Τα προηγούμενα χρόνια η δημόσια συζήτηση επικεντρωνόταν κυρίως στην αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης. Πλέον, όμως, στο επίκεντρο βρίσκεται η δυνατότητα παραμονής στην εργασία ακόμη και μετά τη συμπλήρωση των προϋποθέσεων για σύνταξη. Ο ΟΟΣΑ θεωρεί ότι μια τέτοια αλλαγή μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση των δημογραφικών πιέσεων, της γήρανσης του πληθυσμού και της έλλειψης εργατικού δυναμικού που παρατηρείται σε πολλές οικονομίες.

Σύμφωνα με τον Οργανισμό, η αυτόματη αποχώρηση ενός εργαζομένου αποκλειστικά λόγω ηλικίας μπορεί να συνιστά μορφή ηλικιακής διάκρισης. Επισημαίνεται ότι πολλοί εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας εξακολουθούν να διαθέτουν υψηλή παραγωγικότητα, πολύτιμη επαγγελματική εμπειρία και εξειδικευμένες γνώσεις, οι οποίες παραμένουν ιδιαίτερα σημαντικές για τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς.

Η πρόταση δεν προβλέπει αύξηση των ορίων ηλικίας ούτε επιβάλλει την παραμονή στην εργασία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Αντίθετα, βασίζεται στην ελεύθερη επιλογή του εργαζομένου. Όσοι έχουν αποκτήσει δικαίωμα συνταξιοδότησης θα μπορούν, εφόσον υπάρχει συμφωνία με τον εργοδότη και είναι σε θέση να ανταποκριθούν στα καθήκοντά τους, να συνεχίσουν να εργάζονται. Με αυτόν τον τρόπο οι επιχειρήσεις διατηρούν έμπειρο προσωπικό και οι εργαζόμενοι αποκτούν μεγαλύτερη ευελιξία στον σχεδιασμό της επαγγελματικής τους πορείας.

Τι ισχύει σήμερα στην Ελλάδα

Το ισχύον πλαίσιο διαφέρει σημαντικά μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

Στο Δημόσιο, οι μόνιμοι υπάλληλοι αποχωρούν αυτοδίκαια με τη συμπλήρωση του 67ου έτους της ηλικίας τους. Εξαίρεση προβλέπεται μόνο όταν δεν έχουν συμπληρώσει τα απαιτούμενα 15 έτη ασφάλισης για θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος, οπότε μπορούν να παραμείνουν έως το 70ό έτος. Παράλληλα, οδηγίες του e-ΕΦΚΑ προβλέπουν ότι υπάλληλος που παραμένει στην υπηρεσία χωρίς νόμιμη παράταση μετά το προβλεπόμενο όριο ενδέχεται να κληθεί να επιστρέψει τις αποδοχές που έλαβε για το συγκεκριμένο διάστημα.

Στον ιδιωτικό τομέα, αντίθετα, η συμπλήρωση των ορίων ηλικίας ή των ασφαλιστικών προϋποθέσεων δεν οδηγεί αυτόματα στη λύση της σύμβασης εργασίας. Ο εργοδότης μπορεί να προχωρήσει σε καταγγελία της σύμβασης εργαζομένου που δικαιούται πλήρη σύνταξη γήρατος, καταβάλλοντας μειωμένη αποζημίωση, η οποία αντιστοιχεί στο 40% ή 50% της κανονικής, ανάλογα με το ασφαλιστικό καθεστώς. Αντίστοιχα, και ο εργαζόμενος μπορεί να αποχωρήσει οικειοθελώς με τις προβλεπόμενες αποζημιώσεις. Εφόσον, όμως, καμία από τις δύο πλευρές δεν προχωρήσει σε καταγγελία της σύμβασης, η εργασιακή σχέση συνεχίζεται κανονικά και ο εργαζόμενος μπορεί να απασχολείται ακόμη και αν λαμβάνει σύνταξη, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.

Τα σημερινά όρια συνταξιοδότησης

Στην Ελλάδα, πλήρης σύνταξη γήρατος χορηγείται είτε με τη συμπλήρωση του 67ου έτους και τουλάχιστον 15 ετών ασφάλισης (4.500 ημέρες), είτε από το 62ο έτος όταν έχουν συμπληρωθεί 40 έτη ασφάλισης (12.000 ημέρες).

Οι προτάσεις του ΟΟΣΑ εντάσσονται στη γενικότερη προσπάθεια προσαρμογής των αγορών εργασίας στις δημογραφικές εξελίξεις. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής και η μείωση των γεννήσεων περιορίζουν σταδιακά τον ενεργό πληθυσμό, με αποτέλεσμα λιγότεροι εργαζόμενοι να καλούνται να στηρίξουν περισσότερους συνταξιούχους, ασκώντας πιέσεις στα ασφαλιστικά συστήματα.

Ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι η παραμονή περισσότερων ανθρώπων στην αγορά εργασίας για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα μπορεί να ενισχύσει τα ασφαλιστικά ταμεία μέσω πρόσθετων εισφορών και φορολογικών εσόδων, ενώ παράλληλα θα βοηθήσει τις επιχειρήσεις να αντιμετωπίσουν τις ελλείψεις προσωπικού. Επιπλέον, θεωρεί ότι η παρουσία έμπειρων εργαζομένων διευκολύνει τη μεταφορά γνώσης και τεχνογνωσίας στις νεότερες γενιές, ενισχύοντας την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα.

Από την άλλη πλευρά, συνδικαλιστικές οργανώσεις και ειδικοί της αγοράς εργασίας εκφράζουν προβληματισμό, υποστηρίζοντας ότι η παράταση του εργασιακού βίου δεν θα πρέπει να περιορίσει τις ευκαιρίες απασχόλησης για τους νέους. Παράλληλα, επισημαίνουν ότι η συνέχιση της εργασίας σε μεγαλύτερη ηλικία δεν είναι εφικτή σε όλα τα επαγγέλματα, ιδιαίτερα σε εκείνα που απαιτούν έντονη σωματική καταπόνηση ή ενέχουν αυξημένους επαγγελματικούς κινδύνους. Για τον λόγο αυτό θεωρούν ότι οποιαδήποτε μεταρρύθμιση θα πρέπει να συνοδεύεται από μέτρα προστασίας των εργαζομένων, καθώς και από δράσεις διαρκούς κατάρτισης και αναβάθμισης δεξιοτήτων.

Σε κάθε περίπτωση, οι προτάσεις του ΟΟΣΑ δεν έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα και δεν συνεπάγονται αυτόματες αλλαγές στην ελληνική νομοθεσία. Αποτελούν κατευθυντήριες συστάσεις προς τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών, οι οποίες καλούνται να αποφασίσουν εάν και με ποιον τρόπο θα τις υιοθετήσουν. Αν η Ελλάδα προχωρήσει σε σχετικές παρεμβάσεις, οι σημαντικότερες αλλαγές αναμένεται να αφορούν το καθεστώς υποχρεωτικής αποχώρησης στον δημόσιο τομέα, ενώ στον ιδιωτικό τομέα το ισχύον πλαίσιο ήδη επιτρέπει, υπό προϋποθέσεις, τη συνέχιση της απασχόλησης μετά τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος. Έτσι, η συζήτηση αναμένεται να επικεντρωθεί στο κατά πόσο η μεγαλύτερη παραμονή των εργαζομένων στην αγορά εργασίας μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματική απάντηση στις δημογραφικές και οικονομικές προκλήσεις των επόμενων ετών.

Η έρευνα, διεξάγεται από 6/7/2026 έως 31/7/2026 μέσω τηλεφωνικών συνεντεύξεων και υλοποιείται από τη Γενική Γραμματεία Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών σε συνεργασία με την Τράπεζα της Ελλάδος και την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, μέσω σχετικού Μνημονίου Συνεργασίας.

Η έρευνα διεξάγεται από την ανάδοχο εταιρεία ερευνών Kapa Research, με βάση τυποποιημένο ερωτηματολόγιο, εγκεκριμένο από τον ΟΟΣΑ, με αυστηρή τήρηση των κανόνων προστασίας προσωπικών δεδομένων,  με πλήρη  ανωνυμία και η συμμετοχή των πολιτών είναι  εθελοντική.

Στόχος της έρευνας είναι η μέτρηση του επιπέδου χρηματοοικονομικών γνώσεων, δεξιοτήτων, στάσεων και συμπεριφορών των πολιτών, ηλικίας από 18 έως 79 ετών, στο σύγχρονο χρηματοοικονομικό περιβάλλον.

Μέσα από τη συμμετοχή στην έρευνα, επιδιώκεται η συλλογή αξιόπιστων στοιχείων σχετικά με την ικανότητα των πολιτών να λαμβάνουν ορθές οικονομικές αποφάσεις, να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τους οικονομικούς τους πόρους και να ανταποκρίνονται στις προκλήσεις του σύγχρονου οικονομικού περιβάλλοντος.

Επισημαίνεται ότι, προς αποφυγή ενδεχόμενων περιστατικών εξαπάτησης, οι συνεντευκτές, δεν θα ζητήσουν ποτέ ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα (όπως κωδικούς τραπέζης, αριθμούς καρτών ή κωδικούς taxisnet).

Οι απαντήσεις της έρευνας θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για στατιστικούς σκοπούς από τους συναρμόδιους φορείς, ενώ ταυτόχρονα, τα αποτελέσματα της έρευνας θα συμβάλλουν στην περαιτέρω ανάπτυξη στοχευμένων πρωτοβουλιών για την ενίσχυση του χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού και τη βελτίωση της οικονομικής ανθεκτικότητας της κοινωνίας.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη διεξαγωγή της έρευνας, μπορείτε να επισκεφτείτε την ιστοσελίδα της Γενικής Γραμματείας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους.

Με ετήσιο πληθωρισμό 5,2%, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις μόλις τέσσερις χώρες του ΟΟΣΑ όπου ο δείκτης τιμών καταναλωτή παραμένει πάνω από το 5%, μαζί με την Κολομβία (5,8%), τη Λιθουανία (5,5%) και την Ισλανδία (5,1%). Στην κορυφή της κατάταξης εξακολουθεί να βρίσκεται η Τουρκία με πληθωρισμό 32,5%, διατηρώντας μεγάλη απόσταση από τις υπόλοιπες οικονομίες.

Σε επίπεδο ΟΟΣΑ, ο γενικός πληθωρισμός επιταχύνθηκε στο 4,6% τον Μάιο από 4,4% τον Απρίλιο. Από τις 38 χώρες-μέλη, οι 16 κατέγραψαν αύξηση του πληθωρισμού, οκτώ εμφάνισαν αποκλιμάκωση, ενώ στις υπόλοιπες 14 ο δείκτης παρέμεινε αμετάβλητος, επιβεβαιώνοντας ότι οι πληθωριστικές πιέσεις εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν σημαντικό μέρος της παγκόσμιας οικονομίας.

Η ενέργεια συνεχίζει να τροφοδοτεί τις ανατιμήσεις

Κύριος μοχλός της νέας επιτάχυνσης αποτέλεσε για ακόμη έναν μήνα η ενέργεια. Ο πληθωρισμός της ενέργειας στον ΟΟΣΑ αυξήθηκε στο 15,8% από 13,2% τον Απρίλιο, καταγράφοντας άνοδο στις 26 από τις 37 χώρες για τις οποίες υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία.

Τις μεγαλύτερες αυξήσεις στις ενεργειακές τιμές κατέγραψαν ο Καναδάς, η Λιθουανία, η Τουρκία και οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ο ενεργειακός πληθωρισμός ξεπέρασε το 20%. Αντίθετα, αρνητικό πληθωρισμό ενέργειας εμφάνισαν η Κόστα Ρίκα, η Δανία, η Ισλανδία, η Ιαπωνία και η Νορβηγία.

Στον αντίποδα, ο πληθωρισμός των τροφίμων συνέχισε να αποκλιμακώνεται, υποχωρώντας στο 3,6% από 4%, ενώ ο δομικός πληθωρισμός, ο οποίος εξαιρεί τρόφιμα και ενέργεια και θεωρείται βασικός δείκτης των υποκείμενων πληθωριστικών πιέσεων, αυξήθηκε ελαφρά στο 3,8%.

Μικτή εικόνα στην ευρωζώνη

Στην ευρωζώνη, ο εναρμονισμένος πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 3,2% τον Μάιο, έναντι 3% τον Απρίλιο, ενώ ο δομικός πληθωρισμός αυξήθηκε στο 2,6%.

Η άνοδος αυτή αντισταθμίστηκε εν μέρει από τη σημαντική αποκλιμάκωση των τιμών των τροφίμων, με τον σχετικό δείκτη να υποχωρεί στο 1,6%, το χαμηλότερο επίπεδο από τον Ιανουάριο του 2025. Παράλληλα, ο πληθωρισμός της ενέργειας παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητος στο 10,9%.

Ωστόσο, οι πρώτες ενδείξεις για τον Ιούνιο είναι περισσότερο ενθαρρυντικές, καθώς η προκαταρκτική εκτίμηση της Eurostat δείχνει υποχώρηση του γενικού πληθωρισμού στο 2,8%, εξέλιξη που αποδίδεται κυρίως στην αποκλιμάκωση των ενεργειακών τιμών και στη σταδιακή εξασθένηση των υποκείμενων πληθωριστικών πιέσεων.

Ανοδικές πιέσεις σε G7 και G20

Στις οικονομίες της G7 ο γενικός πληθωρισμός αυξήθηκε στο 3,5%, με βασική αιτία την εκ νέου επιτάχυνση του πληθωρισμού της ενέργειας στο 17%, το υψηλότερο επίπεδο από τον Νοέμβριο του 2022.

Αυξήσεις καταγράφηκαν στον Καναδά, τη Γαλλία, την Ιταλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ αντίθετα η Γερμανία εμφάνισε αποκλιμάκωση του πληθωρισμού χάρη στην εφαρμογή προγράμματος επιδότησης καυσίμων. Η Ιαπωνία συνέχισε να καταγράφει το χαμηλότερο ποσοστό πληθωρισμού μεταξύ των χωρών της G7, μόλις στο 1,5%, με τις κρατικές επιδοτήσεις στην ενέργεια να περιορίζουν σημαντικά τις ανατιμήσεις.

Σε επίπεδο G20, ο πληθωρισμός αυξήθηκε στο 4,5% από 4,3%, με επιτάχυνση να καταγράφεται μεταξύ άλλων στη Νότια Αφρική, την Αργεντινή, τη Βραζιλία, την Ινδία και την Ινδονησία, ενώ παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητος στην Κίνα και τη Σαουδική Αραβία.

Τα στοιχεία του ΟΟΣΑ επιβεβαιώνουν ότι, παρά τη σταδιακή αποκλιμάκωση που παρατηρείται σε ορισμένες μεγάλες οικονομίες, οι πληθωριστικές πιέσεις εξακολουθούν να αποτελούν βασική πρόκληση για τη διεθνή οικονομία. Για την Ελλάδα, η διατήρηση του πληθωρισμού πάνω από το 5% την κατατάσσει στις πλέον επιβαρυμένες οικονομίες του ΟΟΣΑ, διατηρώντας στο επίκεντρο το ζήτημα του κόστους ζωής, της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών και των προοπτικών της οικονομίας τους επόμενους μήνες.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, η σχέση της Ελλάδας με τη διασπορά της εισέρχεται σε μια νέα περίοδο, καθώς τα τελευταία χρόνια παρατηρείται σταδιακή μεταστροφή των μεταναστευτικών ροών και ενισχύονται οι επιστροφές ανθρώπινου δυναμικού υψηλής εξειδίκευσης.

Αναλυτική αποτύπωση της ελληνικής διασποράς

Η έρευνα παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη εικόνα της ελληνικής παρουσίας στις χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ, εξετάζοντας το μέγεθος και τη γεωγραφική κατανομή της διασποράς, αλλά και τις μεταβολές που έχουν σημειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες.

Παράλληλα, αναλύονται τα δημογραφικά και κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά των Ελλήνων μεταναστών, όπως η ηλικία, το φύλο και το μορφωτικό τους επίπεδο, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη θέση τους στις αγορές εργασίας των χωρών όπου διαμένουν. Η μελέτη εξετάζει ακόμη τις επαγγελματικές δεξιότητες, τα φαινόμενα υπερεκπαίδευσης, την επιχειρηματική δραστηριότητα, αλλά και τις προοπτικές επαναπατρισμού.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται επίσης στη διεθνή κινητικότητα φοιτητών και ερευνητών, στις συνθήκες εργασίας τους στο εξωτερικό, καθώς και στις πολιτικές που μπορούν να ενισχύσουν τη σύνδεσή τους με την Ελλάδα.

Το 2023 αποτέλεσε σημείο καμπής

Ένα από τα βασικότερα συμπεράσματα της μελέτης είναι ότι το 2023 αποτέλεσε το πρώτο έτος, μετά από περισσότερο από μία δεκαετία, κατά το οποίο οι επιστροφές Ελλήνων ξεπέρασαν τις αναχωρήσεις.

Συγκεκριμένα, το 2023 εκτιμάται ότι περίπου 46.000 Έλληνες επέστρεψαν στη χώρα, ενώ οι αναχωρήσεις διαμορφώθηκαν στις 37.000. Η εικόνα βελτιώθηκε ακόμη περισσότερο το 2024, όταν οι επιστροφές άγγιξαν τις 52.000 και οι αναχωρήσεις περιορίστηκαν στις περίπου 32.000.

Συνολικά, από το 2010 έως και το 2024 εγκατέλειψαν τη χώρα περισσότεροι από 773.000 Έλληνες, ενώ περίπου 473.000 έχουν ήδη επιστρέψει, γεγονός που σημαίνει ότι έξι στους δέκα όσους μετανάστευσαν κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης έχουν πλέον επαναπατριστεί.

Η μελέτη επισημαίνει, πάντως, ότι δύο συνεχόμενα θετικά έτη δεν αρκούν για ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με την οριστική αναστροφή του φαινομένου, ωστόσο αποτελούν σαφή ένδειξη ότι η πορεία μπορεί να αλλάξει όταν βελτιώνονται οι συνθήκες απασχόλησης και οι επαγγελματικές προοπτικές στη χώρα.

Η διεθνής κινητικότητα δεν σημαίνει απαραίτητα απώλεια

Οι συντάκτες της μελέτης υπογραμμίζουν ότι η διεθνής κινητικότητα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως αρνητικό φαινόμενο. Αντίθετα, η απόκτηση εμπειριών, δεξιοτήτων και διεθνών επαγγελματικών δικτύων μπορεί να λειτουργήσει προς όφελος της Ελλάδας μέσω συνεργασιών, επενδύσεων, μεταφοράς τεχνογνωσίας και επιχειρηματικών πρωτοβουλιών.

Όπως σημειώνεται, η διεθνής πρακτική μετατοπίζεται πλέον από τη λογική του «brain drain» προς εκείνη του «brain circulation», δηλαδή της συνεχούς κυκλοφορίας γνώσης και ανθρώπινου δυναμικού μεταξύ των χωρών.

Άκης Σκέρτσος: «Η Ελλάδα είναι σήμερα ισχυρότερη»

Ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος υποστήριξε ότι η επιστροφή ολοένα και περισσότερων Ελλήνων συνδέεται με τη συνολική βελτίωση της χώρας τα τελευταία χρόνια.

Όπως ανέφερε, η Ελλάδα είναι σήμερα ισχυρότερη σε κρίσιμους τομείς, όπως η οικονομία, η άμυνα, η ενέργεια, η ψηφιοποίηση του κράτους, η υγεία και η παιδεία, ενώ παράλληλα έχουν εφαρμοστεί πολιτικές που διευκολύνουν τον επαναπατρισμό, όπως φορολογικά κίνητρα, το πρόγραμμα ReBrain Greece, το Elevate Greece, η διευκόλυνση της ψήφου των Ελλήνων του εξωτερικού και το Στρατηγικό Σχέδιο για τον Απόδημο Ελληνισμό.

Ο ίδιος σημείωσε ότι από το 2023 και μετά το ισοζύγιο επιστροφών έναντι αναχωρήσεων είναι πλέον θετικό, στοιχείο που, όπως είπε, αποδεικνύει πως η χώρα κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση.

Κεραμέως: «Υπάρχουν πλέον πραγματικές επαγγελματικές ευκαιρίες»

Η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Νίκη Κεραμέως χαρακτήρισε τον επαναπατρισμό του ελληνικού ανθρώπινου δυναμικού στρατηγική προτεραιότητα της κυβέρνησης.

Όπως ανέφερε, από το 2019 έως το 2025 δημιουργήθηκαν περισσότερες από 563.000 νέες θέσεις εργασίας, η ανεργία μειώθηκε από το 17,8% στο 8,1%, ενώ ο μέσος μισθός πλήρους απασχόλησης ξεπέρασε τα 1.500 ευρώ τον Απρίλιο του 2026.

Παράλληλα, τόνισε ότι συνεχίζονται οι δράσεις του ReBrain Greece και οι εκδηλώσεις διασύνδεσης Ελλήνων του εξωτερικού με ελληνικές επιχειρήσεις, επισημαίνοντας πως τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια έχουν επιστρέψει στη χώρα περισσότεροι από 473.000 πολίτες.

Λοβέρδος: «Η επιστροφή βασίζεται στις προοπτικές που προσφέρει η χώρα»

Από την πλευρά του, ο υφυπουργός Εξωτερικών Γιάννης Λοβέρδος σημείωσε ότι η επιστροφή των Ελλήνων αποκτά πλέον σταθερά χαρακτηριστικά, καθώς οι ενδιαφερόμενοι διαπιστώνουν ότι η Ελλάδα μπορεί να προσφέρει επαγγελματικές προοπτικές και σταθερότητα.

Όπως ανέφερε, το Υπουργείο Εξωτερικών, μέσω του Στρατηγικού Σχεδίου για τον Απόδημο Ελληνισμό και άλλων δράσεων, επιδιώκει να διατηρεί διαρκείς δεσμούς με τους Έλληνες της διασποράς, είτε επιλέγουν να επιστρέψουν είτε να παραμείνουν στο εξωτερικό.

Η επανένταξη απαιτεί χρόνο

Η μελέτη επισημαίνει ότι οι περισσότεροι επαναπατρισθέντες διαθέτουν υψηλό μορφωτικό επίπεδο και σημαντική επαγγελματική εμπειρία. Ωστόσο, η επανένταξή τους στην ελληνική αγορά εργασίας δεν είναι πάντα άμεση.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι το ποσοστό απασχόλησης όσων έχουν επιστρέψει πρόσφατα ανέρχεται περίπου στο 46%, ενώ αυξάνεται στο 72% μεταξύ όσων βρίσκονται στην Ελλάδα για περισσότερα από πέντε χρόνια.

Για τον λόγο αυτό, προτείνεται η ενίσχυση της ενημέρωσης πριν από τον επαναπατρισμό, η ταχύτερη αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων, η καλύτερη αντιστοίχιση με διαθέσιμες θέσεις εργασίας, καθώς και η παροχή υποστήριξης σε ζητήματα φορολογίας, ασφάλισης, στέγασης και εκπαίδευσης.

Η ελληνική διασπορά ως στρατηγικό πλεονέκτημα

Η μελέτη καταλήγει ότι η ελληνική διασπορά μπορεί να αποτελέσει σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα για τη χώρα, όχι μόνο μέσω της επιστροφής επιστημόνων και επαγγελματιών, αλλά και μέσω της διατήρησης ισχυρών δεσμών με όσους συνεχίζουν να ζουν και να εργάζονται στο εξωτερικό.

Όπως επισημαίνεται, η σύγχρονη πολιτική δεν πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά στην επιστροφή των Ελλήνων, αλλά να δημιουργεί ένα ευρύτερο πλαίσιο συνεργασίας, ανταλλαγής γνώσης, επενδύσεων και επιχειρηματικής δικτύωσης, αξιοποιώντας το ανθρώπινο δυναμικό της ελληνικής διασποράς όπου κι αν αυτό βρίσκεται.

Συγκεκριμένα, η οικονομική έκθεση 160 σελίδων του ΟΟΣΑ που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα εκτιμά ότι το 2029 ο δείκτης χρέους της χώρας αναμένεται να κυμανθεί μεταξύ 121% και 125% του ΑΕΠ, ανάλογα με τις υποθέσεις εργασίας που θα χρησιμοποιηθούν, ενώ ταυτόχρονα επισημαίνει ότι χωρίς νέα μέτρα, αυτός ο δείκτης θα μπορούσε να φτάσει ως το 203% το 2050.

Οι πληρωμές τόκων μόνο για το χρέος, οι οποίες έχουν ήδη αυξηθεί από 1,3% του ΑΕΠ το 2020 σε 2,1% το 2025, θα μπορούσαν να προσεγγίσουν το 5% του ΑΕΠ έως το 2050, υπογραμμίζει ο ΟΟΣΑ συνιστώντας στις γαλλικές αρχές να «καταργήσουν σταδιακά» τις μειώσεις των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης για τα άτομα μεσαίου εισοδήματος, «δεδομένης της περιορισμένης αποτελεσματικότητάς τους».

Ο ΟΟΣΑ θεωρεί επίσης ότι μία άλλη επιλογή θα μπορούσε να είναι η αύξηση της φορολογίας του ντίζελ όσο και της βενζίνης, ενώ συνιστά και μια «ενδελεχή αναθεώρηση» των πολυάριθμων φορολογικών εξαιρέσεων η κλίμακα των οποίων -σχεδόν 3% του ΑΕΠ- θεωρείται «σημαντική». Ο ΟΟΣΑ προτείνει περαιτέρω να καταστεί η φορολογία του πλούτου πιο δίκαιη.

Οι εμπειρογνώμονες του ΟΟΣΑ διατυπώνουν επίσης μια σειρά προτάσεων για τον ταυτόχρονο περιορισμό των δημόσιων δαπανών, επισημαίνοντας ότι η πιο οικονομικά αποδοτική προσέγγιση μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα θα ήταν η «βελτίωση της αποτελεσματικότητας των δαπανών της τοπικής αυτοδιοίκησης» μέσω της διεξαγωγής «μιας ολοκληρωμένης αναθεώρησης των ευθυνών τους». Θεωρούν επίσης επιθυμητή την περαιτέρω μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος προτείνοντας να αυξηθεί η νόμιμη ηλικία συνταξιοδότησης στα 64 έτη έως το 2033.

Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα των δύο εκθέσεων που δόθηκαν στη δημοσιότητα τις προηγούμενες ημέρες από τον ΟΟΣΑ και την Κομισιόν, παρά τις επιμέρους επισημάνσεις τους για τομείς στους οποίους απαιτείται μεγαλύτερη πρόοδος.

Η Κομισιόν, μάλιστα, αφαίρεσε την Ελλάδα από τον κατάλογο των χωρών με μακροοικονομικές ανισορροπίες, βάζοντας τέλος σε κάθε μορφή επιτήρησης προς τη χώρα μας και σε έναν κύκλο που ξεκίνησε πριν από 16 χρόνια. Είναι αξιοσημείωτο ωστόσο ότι την ίδια στιγμή που η Ελλάδα βγαίνει οριστικά από κάθε είδους επιτήρηση, 10 χώρες της ευρωζώνης βρίσκονται σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος.

Οικονομικοί παράγοντες και αναλυτές εκτιμούν ότι το βασικό συμπέρασμα των δύο εκθέσεων, όχι μόνο στέλνει ένα ακόμη θετικό μήνυμα προς τις αγορές στην σημερινή κρίσιμη περίοδο της γεωπολιτικής αστάθειας λόγω του πολέμου στο Ιράν αλλά προσθέτει ισχυρές πιθανότητες για νέα αναβάθμιση, εντός της επενδυτικής βαθμίδας, της πιστοληπτικής ικανότητας της ελληνικής οικονομίας από τους οίκους αξιολόγησης στον νέο γύρο το ερχόμενου φθινοπώρου.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται ήδη στις αγορές ομολόγων: Η απόδοση του δεκαετούς ομολόγου του ελληνικού δημοσίου κυμαίνεται στα επίπεδα του 3,7%, χαμηλότερη από της Ιταλίας (3,78%). Η απόδοση του 10ετούς γαλλικού ομολόγου βρίσκεται στην περιοχή του 3,6%, του ισπανικού στο 3,45%, του πορτογαλικού στο 3,4% ενώ το βρετανικό 10ετές ομόλογο έχει εκτοξευθεί στο 4.9%

Οι αγορές τιμολογούν, όπως σημειώνουν οι ίδιοι παράγοντες, το επίπεδο ανάπτυξης της κάθε οικονομίας και τη δυναμική της, σε συνδυασμό την δημοσιονομική εικόνα η οποία στη συγκεκριμένη περίπτωση αποτελεί ισχυρό χαρτί λόγω των υψηλών ετήσιων πρωτογενών πλεονασμάτων που προβλέπεται ότι θα συνεχιστούν φέτος και τα επόμενα χρόνια και επιτρέπουν την ταχεία μείωση του χρέους.

Είναι ενδεικτικές οι προβλέψεις των δύο εκθέσεων:

Η ανάπτυξη

Ο ΟΟΣΑ προβλέπει ότι ο ρυθμός ανάπτυξης στην Ελλάδα το 2026, παρά τις αναθεωρήσεις που έχει επιβάλει ο πόλεμος στο Ιράν, θα ανέλθει εφέτος στο 1,9% και στο 2% το 2027. Η Κομισιόν εκτιμά ότι η ανάπτυξη θα τρέξει εφέτος με ρυθμό 1,8% και με ρυθμό 1,6% το 2027.  Σύμφωνα με την έκθεση της Κομισιόν η Γερμανία θα σημειώσει ρυθμό ανάπτυξης 0,6% το 2026 και 0,9% το 2027, η Γαλλία 0,8% και 1,1% αντίστοιχα, η Ιταλία 0,5% και 0,6% αντίστοιχα

Το χρέος

Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ το δημόσιο χρέος της χώρας μας θα μειωθεί εφέτος στο 135,8% του ΑΕΠ, από 146,5% πέρυσι, για να περιοριστεί περαιτέρω στο 129,8% του ΑΕΠ το 2027.  Η Κομισιόν προβλέπει ότι το χρέος θα διαμορφωθεί εφέτος στο 140,7% του ΑΕΠ από 146,1% πέρυσι για να υποχωρήσει στο 134,4% του ΑΕΠ το 2027.

Σύμφωνα με την Κομισιόν το χρέος της Ιταλίας θα ανέλθει στο 138,5% του ΑΕΠ εφέτος και ακόμη υψηλότερα στο 139,2% του ΑΕΠ το 2027. Στην Γαλλία το χρέος θα ανέλθει στο 118,1% του ΑΕΠ εφέτος για να αυξηθεί στο 120,9% του ΑΕΠ το 2027.

Στην Γερμανία το χρέος προβλέπεται στο 65,8% του ΑΕΠ εφέτος και στο 68% του ΑΕΠ το 2027.

Στην τελευταία έκθεσή του, ο Οργανισμός εκτιμά ότι η ελληνική οικονομία θα διατηρήσει μεν θετικούς ρυθμούς μεγέθυνσης, ωστόσο σε χαμηλότερα επίπεδα από όσα προέβλεπε πριν από την έκρηξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Το ΑΕΠ αναμένεται να αυξηθεί κατά 1,9% το 2026 και κατά 2% το 2027, έναντι προηγούμενης πρόβλεψης για ανάπτυξη 2,2% το 2026.

Την ίδια στιγμή, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πορεία του πληθωρισμού. Ο ΟΟΣΑ προβλέπει ότι ο πληθωρισμός θα εκτιναχθεί στο 4,2% το 2026, σημαντικά υψηλότερα από τις προηγούμενες εκτιμήσεις που τοποθετούσαν τον δείκτη κοντά στο 2,1%, πριν από την ενεργειακή αναταραχή που προκάλεσε ο πόλεμος στην περιοχή του Περσικού Κόλπου. Για το 2027 προβλέπεται αποκλιμάκωση στο 2,6%, χωρίς ωστόσο να επιτυγχάνεται άμεσα η πλήρης επιστροφή στον στόχο του 2%.

Παρά τις δυσμενέστερες προβλέψεις, ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι η ελληνική οικονομία θα συνεχίσει να στηρίζεται από τις επενδύσεις και την ιδιωτική κατανάλωση. Οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης αναμένεται να οδηγήσουν σε αύξηση των επενδύσεων κατά 7,1% το 2026 και κατά 3,2% το 2027, ενώ η ενίσχυση της απασχόλησης, οι φορολογικές ελαφρύνσεις και τα μέτρα στήριξης για το ενεργειακό κόστος αναμένεται να περιορίσουν τις απώλειες στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.

Σημαντικό ρόλο στην τόνωση της εγχώριας ζήτησης αναμένεται να διαδραματίσουν και οι προγραμματισμένες αυξήσεις στον κατώτατο μισθό, καθώς ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι θα ενισχύσουν περαιτέρω την αγοραστική δύναμη των εργαζομένων και θα λειτουργήσουν ως αντίβαρο στις πληθωριστικές πιέσεις.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει η έκθεση στις επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Ο Οργανισμός υπογραμμίζει ότι η μέση τιμή στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας αυξήθηκε κατά 16% στο διάστημα Φεβρουαρίου – Απριλίου, ενώ οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ επηρεάζουν ήδη το διεθνές εμπόριο, τις ενεργειακές εισαγωγές και τις εξαγωγές υπηρεσιών.

Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ιδιόμορφη θέση απέναντι στις εξελίξεις. Από τη μία πλευρά, η ελληνική ναυτιλία ενδέχεται να ωφεληθεί από την αύξηση των ναύλων και τη μεγαλύτερη ζήτηση μεταφορικών υπηρεσιών, καθώς οι Έλληνες πλοιοκτήτες ελέγχουν περίπου το 20% της παγκόσμιας χωρητικότητας του εμπορικού στόλου. Από την άλλη πλευρά, η χώρα παραμένει εξαιρετικά ευάλωτη στις ενεργειακές αναταράξεις, καθώς οι καθαρές εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου καλύπτουν περίπου το 93% του συνολικού ενεργειακού εφοδιασμού της οικονομίας.

Παρά τις αυξημένες εξωτερικές προκλήσεις, ο ΟΟΣΑ εμφανίζεται σχετικά αισιόδοξος για τη δημοσιονομική πορεία της χώρας. Προβλέπει πρωτογενές πλεόνασμα 2,6% του ΑΕΠ το 2026 και 2,7% το 2027, ενώ εκτιμά ότι το δημόσιο χρέος θα συνεχίσει να αποκλιμακώνεται, υποχωρώντας στο 129,8% του ΑΕΠ έως το 2027.

Ωστόσο, ο Οργανισμός απευθύνει σαφείς συστάσεις προς την ελληνική κυβέρνηση. Τονίζει ότι η δημοσιονομική πειθαρχία και η μείωση του χρέους πρέπει να παραμείνουν βασικές προτεραιότητες, ενώ υπογραμμίζει την ανάγκη περιορισμού των φορολογικών απαλλαγών και εντατικοποίησης της μάχης κατά της φοροδιαφυγής, ώστε να δημιουργηθεί πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος για επενδύσεις στην υγεία και την παιδεία.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι τα έκτακτα μέτρα στήριξης για την ενέργεια θα πρέπει να αποσυρθούν σταδιακά όταν οι πληθωριστικές πιέσεις αρχίσουν να υποχωρούν, ενώ ζητά επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, προκειμένου να μειωθεί η εξάρτηση της χώρας από τα ορυκτά καύσιμα.
Συνολικά, η έκθεση του ΟΟΣΑ αναδεικνύει ότι η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρές αντοχές και σημαντικές αναπτυξιακές στηρίξεις, όμως η ενεργειακή κρίση που προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή μετατρέπεται πλέον στον σημαντικότερο εξωτερικό κίνδυνο για την ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και τη συνολική πορεία της οικονομίας τα επόμενα δύο χρόνια.

«Η συνολική εκτίμηση είναι ότι η κρίση ασκεί καθοδικές πιέσεις στην ανάπτυξη και ανοδικές πιέσεις στον πληθωρισμό», δήλωσε ο Κόρμαν την Τρίτη σε συνέντευξή του στο Bloomberg Television.

«Παρουσιάσαμε μια αρχική αξιολόγηση στην ενδιάμεση οικονομική μας έκθεση τον Μάρτιο, αλλά θα αναθεωρήσουμε επισήμως αυτή την εκτίμηση μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Είναι όμως σαφές ότι υπάρχει πίεση προς χαμηλότερη ανάπτυξη και υψηλότερο πληθωρισμό», πρόσθεσε.

Ο ΟΟΣΑ, με έδρα το Παρίσι, ήταν ήδη από τον Μάρτιο ο πρώτος μεγάλος διεθνής οργανισμός που προειδοποίησε ότι ο πόλεμος με το Ιράν θα τροφοδοτήσει νέες αυξήσεις τιμών και θα επιβραδύνει την οικονομική δραστηριότητα. Ο οργανισμός αναμένεται να επικαιροποιήσει τις προβλέψεις του στις 3 Ιουνίου.

Οι αξιωματούχοι των υπουργείων Οικονομικών που συμμετέχουν στη διήμερη σύνοδο στο Παρίσι ξεκίνησαν τις συζητήσεις τη Δευτέρα με βασικό αντικείμενο τις μακροχρόνιες ανισορροπίες της παγκόσμιας οικονομίας, όπως το αμερικανικό δημοσιονομικό έλλειμμα και το τεράστιο εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας.

Ωστόσο, η έντονη αναταραχή στις αγορές ομολόγων αύξησε την αίσθηση του επείγοντος στη συνάντηση, αναγκάζοντας υπουργούς και κεντρικούς τραπεζίτες να αντιμετωπίσουν τις ολοένα μεγαλύτερες προκλήσεις πολιτικής που προκαλεί το σοκ από την άνοδο των τιμών του πετρελαίου.

Ο Κόρμαν υπογράμμισε ότι η μεγάλη πρόκληση για τις κεντρικές τράπεζες θα είναι η διαχείριση του συνδυασμού αυξημένων πληθωριστικών κινδύνων και ασθενέστερης οικονομικής δραστηριότητας, καθώς θα εξετάζουν το ενδεχόμενο νέων αυξήσεων επιτοκίων.

«Υπό φυσιολογικές συνθήκες θα μπορούσε κανείς να «κοιτάξει πέρα» από ένα σοκ στις τιμές της ενέργειας. Όμως, αν αυτό αρχίσει να μεταδίδεται ευρύτερα στις τιμές και αν δούμε δευτερογενείς επιπτώσεις, όπως αυξήσεις μισθών, τότε οι κεντρικές τράπεζες θα χρειαστεί να δράσουν, ακόμη κι αν οι προοπτικές ανάπτυξης της οικονομίας είναι πιο αδύναμες», δήλωσε ο Κόρμαν.

Μιλώντας στο Bloomberg στο περιθώριο της συνάντησης της Ομάδα των Επτά στο Παρίσι, ο Κόρμαν τόνισε ότι το βασικό συμπέρασμα των μέχρι τώρα εκτιμήσεων είναι πως η γεωπολιτική κρίση ασκεί «καθοδική πίεση στην ανάπτυξη και ανοδική πίεση στον πληθωρισμό», ενισχύοντας την αβεβαιότητα για τις διεθνείς οικονομίες.

Όπως ανέφερε, ο ΟΟΣΑ είχε ήδη επισημάνει από τον Μάρτιο ότι ο πόλεμος με επίκεντρο το Ιράν θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέο κύμα ανατιμήσεων και επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας, ενώ πλέον οι αρχικές προβλέψεις αναμένεται να αναθεωρηθούν επίσημα μέσα στις επόμενες εβδομάδες.

Ο οργανισμός, με έδρα το Παρίσι, αναμένεται να παρουσιάσει τις νέες επικαιροποιημένες προβλέψεις του στις 3 Ιουνίου, με τις αγορές να αναμένουν πλέον πιο απαισιόδοξια εικόνα για την παγκόσμια ανάπτυξη αλλά και πιο επίμονες πληθωριστικές πιέσεις.

Στο επίκεντρο της συνάντησης των υπουργών Οικονομικών και των κεντρικών τραπεζιτών της G7 βρέθηκαν οι μεγάλες παγκόσμιες ανισορροπίες, όπως το υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα των Ηνωμένες Πολιτείες και το ισχυρό εμπορικό πλεόνασμα της Κίνα. Ωστόσο, σύμφωνα με το Bloomberg, η απότομη επιδείνωση στις αγορές ομολόγων και το νέο άλμα στις τιμές του πετρελαίου έδωσαν τελικά επείγοντα χαρακτήρα στις συζητήσεις.

Ο Ματίας Κόρμαν προειδοποίησε ότι οι κεντρικές τράπεζες βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες με ένα ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον πολιτικής, καθώς καλούνται να διαχειριστούν ταυτόχρονα αυξημένο πληθωρισμό και ασθενέστερη οικονομική δραστηριότητα.

Όπως εξήγησε, ένα ενεργειακό σοκ θα μπορούσε υπό κανονικές συνθήκες να απορροφηθεί από τις οικονομίες, ωστόσο εάν οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας αρχίσουν να περνούν στο σύνολο της οικονομίας και να επηρεάζουν τους μισθούς μέσω δευτερογενών επιδράσεων, τότε οι κεντρικές τράπεζες πιθανότατα θα αναγκαστούν να προχωρήσουν σε νέες αυξήσεις επιτοκίων ακόμη και σε συνθήκες επιβραδυνόμενης ανάπτυξης.

Η τοποθέτηση του ΟΟΣΑ έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι διεθνείς αγορές παρακολουθούν στενά την πορεία των τιμών του πετρελαίου και των κρατικών ομολόγων, ενώ ενισχύονται οι φόβοι για επιστροφή ενός περιβάλλοντος «στασιμοπληθωρισμού», με χαμηλότερη ανάπτυξη και υψηλότερο κόστος χρήματος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Η χώρα μας κατέγραψε αύξηση 3,3% συγκριτικά με το αμέσως προηγούμενο τρίμηνο, την ώρα που στο σύνολο των χωρών μελών του ΟΟΣΑ η αύξηση κινήθηκε μόλις στο 0,7%, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε ο Οργανισμός.

Στην εξέλιξη αυτή συνέβαλαν καθοριστικά για τη χώρα μας οι αυξήσεις στο καθαρό εισόδημα από ακίνητη περιουσία και στις αποδοχές των εργαζομένων, με τον ΟΟΣΑ να σημειώνει πως το ποσοστό ανεργίας περιορίστηκε στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2009.

Αξιοσημείωτο είναι πως η βελτίωση του διαθέσιμου εισοδήματος καταγράφηκε πριν τεθούν σε ισχύ οι μειώσεις στις φορολογικές κρατήσεις κατά τουλάχιστον 2 ποσοστιαίες μονάδες ανά κλιμάκιο για τα χαμηλά και τα μεσαία στρώματα, που ανακοινώθηκαν στη ΔΕΘ και τέθηκαν σε ισχύ στις αρχές του 2026.

Όσον αφορά στο σύνολο του 2025, το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα των νοικοκυριών αυξήθηκε στην Ελλάδα κατά 1,8%.

Πρόκειται για αύξηση υπερδιπλάσια του μέσου όρου των χωρών του ΟΟΣΑ που διαμορφώθηκε στο 0,8% και πολύ υψηλότερη από τις αυξήσεις οικονομιών όπως της Γαλλίας, της Γερμανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου.