Ο Moody's, ο DBRS και ο Scope επιβεβαίωσαν την επενδυτική βαθμίδα της Ελλάδας και τις προοπτικές του αξιόχρεου της, παρά το δυσμενές διεθνές περιβάλλον από την εκτίναξη των τιμών ενέργειας και άλλων πρώτων υλών που προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο διαπίστωσε ότι «η Ελλάδα είναι σε καλή θέση για να αντιμετωπίσει εξωτερικά σοκ καθώς τα δημόσια οικονομικά συνεχίζουν να ενισχύονται, όπως φαίνεται από την ταχεία μείωση του χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ και η δημοσιονομική πολιτική στρέφεται κατάλληλα στη στήριξη της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών και της προσιτής απόκτησης κατοικίας». Η βελτίωση των δημόσιων οικονομικών «επιτρέπει στην Ελλάδα να ανταπεξέλθει σε εξωτερικούς αντίθετους ανέμους, στηρίζοντας παράλληλα τη βιώσιμη ανάπτυξη και μειώνοντας περαιτέρω το χρέος της», προσέθεσε.

Ο Moody's σημείωσε στην έκθεσή του ότι oι δημοσιονομικές επιδόσεις της Ελλάδας μετά την πανδημία συνεχίζουν να υπερβαίνουν τις προσδοκίες και παραμένουν το βασικό ατού στην πιστοληπτική της αξιολόγηση. Τα πρωτογενή πλεονάσματα στον προϋπολογισμό ήταν σημαντικά υψηλότερα από τους στόχους την τελευταία διετία -στο 4,7% του ΑΕΠ το 2024 και στο 4,4% το 2025- ως αποτέλεσμα της ανάπτυξης της οικονομίας με ρυθμό υψηλότερο από 2%, της σταθερής μείωσης της φοροδιαφυγής και του ελέγχου των δημοσίων δαπανών. Τα πλεονάσματα αυτά, σε συνδυασμό με την πρόωρη αποπληρωμή των δανείων από τις χώρες της Ευρωζώνης, στο πλαίσιο του πρώτου μνημονίου την περασμένη 10ετία και τη σημαντική αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ έχουν οδηγήσει στη γρήγορη μείωση του δημόσιου χρέους - από το υψηλό επίπεδο του 210% του ΑΕΠ το 2020 στο 145% το 2025.

Ελληνική Οικονομία: Μάχη κατά της φοροδιαφυγής και σωστή διαχείριση των δαπανών θα οδηγήσουν σε πρωτογενή πλεονάσματα

Η εκτίμηση των διεθνών οίκων και του ΔΝΤ είναι ότι η πρόοδος στο μέτωπο της φοροδιαφυγής και η σωστή διαχείριση των δημόσιων δαπανών θα οδηγήσουν σε πρωτογενή πλεονάσματα και τα επόμενα χρόνια. To ΔΝΤ βλέπει πρωτογενές πλεόνασμα 3,6% για εφέτος και στο 2,75% μεσοπρόθεσμα, που θα είναι συμβατά με μείωση του δημόσιου χρέους στο 110% του ΑΕΠ το 2031. Ο Moody's εκτιμά ότι θα υπάρξουν πρωτογενή πλεονάσματα πάνω από 3% το 2026-2027 και μείωση του χρέους στο 140% το 2027.

Ταχεία μείωση του χρέους στο 127% του ΑΕΠ έως το 2030 προβλέπει ο Scope, ενώ εκτιμά ότι στη συνέχεια θα υποχωρεί με βραδύτερο ρυθμό για να φτάσει στο 120% το 2035, λόγω των επιπτώσεων της γήρανσης του πληθυσμού και πιθανής επιβράδυνσης της ανάπτυξης.

«Η μακροοικονομική επίδοση της Ελλάδας παραμένει ισχυρή και γενικά σύμφωνη με τις προσδοκίες μας για βιώσιμη ανάπτυξη με αιχμή τις επενδύσεις», σημείωσε ο Moody's, προσθέτοντας ότι η σύνθεση της ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας είναι όλο και πιο ευνοϊκή για το αξιόχρεο καθώς οι ιδιωτικές επενδύσεις αποτελούν τον κύριο μοχλό της ανάκαμψης τα τελευταία χρόνια.

Οι οίκοι αξιολόγησης και το ΔΝΤ αναμένουν επιβράδυνση της ανάπτυξης από το 2027 ή το 2028 καθώς θα ολοκληρώνονται οι επενδύσεις και τα προγράμματα του Ταμείου Ανάπτυξης, αλλά θεωρούν ότι το ΑΕΠ θα συνεχίσει να αυξάνεται με έναν ρυθμό που θα διατηρεί την πτωτική τάση του χρέους. Ο DBRS προβλέπει μέσο ρυθμό ανάπτυξης 1,75% έως το 2030, ενώ το ΔΝΤ προβλέπει 1,8% για εφέτος και 1,5% μεσοπρόθεσμα, σημειώνοντας την πρόοδο που έχει υπάρξει πρόσφατα στην αντιμετώπιση χρόνιων διαρθρωτικών εμποδίων στην ανάπτυξη.

Η βασική προσέγγιση των οίκων είναι ότι θα χρειαστεί χρόνος για την αντιμετώπιση χρόνιων διαρθρωτικών προβλημάτων, όπως το χαμηλό ποσοστό απασχόλησης και η μικρή αύξηση της παραγωγικότητας. Στις συστάσεις του, το ΔΝΤ ανέφερε την ενίσχυση του ψηφιακού μετασχηματισμού του ιδιωτικού τομέα, την περαιτέρω μείωση των ρυθμιστικών και διοικητικών βαρών για να ενισχυθεί η ανάπτυξη και η παραγωγικότητα των επιχειρήσεων, τη βελτίωση των κινήτρων για εργασία και στοχευμένες πολιτικές στην αγορά εργασίας και προγράμματα δια βίου μάθησης.

Πιέσεις

Παρά τη θετική εικόνα -ισχυρό ιστορικό μεταρρυθμίσεων, ενίσχυση επενδύσεων και σταθεροποίηση του τραπεζικού τομέα-, η ανάλυση του αμερικανικού οίκου βρίθει αστερίσκων. Υπογραμμίζεται ότι το δημόσιο χρέος, παρ’ ότι μειώνεται θεαματικά ως ποσοστό του ΑΕΠ, παραμένει υπερβολικά υψηλό σε απόλυτα μεγέθη και θα συνεχίσει να βαραίνει την οικονομία έως το τέλος της δεκαετίας. Στις επισημάνσεις προστίθενται και οι δημογραφικές πιέσεις, ένας «σιωπηλός κίνδυνος» που μπορεί να περιορίσει τον δυνητικό ρυθμό ανάπτυξης, ακόμα και αν οι μεταρρυθμίσεις συνεχιστούν.

Η χώρα εξακολουθεί να εμφανίζει αξιοσημείωτη δημοσιονομική επίδοση, με πρωτογενές πλεόνασμα που το 2024 έφτασε το 4,8% του ΑΕΠ, υπερδιπλάσιο του στόχου, ενώ σε ανάλογα επίπεδα θα κινηθεί και το 2025. Παρά τα θετικά αυτά δεδομένα, η Moody’s δεν αγνοεί το γεγονός ότι η ισχυρή επίδοση ίσως να μην είναι διατηρήσιμη μακροπρόθεσμα, καθώς η δυναμική της ανάπτυξης θα περιοριστεί μετά την ολοκλήρωση της χρηματοδότησης από το Ταμείο Ανάκαμψης τον Αύγουστο του 2026.

2,3% ο φετινός στόχος του Προϋπολογισμού για τον ρυθμό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας

Η ελληνική οικονομία θα πρέπει να κάνει φέτος την υπέρβαση, για να φτάσει τον ρυθμό ανάπτυξης 2,3% που προβλέπει ο Προϋπολογισμός, καθώς η Τράπεζα της Ελλάδος έχει ήδη αναθεωρήσει προς τα κάτω τον πήχυ για τη φετινή ανάκαμψη. Η πρόκληση αυτή προσθέτει ακόμα μεγαλύτερη αβεβαιότητα στην πορεία της χώρας, ενισχύοντας τις επιφυλάξεις των οίκων για τη βιωσιμότητα της ανάπτυξης και την επίτευξη των στόχων για μείωση του χρέους.

Την ίδια στιγμή, το σταθερό outlook από τη Moody’s λειτουργεί ως «σήμα» ότι τα θετικά και τα αρνητικά στοιχεία σε γενικές γραμμές ισορροπούνται, με τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και τις επενδύσεις να στηρίζουν την αξιοπιστία της χώρας, ενώ η έκθεση σε γεωπολιτικούς κινδύνους, η μικρή κλίμακα της οικονομίας και το βάρος του χρέους κρατούν την αξιολόγηση σε στάση αναμονής.

Η Moody’s αναγνωρίζει ότι η πορεία της Ελλάδας μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά, αν οι μεταρρυθμίσεις στο δικαστικό σύστημα και η διαφοροποίηση της οικονομίας επιταχυνθούν, ή αν η μείωση του χρέους ξεπεράσει κατά πολύ τις σημερινές προβλέψεις. Ωστόσο, τονίζει με σαφήνεια και τους καθοδικούς κινδύνους: μια πιθανή αντιστροφή της πολιτικής συνέπειας, δημοσιονομική χαλάρωση, επιδείνωση της υγείας του τραπεζικού τομέα ή αδυναμία υλοποίησης μεταρρυθμίσεων θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά μελλοντικές αξιολογήσεις.

Στην εξίσωση εισέρχονται και οι γεωπολιτικές ισορροπίες. Ο διεθνής οργανισμός προειδοποιεί ότι μια σοβαρή αναταραχή στην Ευρώπη, συνδυασμένη με αδυναμία στήριξης από συμμάχους, όπως οι ΗΠΑ, θα μπορούσε να αποτελέσει καταλύτη για καθοδική κίνηση. Έτσι, ενώ η εικόνα της χώρας εμφανίζεται σήμερα πιο σταθερή από ποτέ την τελευταία δεκαετία, το μήνυμα του αμερικανικού οίκου είναι ότι οι κίνδυνοι παραμένουν, η πορεία δεν είναι δεδομένη και το επόμενο βήμα εξαρτάται από τη διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας και την εμβάθυνση των μεταρρυθμίσεων.

Οι επόμενες τρεις

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι αγορές στρέφουν τώρα το βλέμμα στις τρεις ακόμη αξιολογήσεις που απομένουν έως το τέλος του 2025, και δη της Standard & Poor’s στις 17 Οκτωβρίου, της Scope Ratings στις 7 Νοεμβρίου και της Fitch στις 14 Νοεμβρίου. Αν και δεν αναμένονται μεγάλες εκπλήξεις, το ενδιαφέρον μεταφέρεται ήδη για το 2026, χρονιά που θα δείξει αν η ελληνική οικονομία θα μπορέσει να συνεχίσει την ανοδική πορεία ή αν η «κόπωση» θα μετατραπεί σε παρατεταμένη παύση.

Πηγή: Εφημερίδα Απογευματινής

Μετά τις εκλογές του Μαΐου, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προχώρησε σε μια άρδην αλλαγή της εθνικής στρατηγικής, με στόχο την αναχαίτιση του επίμονου πληθωρισμού και την στήριξη του εγχώριου νομίσματος.

Από τις πρώτες κινήσεις ήταν η αναβάθμιση του οικονομικού επιτελείου με την προσθήκη έμπειρων τραπεζικών της Wall Street, αλλά και η διπλή αύξηση στα επιτόκια της κεντρικής τράπεζας, τα οποία πλέον ανέρχονται στο 17,5% από 8,5% προηγουμένως.

Από τον Ιούνιο έως και σήμερα, το spread στις αποδόσεις των τουρκικών ομολόγων έναντι των αμερικανικών έχει υποχωρήσει μόλις στις 367 μονάδες βάσης -το χαμηλότερο επίπεδο από τις αρχές του 2020.

Επαρκούν όλα αυτά, όμως,, προκειμένου οι οίκοι αξιολόγησης να αναβαθμίσουν την πιστοληπτική ικανότητα της γειτονικής χώρας; Μάλλον… όχι, όπως φαίνεται από τα σχόλιά τους.

«Τα βασικά ερωτήματα παραμένουν: Πόσο χρόνο θα δώσει ο πρόεδρος Ερντογάν στη νέα οικονομική ομάδα για να επανεκκινήσει την οικονομία» διερωτάται ο Φρανγκ Γκιλ της S&P Global Ratings.

Για τον ίδιο, η αναθέρμανση του επενδυτικού κλίματος και οι αλλαγές στην ηγεσία είναι ενθαρρυντικές. Όμως, όπως σπεύδει να επισημάνει, υπάρχει ακόμη αρκετή αβεβαιότητα.

Ο S&P, μέσα στο 2022, έσπευσε να υποβαθμίσει την πιστοληπτική ικανότητα της Τουρκίας σε «Β», δηλαδή στην κατηγορία «σκουπίδια».

Τον προηγούμενο μήνα, δε, ο οίκος Fitch τοποθέτησε τη γειτονική χώρα -επίσης- στο «Β», δηλαδή πέντε «σκαλιά» κάτω της επενδυτικής βαθμίδας.

«Το ιστορικό της Τουρκίας σε αλλεπάλληλες αλλαγές πολιτικής, πρώιμες αποφάσεις νομισματικής χαλάρωσης και επαναλαμβανόμενες καρατομήσεις στην κεντρική τράπεζα, σημαίνει ότι απαιτείται χρόνος για να μειωθεί η αβεβαιότητα» εξηγούν ο Ερικ Αρίσπε και ο Πολ Γκάμπλε, αναλυτές της Fitch.

Από την πλευρά του, ο Τόμας Ζιλέτ της Scope Ratings θεωρεί ότι πράγματι η μετεκλογική μεταμόρφωση του Ερντογάν αποτελεί μια θετική εξέλιξη. Ωστόσο, είναι ακόμη αβέβαιο αν αυτή η ορθόδοξη πολιτική θα συνεχιστεί σε μεσο-μακροπρόθεσμο επίπεδο.

Εν ολίγοις, φοβάται μήπως ο Τούρκος πρόεδρος επιστρέψει εκ νέου στις ανορθόδοξες πολιτικές, μειώνοντας τα επιτόκια και «καίγοντας» τα αποθέματα συναλλάγματος.

«Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις είναι η επιστροφή των προηγούμενων μέτρων» εξηγεί ο Ζιλέτ, ο οποίος προσθέτει ότι το βασικό στοίχημα για την Άγκυρα συνίσταται σε μια βιώσιμη νομισματική σύσφιγξη, η οποία θα αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τον πληθωρισμό και θα αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των αγορών.

Παρά τις δύο μεγάλες αυξήσεις επιτοκίων –σωρευτική άνοδο 900 μονάδων βάσης– τα πραγματικά επιτόκια παραμένουν κάτω του 0%, δεδομένου ότι ο πληθωρισμός «τρέχει» σε πολύ υψηλά επίπεδα. Μάλιστα, η κεντρική τράπεζα θεωρεί ότι θα φθάσει έως το 58% στα τέλη του 2023.

Για τη Moody’s, η οποία αξιολογεί την Τουρκία με «B3», η σταδιακή σύσφιγξη της νομισματικής πολιτικής έχει αρνητικό αντίκτυπο στην σταθερότητα της λίρας. Αποτέλεσμα είναι να ζητά ακόμη πιο επιθετικές κινήσεις.

«Η κεντρική τράπεζα γνωρίζει ότι ο σταδιακός ρυθμός δεν πρόκειται να επαναφέρει άμεσα τον πληθωρισμό σε χαμηλά επίπεδα. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο οι καταθέτες να επιστρέψουν στο δολάριο ή τον χρυσό» προειδοποιεί, χαρακτηριστικά.

«Δεν είναι αδύνατη η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, αλλά θα χρειαστεί να συμβούν μια σειρά από πράγματα», δήλωσε ο Marco Troiano της Scope Ratings, την ώρα που ο οίκος αξιολογεί την Ελλάδα στο ΒΒ+, δηλαδή ένα σκαλοπάτι κάτω από την επενδυτική βαθμίδα, με σταθερές προοπτικές. Όπως εκτίμησε ο αναλυτής, για να υπάρξει περαιτέρω αναβάθμιση απαιτείται η αύξηση του δυνητικού ρυθμού ανάπτυξης της ελληνικής  οικονομίας. Μιλώντας για χρέος, σημείωσε ότι αυτό που έχει σημασία είναι η τροχιά και να πειστούν οι οίκοι ότι βρίσκεται υπό έλεγχο. «Λίγος πληθωρισμός επίσης βοηθά», πρόσθεσε, ενώ σημείωσε ότι είναι πολύ σημαντικό να δούμε εάν η ΕΚΤ θα συνεχίσει να στηρίζει τα ελληνικά ομόλογα μετά τη λήξη του PEPP.

Το ελληνικό χρέος έχει πολύ μεγάλη ωρίμανση και μεγάλο μέρος του είναι σε σταθερά επιτόκια, επομένως ακόμα και εάν υπάρξει κάποια μεταβλητότητα στις αγορές βραχυπρόθεσμα, λόγω της ουκρανικής κρίσης, οι επιπτώσεις για τα δημόσια οικονομικά και το έλλειμμα θα είναι περιορισμένες, σημείωσε ο Marco Troiano. Επισήμανε επίσης πως είναι σημαντικό αν υπάρξει κάποια δημοσιονομική απόκλιση , να είναι προσωρινή και συμφωνημένη με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και να μην ξαφνιάσει τις αγορές ή τους εταίρους.

Αναφερόμενος στις τράπεζες, ο Pau Labro Vila της Fitch δήλωσε ότι ο οίκος αξιολόγησης παραμένει θετικός  απέναντι στον κλάδο, παρότι αναγνώρισε ότι τα ρίσκα έχουν αυξηθεί στην Ελλάδα και την Ευρωζώνη.

Η πρόσφατη αναβάθμιση των πιστοληπτικών αξιολογήσεων των ελληνικών τραπεζών από τη Fitch αντανακλούσε τη βελτίωση της ποιότητας ενεργητικού, της κεφαλαιακής θέσης και της κερδοφορίας τους, σημείωσε, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι τα κόκκινα δάνεια θα πέσουν κάτω από το 10% φέτος.

Οι ελληνικές τράπεζες έχουν πολύ περιορισμένη έκθεση στην Ουκρανία και τη Ρωσία, είπε ο Pau Labro Vila, εκτιμώντας ότι τα κέρδη των τραπεζών θα βελτιωθούν έπειτα από αρκετά χρόνια, με τη βοήθεια της οικονομικής ανάπτυξης και των νέων ευκαιριών για χορήγηση δανείων και τη βελτίωση της λειτουργικής αποδοτικότητας.

Από την πλευρά του, ο Andrea Costanzo της DBRS Morningstar αναφέρθηκε στην πρόσφατη αύξηση των αποδόσεων των τραπεζικών ομολόγων, την οποία απέδωσε στις προβλέψεις για σύσφιγξη της νομισματικής πολιτικής αλλά και στις γεωπολιτικές εντάσεις.

Συνεπώς, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ίσως προκαλέσει καθυστερήσεις στην υλοποίηση των σχεδίων χρηματοδότησης των ελληνικών τραπεζών, έως ότου οι συνθήκες στην αγορά ομαλοποιηθούν, εκτίμησε, επισημαίνοντας ότι οι ελληνικές τράπεζες έχουν χρόνο για να συμμορφωθούν με τις ελάχιστες εποπτικές κεφαλαιακές απαιτήσεις, έως την 1η Ιανουαρίου 2026.