Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί για την περίοδο από την 1η έως τις 10 Ιουλίου από το 2012 όταν άρχισαν να διατηρούνται αρχεία, 21 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερο από τον μέσο όρο της περιόδου 2012-2024. Ωστόσο, το επίπεδο ξηρασίας έχει μειωθεί ελαφρώς σε σύγκριση με το τελευταίο δεκαήμερο του Ιουνίου, όταν καταγράφηκε το απόλυτο ρεκόρ με το 55,5% των ακτών της Ευρώπης και της Μεσογείου να έχουν επηρεαστεί.

Ο δείκτης ξηρασίας του ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου Κοπέρνικος, που βασίζεται σε δορυφορικές παρατηρήσεις, συνδυάζει τρεις παραμέτρους: βροχόπτωση, υγρασία εδάφους και κατάσταση βλάστησης. Αναλύεται σε τρία επίπεδα ξηρασίας (παρακολούθηση, προειδοποίηση, συναγερμός).

Η ανατολική Ευρώπη είναι η περιοχή που έχει πληγεί περισσότερο. Στο Κόσοβο, τη Σερβία και τη Βουλγαρία σχεδόν το 100% των εδαφών έχει πληγεί από ξηρασία και περισσότερο από το ένα τρίτο βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού. Οι διακοπές νερού επηρέασαν περισσότερους από 156.000 ανθρώπους στη Βουλγαρία στα μέσα Ιουλίου, καθώς αυτός τα αποθέματα νερού γίνονται ολοένα και πιο σπάνια κάθε χρόνο.

Στην Ουγγαρία, σχεδόν η μισή χώρα ήταν σε κατάσταση συναγερμού στις αρχές Ιουλίου (47%), μια σημαντική αύξηση σε σύγκριση με τα τέλη Ιουνίου (21%).

Η ξηρασία είναι επίσης σοβαρή και στην ανατολική Μεσόγειο, ιδιαίτερα στην Αρμενία (95%). Στην Τουρκία (77%) η κατάσταση, σε συνδυασμό με τους ισχυρούς ανέμους, έχει προκαλέσει εκατοντάδες πυρκαγιές.

Η μισή Συρία πλήττεται επίσης από ξηρασία που απειλεί τη συγκομιδή σιταριού και εκθέτει φέτος σε κίνδυνο επισιτιστικής ανασφάλειας περισσότερους από 16 εκατομμύρια ανθρώπους, σύμφωνα με τον ΟΗΕ.

Στη δυτική Ευρώπη κατάσταση είναι μικτή. Στη Βρετανία το 18% των εδαφών βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού, αύξηση άνω των 6 μονάδων από τα τέλη Ιουνίου. Η Γαλλία επηρεάζεται επίσης, με το 12% της επικράτειάς της να βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού, κυρίως το δυτικό τμήμα της χώρας. Συνολικά τα δύο τρίτα των γαλλικών εδαφών επηρεάζονται από την ξηρασία.

Αντίθετα, η Ισπανία και η Πορτογαλία παραμένουν σχετικά ανεπηρέαστες, με πολύ χαμηλά ποσοστά ξηρασίας (6% και 1% αντίστοιχα).

Η κλιματική αλλαγή, η υπερεκμετάλλευση φυσικών πόρων, η αποψίλωση δασών και οι λανθασμένες γεωργικές πρακτικές εντείνουν ένα φαινόμενο που τροφοδοτείται από τις ίδιες τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Στα εύφορα εδάφη, η πτώση της στάθμης των υπόγειων υδάτων, η απώλεια οργανικής ύλης και η διάβρωση μετατρέπουν σταδιακά την επιφάνεια της γης σε αφιλόξενη. Το αποτέλεσμα είναι η εξάντληση των υδατικών αποθεμάτων, η αύξηση των πλημμυρικών φαινομένων, ακόμα και η εκδήλωση κατολισθήσεων.

Ανθρώπινες συνέπειες: από τη φτώχεια στην αστάθεια

Η ερημοποίηση και η ξηρασία επηρεάζουν άμεσα τη γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή, οδηγώντας σε απώλεια εισοδήματος για εκατομμύρια ανθρώπους, κυρίως στις αναπτυσσόμενες χώρες. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των Ηνωμένων Εθνών, έως το 2050 σχεδόν το 50% της παγκόσμιας γεωργικής γης μπορεί να αντιμετωπίσει σοβαρά προβλήματα λόγω ξηρασίας.

Ειδικά στην Αφρική, όπου πολλές περιοχές εξαρτώνται από την εποχική γεωργία, η παρατεταμένη ξηρασία μπορεί να εξαλείψει μέσα σε λίγους μήνες τις προσπάθειες ετών για βιώσιμη ανάπτυξη. Το ίδιο ισχύει και για περιοχές της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, όπου η αγροτική οικονομία είναι η ραχοκοκαλιά του κοινωνικού ιστού.

Ο πλανήτης σε κόκκινο συναγερμό

Η ερημοποίηση δεν είναι απλώς ένα τοπικό φαινόμενο. Ο ΟΗΕ προειδοποιεί πως αν συνεχιστεί η παρούσα πορεία, έως και 3 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως θα επηρεαστούν άμεσα ή έμμεσα από την υποβάθμιση των εδαφών. Το 1/3 της επιφάνειας της γης ήδη υπόκειται σε υψηλό κίνδυνο, με τη Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και την υποσαχάρια Αφρική να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή.

Ένας παγκόσμιος συντονισμός για μια τοπική λύση

Η 17η Ιουνίου έχει καθιερωθεί από τον ΟΗΕ ως Παγκόσμια Ημέρα για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης και της Ξηρασίας, αναγνωρίζοντας την ανάγκη συλλογικής δράσης. Περισσότερες από 200 χώρες συντονίζουν τις πολιτικές τους μέσα από διεθνή πρωτόκολλα, επενδύοντας σε πράσινες υποδομές, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και ενίσχυση της ανθεκτικότητας των αγροτικών κοινοτήτων.

Η αναστροφή της ερημοποίησης απαιτεί αλλαγή στον τρόπο που χρησιμοποιούμε τη γη, ενίσχυση των ανθεκτικών καλλιεργειών, υιοθέτηση βιώσιμων αγροτικών πρακτικών και καλύτερη διαχείριση του νερού.

Το στοίχημα του μέλλοντος

Η ξηρασία δεν είναι φαινόμενο του μέλλοντος. Είναι ήδη εδώ, και εξελίσσεται ραγδαία. Η απώλεια γόνιμης γης, η υποβάθμιση του περιβάλλοντος και η ανασφάλεια τροφίμων απειλούν την παγκόσμια πρόοδο και σταθερότητα. Όσο η κλιματική κρίση επιταχύνεται, τόσο περισσότερο η προστασία της γης και του νερού γίνεται προϋπόθεση επιβίωσης.

Η αντιμετώπιση της ξηρασίας δεν είναι απλώς περιβαλλοντική πρόκληση. Είναι πολιτική απόφαση, οικονομική στρατηγική και, κυρίως, πράξη δικαιοσύνης απέναντι στις επόμενες γενιές.

Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης συμπυκνωμένου χυμού πορτοκαλιού που διαπραγματεύονται στο Intercontinental Exchange στη Νέα Υόρκη έφτασαν τα 4,92 δολάρια ανά λίβρα την Παρασκευή, σχεδόν τρεις φορές υψηλότερα από τις τιμές πριν από δύο χρόνια, καθώς οι παγκόσμιες προμήθειες φρούτων για χυμό πέφτουν, σημειώνουν οι FT.

Για τις εταιρείες αναψυκτικών, οι οποίες χρησιμοποιούν την προθεσμιακή αγορά για να προσπαθήσουν να αντισταθμίσουν τις μεγάλες κινήσεις των τιμών και πρέπει να αντέξουν το υψηλότερο κόστος, η κατάσταση είναι «εξαιρετικά δύσκολη», δήλωσε ο Harry Campbell, αναλυτής της Expana. «Είναι σαν να λέμε ‘δεν ξέρουμε καν τι να κάνουμε’».

Τον Μάιο, οι καλλιεργητές εσπεριδοειδών και η ένωση επιχειρήσεων χυμών Fundecitrus που εδρεύει στην πολιτεία καλλιέργειας πορτοκαλιών του Σάο Πάολο προέβλεψαν ότι η Βραζιλία θα παράγει τη μικρότερη σοδειά της σε 35 χρόνια, λέγοντας ότι οι αποδόσεις θα μειωθούν σχεδόν 25% από πέρυσι.

Αλλά τώρα «ακόμη και αυτή η αρκετά απαισιόδοξη πρόβλεψη πιθανότατα δεν θα επιτευχθεί, δεδομένων των συνθηκών που βλέπουμε», δήλωσε ο Andrés Padilla, αναλυτής της Rabobank.

«H χειρότερη ξηρασία των τελευταίων 50 ετών»

«Περνάμε τη χειρότερη ξηρασία των τελευταίων 50 ετών στη Βραζιλία, οπότε υπήρξε πραγματικά πολύ, πολύ λίγη βροχή σε όλη τη ζώνη των εσπεριδοειδών τους τελευταίους τέσσερις μήνες, που είναι μια σημαντική περίοδος», είπε.

Πρόσθεσε ότι οι μετεωρολόγοι προβλέπουν επίσης ότι η επερχόμενη περίοδος βροχών, η οποία συνήθως ξεκινά στα τέλη Σεπτεμβρίου, θα έρθει στα τέλη του τρέχοντος έτους.

«Η μικρότερη καλλιέργεια σε 35 χρόνια, συν την αυξανόμενη ασθένεια πρασινίσματος εσπεριδοειδών, συν την ξηρασία – είναι η τέλεια καταιγίδα», δήλωσε ο Padilla. «Η αγορά είναι πραγματικά πιεσμένη».

Πριν από είκοσι χρόνια, το πρασίνισμα των εσπεριδοειδών – μια ασθένεια που μεταδίδεται από έντομα ψυλλίδων που απορροφούν το χυμό και κάνει τα φρούτα του δέντρου πικρά πριν τα σκοτώσει εντελώς – άρχισε να εξαπλώνεται σε όλη τη Φλόριντα, αποδεκατίζοντας πορτοκαλεώνες στην κύρια περιοχή καλλιέργειας των ΗΠΑ.

Τώρα σαρώνει τη Βραζιλία.

Το 2023, το 38% των πορτοκαλιών της Βραζιλίας εμφάνισε συμπτώματα της νόσου και ο πληθυσμός των ψυλλίδων ήταν ο υψηλότερος που έχει καταγραφεί από τις πρώτες αναφορές της νόσου το 2004, σύμφωνα με τον Renato Bassanezi, ερευνητή στο Fundecitrus.

Ορισμένοι παράγοντες, όπως ο ενισχυμένος έλεγχος των ασθενειών, συμπεριλαμβανομένης της αποτελεσματικότερης χρήσης εντομοκτόνων, οδήγησαν τον Fundecitrus να πιστεύει ότι «ο ρυθμός αύξησης της συχνότητας εμφάνισης πρασινίσματος θα επιβραδυνθεί», είπε.

Δύσκολη χρονιά

Αλλά σε πολλούς από τους πορτοκαλεώνες της Βραζιλίας, η ζημιά έχει ήδη γίνει. Τα προσβεβλημένα δέντρα έχουν χαμηλότερες αποδόσεις, με την παραγωγικότητα να μειώνεται με την πάροδο του χρόνου καθώς η ασθένεια εξελίσσεται. Τα φρούτα πέφτουν επίσης πρόωρα και παράγουν χυμούς χαμηλότερης ποιότητας, δήλωσε ο Bassanezi.

Ο Brayan Palhares, καλλιεργητής εσπεριδοειδών από την πολιτεία του Σάο Πάολο, δήλωσε ότι το 2024 ήταν το χειρότερο όσον αφορά την παραγωγικότητα από τότε που ο πατέρας του άρχισε να καλλιεργεί πορτοκάλια το 1970. Σε μέρη της γης του που παρήγαγαν κατά μέσο όρο 1.800 κιβώτια ανά εκτάριο τα τελευταία 10 χρόνια, αυτή τη σεζόν παρέδωσε μόνο 470 κιβώτια, είπε, «καθιστώντας τη φετινή χρονιά εξαιρετικά δύσκολη».

Ενώ άλλες χώρες, όπως η Ιταλία και η Ισπανία, παράγουν πορτοκάλια, αυτά τείνουν να προορίζονται για την αγορά φρέσκων φρούτων. Η Βραζιλία είναι σχεδόν η μόνη που εξυπηρετεί κυρίως την αγορά χυμών.

Οι τιμές του χυμού μήλου είναι επίσης στα ύψη.

Οι ανοιξιάτικοι παγετοί έχουν εμποδίσει τις αποδόσεις στην Πολωνία, τον μεγαλύτερο παραγωγό μήλων για χυμό στην Ευρώπη και σημαντικό εξαγωγέα στις ΗΠΑ, σύμφωνα με τον Campbell της Expana. Οι τιμές πηγαίνουν «στα ύψη», είπε.

Η βιομηχανία τροφίμων και ποτών χρειάζεται την επιστήμη των καλλιεργειών για να βρει νέα υβριδικά φυτά και δέντρα ανθεκτικά σε ακραίες καιρικές συνθήκες και ασθένειες, δήλωσε ο Cools.

Ο Άτλαντας είναι ένα από τα δύο νέα εργαλεία που προσφέρει η Κομισιόν για τη διαχείριση του κινδύνου σε τοπικό επίπεδο, μαζί με την Ευρωπαϊκή Βάση Δεδομένων για τις Επιπτώσεις της Ξηρασίας, όπου συγκεντρώνονται δεδομένα για την περίοδο 1977-2022.

Ο Άτλαντας βασίζεται σε αλγορίθμους μηχανικής μάθησης για να εκτιμήσει τις επιπτώσεις της ξηρασίας σε επιμέρους τομείς, όπως η γεωργία και η ενέργεια, τόσο στις σημερινές συνθήκες όσο και σε τρία σενάρια αύξησης της θερμοκρασίας κατά 1,5, κατά 2,0 ή κατά 3,0 βαθμούς έως το τέλος του αιώνα.

«Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει άμεσα τη συχνότητα και την ένταση της κατακρήμνισης. Η έλλειψη νερού ενδέχεται να αυξηθεί σημαντικά, ιδιαίτερα στη Μεσόγειο και την Ανατολική Ευρώπη» αναφέρει η Επιτροπή σε ανακοίνωσή της.

Μειωμένη σοδειά

Ο Άτλαντας προσφέρει εκτιμήσεις για τη μείωση της αγροτικής παραγωγής ανά καλλιέργεια.

Ακόμα και υπό τις σημερινές συνθήκες, η ετήσια παραγωγή σιταριού στην Ελλάδα εκτιμάται ότι είναι μειωμένη κατά 2,5 έως 7,5% σε σχέση με τον μέσο όρο της περιόδου 1975-2021.

H μείωση της σοδειάς σιταριού ανά χώρα με τις σημερινές κλιματικές συνθήκες (European Drought Risk Atlas)

Πολύ μεγαλύτερη, έως κατά 50%, θα είναι οι απώλειες στη σοδιά σιταριού από σφοδρές ξηρασίες που εκδηλώνονται κατά μέσο όρο δύο φορές τον αιώνα υπό τις τρέχουσες κλιματικές συνθήκες.

Η μείωαη της σοδειάς σιταριού θα είναι πολύ μεγαλύτερη αν η θερμοκρασία αυξηθεί κατά 3 βαθμούς έως το 2100 (European Drought Risk Atlas)

Αν όμως η θερμοκρασία του πλανήτη ανέβει κατά 1,5 βαθμούς Κελσίου έως το τέλος του αιώνα, σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, οι απώλειες στην παραγωγή σιταριού στην Ελλάδα θα είναι τουλάχιστον 10% μεγαλύτερες, ενώ αν η θερμοκρασία ανέβει κατά τρεις βαθμούς η ζημιά διπλασιάζεται.

Στις καλλιέργειες κριθαριού, η Ελλάδα, μετά την Ισπανία και τη Ρουμανία, εκτιμάται ότι πλήττεται από τις τρίτες μεγαλύτερες απώλειες στην ετήσια παραγωγή κριθαριού, μια μείωση έως και 7,5%.

Η μείωση στη σοδειά κριθαριού ανά χώρα στις σημερινές κλιματικές συνθήκες (European Drought Risk Atlas)

Με μια αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμούς οι απώλειες αυτές δεν αυξάνονται σημαντικά, ενώ με μια άνοδο κατά 3 βαθμούς διογκώνονται έως και κατά 50%.

Η χώρα βρίσκεται επίσης στις πέντε πρώτες θέσεις όσον αφορά τις εκτιμώμενες απώλειες στην παραγωγή ρυζιού, έως 10% υπό τις τρέχουσες κλιματικές συνθήκες.

Διαθεσιμότητα νερού

Εκτός από τις καλλιέργειες, η κλιματική αλλαγή προβλέπεται να επηρεάσει τη δημόσια παροχή νερού. Στην Ελλάδα, οι προβολές του Άτλαντα δείχνουν ότι με μια άνοδο της θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμούς η άντληση υδάτων σε περιόδους ξηρασίας θα αυξηθεί από 10% έως 100%, ανάλογα με την περιοχή,.

Αν η άνοδος της θερμοκρασίας φτάσει τους 3 βαθμούς, η αύξηση μπορεί να φτάσει το 300%.

Η Ελλάδα είναι μια από τις χώρες με τις μεγαλύτερες απώλειες παραγωγής υδροηλεκτρικής ενέργειας στις τρέχουσες κλιματικές συνθήκες (European Drought Risk Atlas)

Στη ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου οι εκτιμήσεις του Άτλαντα δείχνουν ότι υπάρχει κίνδυνος περιορισμών της κατανάλωσης νερού σε περιόδους ξηρασίας, ακόμα και διακοπή της υδροδότησης αν η ζήτηση δεν μπορεί να καλυφθεί.

Η Ελλάδα, τέλος, είναι μια από τις έξι χώρες με τις μεγαλύτερες απώλειες παραγωγής υδροηλεκτρικής ενέργειας στις τρέχουσες κλιματικές συνθήκες.

Σε συνθήκες ξηρασίας που εκδηλώνονται κατά μέσο όρο δύο φορές τον αιώνα, η μείωση αυτή μπορεί να αυξηθεί στη χώρα έως και 50%.

Το γλυκό νερό είναι πολύ σημαντικό για τις λειτουργίες του και η έλλειψη βροχοπτώσεων οδηγεί σε χαμηλότερα επίπεδα νερού, πιέζοντας μια κρίσιμη διεθνή ναυτιλιακή αρτηρία: Οι αρχές της διώρυγας έχουν επιβάλει περιορισμούς στο βάρος των πλοίων και στην καθημερινή κίνηση.

Μάλιστα πριν λίγες μέρες, η αρμόδια αρχή παρέτεινε αυτούς τους περιορισμούς για τουλάχιστον άλλους 10 μήνες.

Ενώ ο άμεσος αντίκτυπος στους κατασκευαστές, τους λιανοπωλητές και τους καταναλωτές φαίνεται να είναι ελάχιστος αυτή τη στιγμή, η πιθανότητα για ευρύτερη αναστάτωση αυξάνεται.

Είτε οφείλεται στο κλίμα, τον καιρό, τη γεωπολιτική ή κάποια άλλη απρόβλεπτη περίσταση, οποιαδήποτε αύξηση των εμποδίων στη θάλασσα θα μπορούσε να προκαλέσει προβλήματα στα παγκόσμια δίκτυα της εφοδιαστικής αλυσίδας.

«Περίπου το 80% των εμπορευμάτων μας στο εμπόριο μεταφέρεται μέσω πλοίων», δήλωσε στο CNN η Janelle Griffith, της North American Logistics. «Έτσι, θα πρέπει πραγματικά να ανησυχούμε όταν βλέπουμε τέτοιου είδους μπλοκαρίσματα. Και, ναι, έχει παγκόσμιες προεκτάσεις… όταν έχετε μπλοκάρισμα σε ένα μέρος της εφοδιαστικής αλυσίδας, η υπόλοιπη αλυσίδα εφοδιασμού επηρεάζεται αυτόματα».

Δεν υπάρχει αρκετό νερό

Το κανάλι του Παναμά βασίζεται στο νερό από τις γειτονικές λίμνες γλυκού νερού. Ένα σύστημα χρησιμοποιεί στη συνέχεια τεράστιες ποσότητες νερού – τουλάχιστον 50 εκατομμύρια γαλόνια – για να επιπλέει κάθε σκάφος μέσα στο κανάλι.

Κανονικά, αυτή την εποχή του χρόνου, η στάθμη της λίμνης αυξάνεται. Ωστόσο, οι βροχοπτώσεις στον Παναμά αυτή την άνοιξη και το καλοκαίρι ήταν οι χαμηλότερες από την αλλαγή του αιώνα, δήλωσε ο Jon Davis, επικεφαλής μετεωρολόγος στο Everstream Analytics.

«Αυτό δεν σημαίνει ότι τα επίπεδα των λιμνών του γλυκού νερού θα μειωθούν, αλλά δεν βλέπουμε κάποια σημαντική βελτίωση εδώ, καθώς εξετάζουμε τον επόμενο μήνα», είπε. «Και με το Ελ Νίνιο να αρχίζει να εντείνεται και κάθε κλιματικό μοντέλο να δείχνει ότι το Ελ Νίνιο θα συνεχίσει να εντείνεται το υπόλοιπο του τρέχοντος έτους και στις αρχές του 2024, αυτό είναι μια μακροπρόθεσμη ανησυχία».

Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω ξηρότερες συνθήκες σε όλο το νότιο τμήμα της Κεντρικής Αμερικής, συμπεριλαμβανομένου του Παναμά, είπε.

«Ποτέ δεν γνωρίζουμε τα μεγέθη των διαταραχών και ποτέ δεν ξέρουμε πώς θα λάβουμε υποστήριξη από μια αλυσίδα εφοδιασμού. Σίγουρα φαίνεται ότι πηγαίνουμε προς αυτήν την κατεύθυνση αυξανόμενων προβλημάτων», είπε.

“Θολές” οι χριστουγεννιάτικες αγορές

Προς το παρόν, οι γενικοί χρόνοι αναμονής έχουν εκτοξευθεί στο κανάλι του Παναμά. Τα πλοία εμπορευματοκιβωτίων, στα οποία έχει δοθεί προτεραιότητα, δεν έχουν επηρεαστεί σημαντικά από τους περιορισμούς, σύμφωνα με την Everstream Analytics. Από τα μέσα Αυγούστου υπήρχαν περίπου 135 πλοία που περίμεναν και στις δύο άκρες του καναλιού, από 29 τον προηγούμενο μήνα, σημείωσε η Everstream, προσθέτοντας ότι τα πλοία που περιμένουν είναι συνήθως δεξαμενόπλοια αερίου ή φορτηγά πλοία.

Ωστόσο, ο αριθμός των πλοίων που περιμένουν πέντε ή περισσότερες ημέρες συνεχίζει να αυξάνεται, επεκτείνοντας περαιτέρω τη συμφόρηση που θα αρχίσει να επηρεάζει την αξιοπιστία των υπηρεσιών και να προκαλέσει καθυστερήσεις στις αποστολές στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, σύμφωνα με την Everstream.

«Οι περισσότεροι μεταφορείς διά θαλάσσης χρειάστηκε να μειώσουν το φορτίο στα πλοία τους, αλλά μέχρι στιγμής αυτό δεν είχε σημαντική επίδραση στα δρομολόγια και τους ναύλους», ανέφερε η Everstream Analytics στο CNN. «Ωστόσο, εάν οι γραμμές εμπορευματοκιβωτίων αναγκαστούν να συνεχίσουν να φορτώνουν λιγότερα εμπορευματοκιβώτια, θα μπορούσαμε να δούμε προβλήματα για τις αμερικανικές εταιρείες που προσπαθούν να αναπληρώσουν τα αποθέματα ενόψει της εορταστικής περιόδου του τέλους του έτους – για τα πάντα, από χριστουγεννιάτικα στολίδια μέχρι έπιπλα και παιχνίδια».

Αλλαγές εφοδιαστικής αλυσίδας

Αν αυτό συνέβαινε πριν από τα lockdown της πανδημίας και τις δραστικές μεταβολές στα πρότυπα καταναλωτικών δαπανών που διέλυσαν τις αλυσίδες εφοδιασμού, μπορεί να ήταν μια διαφορετική ιστορία.

«Εξαιτίας αυτού που συνέβη το 2021, οι εταιρείες έχουν διαφοροποιήσει τις αλυσίδες εφοδιασμού τους», είπε ο Kwan.

Επιπλέον, επειδή τα μοτίβα παραγγελιών μετατράπηκαν από το “για την ώρα” στο “για κάθε περίπτωση”, οι αποθήκες γέμισαν προϊόντα και αυτά τα επίπεδα αποθέματος παραμένουν αρκετά υψηλά καθώς οι καταναλωτές ξόδεψαν λιγότερα σε πράγματα και περισσότερα σε άυλα αγαθά.

Με οποιαδήποτε καθυστέρηση έρχονται αυξημένα εμπόδια για όσους βρίσκονται σε όλη την αλυσίδα εφοδιασμού, αλλά πολλές εταιρείες έχουν λάβει μέτρα όπως το reshoring (επαναφορά της παραγωγής των προϊόντων εταιριών στις χώρες προέλυσης) και το nearshoring (σ.σ. μεταφορά της παραγωγικής μονάδας κοντά στο σημείο/χώρα πωλήσεων των προϊόντων) για τον μετριασμό των κινδύνων, δήλωσε η Kamala Raman, αντιπρόεδρος και team manager στο τμήμα Logistics, την κάλυψη πελατών και το σχεδιασμό δικτύου της Gartner.

«Πάντα θα υπάρχουν άγνωστοι κίνδυνοι και θα υπάρχουν γνωστοί κίνδυνοι», είπε στο CNN. “Αν θέλετε να είστε ανθεκτικοί, πρέπει να ξέρετε τι είναι το Plan B.”

Είναι πιθανό οι εισαγωγείς λιανικής να «τρομοκρατηθούν» από αυτές τις εξελίξεις, δήλωσε ο Peter Sand, επικεφαλής αναλυτής στη Xeneta, μια εταιρεία ανάλυσης μάρκετινγκ εμπορευμάτων θαλάσσιων και αεροπορικών μεταφορών. «Είναι σαφές ότι τρέχουν αποθέματα που είναι προσαρμοσμένα στο επίπεδο ζήτησης αυτή τη στιγμή», είπε.

Καθώς η οικονομία στις ΗΠΑ, η αγορά εργασίας και οι καταναλωτικές δαπάνες παραμένουν ανθεκτικές, υπάρχει πιθανότητα να εκτοξευθεί η ζήτηση. Κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια κατάσταση στην οποία οι καθυστερήσεις στη ναυτιλία σημαίνουν λιγότερο ποικιλία στην επιλογή προϊόντων ή, χειρότερα, άδεια ράφια, είπε.

“Υπάρχει ένας κίνδυνος – και όλες οι εναλλακτικές έρχονται με μια τιμή και μεγαλύτερο χρόνο για τα αγαθά να έρθουν από την προέλευσή τους στον τελικό προορισμό τους”, είπε ο Sand.

Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, έχει σημάνει συναγερμός για τον καύσωνα διαρκείας «Κλέων» που θα σαρώσει τη χώρα από αύριο, Τετάρτη, καθώς ο υδράργυρος σε αρκετές περιοχές αναμένεται να «σκαρφαλώσει» πάνω από τους 40 βαθμούς, ενώ η Παρασκευή θα είναι η χειρότερη ημέρα της εβδομάδας.

Η χειρότερη ξηρασία των τελευταίων 500 ετών

Σύμφωνα με επιστημονικές εκτιμήσεις η ξηρασία που πλήττει την Ευρώπη αναμένεται να είναι η χειρότερη των τελευταίων πέντε αιώνων, επηρεάζοντας σειρά τομέων της ανθρώπινης δραστηριότητας, όπως η εσωτερική ναυσιπλοΐα, η γεωργία, η διατροφική ασφάλεια και η ενεργειακή επάρκεια.

Πέρυσι, οι διαδοχικοί καύσωνες που έπληξαν τη Γηραιά Ηπειρο, επιδείνωσαν την ξηρασία και προκάλεσαν δύσκολες καταστάσεις όπως γιγαντιαίες δασικές πυρκαγιές, λειψυδρία, προβλήματα δημόσιας υγείας κ.λπ. Οι συνέπειες της ξηρασίας σε πολλές καλλιέργειες ήταν δραματικές. Η παραγωγή αραβοσίτου ήταν κατά 16% χαμηλότερη από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας, ενώ οι σοδειές σόγιας και ηλιοτροπίων μειώθηκαν κατά 15% και 12%, αντίστοιχα. Σημαντικές ήταν οι ελλείψεις στην υδροηλεκτρική ενέργεια, ενώ η χαμηλή στάθμη των νερών στους ποταμούς επηρέασε τα πυρηνικά εργοστάσια παραγωγής ενέργειας δυσχεραίνοντας τη λειτουργία των συστημάτων ψύξης τους. Επίσης, η χαμηλή στάθμη των υδάτων στους ευρωπαϊκούς ποταμούς, δημιούργησε προβλήματα στην ποτάμια ναυσιπλοΐα. 

Όπως μεταδίδει το Bloomberg, ο νέος καύσωνας προκαλεί διακοπές στα δίκτυα ενέργειας και στις μεταφορές, καθώς ένα κύμα ζέστης σκεπάζει την Ευρώπη από τη Γερμανία έως τα Βαλκάνια, ασκώντας πίεση στον ηλεκτρισμό, ενώ τα ποτάμια – κλειδιά, όπως ο Ρήνος και ο Ροδανός επηρεάζονται.

Όπως τονίζεται, η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη συχνότητα των ακραίων καιρικών φαινομένων σε όλο το βόρειο ημισφαίριο αυτό το καλοκαίρι, φέρνοντας κύματα ζέστης από την Κίνα έως το Τέξας, ενώ πλημμύρες πλήττουν τη Νέα Υόρκη και το Δελχί. Μάλιστα, οι αυξανόμενες θερμοκρασίες μπορεί να οδηγήσουν μέρη της Ευρώπης να σπάσουν τα ρεκόρ θερμοκρασίας που σημειώθηκαν το 2022. 

Την ίδια ώρα τα ποτάμια βλέπουν τη στάθμη τους να πέφτει σε κρίσιμα όρια. Στον ποταμό Ρήνο, έναν κόμβο κρίσιμης σημασίας για τη μεταφορά ενεργειακών εμπορευμάτων στην Ευρώπη, τα πράγματα δεν είναι καλά, σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Διοίκηση Υδάτων της Γερμανίας.

Σε μια άλλη βασική πλωτή οδό, τον Ροδανό, η θερμοκρασία των υδάτων έχει αυξηθεί τόσο ώστε η Electricite de France SA εξετάζει τον περιορισμό της παραγωγής σε ορισμένους πυρηνικούς αντιδραστήρες από την Πέμπτη. Σύμφωνα με τους γαλλικούς κανόνες, η EDF πρέπει να μειώσει ή να σταματήσει την παραγωγή όταν οι θερμοκρασίες του ποταμού φτάσουν ορισμένα όρια για να διασφαλιστεί ότι το νερό που χρησιμοποιείται για την ψύξη δεν θα βλάψει το περιβάλλον όταν διοχετευτεί εκ νέου στις πλωτές οδούς.

Ο καύσωνας διαρκείας δείχνει ότι η κλιματική αλλαγή εκτός από σοβαρότατες κοινωνικές συνέπειες έχει και οικονομικές με τα δεδομένα να αλλάζουν άρδην. Οι σοδειές απειλούνται, οι τιμές των τροφίμων ανεβαίνουν και οι τουρίστες δεν θέλουν να επισκέπτονται πια προορισμούς με καύσωνα.

Ο καύσωνας «Κλέων»

Η κρατική μηχανή έχει τεθεί από χθες σε κατάσταση συναγερμού, ενόψει του καύσωνα που αναμένεται να δοκιμάσει τις αντοχές πολιτών αλλά και βασικών υποδομών της χώρας.

Οι υψηλές θερμοκρασίες που ίσως να αγγίξουν τοπικά και τους 45 βαθμούς Κελσίου όσο και η διάρκεια -με τους μετεωρολόγους να μιλούν για ένα δεκαήμερο που ο υδράργυρος δεν θα πέσει κάτω από του 38 με 39 βαθμούς- τρομάζουν. 

Σε ετοιμότητα το ηλεκτρικό σύστημα

Μάλιστα, η αναμενόμενη αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας θα δοκιμάσουν τις αντοχές του συστήματος ηλεκτροδότησης της χώρας.

Χθες, σε έκτακτη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε, υπό τον αρμόδιο υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Θεόδωρο Σκυλακάκη και την υφυπουργό κυρία Αλεξάνδρα Σδούκου, με τη συμμετοχή των επικεφαλής και υψηλόβαθμων στελεχών της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), του ΑΔΜΗΕ,  του ΔΕΔΔΗΕ και της ΔΕΗ διαπιστώθηκε ότι το σύστημα θα αντέξει και δεν κινδυνεύει με blackouts και διακοπές ρεύματος. 

Οι κρίσιμες ώρες

Ωστόσο, όπως έγραψε και ο ΟΤ, προσδιορίστηκαν δύο «αδυναμίες» που ενδέχεται να υπονομεύσουν την ασφαλή ηλεκτροδότηση της χώρας. Η πρώτη αφορά στην πτώση της παραγωγής ηλιακής και αιολικής ενέργειας τις νύχτες σε συνδυασμό με την υψηλή ζήτηση και η δεύτερη την περίπτωση εκδήλωσης έκτακτων γεγονότων π.χ. μιας καταστροφικής πυρκαγιάς. Γι΄ αυτό το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) ζητά από τους πολίτες τη λελογισμένη χρήση ενεργοβόρων ηλεκτρικών συσκευών κατά τις βραδινές ώρες αιχμής μεταξύ 8 μ.μ. και 10 μ.μ. για την αποφυγή τυχόν προβλημάτων ηλεκτροδότησης και συστήνει τη μεταφορά αυτής της κατανάλωσης  τις απογευματινές ώρες μεταξύ 2 μ.μ. και 6 μ.μ.  όταν  η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τους φωτοβολταϊκούς σταθμούς είναι υψηλή και η ζήτηση χαμηλότερη από ότι τη νύχτα.

Σε ό,τι αφορά τη διασφάλιση επάρκειας του ηλεκτρικού συστήματος, το μοντέλο του ΑΔΜΗΕ ββασίστηκε στα δεδομένα του καύσωνα που είχε εκδηλωθεί τον Αύγουστο του 2021 οπότε η ζήτηση είχε εκτιναχθεί πάνω από τις  10.500 MW (μεγαβάτ).  Όπως προέκυψε στη χθεσινή σύσκεψη,  η επάρκεια του ηλεκτρικού συστήματος είναι διασφαλισμένη και αυτό διότι εντός της τελευταίας διετίας έχουν προστεθεί στο σύστημα αφενός νέα έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) συνολικής ισχύος 3.000 MW, εκ των οποίων περίπου τα δύο τρίτα ήταν φωτοβολταϊκά πάρκα και αφετέρου οι μονάδες φυσικού αερίου της Μυτιληναίος στον Άγιο Νικόλαο Βοιωτίας, ισχύος 826 μεγαβάτ και λιγνίτη της ΔΕΗ στην Πτολεμαΐδα, 660 μεγαβάτ, οι οποίες θα μπορούν να συνεισφέρουν περισσότερα από 700 MW τις ημέρες του καύσωνα οπότε προβλέπονται θερμοκρασίες έως και 43 βαθμούς Κελσίου, εκτινάσσοντας τη ζήτηση για ηλεκτρικό ρεύμα.

Επίσης, η επάρκεια νερού στις υδροηλεκτρικές μονάδες της ΔΕΗ είναι ικανοποιητική ενώ και οι λιγνιτικοί σταθμοί βρίσκονται σε ετοιμότητα ώστε να συνεισφέρουν εάν χρειαστεί σε αυτές τις δύσκολες συνθήκες για το ηλεκτρικό σύστημα.

Σε υψηλή ετοιμότητα πυροσβεστική

Στο μεταξύ, έχει τεθεί σε κατάσταση συναγερμού και η Πυροσβεστική Υπηρεσία η οποία ουσιαστικά τις τελευταίες δύο εβδομάδες έχει ήδη μπει στο «θερμό» κλίμα της αντιπυρικής περιόδου αντιμετωπίζοντας δεκάδες δασικές πυρκαγιές.

Στο έργο πρόληψης δασικών πυρκαγιών αναμένεται να συνδράμουν οι Ένοπλες Δυνάμεις και η Ελληνική Αστυνομία.

Στο «κόκκινο» ΕΣΥ και ΟΤΑ

Σε κατάσταση υψηλής ετοιμότητας αναμένεται να τεθεί και το σύστημα Υγείας της χώρας προκειμένου να ανταποκριθεί στις έκτακτες ανάγκες που θα προκύψουν και στην παροχή άμεσης βοήθειας σε πολίτες που θα τη χρειαστούν.

Τέλος, περιφέρειες και δήμοι θα κληθούν να συνδράμουν με όλες τις υπηρεσίες και να τεθούν σε κατάσταση επιφυλακής.

Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη έκθεση (Μάρτιος 2023) οι ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες και θερμές καιρικές συνθήκες που επικράτησαν το χειμώνα σηματοδοτούν μία εκτεταμένη ξηρασία για τους επόμενους μήνες στη νότια και δυτική Ευρώπη. Εκτός και αν την άνοιξη υπάρξουν βροχοπτώσεις, σημειώνει στην έκθεση της η ερευνητική ομάδα.

Προειδοποίηση
Στις χώρες με ξηρασία και υψηλές θερμοκρασίες για την εποχή με βάση ειδικό δείκτη ο Κοπέρνικος περιλαμβάνει τη νότια Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιρλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Βόρεια Ιταλία, την Ελβετία, τα περισσότερα νησιά της Μεσογείου, περιοχές της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας στη Μαύρη Θάλασσα και την Ελλάδα. Τις περιοχές αυτές ο «Κοπέρνικος» τις κατατάσσει σε εκείνες με το βαθμό «προειδοποίηση για εκτεταμένη ξηρασία».

Στο ίδιο report τονίζεται πως τα επίπεδα του νερού από το λιώσιμο των χιονιών των Άλπεων είναι σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα από εκείνα του χειμώνα 2021-2022 με αποτέλεσμα τη χαμηλή ροή υδάτων στα ποτάμια της περι-αλπικής ζώνης την άνοιξη και τις αρχές του καλοκαιριού.

Ξηρασία
Οι επιπτώσεις μίας επικίνδυνης ξηρασίας είναι ήδη ορατές, λέει ο Κοπέρνικος, στη Γαλλία, την Ισπανία και τη Βόρεια Ιταλία με αποτέλεσμα να εγείρονται ανησυχίες για τα αποθέματα νερού, την αγροτική παραγωγή και την παραγωγή ενέργειας.

Οι μετεωρολογικές προβλέψεις για μία θερμή άνοιξη σε σχέση με τα φυσιολογικά επίπεδα προκαλούν αβεβαιότητα ως προς τις υδάτινες πηγές, τονίζει το Διεθνές Παρατηρητήριο Ξηρασίας. Ο Κοπέρνικος κάνει λόγο για «σημαντικές ανωμαλίες στις συνθήκες υγρασίας του εδάφους και της στάθμης των ποταμών που προκλήθηκαν από έναν ιδαίτερα θερμό χειμώνα».

Ηλεκτρική ενέργεια
Η προαναφερόμενη έκθεση έχει σημάνει συναγερμό στον τομέα της ενέργειας.

Διεθνείς ενεργειακοί αναλυτές κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Ένας εξ αυτών o CanerCan Ανώτατος Σύμβουλος Πολιτικής για θέματα Ενέργειας στο υπουργείο Εξωτερικών της Τουρκίας τονίζει με ανάρτηση του στο LinkedIn τους κινδύνους στην παραγωγή ενέργεια από την ξηρασία: «Με την παραγωγή ενέργειας από πυρηνικά εργοστάσια, άνθρακα, φυσικό αέριο και υδροηλεκτρική ενέργεια που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο νερό, πρέπει να διατηρήσουμε και να κατανείμουμε τους πόρους ανάλογα. Η έκθεση προβλέπει σπάνιες βροχοπτώσεις και πρέπει να αναλάβουμε δράση τώρα για να αποτρέψουμε μια καταστροφική έλλειψη ενέργειας το καλοκαίρι του 2023», τονίζει.

Επιπτώσεις
Οι επιπτώσεις της ξηρασίας και της χαμηλής στάθμης του νερού στα ποτάμια είχαν φανεί από το περσινό καλοκαίρι, όταν στην κεντρική και δυτική Ευρώπη δεν μπορούσαν να λειτουργήσουν αφενός τα πυρηνικά εργοστάσια, που χρειάζονται το νερό, αλλά και λιγνιτικές μονάδες. Για τις τελευταίες ήταν αδύνατο να ταξιδέψουν στα ποτάμια μεγάλα πλοία που μετέφεραν άνθρακα και λιγνίτη.

Το ένα τρίτο της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας στην Ε.Ε. προέρχεται από το νερό και την πυρηνική ενέργεια.

Σύμφωνα με τελευταία έκθεση του ενεργειακού think tank EMBER το 2022 οι υδροηλεκτρικοί και πυρηνικοί σταθμοί της Ευρώπης παρήγαγαν το 32% της συνολικής ηλεκτρικής ενέργειας για την κάλυψη των αναγκών ων καταναλωτών.

Το 10% της παραχθείσας ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη για την περσινή χρονιά προήλθε από το νερό και σχεδόν το 22% από την πυρηνική ενέργεια.

Στην Ελλάδα η συμμετοχή των υδροηλεκτρικών σταθμών στο ενεργειακό μίγμα της παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος για το 2022, ήταν, σύμφωνα με στοιχεία του ΑΔΜΗΕ, στο 7,9%.

Πυρηνικά εργοστάσια
Στη διαδικασία της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας τα πυρηνικά εργοστάσια έχουν ανάγκη το νερό. Γιατί με ποσότητες του ψύχονται και έτσι είναι εφικτή τεχνικά καθώς και για λόγους ασφαλείας η παραγωγή ρεύματος.

Το 2022 ήταν από τις χειρότερες χρονιές στην παραγωγή ρεύματος από υδροηλεκτρικούς σταθμούς και πυρηνικά εργοστάσια. Η ξηρασία ιδίως στις χώρες της Βόρειας και της Κεντρικής Ευρώπης είχε ως αποτέλεσμα να βγουν εκτός λειτουργίας υδροηλεκτρικά και πυρηνικά εργοστάσια. Έτσι στην Ευρώπη η συμμετοχή των πυρηνικών στο ενεργειακό μίγμα έπεσε από το 25,4% το 2021 στο 22%. Μεγαλύτερα προβλήματα αντιμετώπισαν οι χώρες της Γαλλίας όπου το μερίδιο των πυρηνικών στο συνολικό ενεργειακό μίγμα της ηλεκτροπαραγωγής είναι πάνω από 63%, στο Βέλγιο 46,7%, στην Ουγγαρία 44,6%, στην Τσεχία 36,4%, στη Φινλανδία 34,5% κ.ο.κ.

Αλλά και στην υδροηλεκτρική παραγωγή χώρες όπως η Αυστρία μετρούν τη συμμετοχή της στο ενεργειακό μίγμα σε ποσοστό 55,8%, η Σουηδία σε 40,3%, η Ιταλία σε 10,7%.

Η υδροηλεκτρική παραγωγή έπεσε στην Ε.Ε. στο 10% το 2022 από 12% το 2021.

Επάρκεια και τιμές
Η έλλειψη νερού και πυρηνικής ενέργειας προκαλεί περιορισμό των αναγκαίων ποσοτήτων ηλεκτρικής ενέργειας που χρειάζεται η Ε.Ε. για να καταναλώσει.

Το αποτέλεσμα είναι, όπως συνέβη και πέρυσι σε μία ιδιαίτερη δύσκολη χρονιά λόγω της ενεργειακής κρίσης, οι τιμές ρεύματος να ανέβουν.

Το ηλεκτρικό σύστημα της Ε.Ε. είναι διασυνδεδεμένο όπως και οι χρηματιστηριακές αγορές των χωρών. Το σβήσιμο πυρηνικών και υδροηλεκτρικών εργοστασίων πυροδοτεί ντόμινο ανοδικών τιμών στην ηλεκτρική ενέργεια από τη Σουηδία και τη Γαλλία μέχρι και την Ελλάδα.

Περίπου το 60% της υπαίθρου στην Ισπανία πλήττεται από ξηρασία και οι συνθήκες επιδεινώνονται για τους αγρότες στην Ιταλία και την Πορτογαλία. Προηγήθηκε ένας εξαιρετικά ξηρός, ζεστός χειμώνας στη νότια και δυτική Ευρώπη, περιορίζοντας τη διαθεσιμότητα νερού για γεωργική χρήση, σημειώνει το Bloomberg.

Οι βροχοπτώσεις του Μαρτίου και του Απριλίου έχουν τονώσει την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση, με το μπλοκ να προβλέπει αύξηση της παραγωγής σιτηρών κατά 8% από πέρυσι. Ωστόσο, η νότια Ευρώπη είναι βασικός παραγωγός για φρούτα και λαχανικά.

«Η σπορά στην περιοχή του ποταμού Πάου ξεκινά παραδοσιακά στα τέλη Φεβρουαρίου ή στις αρχές Μαρτίου, αλλά αυτή τη στιγμή το έδαφος είναι πολύ ξηρό», δήλωσε ο Massimiliano Giansanti, επικεφαλής της ιταλικής αγροτικής ομάδας Confagricoltura, σε συνέντευξή του στη Ρώμη. «Όσο περισσότερο περιμένουμε, όμως, τόσο λιγότερα θα έχουμε όσον αφορά την παραγωγή».

Η φετινή ξηρασία θα μπορούσε να πλήξει την ανοιξιάτικη σοδειά προϊόντων, όπως οι ντομάτες και τα φρούτα – μια βιομηχανία με ετήσιες πωλήσεις 20 δισεκατομμυρίων ευρώ και εξαγωγές σχεδόν 8 δισεκατομμυρίων ευρώ, είπε ο Giansanti. Η παραγωγή σόγιας και καλαμποκιού θα βρεθεί επίσης σε κίνδυνο, αυξάνοντας τα έξοδα για τους παραγωγούς κρέατος και πουλερικών.