροι και αυξανόμενοι φορολογικοί κανόνες της σημερινής κυβέρνησης δεν μου άφησαν άλλη επιλογή» δήλωσε ο Tord Ueland Kolstad, επενδυτής σε κτηματομεσιτικά και στην εκτροφή σολομών.

«Ελπίζουμε να μείνετε…»

Ο Erlend Grimstad, υφυπουργός Οικονομικών, είπε στον Guardian ότι ήλπιζε ότι οι πλούσιοι Νορβηγοί θα επέστρεφαν «εν καιρώ».

«Εάν απολαύσατε την επιτυχία και γίνατε πλούσιοι στη Νορβηγία, ελπίζουμε να μείνετε και να συνεχίσετε να συμμετέχετε στη νορβηγική κοινωνία», είπε.

«Ενθαρρύνουμε τους Νορβηγούς να πετύχουν να δημιουργήσουν αξία και να γίνουν πλούσιοι. Και πιστεύουμε ότι το νορβηγικό μοντέλο με ένα ισχυρό σύστημα δημόσιας πρόνοιας και τα υψηλά επίπεδα εκπαίδευσης είναι σημαντικοί παράγοντες για να καταστεί δυνατή αυτή η επιτυχία» τόνισε ο ίδιος.

«Όσοι έχουν την ικανότητα θα πρέπει να πληρώνουν λίγο περισσότερο»

Ο υφυπουργός δήλωσε πως το νορβηγικό μοντέλο χαρακτηρίζεται από τη συνεισφορά όλων ανάλογα με την ικανότητα του καθενός, επομένως όσοι έχουν μεγαλύτερη ικανότητα, «θα πρέπει να πληρώνουν λίγο περισσότερο» σημείωσε χαρακτηριστικά.

Την ίδια ώρα οι μετοχές των νορβηγικών εταιρειών ιχθυοκαλλιέργειας, συμπεριλαμβανομένων των Mowi, SalMar και Grieg Seafood υποχώρησαν από τον Σεπτέμβριο, δηλαδή από την στιγμή που η κεντροαριστερή κυβέρνηση της χώρας ανακοίνωσε την επιβολή αυξημένης φορολογίας στις βιομηχανίες υδατοκαλλιέργειας και ηλεκτρικής ενέργειας, καλώντας τους παράλληλα να μοιραστούν τα κέρδη που προέρχονται από δημόσιους πόρους με την υπόλοιπη κοινωνία.

Όπως αναφέρουν οι Financial Times οι λεπτομέρειες του προτεινόμενου φόρου, ο οποίος θα εφαρμοστεί αναδρομικά από την αρχή του έτους, δεν έχουν οριστικοποιηθεί, ωστόσο αναφέρεται ότι η κυβέρνηση προκρίνει την επιβολή ενός «τέλους πόρων» ύψους 40% για τους ιχθυοκαλλιεργητές το οποίο θα προστεθεί στο 22% εταιρικού φόρου που ισχύει ήδη.

Φόρος «αντί-επιχειρηματικός»

Στο πλαίσιο των σφοδρών αντιδράσεων ο διευθύνων σύμβουλος της Mowi, Ivan Vindheim, χαρακτήρισε τον φόρο «αντί-επιχειρηματικό», προσθέτοντας ότι οι προτάσεις αποτελούν ένα «σκοτεινό σύννεφο πάνω από τη νορβηγική βιομηχανία σολομού».

Σύμφωνα με τον επικεφαλής της Mowi, ο φόρος θα πλήξει τις προοπτικές ανάπτυξης του κλάδου αφού μόνο η Mowi θα θέσει σε αναμονή περίπου 400 εκατ. ευρώ επενδύσεων για το 2023 και το 2023, ενώ το αντίστοιχο ποσό συνολικά για τη νορβηγική βιομηχανία υδατοκαλλιέργειας θα ανέλθει στα 5 δισ. ευρώ.

Σημειώνεται ότι η Νορβηγία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός σολομού στον κόσμο, αντιπροσωπεύοντας περίπου το ήμισυ της παγκόσμιας παραγωγής. Η βιομηχανία σολομού αντιπροσωπεύει περίπου 60.000 θέσεις εργασίας στη σκανδιναβική χώρα.

Μάλιστα, ο Vindheim προειδοποίησε για «ανεπανόρθωτη ζημιά στις σημερινές και μελλοντικές θέσεις εργασίας κατά μήκος της νορβηγικής ακτογραμμής» εάν εφαρμοστούν οι φορολογικές προτάσεις όπως αυτές διαμορφώνονται σήμερα.

Τα οικονομικά στοιχεία

Πάντως η Mowi, η οποία δραστηριοποιείται επίσης σε Σκωτία, Χιλή και Καναδά, ανακοίνωσε αύξηση λειτουργικών κερδών, προ φόρων και τόκων, 92% από έτος σε έτος στο ποσό ρεκόρ του ενός δισεκατομμυρίου ευρώ.

Οι υψηλότερες τιμές αντιστάθμισαν σε υπερθετικό βαθμό το αυξημένο κόστος παραγωγής, με τα συνολικά έσοδα να αυξάνονται κατά 18% στα 4,6 δισ. ευρώ.

Ο κλάδος έρχεται δεύτερος σε συνεισφορά εσόδων στη νορβηγική οικονομία, μετά τα ορυκτά καύσιμα, αναφέροντας εξαγωγές ρεκόρ το 2022 ύψους 106 δισ. νορβηγικών κορωνών (δηλαδή περίπου 10 δισ. δολάρια), αυξημένα κατά 30% σε σχέση με ένα χρόνο πριν, σύμφωνα με το Norwegian Seafood Council.

Αντίκτυπος στις μετοχές

«Η ανακοίνωση είχε τεράστιο αντίκτυπο στις μετοχές των εταιρειών σολομού και με την απειλή να χάσει η Νορβηγία το ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα θα δείτε υψηλότερες τιμές βάσης στο μέλλον», δήλωσε ο Ibi Idoniboye, αναλυτής στον ερευνητικό όμιλο τροφίμων και εμπορευμάτων Mintec.

Οι φορολογικές προτάσεις έρχονται καθώς οι τιμές του σολομού παραμένουν σε υψηλά επίπεδα παρά το γεγονός ότι μειώθηκαν από τα κορυφαία ρεκόρ τον περασμένο Μάιο.

Στη συνέχεια ωθήθηκαν υψηλότερα από τις απότομα υψηλότερες τιμές των ζωοτροφών και τα προβλήματα παραγωγής που προκλήθηκαν από την άνθηση των φυκιών στη Χιλή, καθώς και από την κακή υγεία των ψαριών στη Σκωτία που συνδέεται με τις θερμοκρασίες ρεκόρ.

Σύγκριση σολομού-ορυκτών καυσίμων

Τέλος, ο Vindheim είπε ότι οποιαδήποτε σύγκριση μεταξύ της νορβηγικής βιομηχανίας πετρελαίου, η οποία φορολογείται με 78%, και της βιομηχανίας σολομού είναι άδικη. «Η βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου ανήκει στο κράτος», είπε, ενώ η βιομηχανία ιχθυοκαλλιέργειας «είναι ιδιωτική». Πρόσθεσε δε ότι οι παράκτιες κοινότητες της Νορβηγίας ήταν «σθεναρά κατά» του φόρου.

Με μεγάλη κερδισμένη την αμερικανική Tesla, στην κορυφή της κατάταξης των κατασκευαστών με μερίδιο αγοράς 12,2%, την περασμένη χρονιά διατέθηκαν 138.265 ηλεκτρικά αυτοκίνητα στη σκανδιναβική χώρα, με άλλα λόγια τα ηλεκτροκίνητα οχήματα αντιπροσώπευαν το 79,3% των συνολικών πωλήσεων των καινούργιων αυτοκινήτων ιδιωτικής χρήσης, σύμφωνα με το Συμβούλιο Πληροφόρησης για την Οδική Κυκλοφορία (Opplysningsrådet for veitrafikken, OFV).

Η Νορβηγία, χώρα με μεγάλη παραγωγή υδρογονανθράκων αλλά ταυτόχρονα πρωταθλήτρια στην προώθηση των αυτοκινήτων με μηδενικές εκπομπές καυσαερίων, συνέτριψε το προηγούμενο δικό της παγκόσμιο ρεκόρ, που είχε καταγραφεί το 2021 (64,5%).

Συγκριτικά, τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα αντιπροσώπευαν το 8,6% των νέων ταξινομήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση τους πρώτους εννέα μήνες του 2022.

Τον Δεκέμβριο, τα αυτοκίνητα που κινούνται αποκλειστικά με μπαταρίες αντιπροσώπευαν το 82,8% των πωλήσεων νέων αυτοκινήτων, καθώς πολλά νοικοκυριά έσπευσαν να τα αποκτήσουν προτού καταργηθεί φορολογικό κίνητρο για την αγορά τους και γίνουν σημαντικά ακριβότερα.

Το μοντέλο Y της Tesla (crossover SUV) κατέλαβε μερίδιο αγοράς 11,5%, με την εταιρεία του Ίλον Μασκ να καυχιέται πως έσπασε το ρεκόρ πωλήσεων που κατείχε από το 1969 ο θρυλικός σκαραβαίος της Volkswagen.

Η Νορβηγία έχει τη φιλοδοξία όλα τα νέα αυτοκίνητα που πωλούνται στη χώρα να έχουν μηδενικές εκπομπές, να είναι ηλεκτρικά ή να καίνε υδρογόνο, από το 2025, προσφέροντας ειδικά κίνητρα, πάνω απ’ όλα φορολογικά, για αυτό.

Ωστόσο, καθώς ο τομέας ωριμάζει, οι αρχές έχουν αρχίσει πλέον να καταργούν κάποια κίνητρα που είχαν υψηλό δημοσιονομικό κόστος.

Από την 1η Ιανουαρίου, η εξαίρεση από τον ΦΠΑ (25%) δεν ισχύει πλέον παρά για την αγορά νέου ηλεκτρικού αυτοκινήτου με τιμή κάτω από 500.000 κορόνες (47.500 ευρώ). Όσα έχουν υψηλότερη τιμή υπόκεινται επομένως στον φόρο.

Σήμερα, το ένα στα πέντε αυτοκίνητα που κυκλοφορεί στους νορβηγικούς δρόμους είναι αποκλειστικά ηλεκτρικό — πρόκειται, και σε αυτή την περίπτωση, για παγκόσμιο ρεκόρ.