Καθώς αναμένεται η καθαρογραφή και η πλήρης αποτύπωση του σκεπτικού της απόφασης, κύκλοι του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, αλλά και της Τραπέζης της Ελλάδος, επεξεργάζονται ήδη τις επόμενες κινήσεις, διαμορφώνοντας το πλαίσιο αντιμετώπισης των συνεπειών.

Όπως επισημαίνουν, πέρα από τις άμεσες επιπτώσεις στο τραπεζικό σύστημα, εκφράζονται ανησυχίες και για το πρόγραμμα «Ηρακλής». Εκτιμάται ότι πιθανή μείωση των ανακτήσεων θα μπορούσε να οδηγήσει σε χρηματοδοτικό κενό που φτάνει έως και το 1 δισ. ευρώ, με το ενδεχόμενο ενεργοποίησης κρατικών εγγυήσεων να βρίσκεται στο τραπέζι. Ωστόσο, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στον χρηματοπιστωτικό τομέα.

Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, οι συνέπειες αγγίζουν άμεσα και τους ίδιους τους δανειολήπτες. Η επιβάρυνση στις ταμειακές ροές των τιτλοποιήσεων εντείνει την αβεβαιότητα γύρω από τις υφιστάμενες ρυθμίσεις και τη βιωσιμότητα των λύσεων που έχουν συμφωνηθεί, αυξάνοντας το οικονομικό και κοινωνικό βάρος για χιλιάδες οικογένειες.

Παράλληλα, τονίζεται ότι η εκ των υστέρων αλλαγή βασικών χρηματοοικονομικών δεδομένων πλήττει την ασφάλεια δικαίου και διαταράσσει την εικόνα σταθερότητας που είχε διαμορφωθεί τα προηγούμενα χρόνια. Η αίσθηση ότι το θεσμικό και οικονομικό πλαίσιο μπορεί να μεταβάλλεται αιφνιδίως, επιβαρύνει το κλίμα εμπιστοσύνης, επηρεάζει τις επενδυτικές αποφάσεις και δημιουργεί πρόσθετους κινδύνους για τη συνολική οικονομική σταθερότητα.

Ήδη, έχουν καταμετρηθεί πέντε βασικές επιπτώσεις, και συγκεκριμένα:

1. Μείωση νέας στεγαστικής πίστης: Η απόφαση, λόγω της ελάφρυνσης δανείων υψηλού ρίσκου, είναι πιθανό να οδηγήσει σε πιο «προσεκτική στάση» από τις τράπεζες ως προς τη χορήγηση νέων στεγαστικών δανείων. Στο πλαίσιο αυτό, αναμένεται να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση σε δανειολήπτες με σταθερά εισοδήματα και υψηλότερη πιστοληπτική ικανότητα, δηλαδή σε περιπτώσεις όπου η αποπληρωμή του δανείου εμφανίζεται πιο διασφαλισμένη.

Παράλληλα, οι τραπεζίτες εκφράζουν έντονους φόβους και για αύξηση των επιτοκίων δανεισμού, προκειμένου να καλυφθεί το όποιο κόστος δημιουργείται.

3. Επενδυτικοί κίνδυνοι: Η μεταβολή βασικών χρηματοοικονομικών παραμέτρων μέσω δικαστικής απόφασης, ιδίως εφόσον εφαρμοστεί αναδρομικά, δημιουργεί σημαντική ανασφάλεια δικαίου, αναφέρουν οικονομικοί παράγοντες.

Οι επενδυτές, επισημαίνουν οι ίδιοι, ενδέχεται να θεωρήσουν ότι οι κανόνες μπορούν να μεταβάλλονται απρόβλεπτα, γεγονός που αυξάνει το επενδυτικό ρίσκο σε τιτλοποιήσεις και χαρτοφυλάκια μη εξυπηρετούμενων δανείων.

Η εξέλιξη αυτή, προσθέτουν από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, μπορεί να δυσχεράνει την προσέλκυση επενδύσεων, να επηρεάσει το κόστος χρηματοδότησης και να περιορίσει την πρόσβαση τραπεζών, επιχειρήσεων και Δημοσίου στις αγορές κεφαλαίου.

Ήδη, ο οίκος αξιολόγησης Moody’s εκτίμησε ότι, παρά το γεγονός πως οι ελληνικές τράπεζες διαθέτουν σήμερα ενισχυμένα κεφαλαιακά και κερδοφοριακά μεγέθη, η συγκεκριμένη δικαστική απόφαση εισάγει πρόσθετη νομική αβεβαιότητα και δημιουργεί ουσιαστικές μεσοπρόθεσμες προκλήσεις, τόσο για την ποιότητα ενεργητικού όσο και για τη δομή και τη βιωσιμότητα μελλοντικών τιτλοποιήσεων.

4. Επίδραση στην κουλτούρα πληρωμών: Η απόφαση, παρότι αφορά ειδικά σε δανειολήπτες του «νόμου Κατσέλη», ενδέχεται να καλλιεργήσει προσδοκίες αντίστοιχης μεταχείρισης και σε άλλες κατηγορίες οφειλετών. Η εξέλιξη αυτή ενέχει τον κίνδυνο αποδυνάμωσης της κουλτούρας πληρωμών και επαναφοράς κινήτρων στρατηγικής αθέτησης, σε μια περίοδο κατά την οποία έχει επιτευχθεί ουσιαστική εξυγίανση των τραπεζικών χαρτοφυλακίων, μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων και συνολική αναβάθμιση της πιστοληπτικής εικόνας και της αξιοπιστίας της ελληνικής οικονομίας.

5. Διεθνής πρωτοτυπία στον εκτοκισμό στεγαστικών δανείων: Σημειώνεται ότι η συγκεκριμένη απόφαση του Αρείου Πάγου που καθιερώνει εκτοκισμό των στεγαστικών δανείων του «νόμου Κατσέλη» επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνολικού ανεξόφλητου κεφαλαίου, αποκλίνει από τη συνήθη διεθνή τραπεζική πρακτική. Δεν υπάρχει γνωστή αντίστοιχη δικαστική απόφαση σε άλλη χώρα του κόσμου που να εφαρμόζει ως γενικό κανόνα εκτοκισμού τη μηνιαία δόση αντί του υπολοίπου της οφειλής.

Εν αναμονή της αποσαφήνισης της απόφασης, κρίσιμο ζήτημα αποτελεί η περίμετρος εφαρμογής της. Συγκεκριμένα, πρέπει να διευκρινιστεί:

* Εάν η απόφαση θα εφαρμοστεί μόνο για το μέλλον ή και αναδρομικά,

* Ποιες κατηγορίες δανείων και ποιο στάδιο ρυθμίσεων καταλαμβάνει,

* Κατά πόσο επηρεάζει ήδη εκτελούμενες δικαστικές ρυθμίσεις ή μόνο εκκρεμείς υποθέσεις.

Η οριοθέτηση αυτή είναι κρίσιμη, καθώς θα καθορίσει το πραγματικό εύρος των οικονομικών και χρηματοπιστωτικών επιπτώσεων και τις ανάλογες κινήσεις από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.

Σημειώνεται ότι η προστασία της πρώτης κατοικίας θεσπίστηκε το 2010 με τον ν. 3869/2010 («νόμος Κατσέλη»), στην έναρξη της κρίσης, με αρχική ημερομηνία λήξης την 31/12/2018. Η προστασία τερματίστηκε οριστικά τον Φεβρουάριο 2019.

Ο νόμος, όπως εφαρμόστηκε, εμφάνισε, σύμφωνα με τραπεζικούς παράγοντες, σημαντικές αδυναμίες:

* Δεν προέβλεπε άρση τραπεζικού και φορολογικού απορρήτου, με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται η αντικειμενική αξιολόγηση για το ποιος χρήζει προστασίας.

* Παρείχε αναστολή καταδιωκτικών μέτρων από την κατάθεση της αίτησης έως την εκδίκαση, η οποία σε πολλές περιπτώσεις εκτεινόταν πέραν της δεκαετίας λόγω καθυστερήσεων.

* Κατά το διάστημα αυτό, οι οφειλέτες κατέβαλλαν πολύ χαμηλές προσωρινές δόσεις, πληρώνοντας περιορισμένο μέρος της συνολικής οφειλής.

Το περίπου 43% των αιτήσεων απορρίφθηκαν από τα δικαστήρια, κυρίως λόγω κρίσης περί «δολιότητας», δηλαδή ότι κατά τη λήψη του δανείου δεν υπήρχε πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής.

Για όσους εντάχθηκαν επιτυχώς:

* Προβλεπόταν διάσωση της πρώτης κατοικίας με αποπληρωμή έως το 80% της αντικειμενικής αξίας, σε 20- 35 έτη με έντοκες δόσεις.

* Σε περίπτωση ύπαρξης δευτερεύουσας κατοικίας, προβλεπόταν εκποίηση, η οποία σε πολλές περιπτώσεις δεν υλοποιήθηκε στην πράξη για πρακτικούς λόγους.

Με βάση τα στοιχεία της ΤτΕ, έως το τέλος του 2024:

* Περίπου 195.000 δανειολήπτες έχουν ενταχθεί στον «νόμο Κατσέλη».

* Τα δάνεια ανέρχονται συνολικά σε περίπου 6,1 δισ. ευρώ.

* Από αυτά, περίπου 5,4 δισ. ευρώ (140.000 δανειολήπτες) βρίσκονται σε τιτλοποιήσεις του προγράμματος «Ηρακλής», ενώ τα υπόλοιπα παραμένουν στους ισολογισμούς των τραπεζών.

Ένας αναδρομικός επανυπολογισμός του επιτοκίου από την ημερομηνία που εντάχθηκε το κάθε δάνειο στο πλαίσιο του νόμου Κατσέλη θα μεγέθυνε τον οικονομικό αντίκτυπο, σημειώνει η Moody’s, θυμίζοντας ότι περίπου 250.000 δανειολήπτες έχουν ενταχθεί στον νόμο, με τη συνολική έκθεση να αγγίζει τα 12,5 δισ. ευρώ. Όμως, μόνο ένα μερίδιο των υποθέσεων αυτών θα επηρεαζόταν, επομένως οι εκτιμήσεις της αγοράς τοποθετούν τους τόκους που επηρεάζονται στο 1 δισ. ευρώ, με πλήγμα κυρίως για τα funds και τους servicers.

Μια αναδρομική ισχύς της απόφασης θα ρίξει σημαντικά το ετήσιο κόστος εξυπηρέτησης των δανείων για τα νοικοκυριά που επηρεάζονται, ελαχιστοποιώντας το κόστος των τόκων. Αν και θα είναι μια θετική εξέλιξη για τους δανειολήπτες, η αλλαγή θα μειώσει τις προσδοκώμενες ταμειακές ροές των τραπεζών, των funds και των servicers που έχουν στα χαρτοφυλάκιά τους ρυθμισμένα στεγαστικά δάνεια  του νόμου Κατσέλη, τονίζει η Moody’s.

Ο οίκος προβλέπει τις εξής πιθανές επιπτώσεις για τις Eurobank, Πειραιώς, Εθνική και Alpha Bank:

– Η απόφαση θα μπορούσε να μειώσει τις ανακτήσεις που αναμένονται στο πλαίσιο των προγραμμάτων τιτλοποίησης «Ηρακλής», βάσει των οποίων οι senior τίτλοι που διατηρούν οι ελληνικές τράπεζες διαθέτουν κρατική εγγύηση. Οι χαμηλότερες ταμειακές ροές από τα αναδιαρθρωμένα στεγαστικά δάνεια θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν την απόδοση ορισμένων συναλλαγών και να αυξήσουν την πιθανότητα ενεργοποίησης των κρατικών εγγυήσεων, υπογραμμίζοντας τους αυξημένους κινδύνους για τους senior τίτλους που διατηρούν οι τράπεζες στους ισολογισμούς τους. Ωστόσο, η Moody’s τονίζει πως ο κίνδυνος αυτός αντισταθμίζεται από τα σημαντικά buffers που δημιουργήθηκαν με την πάροδο του χρόνου, μέσω της απομόχλευσης και των ανακτήσεων.

– Η απόφαση ουσιαστικά καθιστά πολλά δάνεια του νόμου Κατσέλη άτοκα, γεγονός που θα μπορούσε να υπονομεύσει τη βελτίωση της κουλτούρας πληρωμών στην Ελλάδα, σημειώνουν οι αναλυτές. Οι δανειολήπτες που ρύθμισαν τα δάνειά τους, είτε διμερώς είτε μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού, ενδέχεται να επιδιώξουν παρόμοια μεταχείριση, αμφισβητώντας τις υφιστάμενες συμφωνίες και αυξάνοντας τα νομικά έξοδα των τραπεζών. Μια ευρύτερη αλλαγή στις προσδοκίες των δανειοληπτών θα μπορούσε να διαβρώσει την πειθαρχία στις αποπληρωμές των δανείων και να δημιουργήσει κινδύνους συμπεριφοράς για ολόκληρο το τραπεζικό σύστημα, επιβαρύνοντας την ποιότητα του ενεργητικού των τραπεζών.

– Η απόφαση αυξάνει επίσης τον κίνδυνο οι μελλοντικοί δανειολήπτες να αναζητήσουν μεταχείριση παρόμοια με τους δικαιούχους του Νόμου Κατσέλη, ιδίως σε περιόδους οικονομικής πίεσης. Αυτή η πτυχή του ηθικού κινδύνου πιθανότατα θα ωθήσει τις τράπεζες προς πιο συντηρητικά πρότυπα δανεισμού και υψηλότερες τιμές στεγαστικών δανείων. Ως αποτέλεσμα, η πρόσβαση σε στεγαστική πίστη θα μπορούσε να περιοριστεί περαιτέρω, ειδικά για τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα, διευρύνοντας την κατηγοριοποίηση των δανειοληπτών και περιορίζοντας τη μελλοντική αύξηση των στεγαστικών δανείων των τραπεζών.

Πέραν της άμεσης επίπτωσης στις ταμειακές ροές, η απόφαση του Αρείου Πάγου δημιουργεί νομική αβεβαιότητα και ενισχύει τους κινδύνους για τη μελλοντική χορήγηση στεγαστικών δανείων και τις τιτλοποιήσεις, τονίζει η Moody’s. Αν και οι οικονομικές επιπτώσεις μπορεί να είναι διαχειρίσιμες, σε μία εποχή που οι τράπεζες έχουν ενισχύσει τα κεφάλαια και τα κέρδη τους, η πιθανή επιδείνωση της κουλτούρας πληρωμών και ο κίνδυνος περαιτέρω δικαστικών «περιπετειών» αποτελούν ουσιαστικές μεσοπρόθεσμες προκλήσεις, καταλήγει ο οίκος.

Ερωτηματικό, έως ότου καθαρογραφεί η απόφαση, παραμένει η αναδρομικότητα της απόφασης.

Ας δούμε με ένα παράδειγμα τη σημασία της αναδρομικότητας:

• Έστω ότι σε δανειολήπτη είχε επιδικαστεί να πληρώνει 500 ευρώ συν τους τόκους. Με τον παλαιό τρόπο υπολογισμού, η μηνιαία τοκοχρεολυτική δόση έφθανε τα 700 ευρώ.Και αυτό επειδή ο υπολογισμός γινόταν επί του συνολκού άληκτου κεφαλαίου.
• Εάν ο δανειολήπτης πλήρωνε κανονικά τη δόση αυτή για 2 χρόνια και πλέον η νέα δόση μειώνεται από τα 700 στα 510 ευρώ, τότε η διαφορά των 190 ευρώ (επί 2 χρόνια = 4.560 ευρώ) συνιστά αχρεωστήτως καταβληθέν ποσό και θα πρέπει να συμψηφισθεί με τις τρέχουσες απαιτήσεις των servicers  έναντι των δανειοληπτών.

Πληροφορίες πάντως αναφέρουν ότι η απόφαση του Αρείου Πάγου προβλέπει τέτοια αναδρομικότητα.

Σημειωτέον ότι η καταναλωτική οργάνωση ΕΚΠΟΙΖΩ , σε ανακοίνωσή της αναφέρει ότι η απόφαση του Αρείου Πάγου επιφέρει άμεσα τα εξής:

• νέο, ορθό υπολογισμό των τόκων,
• προσαρμογή των υφιστάμενων ρυθμίσεων 
• συμψηφισμό των χρημάτων που έχουν καταβάλει αδίκως οι δανειολήπτες όλα αυτά τα χρόνια,
• ενημέρωση των δανειοληπτών για τις νέες, χαμηλότερες δόσεις και αποστολή νέου δοσολογίου.

Παραδείγματα ελάφρυνσης δόσεων

Ενδεικτικά των μεγάλων διαφορών στις δόσεις που γεννά η απόφαση είναι τα παραδείγματα που παρέθεσε η δικηγόρος Αριάδνη Νούκα, στην ΕΡΤ, κάνοντας λόγο για «τερατώδεις διαφορές» στις χρεώσεις.

Ετσι:

• • Για οφειλή 100.000 ευρώ με επιτόκιο 3%, ο ετήσιος τόκος επί του κεφαλαίου ανέρχεται σε 3.000 ευρώ (250 ευρώ τον μήνα).
    Με τον νέο τρόπο υπολογισμού επί της μηνιαίας δόσης (π.χ. δόση 500 ευρώ), η επιβάρυνση περιορίζεται μόλις στα 15 ευρώ τον μήνα.

  • Δάνειο 120.000 ευρώ (Επιτόκιο: 4,5% με διάρκεια: 20 έτη

    Παλαιά μηνιαία τοκοχρεολυτική δόση: 767 ευρώ
    Νέα δόση (μετά την απόφαση): 522,5 ευρώ
    Μηνιαία μείωση: 244,5 ευρώ
    Ετήσιο όφελος: 2.934 ευρώ

  • Δάνειο 150.000 ευρώ (Επιτόκιο: 5% με διάρκεια: 25 έτη)

    Παλαιά μηνιαία τοκοχρεολυτική δόση: 887 ευρώ
    Νέα δόση (μετά την απόφαση): 525 ευρώ
    Μηνιαία μείωση: 362 ευρώ
    Ετήσιο όφελος: 4.344 ευρώ

Άβυσσος

«Η διαφορά είναι άβυσσος», τόνισε η κ. Νούκα, υπογραμμίζοντας ότι η ρύθμιση του νόμου Κατσέλη δεν αποτελεί τραπεζικό προϊόν ή δάνειο, αλλά μια δικαστικά ορισμένη οφειλή που πρέπει να εξυπηρετείται με βάση την αξιοπρεπή διαβίωση του δανειολήπτη και χωρίς ανατοκισμό.

Σύμφωνα και με την κ. Νούκα, η απόφαση αναμένεται να έχει αναδρομική ισχύ, καθώς αποτελεί ερμηνεία του διατακτικού των αποφάσεων που έχουν εκδοθεί όλα τα προηγούμενα χρόνια.

Ποια ερμηνεία επικράτησε

Με 35 ψήφους έναντι 12, η Ολομέλεια έκρινε ότι οι τόκοι δεν «τρέχουν» από την πρώτη ημέρα της ρύθμισης πάνω στο αρχικό κεφάλαιο, αλλά υπολογίζονται σε μηνιαία βάση και αποκλειστικά επί της εκάστοτε δόσης.

Το κρίσιμο ερώτημα ήταν αν ο ανατοκισμός θα εφαρμόζεται στο σύνολο της οφειλής (όπως ζητούσαν τράπεζες και servicers), ή
θα περιορίζεται στη δόση που έχει καθορίσει το δικαστήριο. Η δεύτερη επιλογή, που τελικά επικράτησε, αποτρέπει τον εκτοκισμό ποσών που δεν είναι άμεσα απαιτητά και καθιστά τις ρυθμίσεις ουσιαστικά βιώσιμες.

Το χρονικό

Το ζήτημα προέκυψε μέσα από αντικρουόμενες αποφάσεις των πολιτικών δικαστηρίων σε όλη τη χώρα για τον τρόπο υπολογισμού των τόκων στα δάνεια που έχουν ρυθμιστεί με βάση τον Νόμο 3869/2010 (νόμος Κατσέλη). Καθώς τα δικαστήρια δεν συμφωνούσαν μεταξύ τους για το αν ο ανατοκισμός γίνεται επί του συνολικού κεφαλαίου ή επί της μηνιαίας δόσης, δημιουργήθηκε ανασφάλεια δικαίου για χιλιάδες υποθέσεις.

Η διαμάχη επικεντρώθηκε στο άρθρο 9 παράγραφος 2 του νόμου, δηλαδή πώς πρέπει να «τρέχουν» οι τόκοι όταν ένα δάνειο ρυθμίζεται λόγω αδυναμίας αποπληρωμής.

Το θέμα έφτασε στον Άρειο Πάγο μέσω προδικαστικού ερωτήματος από το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων, το οποίο αντιμετώπισε την κρίσιμη νομική διαφοροποίηση και διαπίστωσε αντιφατικές αποφάσεις σε άλλες πόλεις.

Στις 27 Φεβρουαρίου 2025 το θέμα συζητήθηκε στην Ολομέλεια του Αρείου Πάγου στο πλαίσιο πιλοτικής δίκης, δηλαδή μιας διαδικασίας που λύνει νομικό ζήτημα για όλους και όχι μόνο για τη συγκεκριμένη υπόθεση που έστειλε το ερώτημα.

Πώς φτάσαμε στην απόφαση

Η Ολομέλεια υιοθέτησε ουσιαστικά την εισαγγελική πρόταση της τότε εισαγγελέως του Αρείου Πάγου, Γεωργία Αδειλίνη, καθώς και την εισήγηση του αντιπροέδρου και εισηγητή της υπόθεσης.

Η εισαγγελέας είχε υπογραμμίσει ότι ο συγκεκριμένος τρόπος υπολογισμού των τόκων εναρμονίζεται με τον πυρήνα του νόμου, ο οποίος δεν είναι άλλος από την αντιμετώπιση των κοινωνικών συνεπειών της υπερχρέωσης και τη διασφάλιση αξιοπρεπούς διαβίωσης για τον οφειλέτη και την οικογένειά του.

Η Ολομέλεια, με ευρεία πλειοψηφία, αποφάσισε ότι οι τόκοι στα δάνεια όσων έχουν υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη θα υπολογίζονται με βάση τη μηνιαία δόση και όχι με βάση το σύνολο του ποσού , όπως ζητούσαν Τράπεζες και funds.

Η απόφαση αφορά περίπου 350.000 δανειολήπτες, καθώς πλέον οι δόσεις των δανείων τους μειώνονται δραστικά, καθίστανται σχεδόν άτοκα.

Η έκδοση της απόφασης αναμένεται μέσα στο επόμενο διάστημα.

Το ζήτημα μπήκε στο «μικροσκόπιο» της Ολομέλειας έπειτα από προδικαστικό ερώτημα, που απηύθυνε το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων σχετικά με το αν το επιτόκιο των μηνιαίων δόσεων υπολογίζεται επί του συνόλου της οφειλής ή επί κάθε μηνιαίας δόσης.

Πληροφορίες αναφέρουν έπειτα από τη θετική για τους δανειολήπτες πρόταση της τότε εισαγγελέως του Αρείου Πάγου Γεωργίας Αδειλίνη κατά τη συζήτηση της υπόθεσης στα τέλη Φεβρουαρίου του 2025, και ο εισηγητής τάχθηκε υπέρ της ικανοποίησης των αιτημάτων των δανειοληπτών.

Μάλιστα, ο αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου Σωτήρης Πλαστήρας φέρεται να τάχθηκε υπέρ της λύσης, που ευνοεί τους δανειολήπτες προτείνοντας ο υπολογισμός των οφειλόμενων τόκων για τα κόκκινα δάνεια να υπολογίζεται στη μηνιαία δόση τους και όχι στο σύνολο του ποσού.

Ανάλογη πρόταση εξάλλου είχε κάνει και η τότε Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Γεωργία Αδειλίνη, εξηγώντας πως αυτός ο τρόπος υπολογισμού εναρμονίζεται με τον πρωταρχικό σκοπό νόμου, δηλαδή την αντιμετώπιση των σοβαρών οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων στα οποία οδήγησε η υπερχρέωση των φυσικών προσώπων και την απαλλαγή των χρεών των υπερχρεωμένων δανειοληπτών.

«Βασικό κριτήριο συνιστά η διασφάλιση της αξιοπρεπούς διαβίωσης του οφειλέτη και της οικογένειάς του, ο συνδυασμός της μεγαλύτερης κατά το δυνατόν ικανοποίησης των πιστωτών με τη βασική προστασία της προσωπικής αξιοπρέπειας και, συνακόλουθα, την εξασφάλιση και διατήρηση ενός στοιχειώδους επιπέδου διαβίωσης του οφειλέτη και των προστατευόμενων μελών της οικογένειάς του», είχε σημειώσει η κ. Αδειλίνη.

Αναλυτικότερα, την Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, με πρόεδρο την Ιωάννα Κλάπα και εισηγητή τον αρεοπαγίτη Σωκράτη Πλαστήρα, την απασχόλησε ο τρόπος ανατοκισμού των δόσεων των «κόκκινων» δανείων που έχουν υπαχθεί στο νόμο Κατσέλη.

Συγκεκριμένα, συζητήθηκε το προδικαστικό ερώτημα, που απηύθυνε το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων αναφορικά με τη διχογνωμία που έχει ανακύψει από την έκδοση αντίθετων αποφάσεων, σχετικά με τον τοκισμό των τοκοχρεολυτικών δόσεων των δανειοληπτών οφειλετών προς τα funds, που έχουν καθορισθεί με αποφάσεις των Ειρηνοδικείων στο πλαίσιο του νόμου Κατσέλη.

Τα funds, κ.λπ. υποστηρίζουν ότι το επιτόκιο των μηνιαίων δόσεων υπολογίζεται επί του συνόλου της οφειλής και όχι επί κάθε μηνιαίας δόσης, κάτι το οποίο έχει ως αποτέλεσμα η μηνιαία δόση του δανείου, να υπερδιπλασιάζεται.

Αντίθετα, οι δανειολήπτες υποστηρίζουν ότι η ορθή ερμηνεία του άρθρου 9 παρ. 2 του νόμου 3689/2010 (νόμος Κατσέλη), επιβάλλει το επιτόκιο να υπολογίζεται επί κάθε μηνιαίας δόσης και όχι επί του κεφαλαίου.

Η εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, μεταξύ των άλλων, επισήμανε ότι «ο υπολογισμός του επιτοκίου πρέπει να γίνει επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του κεφαλαίου της οφειλής, διότι κατ’ αυτόν τον τρόπο εναρμονίζεται με τον πρωταρχικό σκοπό του ν. 3869/2010, δηλαδή την αντιμετώπιση των σοβαρών οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων στα οποία οδήγησε η υπερχρέωση των φυσικών προσώπων και την απαλλαγή των χρεών των υπερχρεωμένων δανειοληπτών, προς εξυπηρέτηση του ευρύτερου, δημόσιου συμφέροντος, σκοπού της επανάκτησης από τους τελευταίους της αγοραστικής τους δύναμης και της επανένταξής τους στην οικονομική και κοινωνική δραστηριότητα».

Και συνέχισε η εισαγγελέας του Αρείου Πάγου:

«Βασικό κριτήριο επί του οποίου εδράζεται η θέση αυτή, συνιστά η διασφάλιση της αξιοπρεπούς διαβίωσης του οφειλέτη και της οικογένειάς του, ο συνδυασμός της μεγαλύτερης κατά το δυνατόν ικανοποίησης των πιστωτών με τη βασική προστασία της προσωπικής αξιοπρέπειας και, συνακόλουθα, την εξασφάλιση και διατήρηση ενός στοιχειώδους επιπέδου διαβίωσης του οφειλέτη και των προστατευόμενων μελών της οικογένειάς του».

Ακόμη, η κυρία Αδειλίνη, τόνισε ότι «τυχόν αντίθετη ερμηνεία, δηλαδή ο υπολογισμός του επιτοκίου επί του συνολικού κεφαλαίου οφειλής, που ορίστηκε στο πλαίσιο τουάρθρου 9 παρ. 2 του ν. 3869/2010, εν είδει νέου προϊόντος δανείου με πιστούχο τον οφειλέτη, θα ήταν μεν σύμφωνη και αναμενόμενη με βάση την τραπεζική πρακτική, ως επιτρέπουσα την αποκόμιση του μέγιστου κέρδους για τον πιστωτή, θα οδηγούσε όμως εν προκειμένω στον εκ νέου εγκλωβισμό του δανειολήπτη σε υπέρογκες δόσεις, υπερβαίνουσες τις οικονομικές του δυνατότητες, καταστρατηγώντας έτσι το πνεύμα και τον σκοπό του νόμου.

Θα είχε δε αρνητικές επιπτώσεις και για το τραπεζικό σύστημα, καθόσον ενώ η διασφάλιση της αξιοπρεπούς διαβίωσης του οφειλέτη και της οικογενείας του έχει, εκτός των άλλων, ως αποτέλεσμα την πληρωμή δανείων που διαφορετικά δεν επρόκειτο ποτέ να πληρωθούν λόγω αδυναμίας των οφειλετών, την αναστολή μαζικών πλειστηριασμών και τη συγκράτηση της αξίας των ακινήτων, το αντίθετο θα είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, των πλειστηριασμών, και τη συνακόλουθη μείωση της αγοραστικής αξίας των ακινήτων, επί ζημία όλης της εθνικής οικονομίας, μηδέ του τραπεζικού συστήματος εξαιρουμένου, πέραν της αυτονόητης απόγνωσης των οφειλετών, της αύξησης των οικονομικών ανισοτήτων, σε βάρος των ευάλωτων νοικοκυριών και υπέρ των οικονομικά ευρώστων μετόχων των τραπεζών και των διαφόρων εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις».

Οι δανειολήπτες και όσοι είχαν καταθέσει παρέμβαση υπέρ τους επισήμαναν ότι τα funds και οι τράπεζες, επιχειρούν να μεταλλαχθεί ο νόμος Κατσέλη (νόμος 3689/2010) σε βάρος των δανειοληπτών των «κόκκινων» δανείων. Αναλυτικότερα, ανέφεραν ότι ενώ ο εν λόγω νόμος προστατεύει την πρώτη κατοικία, ωστόσο τα funds και οι τράπεζες προσπαθούν να κάνουν υπερήμερους τους δανειολήπτες προκειμένου να τους «πετάξουν έξω» από το πλαίσιο του νόμου Κατσέλη. Και για να το πετύχουν αυτό διπλασιάζουν τις μηνιαίες δόσεις έτσι ώστε να μην μπορούν να τις καταβάλλουν, με συνέπεια να καταγγέλλουν τις δανειακές συμβάσεις, να κατάσχουν τα ακίνητα και να τα πλειστηριάζουν.

Τα funds αμφισβήτησαν τις δικαστές ενέργειες και την όλη πορεία της υπόθεσης αυτής. Ανέφεραν ότι κακώς στάλθηκε το προδικαστικό ερώτημα του Ειρηνοδικείου Ιωαννίνων προς την τριμελή επιτροπή του Αρείου Πάγου και κακώς η τριμελής επιτροπή, έκρινε ότι το ζήτημα είναι μείζονος σημασίας και το εισήγαγαν στην πλήρη Ολομέλεια.

Ακόμη, οι δικηγόροι των funds, ανέφεραν ότι στους δανειολήπτες γίνεται «κούρεμα», δηλαδή μειώνεται το κεφαλαίο, παρατείνεται ο χρόνος αποπληρωμής των δόσεων, αλλά δεν μπορεί να επιστρέφεται το δάνειο άτοκα, καθώς αυτό είναι εκτός λογικής. Ακόμη, επισήμαναν ότι ο τόκος πρέπει να υπολογίζεται στο υπόλοιπο του κεφαλαίου, καθώς με τις δικαστικές αποφάσεις -λόγω προσφυγής στο νόμο Κατσέλη- υπάρχει ουσιαστικά νέο δάνειο.

Το δικαστήριο, επιφυλάχθηκε να εκδώσει την απόφασή του.