Ο προβληματισμός αυτός αποκτά ξεχωριστή σημασία την περίοδο των εορτών, αφού οι γευστικοί πειρασμοί είναι πολλοί και όχι κατ’ ανάγκη φιλικοί για τα σιδεράκια. Ειδικά τα γλυκά που κολλάνε στα δόντια «είναι αληθινός εφιάλτης για οποιονδήποτε υποβάλλεται σε ορθοδοντική θεραπεία αλλά και για τον ορθοδοντικό του», λέει ο δρ DeWayne B. McCamish, DDS, MS, πρόεδρος της Αμερικανικής Εταιρείας Ορθοδοντικών (American Association of Orthodontists, AAO). «Δεν είναι τυχαίο ότι η εβδομάδα μετά τις γιορτές είναι μία από τις πιο “γεμάτες” του χρόνου καθώς καταγράφονται πολλά επείγοντα ραντεβού για σπασμένα σιδεράκια».

Για να αποφευχθεί αυτός ο κίνδυνος, οι ειδικοί συνιστούν στους ασθενείς να είναι πολύ προσεκτικοί στην επιλογή των εδεσμάτων που θα καταναλώσουν. «Αν κάτι είναι σκληρό, κολλώδες, τραγανό ή σαν τσίχλα, μην το φάτε» συνιστά ο δρ McCamish. «Φροντίστε να αποφύγετε την καραμέλα στα γλυκά και τις καραμέλες, τις τσιχλόφουσκες, τη γλυκόριζα και οποιοδήποτε σνακ μπορεί να βλάψει τα σιδεράκια, το ορθοδοντικό σύρμα, τους νάρθηκες ή τις συσκευές συγκράτησης, όπως το ποπ κορν (ο πυρήνας του μπορεί να είναι πάρα πολύ σκληρός), τα τάκο τσιπς και τα γλυκίσματα με σκληρό περίβλημα».

Άλλα τρόφιμα που μπορεί να δημιουργήσουν πρόβλημα είναι οι ολόκληροι, σκληροί ξηροί καρποί (καρύδια, αμύγδαλα, φιστίκια κ.λπ.), τα ολόκληρα σκληρά φρούτα και λαχανικά, (π.χ. μήλα, αχλάδια, καρότα), το καλαμπόκι στα κάρβουνα, τα σκληρά πρέτζελ, η κόρα του ψωμιού και η σκληρή ζύμη στην πίτσα, τα παϊδάκια, τα σκληρά κουλούρια και μπισκότα και γενικότερα ό,τι απαιτεί να το δαγκώσετε δυνατά για να κόψετε ένα κομμάτι.

«Τον κίνδυνο αυτό μπορείτε να αποφύγετε κόβοντας το φαγητό σε μπουκιές, αφαιρώντας με τα μαχαιροπίρουνα το ψητό κρέας από το κόκκαλο, βγάζοντας με το χέρι τους καρπούς από τα καλαμπόκια και κόβοντας σε μικρά κομμάτια τα μήλα, τα καρότα και τα κουλούρια», λέει ο δρ McCamish.

Πολύ σημαντικό είναι επίσης να αποφεύγετε όσο το δυνατόν περισσότερο τα ροφήματα με ανθρακικό, τα αναψυκτικά, τα ισοτονικά ροφήματα και τους φρουτοχυμούς, ακόμα κι αν δεν έχουν προσθήκη ζάχαρης.

«Η ΑΑΟ είχε εκδώσει πριν από μερικούς μήνες προειδοποίηση, επειδή τα περισσότερα τέτοιου είδους ροφήματα έχουν χαμηλό pH με συνέπεια να αντενδείκνυνται κατά την ορθοδοντική θεραπεία γιατί τα οξέα τους επιτίθενται στην αδαμαντίνη ουσία των δοντιών και υπάρχει κίνδυνος τερηδόνας. Αν μάλιστα περιέχουν ζάχαρη, ο κίνδυνος αυξάνεται ακόμα περισσότερο γιατί η ζάχαρη αλληλεπιδρά με την μικροβιακή πλάκα στα δόντια και παράγονται ακόμα περισσότερα οξέα, που φθείρουν την αδαμαντίνη»  επισημαίνει η Δρ. Κατερίνα Δούμα-Μιχελάκη, DDS, PhD, ειδική Ορθοδοντικός Παιδιών & Ενηλίκων και προσθέτει:
«Η φθορά αυτή αφενός είναι μη αναστρέψιμη, αφετέρου μπορεί να αφήσει το αποτύπωμα του ορθοδοντικού μηχανισμού στο δόντι, αφού όπου ακουμπά ο μηχανισμός η επιφάνεια του δοντιού θα είναι γερή και γύρω-γύρω θα είναι φθαρμένη.

Το καλύτερο ρόφημα στη διάρκεια της ορθοδοντικής θεραπείας είναι το νερό που έχει ουδέτερο pH (δηλαδή 7) και έτσι δεν προάγει την φθορά των δοντιών. Άλλα αρκετά φιλικά ροφήματα είναι ο μαύρος καφές που έχει pH λίγο πάνω από 6 και το γάλα που έχει pH σχεδόν 7 (είναι 6,12 και 6,70 αντίστοιχα, σύμφωνα με την ΑΑΟ), με αποτέλεσμα να προκαλούν ελάχιστη φθορά».

Τι μπορεί να τρώει ο ασθενής;
Κυρίως τρόφιμα με μαλακή υφή, τονίζει η κυρία Δούμα-Μιχελάκη, που δεν ασκούν ιδιαίτερες πιέσεις στα δόντια κατά τη μάσηση. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το μαλακό κρέας κομμένο σε κομμάτια, τα μπιφτέκια (αλλά όχι τηγανητά με τραγανή κρούστα), τα αυγά, οι σούπες, τα ζυμαρικά, τα μαλακά και ημίσκληρα τυριά, οι πατάτες (όχι τραγανές, αν είναι τηγανητές), γλυκίσματα με κρεμώδη υφή (αλλά όχι αν περιέχει σκληρό μπισκότο ή σκληρή βάση τάρτας), τα ώριμα φρούτα, το κινόα, το κουσκούς, το ρύζι, οι κομπόστες φρούτων, τα γιαούρτια, οι σαλάτες κ.λπ.

Βέβαια, επειδή είναι δύσκολο να περάσουν οι γιορτές χωρίς να φάει κανείς  μελομακάρονα και κουραμπιέδες καλό θα είναι να προσέχουμε το πόσο μαλακά είναι και να αποφεύγουμε ό,τι είναι τραγανό ή περιέχει ξηρούς καρπούς.

Ακόμα αν θέλετε να πιείτε αναψυκτικά ή ποτά, καλό είναι να λαμβάνετε μερικά μέτρα για να περιορίζετε τις φθορές. Για παράδειγμα, φροντίστε να πίνετε το αναψυκτικό με καλαμάκι, καταπίνοντάς το αμέσως, καθώς και να το καταναλώνετε μόνο μαζί με το φαγητό. Μετά από κάθε γεύμα, φροντίστε να πλένετε καλά τα δόντια σας αλλά, αν αυτό είναι ανέφικτο, πρέπει να ξεπλένετε πολύ καλά το στόμα σας με καθαρό νερό.

Να ακολουθείτε επίσης σχολαστικά τις συστάσεις του ορθοδοντικού σας για την στοματική υγιεινή και να είστε τακτικοί στα ορθοδοντικά ραντεβού σας.

Τη σημασία του τέλειου χαμόγελου γνωρίζουν πάρα πολύ καλά οι διάσημοι που επενδύουν πολλά στην απόκτηση και τη διατήρησή του. Ευτυχώς, η πρόοδος στην οδοντιατρική είναι τέτοια ώστε όλοι μας μπορούμε να κάνουμε το ίδιο, δίχως να ξοδεύουμε μία περιουσία. Η δρ Δέσποινα Κωστομοίρη, χειρουργός-οδοντίατρος ειδικευμένη στην Αισθητική Οδοντιατρική και διευθύντρια της Πρότυπης Οδοντιατρικής Κλινικής Athens Life Smile, εξηγεί ποιες συνήθειες και αισθητικές παρεμβάσεις μπορούν πραγματικά να κάνουν lifting στο χαμόγελό σας.

1. Σωστή περιποίηση. Συνίσταται σε τακτικό καθαρισμό στο οδοντιατρείο που αφαιρούνται εκτός από την πέτρα και χρωστικές που συσσωρεύονται στα δόντια και σε καθημερινό βούρτσισμα και καθαρισμό με οδοντικό νήμα. Αν έχετε δόντια, χωρίς θεραπευτικά προβλήματα, ο καθαρισμός στο οδοντιατρείο πρέπει να γίνεται κάθε 6 μήνες. Αν έχετε θεραπευτικά προβλήματα, η συχνότητα των επισκέψεων καθορίζεται από τον οδοντίατρό σας.

Ο εξαμηνιαίος καθαρισμός και το καθημερινό βούρτσισμα αποτελούν προϋπόθεση για την πρόληψη της ουλίτιδας, η οποία είναι φλεγμονή των ούλων με αιμορραγία (στη διάρκεια του βουρτσίσματος ή αυτόματα). Η παραμελημένη ουλίτιδα έχει ως συνέπεια την ανάπτυξη περιοδοντίτιδας, η οποία προκαλεί αιμορραγία αλλά και απώλεια οστού και πιθανή μετακίνηση των δοντιών. Στον εξαμηνιαίο επανέλεγχο γίνεται ταυτόχρονα διάγνωση τυχόν θεραπευτικών προβλημάτων, τα οποία πρέπει να αποκαθίστανται άμεσα για την υγεία του στόματος και την διατήρηση ενός ωραίου χαμόγελου.

2. Oυλοπλαστική Ούλα που ενοχλούν στο χαμόγελο; Ειδικές παρεμβάσεις από εξειδικευμένους οδοντιάτρους τους περιοδοντολόγους έρχονται και παρεμβαίνουν διορθώνοντας την γραμμή των ούλων και αποδίδοντας μία τέλεια πλαστική παρέμβαση για να διορθωθεί η αισθητική του χαμόγελού σας.

3. Λεύκανση με laser και μασελάκια για δισχρωμικά δόντια και αναβάθμιση του χρώματος. Βεβαίως εδώ δεν έχουμε μόνιμο και σταθερό αποτέλεσμα.

4. Όψεις ρητίνης σε 1 ραντεβού με χαμηλότερο κόστος όχι μόνο για μόνιμο αποτέλεσμα αλλαγής χρώματος αλλά και για θεραπευτικούς λόγους. Είναι άμεσες εφαρμογές από τον ειδικευμένο οδοντίατρο σε δόντια αραιά, σε δόντια μικρά για να τα μεγαλώσουμε , σε δίχρωμα ή απονευρωμένα πρόσθια δόντια για να τα επαναφέρουμε στο αρχικό τους χρώμα, σε δόντια με πολλά σφραγίσματα, σε αλλαγή χρώματος των δοντιών, σε στραβά δόντια όταν έχουμε αποκλείσει την κατεξοχήν ενδεικνυόμενη θεραπεία τα σιδεράκια, σε διόρθωση σύγκλεισης, όταν δεν έχει αποτέλεσμα η λεύκανση, για μετατροπή νεογιλών δοντιών με σταθερή στήριξη σε μόνιμα .

5. Όψεις πορσελάνης σε περισσότερα από 1 ραντεβού με υψηλότερο κόστος λόγω παρεμβολής τεχνίτη και σε ανάλογες περιπτώσεις όπως με τις όψεις ρητίνης. Κι εδώ απαιτείται εξειδίκευση από τον οδοντίατρο και άριστο εργαστήριο.

6. Ολοκεραμικές αποκαταστάσεις στεφάνες ή γέφυρες. Είναι εργασίες που δεν έχουν καθόλου μέταλλο εσωτερικά. Αποκαθιστούν απώλειες δοντιών από εξαγωγές ή ελλείψεις, απονευρωμένα οπίσθια δόντια . Έχουν καλύτερη αισθητική απόδοση σε σχέση με τις παλαιότερες μεταλλοκεραμικές αποκαταστάσεις. Από το 1ο ραντεβού με μεταβατικές εργασίες έχετε την τελική εικόνα του στόματός σας.

7. Εμφυτεύματα σε ελλείψεις δοντιών που μπορούν να αποκατασταθούν σε ένα ραντεβού (άμεση φόρτιση) εφόσον το ιατρικό ιστορικό και η οδοντιατρική μελέτη του περιστατικού το επιτρέπει.
Να ξεχάσουμε τον μύθο της αποτυχίας των εμφυτευμάτων μετά την τοποθέτηση , και των κλινικών συμπτωμάτων, όπως έντονου πόνου και πρηξιμάτων . Η προσεκτική αξιολόγηση του περιστατικού και η σοβαρή διαχείριση του ασθενούς με την έννοια και του ιατρικού ιστορικού αλλά και της τοποθέτησης, μειώνει στο ελάχιστο και εκμηδενίζει την περίπτωση της αποτυχίας, του πόνου και του πρηξίματος. Από τα πρώτα ραντεβού με μεταβατικές εργασίες μπορείτε επίσης να έχετε την τελική εικόνα του στόματός σας.

Τα αποτελέσματα δε των ανθρώπων που αποκαθιστούν την οδοντοστοιχία τους με εμφυτεύματα είναι εκπληκτικό. Ιδιαίτερα όταν η μελέτη αφορά όχι μόνον θεραπευτική αποκατάσταση των δοντιών αλλά ταυτόχρονα και την αισθητική αποκατάσταση

8. Μαύρα σφραγίσματα (αμαλγάματα). Η εξέλιξη της οδοντιατρικής επιστήμης από τα αμαλγάματα «μαύρα» σφραγίσματα, στα λευκά σύνθετες ρητίνες τα τελευταία 20 χρόνια, έδωσε την δυνατότητα ακόμη και σε κακοσυντηρημένα στόματα με πολλά τερηδονισμένα δόντια και σφραγίσματα, να μπορούμε να αποδώσουμε ένα τέλεια θεραπευτικό αποτέλεσμα με μακροχρόνια αποτελέσματα, ταυτόχρονα με την άριστη αισθητική του στόματος, χωρίς να διακρίνονται τα σφραγίσματα μιας και υπάρχουν επιλογές χρώματος ρητινών που να προσομοιάζουν στο αποτέλεσμα στο φυσικό μας δόντι πριν τερηδονιστεί.

9. Ορθοδοντική. Ακόμη και στην ορθοδοντική επιστήμη έχουν γίνει αισθητικές παρεμβάσεις έτσι ώστε η εφαρμογή της ορθοδοντικής να επιτρέπεται και στους ενήλικες με λευκά «σιδεράκια» ή διαφανείς ειδικούς ορθοδοντικής νάρθηκες, έτσι ώστε να συνδυάζεται άριστα η θεραπευτική αποκατάσταση του στόματος με την αισθητική χωρίς να παρεμβαίνει στην ψυχολογία του ανθρώπου η αποκατάσταση.
Ακόμη και αν θέλετε να διορθώσετε τα στραβά σας δόντια χωρίς σιδεράκια υπάρχει η δυνατότητα ( σε πολλές περιπτώσεις) με lifting δοντιών σε 1 ραντεβού με μόνιμο αποτέλεσμα.

10. Διατροφικές συνήθειες με τσάι, καφέ, κάπνισμα επίσης επηρεάζουν αρνητικά το χαμόγελο διότι δημιουργούν χρωστικές στα δόντια και επιπλέον αλλάζουν αισθητά τα λευκά δόντια, σε σκουρόχρωμα. Ελλιπής λήψη σιδήρου και βιταμίνης C και B, υπερβολικό κάπνισμα, μπορεί να αιτιολογείται για έντονες φλεγμονές των ούλων (ουλίτιδες), κακοσμία και φλεγμονώδεις καταστάσεις στην στοματική κοιλότητα. Τροφές πλούσιες σε σάκχαρο αποτελούν σίγουρα αιτιολογικό παράγοντα για τερηδόνες.

11. Αποφυγή του καπνίσματος. Το κάπνισμα επίσης δημιουργεί χρωστικές στα δόντια και αλλάζουν αισθητά το χρώμα τους, ενώ ενοχοποιείται για φλεγμονές των ούλων (ουλίτιδα), κακοσμία του στόματος και φλεγμονώδεις καταστάσεις στη στοματική κοιλότητα.

Στον εξαμηνιαίο επανέλεγχο γίνεται ταυτόχρονα και διάγνωση τυχόν θεραπευτικών προβλημάτων, τα οποία πρέπει να αποκαθίστανται άμεσα για την υγεία του στόματος, την απουσία οδοντιατρικών προβλημάτων και την διατήρηση ενός ωραίου χαμόγελου!!!!

Στο πλαίσιο αυτών των εξετάσεων δεν πρέπει να ξεχάσετε τον έλεγχο των δοντιών τους. Ο έλεγχος αυτός είναι εξίσου σημαντικός με τις αναμνηστικές δόσεις των εμβολίων γιατί η τερηδόνα που καθυστερεί να αντιμετωπιστεί μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες, αναφέρει η Αμερικανική Οδοντιατρική Εταιρεία (American Dental Association). Τέτοιες συνέπειες μπορεί να είναι πόνος, αποστήματα δοντιών, πύον γύρω από το δόντι, σπάσιμο του δοντιού, προβλήματα με τη μάσηση ή ακόμα και μετακίνηση των μόνιμων δοντιών.

Δυστυχώς πολλοί γονείς δεν αντιλαμβάνονται ότι η σοβαρή τερηδόνα είναι εξαιρετικά συνηθισμένη, είναι μεταδοτική αφού οφείλεται σε μικροοργανισμούς που υπάρχουν στην στοματική κοιλότητα και δεν υπάρχει εμβόλιο εναντίον της, τονίζει η ADA.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας για την στοματική υγιεινή στη χώρα μας, το 78,5% των Ελληνόπουλων ηλικίας 12 ετών έχουν μέτρια έως κακή στοματική υγιεινή, ενώ στις ηλικίες 12 και 15 ετών μόνο το 15,8% και 16,7% αντίστοιχα έχουν υγιές περιοδόντιο.

Στις ίδιες ηλικίες τα παιδιά έχουν 2-3 δόντια χαλασμένα. Επιπρόσθετα, με την αύξηση της ηλικίας μειώνεται το ποσοστό των Ελληνόπουλων χωρίς τερηδόνα, και από 57,2% που είναι στα 5 έτη γίνεται 37,1% στα 12 έτη και 28,9% στα 15.

Δυστυχώς, τα παιδιά πολλές φορές δεν λένε στους γονείς τους ότι πονάει το δόντι τους και έτσι υποφέρου σιωπηρά, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει και τις σχολικές επιδόσεις τους. Σύμφωνα με την ADA, ένα παιδί με χρόνιο πόνο στο δόντι μπορεί να δυσκολεύεται να φάει, να μιλήσει και να συγκεντρωθεί, να μοιάζει αγχωμένο, νευρικό ή κουρασμένο, ή ακόμα και να χάνει μαθήματα εξαιτίας της κατάστασής του.

Για όλους αυτούς τους λόγους είναι απαραίτητη η καλή στοματική υγιεινή αλλά και ο προληπτικός έλεγχος από τον οδοντίατρο πριν από την έναρξη της σχολικής χρονιάς, ώστε να γίνει καθαρισμός και φθορίωση που μπορεί να διαφυλάξουν την οδοντική υγεία και να εντοπιστούν προβλήματα τα οποία αντιμετωπίζονται αποτελεσματικότερα και με μικρότερο κόστος στα αρχικά τους στάδια.

Αν εξάλλου το παιδί είναι 7 ετών, είναι κατάλληλη η στιγμή και για την πρώτη ορθοδοντική αξιολόγηση, τονίζει η ADA, υπογραμμίζοντας ότι η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία μπορεί να αποτρέψει ή να ελαττώσει τη σοβαρότητα της κακής σύγκλεισης των μόνιμων δοντιών.

«Επειδή τα οστά των γνάθων στις μικρές ηλικίες μπορούν να ανταποκριθούν πολύ πιο εύκολα στις ορθοδοντικές παρεμβάσεις, η έγκαιρη έναρξη της ορθοδοντικής θεραπείας θα βοηθήσει την ομαλή αύξηση όλου του προσώπου και ενδεχομένως θα προλάβει μελλοντικές εξαγωγές δοντιών σε ορισμένες περιπτώσεις», λέει η Δρ. Κατερίνα Δούμα-Μιχελάκη, ειδική ορθοδοντικός παιδιών & ενηλίκων. «Βέβαια, κάθε παιδί, όπως και κάθε ενήλικας, πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν ξεχωριστή οντότητα, με διαφορετικές ανάγκες, σε διαφορετικούς χρόνους. Δεν είναι η ηλικία εκείνη που καθορίζει τη θεραπεία, αλλά το ίδιο το ορθοδοντικό πρόβλημα. Έτσι, μπορεί για παράδειγμα δύο παιδιά να βρίσκονται στην ίδια ακριβώς ηλικία αλλά το ένα να χρειάζεται άμεση έναρξη ορθοδοντικής θεραπείας και το άλλο όχι».

Η προληπτική ή κατασταλτική ορθοδοντική που μπορεί να χρειαστεί ένα παιδί πρώτης σχολικής ηλικίας έχει σκοπό να διορθώσει πολλά και διαφορετικά προβλήματα, επισημαίνει η Δρ. Δούμα-Μιχελάκη. Ανάμεσα σε αυτά τα προβλήματα συμπεριλαμβάνονται:

* Η πρόσθια ή/και οπίσθια σταυροειδής σύγκλειση

* Ο έντονος συνωστισμός των δοντιών

* Η πρόσθια χασμοδοντία (είναι η ύπαρξη κενού ανάμεσα στα πάνω και στα κάτω δόντια όταν το στόμα είναι κλειστό, επειδή δεν έρχονται σε επαφή μεταξύ τους)

* Η πολύ αυξημένη ή πολύ μειωμένη οριζόντια και κατακόρυφη πρόταξη («πεταχτά» δόντια)

* Τα έντονα σκελετικά προβλήματα

* Οι δυσκολίες στη μάσηση και οι πόνοι στην άρθρωση της γνάθου

* Τα οδοντικά προβλήματα που δημιουργούνται από παρατεταμένες παιδικές συνήθειες, όπως το πιπίλισμα (θηλασμός) του δακτύλου και η προώθηση της γλώσσας.

* Το έντονο, μη φυσιολογικό σφίξιμο ή τρίξιμο (βρυγμός) των δοντιών στη διάρκεια του ύπνου και μερικές φορές την ημέρα

* Η διαφύλαξη του χώρου για την ανατολή των μονίμων δοντιών, αν χαθεί ο χώρος κάποιου παιδικού από τερηδόνα, τραύμα ή πρόωρη εξαγωγή

* Η διάγνωση και αντιμετώπιση των αγκυλωμένων νεογιλών δοντιών (είναι τα δόντια που μοιάζουν «βυθισμένα»)

* Η διάγνωση και πιθανή παραπομπή για διόρθωση, της υπερτροφίας του χαλινού (είναι ο κάθετος υμένας ανάμεσα στη γλώσσα και στο έδαφος του στόματος) η οποία δημιουργεί προβλήματα στη λειτουργία του στόματος και την ομιλία.

* Η διάγνωση της καθυστέρησης της ανατολής των μονίμων δοντιών όταν οφείλεται σε παθολογικά αίτια, όπως η ύπαρξη οδοντωμάτων (είναι καλοήθεις όγκοι) κ.λπ.

* Η πρόληψη τυχόν καταγμάτων.

Ανάλογα με τα ευρήματα του προληπτικού ελέγχου, ο οδοντίατρος ή/και ο ορθοδοντικός θα προτείνουν ένα πρόγραμμα επισκέψεων στο παιδί, το οποίο θα εξαρτηθεί επίσης από τις διατροφικές συνήθειές του και το πόσο συχνά και καλά βουρτσίζει τα δόντια του.

«Στα μικρά παιδιά πρέπει να διορθώνουμε εγκαίρως τα προβλήματα εκείνα που αν επιμείνουν θα επιδράσουν αρνητικά στην ομαλή εξέλιξη της οδοντοφυΐας και του προσώπου», καταλήγει η Δρ. Δούμα-Μιχελάκη.