Οι μεγάλοι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης ανοίγουν τον δεύτερο κύκλο των αξιολογήσεών τους για το 2026, έχοντας στο μικροσκόπιο τη μεγάλη αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους, τα πρωτογενή πλεονάσματα, τις πρόωρες αποπληρωμές αλλά και την ανθεκτικότητα της οικονομίας απέναντι στις νέες διεθνείς ενεργειακές και γεωπολιτικές πιέσεις.

Η πρώτη ετυμηγορία έρχεται σχεδόν αμέσως. Στις 4 Σεπτεμβρίου ανακοινώνει την αξιολόγησή της η DBRS, ενώ δύο εβδομάδες αργότερα ακολουθεί μία ιδιαίτερα σημαντική ημέρα για την Ελλάδα.

Στις 18 Σεπτεμβρίου θα ανακοινώσουν τις αποφάσεις τους τόσο η Moody’s όσο και η Scope Ratings. Στις 23 Οκτωβρίου ακολουθεί η Standard & Poor’s και ο δεύτερος κύκλος ολοκληρώνεται στις 6 Νοεμβρίου με τη Fitch.

Οι πέντε κρίσιμες αξιολογήσεις

Το ημερολόγιο του δεύτερου εξαμήνου διαμορφώνεται ως εξής:

4 Σεπτεμβρίου – DBRS

18 Σεπτεμβρίου – Moody’s

18 Σεπτεμβρίου – Scope Ratings

23 Οκτωβρίου – Standard & Poor’s

6 Νοεμβρίου – Fitch

Η Ελλάδα έχει ήδη εξασφαλίσει την επενδυτική βαθμίδα και πλέον το ενδιαφέρον μετατοπίζεται στο επόμενο βήμα: πόσο γρήγορα μπορεί να κινηθεί υψηλότερα μέσα στην επενδυτική κατηγορία.

Πού βρίσκεται σήμερα η Ελλάδα

Η χώρα βρίσκεται στη βαθμίδα BBB με σταθερές προοπτικές από DBRS, Standard & Poor’s και Fitch. Η Moody’s αξιολογεί την Ελλάδα με Baa3 και σταθερές προοπτικές, ενώ η Scope βρίσκεται στο BBB με θετικές προοπτικές.

Αυτό κάνει τη Scope ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα στον νέο γύρο, καθώς οι θετικές προοπτικές αφήνουν περισσότερο ανοικτό το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής αναβάθμισης. Θετικό μήνυμα είχε έρθει μέσα στον Αύγουστο και από τον ιαπωνικό οίκο R&I, ο οποίος διατήρησε την αξιολόγηση BBB αλλά αναβάθμισε τις προοπτικές της Ελλάδας σε θετικές.

Το μεγάλο «όπλο»: Η μείωση του χρέους

Το σημαντικότερο στοιχείο στον νέο κύκλο αξιολογήσεων είναι αναμφίβολα η αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους. Για χρόνια, το πολύ υψηλό χρέος αποτελούσε το μεγαλύτερο μειονέκτημα της ελληνικής οικονομίας στις εκθέσεις των διεθνών οίκων.

Η εικόνα όμως αλλάζει. Τα πρωτογενή πλεονάσματα, η ανάπτυξη και κυρίως η πολιτική πρόωρων αποπληρωμών δημιουργούν ταχύτερη αποκλιμάκωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ. Και αυτό είναι ένα από τα ισχυρότερα επιχειρήματα της Αθήνας για τις επόμενες αναβαθμίσεις.

Η Scope βλέπει χρέος 107% του ΑΕΠ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τελευταίες εκτιμήσεις της Scope. Τον Μάρτιο ο οίκος προέβλεπε ότι το ελληνικό δημόσιο χρέος θα μειωνόταν περίπου στο 127% του ΑΕΠ το 2030 και στο 120% το 2035.

Λίγους μήνες αργότερα, όμως, έγινε αισθητά πιο αισιόδοξος. Σε έκθεση του Ιουνίου προέβλεψε ότι το χρέος θα μπορούσε να υποχωρήσει στο 107% του ΑΕΠ το 2031.

Εφόσον επιβεβαιωθεί μια τέτοια πορεία, η Ελλάδα θα μπορούσε να βρεθεί με χαμηλότερο δείκτη χρέους από μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες, όπως η Ιταλία, η Γαλλία και το Βέλγιο.

Η Moody’s και το ενδιαφέρον για την επόμενη κίνηση

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η αξιολόγηση της Moody’s στις 18 Σεπτεμβρίου. Στην προηγούμενη αξιολόγησή της, τον Μάρτιο, η Moody’s εκτιμούσε ότι το ελληνικό δημόσιο χρέος θα μειωνόταν περίπου στο 140% του ΑΕΠ το 2027.

Οι νεότερες δημοσιονομικές εξελίξεις και οι πρόωρες αποπληρωμές δημιουργούν πλέον διαφορετικά δεδομένα.Ο ίδιος ο οίκος είχε επισημάνει ότι μία διατηρήσιμη μείωση του χρέους, σημαντικά ταχύτερη από τις προβλέψεις του, θα μπορούσε να ασκήσει ανοδική πίεση στην αξιολόγηση της Ελλάδας.

Γι' αυτό η νέα έκθεση της Moody’s θα διαβαστεί προσεκτικά από κυβέρνηση, τράπεζες και αγορές.

Πρωτογενές πλεόνασμα 5,77 δισ. ευρώ

Ένα ακόμη θετικό στοιχείο είναι η εκτέλεση του προϋπολογισμού. Στο επτάμηνο Ιανουαρίου – Ιουλίου καταγράφηκε πρωτογενές πλεόνασμα 5,77 δισ. ευρώ, υψηλότερο από τον στόχο.

Η δημοσιονομική επίδοση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για τους οίκους αξιολόγησης. Δεν εξετάζουν μόνο το σημερινό ύψος του χρέους αλλά και το κατά πόσο η χώρα μπορεί να διατηρεί πρωτογενή πλεονάσματα και να εξυπηρετεί τις υποχρεώσεις της χωρίς να δημιουργούνται νέες δημοσιονομικές ανισορροπίες.

Ανάπτυξη 2% στο πρώτο τρίμηνο

Θετική παραμένει και η εικόνα της οικονομικής δραστηριότητας. Το ελληνικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 2% σε ετήσια βάση στο πρώτο τρίμηνο του 2026.

Το επόμενο σημαντικό τεστ έρχεται στις 7 Σεπτεμβρίου, όταν η ΕΛΣΤΑΤ αναμένεται να ανακοινώσει τα στοιχεία για το δεύτερο τρίμηνο.

Μια ισχυρή επίδοση θα ενισχύσει το επιχείρημα ότι η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να αναπτύσσεται παρά το δύσκολο διεθνές περιβάλλον.

Ο μεγάλος κίνδυνος έρχεται από την ενέργεια

Η εικόνα, πάντως, δεν είναι χωρίς κινδύνους. Από τον πρώτο γύρο αξιολογήσεων του Μαρτίου μέχρι σήμερα, το διεθνές οικονομικό περιβάλλον έχει επιδεινωθεί σημαντικά.

Η γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει νέες αναταράξεις στην ενεργειακή αγορά. Το Brent βρίσκεται κοντά στα 90 δολάρια το βαρέλι, έναντι περίπου 60 δολαρίων στις αρχές του έτους. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η μεταβολή στο ευρωπαϊκό φυσικό αέριο, όπου οι τιμές έχουν υπερδιπλασιαστεί σε σχέση με τις αρχές του 2026.

Γιατί η ενέργεια μπορεί να αλλάξει τις προβλέψεις

Η αύξηση του ενεργειακού κόστους λειτουργεί σε πολλά επίπεδα. Επιβαρύνει επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Αυξάνει τις πληθωριστικές πιέσεις. Περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα.

Και μπορεί να υποχρεώσει την κυβέρνηση να λάβει πρόσθετα μέτρα στήριξης, δημιουργώντας δημοσιονομικό κόστος.

Γι' αυτό οι οίκοι αξιολόγησης θα εξετάσουν όχι μόνο τις σημερινές επιδόσεις της οικονομίας αλλά και το πόσο ανθεκτικές μπορούν να παραμείνουν εάν η ενεργειακή κρίση συνεχιστεί.

Στο μικροσκόπιο και οι εξαγγελίες της ΔΕΘ

Υπάρχει φέτος και μία ενδιαφέρουσα χρονική σύμπτωση. Ο νέος γύρος αξιολογήσεων συμπίπτει ουσιαστικά με τις κυβερνητικές εξαγγελίες στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.

Οι οίκοι θα παρακολουθούν επομένως προσεκτικά το δημοσιονομικό αποτύπωμα των νέων μέτρων. Φοροελαφρύνσεις, αυξήσεις εισοδημάτων και μέτρα στήριξης θα αξιολογηθούν όχι μόνο ως προς το όφελος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις αλλά και ως προς το κατά πόσο συμβαδίζουν με τη διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Τι σημαίνει μια νέα αναβάθμιση για την οικονομία

Μια αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας δεν είναι απλώς ένας καλύτερος «βαθμός» σε μια διεθνή έκθεση. Μπορεί να έχει πραγματικές οικονομικές επιπτώσεις. Όσο βελτιώνεται η αξιολόγηση της χώρας, τόσο μειώνεται θεωρητικά το ρίσκο που αποδίδουν οι διεθνείς επενδυτές στα ελληνικά ομόλογα.

Αυτό μπορεί να συμβάλει σε χαμηλότερο κόστος δανεισμού για το Δημόσιο και να λειτουργήσει θετικά για τράπεζες και επιχειρήσεις που αντλούν κεφάλαια από τις αγορές. Παράλληλα, υψηλότερες αξιολογήσεις μπορούν να διευρύνουν τη βάση των διεθνών επενδυτών που τοποθετούν κεφάλαια σε ελληνικούς τίτλους.

Το στοίχημα δεν είναι πλέον η επενδυτική βαθμίδα

Η μεγάλη αλλαγή σε σχέση με πριν από λίγα χρόνια είναι ακριβώς αυτή. Η συζήτηση δεν αφορά πλέον το εάν η Ελλάδα θα επιστρέψει στην επενδυτική βαθμίδα.

Αυτό έχει ήδη συμβεί. Το ερώτημα είναι πλέον πόσο γρήγορα μπορεί να ανέβει στα επόμενα σκαλοπάτια της επενδυτικής κατηγορίας.

Για να συμβεί αυτό χρειάζεται συνέχεια στη μείωση του χρέους, διατηρήσιμη ανάπτυξη, δημοσιονομική σταθερότητα και μεταρρυθμίσεις που βελτιώνουν τις μακροπρόθεσμες προοπτικές της οικονομίας.

Ο κρίσιμος Σεπτέμβριος

Ο Σεπτέμβριος θα δώσει τις πρώτες απαντήσεις.

Η DBRS ανοίγει τον χορό στις 4 Σεπτεμβρίου.

Στις 7 Σεπτεμβρίου έρχονται τα νέα στοιχεία για το ΑΕΠ.

Και στις 18 Σεπτεμβρίου ακολουθεί το διπλό τεστ Moody’s και Scope.

Μέσα σε δύο εβδομάδες θα έχει διαμορφωθεί μια πολύ καθαρότερη εικόνα για το πώς βλέπουν οι διεθνείς οίκοι την ελληνική οικονομία μετά την ενεργειακή αναταραχή και τις νέες δημοσιονομικές εξελίξεις.

Η Ελλάδα μπαίνει στον δεύτερο γύρο με σημαντικά πλεονεκτήματα: πλεονάσματα, ανάπτυξη και ταχύτερη μείωση του χρέους. Το μεγάλο ερώτημα είναι αν αυτά θα αποδειχθούν αρκετά για να ανοίξει μέσα στους επόμενους μήνες ο δρόμος για το επόμενο σκαλοπάτι της πιστοληπτικής αξιολόγησης.

Στο επίκεντρο των αξιολογήσεων θα βρεθούν η δημοσιονομική πορεία, η μείωση του δημόσιου χρέους, οι ρυθμοί ανάπτυξης και οι επενδύσεις. Παράλληλα, οι οίκοι θα εξετάσουν τους κινδύνους που απορρέουν από το αβέβαιο διεθνές περιβάλλον, με τη γεωπολιτική κατάσταση και τις τιμές της ενέργειας να αποτελούν βασικές παραμέτρους.

Η Ελλάδα καλείται να αντιμετωπίσει αυτόν τον νέο κύκλο αξιολογήσεων από σαφώς βελτιωμένη θέση σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Τα υψηλότερα πρωτογενή πλεονάσματα, η ταχύτερη αποκλιμάκωση του χρέους και η διατήρηση θετικών ρυθμών ανάπτυξης αποτελούν σημαντικά πλεονεκτήματα για το ελληνικό πιστωτικό προφίλ.

Ωστόσο, στο μικροσκόπιο θα μπουν και η γεωπολιτική αβεβαιότητα, η πορεία του ενεργειακού κόστους, οι πληθωριστικές πιέσεις και η συνέχιση των μεταρρυθμίσεων, ιδιαίτερα καθώς η χώρα πλησιάζει σε μια περίοδο αυξημένων πολιτικών και προεκλογικών πιέσεων.

Το πρώτο μεγάλο ραντεβού είναι προγραμματισμένο για τις 4 Σεπτεμβρίου με την DBRS. Στις 18 Σεπτεμβρίου ακολουθούν οι αξιολογήσεις της Moody’s και της Scope, στις 23 Οκτωβρίου η Standard & Poor’s και στις 6 Νοεμβρίου η Fitch, με την οποία ολοκληρώνεται ο φθινοπωρινός κύκλος.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση της Moody’s, η οποία διατηρεί την Ελλάδα στη βαθμίδα Baa3 με σταθερές προοπτικές, δηλαδή στο χαμηλότερο επίπεδο της επενδυτικής βαθμίδας. Αντίθετα, άλλοι μεγάλοι οίκοι έχουν ήδη τοποθετήσει τη χώρα σε υψηλότερη βαθμίδα. Η Scope από την πλευρά της αξιολογεί την Ελλάδα με BBB και θετικές προοπτικές, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας νέας αναβάθμισης.

Πρωτογενή πλεονάσματα και χρέος στο επίκεντρο

Ένα από τα ισχυρότερα επιχειρήματα της Ελλάδας στις επικείμενες αξιολογήσεις είναι η καλύτερη του αναμενομένου δημοσιονομική επίδοση.

Η τελευταία εκτίμηση του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών προβλέπει πλέον πρωτογενές πλεόνασμα 3,2% του ΑΕΠ για το 2026, έναντι προηγούμενης πρόβλεψης για 2,8%.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για δύο λόγους. Πρώτον, ενισχύει την αξιοπιστία της δημοσιονομικής πολιτικής και, δεύτερον, δημιουργεί μεγαλύτερο περιθώριο για ταχύτερη υποχώρηση του λόγου του δημόσιου χρέους προς το ΑΕΠ.

Το υψηλό δημόσιο χρέος εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις βασικές διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας. Ωστόσο, η σταθερή πτωτική του πορεία περιορίζει σταδιακά τον σχετικό κίνδυνο και βελτιώνει την εικόνα της χώρας απέναντι στους οίκους αξιολόγησης.

Θετικό στοιχείο αποτελεί παράλληλα η διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής. Η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι η οικονομία θα αναπτυχθεί κατά 2% το 2026, ενώ προβλέπει οριακή επιτάχυνση στο 2,1% το 2027 και το 2028.

Εάν οι συγκεκριμένες προβλέψεις επιβεβαιωθούν, η Ελλάδα θα συνεχίσει να καταγράφει θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης σε μια περίοδο κατά την οποία το διεθνές οικονομικό περιβάλλον χαρακτηρίζεται από αυξημένη αβεβαιότητα.

Σημαντικό ρόλο θα διαδραματίσουν και οι επενδύσεις. Η συνέχιση της επενδυτικής δραστηριότητας μπορεί να ενισχύσει την παραγωγικότητα και το παραγωγικό δυναμικό της οικονομίας, συμβάλλοντας παράλληλα στη σταδιακή αντιμετώπιση ορισμένων διαρθρωτικών αδυναμιών.

Η ενέργεια και η γεωπολιτική αβεβαιότητα

Στους βασικούς εξωτερικούς κινδύνους για την ελληνική οικονομία συγκαταλέγεται η κατάσταση στη Μέση Ανατολή, σε συνδυασμό με την πορεία των διεθνών τιμών ενέργειας.

Μια νέα απότομη άνοδος της τιμής του πετρελαίου θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικές επιπτώσεις στην οικονομία, ενισχύοντας εκ νέου τον πληθωρισμό και περιορίζοντας το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.

Μέχρι στιγμής, πάντως, οι εξελίξεις έχουν κινηθεί σε ηπιότερη κατεύθυνση σε σχέση με τα πιο δυσμενή σενάρια που είχαν εξεταστεί. Το Brent κινήθηκε τις πρώτες εβδομάδες του Αυγούστου κοντά στα 90 δολάρια το βαρέλι, παραμένοντας κάτω από το επίπεδο των 100 δολαρίων.

Η υποχώρηση των ενεργειακών πιέσεων έχει συμβάλει και στη βελτίωση της εικόνας του πληθωρισμού. Ο ελληνικός πληθωρισμός από 4,9% τον Μάιο μειώθηκε σε 3,9% τον Ιούνιο και στη συνέχεια σε 2,7% τον Ιούλιο.

Ωστόσο, οι πιέσεις δεν έχουν εξαλειφθεί. Η Τράπεζα της Ελλάδος έχει αναθεωρήσει προς τα πάνω την πρόβλεψή της για τον μέσο πληθωρισμό του 2026, στο 3,7%, από 3,1% προηγουμένως.

Ως αποτέλεσμα, μια νέα ενεργειακή αναταραχή θα μπορούσε να ανατρέψει γρήγορα τη βελτίωση που έχει καταγραφεί τους τελευταίους μήνες.

Οι μεταρρυθμίσεις παραμένουν κρίσιμο ζητούμενο

Οι αξιολογήσεις των διεθνών οίκων δεν θα περιοριστούν στα δημοσιονομικά στοιχεία. Εξίσου σημαντική θα είναι η πορεία των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, καθώς η μακροπρόθεσμη βελτίωση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στη δημιουργία πλεονασμάτων και στη μείωση του χρέους.

Η ενίσχυση της παραγωγικότητας, η διεύρυνση της παραγωγικής βάσης και η αύξηση του δυνητικού ΑΕΠ αποτελούν παράγοντες που θα καθορίσουν την πορεία της οικονομίας τα επόμενα χρόνια.

Παράλληλα, η σταδιακή είσοδος σε προεκλογική περίοδο ενδέχεται να αυξήσει τις πιέσεις για πρόσθετες παροχές ή να δυσκολέψει την προώθηση μεταρρυθμίσεων που μπορεί να έχουν πολιτικό κόστος.

Μέχρι σήμερα ο πολιτικός παράγοντας δεν βρίσκεται στο επίκεντρο των ανησυχιών των οίκων. Ωστόσο, ενδεχόμενη δημοσιονομική χαλάρωση ή ανατροπή μεταρρυθμίσεων θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τις μελλοντικές αξιολογήσεις της χώρας.

Στις διαρθρωτικές αδυναμίες εξακολουθεί να συγκαταλέγεται και το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Μια περαιτέρω επιδείνωσή του θα μπορούσε να ενισχύσει τις εξωτερικές ανισορροπίες και να αποτελέσει πρόσθετο παράγοντα προβληματισμού.

Η Ελλάδα εισέρχεται, επομένως, στον νέο κύκλο αξιολογήσεων έχοντας σημαντικά πλεονεκτήματα, αλλά και κινδύνους που δεν μπορούν να αγνοηθούν. Τα ισχυρά πρωτογενή πλεονάσματα, η αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους και η διατήρηση της ανάπτυξης αποτελούν τα βασικά στηρίγματα της πιστοληπτικής της εικόνας.

Το κρίσιμο ερώτημα των επόμενων μηνών δεν είναι μόνο εάν υπάρχουν οι προϋποθέσεις για νέες αναβαθμίσεις, αλλά κατά πόσο η ελληνική οικονομία θα μπορέσει να διατηρήσει τη σημερινή θετική πορεία σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου οι γεωπολιτικές εξελίξεις και οι τιμές της ενέργειας μπορούν να μεταβάλουν γρήγορα τα δεδομένα.

Ο Moody's, ο DBRS και ο Scope επιβεβαίωσαν την επενδυτική βαθμίδα της Ελλάδας και τις προοπτικές του αξιόχρεου της, παρά το δυσμενές διεθνές περιβάλλον από την εκτίναξη των τιμών ενέργειας και άλλων πρώτων υλών που προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο διαπίστωσε ότι «η Ελλάδα είναι σε καλή θέση για να αντιμετωπίσει εξωτερικά σοκ καθώς τα δημόσια οικονομικά συνεχίζουν να ενισχύονται, όπως φαίνεται από την ταχεία μείωση του χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ και η δημοσιονομική πολιτική στρέφεται κατάλληλα στη στήριξη της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών και της προσιτής απόκτησης κατοικίας». Η βελτίωση των δημόσιων οικονομικών «επιτρέπει στην Ελλάδα να ανταπεξέλθει σε εξωτερικούς αντίθετους ανέμους, στηρίζοντας παράλληλα τη βιώσιμη ανάπτυξη και μειώνοντας περαιτέρω το χρέος της», προσέθεσε.

Ο Moody's σημείωσε στην έκθεσή του ότι oι δημοσιονομικές επιδόσεις της Ελλάδας μετά την πανδημία συνεχίζουν να υπερβαίνουν τις προσδοκίες και παραμένουν το βασικό ατού στην πιστοληπτική της αξιολόγηση. Τα πρωτογενή πλεονάσματα στον προϋπολογισμό ήταν σημαντικά υψηλότερα από τους στόχους την τελευταία διετία -στο 4,7% του ΑΕΠ το 2024 και στο 4,4% το 2025- ως αποτέλεσμα της ανάπτυξης της οικονομίας με ρυθμό υψηλότερο από 2%, της σταθερής μείωσης της φοροδιαφυγής και του ελέγχου των δημοσίων δαπανών. Τα πλεονάσματα αυτά, σε συνδυασμό με την πρόωρη αποπληρωμή των δανείων από τις χώρες της Ευρωζώνης, στο πλαίσιο του πρώτου μνημονίου την περασμένη 10ετία και τη σημαντική αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ έχουν οδηγήσει στη γρήγορη μείωση του δημόσιου χρέους - από το υψηλό επίπεδο του 210% του ΑΕΠ το 2020 στο 145% το 2025.

Ελληνική Οικονομία: Μάχη κατά της φοροδιαφυγής και σωστή διαχείριση των δαπανών θα οδηγήσουν σε πρωτογενή πλεονάσματα

Η εκτίμηση των διεθνών οίκων και του ΔΝΤ είναι ότι η πρόοδος στο μέτωπο της φοροδιαφυγής και η σωστή διαχείριση των δημόσιων δαπανών θα οδηγήσουν σε πρωτογενή πλεονάσματα και τα επόμενα χρόνια. To ΔΝΤ βλέπει πρωτογενές πλεόνασμα 3,6% για εφέτος και στο 2,75% μεσοπρόθεσμα, που θα είναι συμβατά με μείωση του δημόσιου χρέους στο 110% του ΑΕΠ το 2031. Ο Moody's εκτιμά ότι θα υπάρξουν πρωτογενή πλεονάσματα πάνω από 3% το 2026-2027 και μείωση του χρέους στο 140% το 2027.

Ταχεία μείωση του χρέους στο 127% του ΑΕΠ έως το 2030 προβλέπει ο Scope, ενώ εκτιμά ότι στη συνέχεια θα υποχωρεί με βραδύτερο ρυθμό για να φτάσει στο 120% το 2035, λόγω των επιπτώσεων της γήρανσης του πληθυσμού και πιθανής επιβράδυνσης της ανάπτυξης.

«Η μακροοικονομική επίδοση της Ελλάδας παραμένει ισχυρή και γενικά σύμφωνη με τις προσδοκίες μας για βιώσιμη ανάπτυξη με αιχμή τις επενδύσεις», σημείωσε ο Moody's, προσθέτοντας ότι η σύνθεση της ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας είναι όλο και πιο ευνοϊκή για το αξιόχρεο καθώς οι ιδιωτικές επενδύσεις αποτελούν τον κύριο μοχλό της ανάκαμψης τα τελευταία χρόνια.

Οι οίκοι αξιολόγησης και το ΔΝΤ αναμένουν επιβράδυνση της ανάπτυξης από το 2027 ή το 2028 καθώς θα ολοκληρώνονται οι επενδύσεις και τα προγράμματα του Ταμείου Ανάπτυξης, αλλά θεωρούν ότι το ΑΕΠ θα συνεχίσει να αυξάνεται με έναν ρυθμό που θα διατηρεί την πτωτική τάση του χρέους. Ο DBRS προβλέπει μέσο ρυθμό ανάπτυξης 1,75% έως το 2030, ενώ το ΔΝΤ προβλέπει 1,8% για εφέτος και 1,5% μεσοπρόθεσμα, σημειώνοντας την πρόοδο που έχει υπάρξει πρόσφατα στην αντιμετώπιση χρόνιων διαρθρωτικών εμποδίων στην ανάπτυξη.

Η βασική προσέγγιση των οίκων είναι ότι θα χρειαστεί χρόνος για την αντιμετώπιση χρόνιων διαρθρωτικών προβλημάτων, όπως το χαμηλό ποσοστό απασχόλησης και η μικρή αύξηση της παραγωγικότητας. Στις συστάσεις του, το ΔΝΤ ανέφερε την ενίσχυση του ψηφιακού μετασχηματισμού του ιδιωτικού τομέα, την περαιτέρω μείωση των ρυθμιστικών και διοικητικών βαρών για να ενισχυθεί η ανάπτυξη και η παραγωγικότητα των επιχειρήσεων, τη βελτίωση των κινήτρων για εργασία και στοχευμένες πολιτικές στην αγορά εργασίας και προγράμματα δια βίου μάθησης.

Πιέσεις

Παρά τη θετική εικόνα -ισχυρό ιστορικό μεταρρυθμίσεων, ενίσχυση επενδύσεων και σταθεροποίηση του τραπεζικού τομέα-, η ανάλυση του αμερικανικού οίκου βρίθει αστερίσκων. Υπογραμμίζεται ότι το δημόσιο χρέος, παρ’ ότι μειώνεται θεαματικά ως ποσοστό του ΑΕΠ, παραμένει υπερβολικά υψηλό σε απόλυτα μεγέθη και θα συνεχίσει να βαραίνει την οικονομία έως το τέλος της δεκαετίας. Στις επισημάνσεις προστίθενται και οι δημογραφικές πιέσεις, ένας «σιωπηλός κίνδυνος» που μπορεί να περιορίσει τον δυνητικό ρυθμό ανάπτυξης, ακόμα και αν οι μεταρρυθμίσεις συνεχιστούν.

Η χώρα εξακολουθεί να εμφανίζει αξιοσημείωτη δημοσιονομική επίδοση, με πρωτογενές πλεόνασμα που το 2024 έφτασε το 4,8% του ΑΕΠ, υπερδιπλάσιο του στόχου, ενώ σε ανάλογα επίπεδα θα κινηθεί και το 2025. Παρά τα θετικά αυτά δεδομένα, η Moody’s δεν αγνοεί το γεγονός ότι η ισχυρή επίδοση ίσως να μην είναι διατηρήσιμη μακροπρόθεσμα, καθώς η δυναμική της ανάπτυξης θα περιοριστεί μετά την ολοκλήρωση της χρηματοδότησης από το Ταμείο Ανάκαμψης τον Αύγουστο του 2026.

2,3% ο φετινός στόχος του Προϋπολογισμού για τον ρυθμό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας

Η ελληνική οικονομία θα πρέπει να κάνει φέτος την υπέρβαση, για να φτάσει τον ρυθμό ανάπτυξης 2,3% που προβλέπει ο Προϋπολογισμός, καθώς η Τράπεζα της Ελλάδος έχει ήδη αναθεωρήσει προς τα κάτω τον πήχυ για τη φετινή ανάκαμψη. Η πρόκληση αυτή προσθέτει ακόμα μεγαλύτερη αβεβαιότητα στην πορεία της χώρας, ενισχύοντας τις επιφυλάξεις των οίκων για τη βιωσιμότητα της ανάπτυξης και την επίτευξη των στόχων για μείωση του χρέους.

Την ίδια στιγμή, το σταθερό outlook από τη Moody’s λειτουργεί ως «σήμα» ότι τα θετικά και τα αρνητικά στοιχεία σε γενικές γραμμές ισορροπούνται, με τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και τις επενδύσεις να στηρίζουν την αξιοπιστία της χώρας, ενώ η έκθεση σε γεωπολιτικούς κινδύνους, η μικρή κλίμακα της οικονομίας και το βάρος του χρέους κρατούν την αξιολόγηση σε στάση αναμονής.

Η Moody’s αναγνωρίζει ότι η πορεία της Ελλάδας μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά, αν οι μεταρρυθμίσεις στο δικαστικό σύστημα και η διαφοροποίηση της οικονομίας επιταχυνθούν, ή αν η μείωση του χρέους ξεπεράσει κατά πολύ τις σημερινές προβλέψεις. Ωστόσο, τονίζει με σαφήνεια και τους καθοδικούς κινδύνους: μια πιθανή αντιστροφή της πολιτικής συνέπειας, δημοσιονομική χαλάρωση, επιδείνωση της υγείας του τραπεζικού τομέα ή αδυναμία υλοποίησης μεταρρυθμίσεων θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά μελλοντικές αξιολογήσεις.

Στην εξίσωση εισέρχονται και οι γεωπολιτικές ισορροπίες. Ο διεθνής οργανισμός προειδοποιεί ότι μια σοβαρή αναταραχή στην Ευρώπη, συνδυασμένη με αδυναμία στήριξης από συμμάχους, όπως οι ΗΠΑ, θα μπορούσε να αποτελέσει καταλύτη για καθοδική κίνηση. Έτσι, ενώ η εικόνα της χώρας εμφανίζεται σήμερα πιο σταθερή από ποτέ την τελευταία δεκαετία, το μήνυμα του αμερικανικού οίκου είναι ότι οι κίνδυνοι παραμένουν, η πορεία δεν είναι δεδομένη και το επόμενο βήμα εξαρτάται από τη διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας και την εμβάθυνση των μεταρρυθμίσεων.

Οι επόμενες τρεις

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι αγορές στρέφουν τώρα το βλέμμα στις τρεις ακόμη αξιολογήσεις που απομένουν έως το τέλος του 2025, και δη της Standard & Poor’s στις 17 Οκτωβρίου, της Scope Ratings στις 7 Νοεμβρίου και της Fitch στις 14 Νοεμβρίου. Αν και δεν αναμένονται μεγάλες εκπλήξεις, το ενδιαφέρον μεταφέρεται ήδη για το 2026, χρονιά που θα δείξει αν η ελληνική οικονομία θα μπορέσει να συνεχίσει την ανοδική πορεία ή αν η «κόπωση» θα μετατραπεί σε παρατεταμένη παύση.

Πηγή: Εφημερίδα Απογευματινής

Μετά τις εκλογές του Μαΐου, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προχώρησε σε μια άρδην αλλαγή της εθνικής στρατηγικής, με στόχο την αναχαίτιση του επίμονου πληθωρισμού και την στήριξη του εγχώριου νομίσματος.

Από τις πρώτες κινήσεις ήταν η αναβάθμιση του οικονομικού επιτελείου με την προσθήκη έμπειρων τραπεζικών της Wall Street, αλλά και η διπλή αύξηση στα επιτόκια της κεντρικής τράπεζας, τα οποία πλέον ανέρχονται στο 17,5% από 8,5% προηγουμένως.

Από τον Ιούνιο έως και σήμερα, το spread στις αποδόσεις των τουρκικών ομολόγων έναντι των αμερικανικών έχει υποχωρήσει μόλις στις 367 μονάδες βάσης -το χαμηλότερο επίπεδο από τις αρχές του 2020.

Επαρκούν όλα αυτά, όμως,, προκειμένου οι οίκοι αξιολόγησης να αναβαθμίσουν την πιστοληπτική ικανότητα της γειτονικής χώρας; Μάλλον… όχι, όπως φαίνεται από τα σχόλιά τους.

«Τα βασικά ερωτήματα παραμένουν: Πόσο χρόνο θα δώσει ο πρόεδρος Ερντογάν στη νέα οικονομική ομάδα για να επανεκκινήσει την οικονομία» διερωτάται ο Φρανγκ Γκιλ της S&P Global Ratings.

Για τον ίδιο, η αναθέρμανση του επενδυτικού κλίματος και οι αλλαγές στην ηγεσία είναι ενθαρρυντικές. Όμως, όπως σπεύδει να επισημάνει, υπάρχει ακόμη αρκετή αβεβαιότητα.

Ο S&P, μέσα στο 2022, έσπευσε να υποβαθμίσει την πιστοληπτική ικανότητα της Τουρκίας σε «Β», δηλαδή στην κατηγορία «σκουπίδια».

Τον προηγούμενο μήνα, δε, ο οίκος Fitch τοποθέτησε τη γειτονική χώρα -επίσης- στο «Β», δηλαδή πέντε «σκαλιά» κάτω της επενδυτικής βαθμίδας.

«Το ιστορικό της Τουρκίας σε αλλεπάλληλες αλλαγές πολιτικής, πρώιμες αποφάσεις νομισματικής χαλάρωσης και επαναλαμβανόμενες καρατομήσεις στην κεντρική τράπεζα, σημαίνει ότι απαιτείται χρόνος για να μειωθεί η αβεβαιότητα» εξηγούν ο Ερικ Αρίσπε και ο Πολ Γκάμπλε, αναλυτές της Fitch.

Από την πλευρά του, ο Τόμας Ζιλέτ της Scope Ratings θεωρεί ότι πράγματι η μετεκλογική μεταμόρφωση του Ερντογάν αποτελεί μια θετική εξέλιξη. Ωστόσο, είναι ακόμη αβέβαιο αν αυτή η ορθόδοξη πολιτική θα συνεχιστεί σε μεσο-μακροπρόθεσμο επίπεδο.

Εν ολίγοις, φοβάται μήπως ο Τούρκος πρόεδρος επιστρέψει εκ νέου στις ανορθόδοξες πολιτικές, μειώνοντας τα επιτόκια και «καίγοντας» τα αποθέματα συναλλάγματος.

«Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις είναι η επιστροφή των προηγούμενων μέτρων» εξηγεί ο Ζιλέτ, ο οποίος προσθέτει ότι το βασικό στοίχημα για την Άγκυρα συνίσταται σε μια βιώσιμη νομισματική σύσφιγξη, η οποία θα αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τον πληθωρισμό και θα αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των αγορών.

Παρά τις δύο μεγάλες αυξήσεις επιτοκίων –σωρευτική άνοδο 900 μονάδων βάσης– τα πραγματικά επιτόκια παραμένουν κάτω του 0%, δεδομένου ότι ο πληθωρισμός «τρέχει» σε πολύ υψηλά επίπεδα. Μάλιστα, η κεντρική τράπεζα θεωρεί ότι θα φθάσει έως το 58% στα τέλη του 2023.

Για τη Moody’s, η οποία αξιολογεί την Τουρκία με «B3», η σταδιακή σύσφιγξη της νομισματικής πολιτικής έχει αρνητικό αντίκτυπο στην σταθερότητα της λίρας. Αποτέλεσμα είναι να ζητά ακόμη πιο επιθετικές κινήσεις.

«Η κεντρική τράπεζα γνωρίζει ότι ο σταδιακός ρυθμός δεν πρόκειται να επαναφέρει άμεσα τον πληθωρισμό σε χαμηλά επίπεδα. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο οι καταθέτες να επιστρέψουν στο δολάριο ή τον χρυσό» προειδοποιεί, χαρακτηριστικά.

«Δεν είναι αδύνατη η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, αλλά θα χρειαστεί να συμβούν μια σειρά από πράγματα», δήλωσε ο Marco Troiano της Scope Ratings, την ώρα που ο οίκος αξιολογεί την Ελλάδα στο ΒΒ+, δηλαδή ένα σκαλοπάτι κάτω από την επενδυτική βαθμίδα, με σταθερές προοπτικές. Όπως εκτίμησε ο αναλυτής, για να υπάρξει περαιτέρω αναβάθμιση απαιτείται η αύξηση του δυνητικού ρυθμού ανάπτυξης της ελληνικής  οικονομίας. Μιλώντας για χρέος, σημείωσε ότι αυτό που έχει σημασία είναι η τροχιά και να πειστούν οι οίκοι ότι βρίσκεται υπό έλεγχο. «Λίγος πληθωρισμός επίσης βοηθά», πρόσθεσε, ενώ σημείωσε ότι είναι πολύ σημαντικό να δούμε εάν η ΕΚΤ θα συνεχίσει να στηρίζει τα ελληνικά ομόλογα μετά τη λήξη του PEPP.

Το ελληνικό χρέος έχει πολύ μεγάλη ωρίμανση και μεγάλο μέρος του είναι σε σταθερά επιτόκια, επομένως ακόμα και εάν υπάρξει κάποια μεταβλητότητα στις αγορές βραχυπρόθεσμα, λόγω της ουκρανικής κρίσης, οι επιπτώσεις για τα δημόσια οικονομικά και το έλλειμμα θα είναι περιορισμένες, σημείωσε ο Marco Troiano. Επισήμανε επίσης πως είναι σημαντικό αν υπάρξει κάποια δημοσιονομική απόκλιση , να είναι προσωρινή και συμφωνημένη με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και να μην ξαφνιάσει τις αγορές ή τους εταίρους.

Αναφερόμενος στις τράπεζες, ο Pau Labro Vila της Fitch δήλωσε ότι ο οίκος αξιολόγησης παραμένει θετικός  απέναντι στον κλάδο, παρότι αναγνώρισε ότι τα ρίσκα έχουν αυξηθεί στην Ελλάδα και την Ευρωζώνη.

Η πρόσφατη αναβάθμιση των πιστοληπτικών αξιολογήσεων των ελληνικών τραπεζών από τη Fitch αντανακλούσε τη βελτίωση της ποιότητας ενεργητικού, της κεφαλαιακής θέσης και της κερδοφορίας τους, σημείωσε, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι τα κόκκινα δάνεια θα πέσουν κάτω από το 10% φέτος.

Οι ελληνικές τράπεζες έχουν πολύ περιορισμένη έκθεση στην Ουκρανία και τη Ρωσία, είπε ο Pau Labro Vila, εκτιμώντας ότι τα κέρδη των τραπεζών θα βελτιωθούν έπειτα από αρκετά χρόνια, με τη βοήθεια της οικονομικής ανάπτυξης και των νέων ευκαιριών για χορήγηση δανείων και τη βελτίωση της λειτουργικής αποδοτικότητας.

Από την πλευρά του, ο Andrea Costanzo της DBRS Morningstar αναφέρθηκε στην πρόσφατη αύξηση των αποδόσεων των τραπεζικών ομολόγων, την οποία απέδωσε στις προβλέψεις για σύσφιγξη της νομισματικής πολιτικής αλλά και στις γεωπολιτικές εντάσεις.

Συνεπώς, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ίσως προκαλέσει καθυστερήσεις στην υλοποίηση των σχεδίων χρηματοδότησης των ελληνικών τραπεζών, έως ότου οι συνθήκες στην αγορά ομαλοποιηθούν, εκτίμησε, επισημαίνοντας ότι οι ελληνικές τράπεζες έχουν χρόνο για να συμμορφωθούν με τις ελάχιστες εποπτικές κεφαλαιακές απαιτήσεις, έως την 1η Ιανουαρίου 2026.