Όπως αναφέρει το Bloomberg επικαλούμενο τη συνέντευξη, που δημοσιεύθηκε την Κυριακή, ο Μπιρόλ υπογράμμισε ότι ένας αγωγός Βασόρα–Τζεϊχάν θα μπορούσε να αποτελέσει ένα ιδιαίτερα ελκυστικό και κρίσιμο έργο τόσο για το Ιράκ όσο και για την Τουρκία, ενώ θα ενίσχυε σημαντικά την ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού της ευρύτερης περιοχής, ιδίως από την οπτική της Ευρώπης. Παράλληλα, εξέφρασε την εκτίμηση ότι τα ζητήματα χρηματοδότησης μπορούν να επιλυθούν, τονίζοντας ότι η συγκυρία είναι κατάλληλη για την προώθηση ενός τέτοιου σχεδίου.

Η πρόταση έρχεται σε μια περίοδο έντονης αστάθειας στη Μέση Ανατολή. Το Ιράν επανέφερε το Σάββατο περιορισμούς στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, λιγότερο από ένα 24ωρο αφότου είχε ανακοινώσει την επαναλειτουργία τους για την εμπορική ναυτιλία. Ως αποτέλεσμα, δεξαμενόπλοια υγροποιημένου φυσικού αερίου άλλαξαν πορεία, έπειτα από προειδοποιήσεις της Τεχεράνης ότι το κρίσιμο πέρασμα έκλεισε εκ νέου.

Το Ιράκ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα Στενά του Ορμούζ για τις εξαγωγές πετρελαίου από το λιμάνι της Βασόρας στον Περσικό Κόλπο, το οποίο διαθέτει αποθέματα περίπου 90 δισεκατομμυρίων βαρελιών και καλύπτει σχεδόν το 90% των συνολικών εξαγωγών της χώρας.

«Η ζημιά έχει ήδη γίνει και δύσκολα αναστρέφεται», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Μπιρόλ, αναφερόμενος στα Στενά του Ορμούζ. Όπως τόνισε, ένας νέος αγωγός αποτελεί αναγκαιότητα για το Ιράκ, ευκαιρία για την Τουρκία και ταυτόχρονα κρίσιμο παράγοντα ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης, υπογραμμίζοντας ότι θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως στρατηγικό έργο.

Για την υλοποίηση του σχεδίου απαιτείται πολιτική συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Ιράκ, κάτι που, όπως σημείωσε, θεωρεί εφικτό. Παράλληλα, εκτίμησε ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να στηρίξει και τη χρηματοδότηση του έργου.

Ήδη, η Τουρκία έχει προτείνει την επέκταση του υφιστάμενου αγωγού που συνδέει το Τζεϊχάν με τα κοιτάσματα του Κιρκούκ προς τον νότο, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου σχεδίου δημιουργίας εμπορικού διαδρόμου δισεκατομμυρίων, που θα εκτείνεται από το λιμάνι Φάου στη νότια Βασόρα έως τα τουρκικά σύνορα.

Παράλληλα, Τουρκία, Συρία και Ιορδανία έχουν συμφωνήσει πρόσφατα στον εκσυγχρονισμό σιδηροδρομικών και οδικών υποδομών, με στόχο τη δημιουργία ενός ενιαίου διαδρόμου που θα συνδέει τη νότια Ευρώπη με τον Περσικό Κόλπο.

Η Άγκυρα αναδεικνύεται έτσι σε πιο ρεαλιστική εναλλακτική, καθώς ο πόλεμος μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς έχει επιβραδύνει την πρόοδο του σχεδίου India–Middle East–Europe Economic Corridor, ενός έργου με αμερικανική στήριξη για τη διασύνδεση της Αραβικής Χερσονήσου μέσω σιδηροδρομικών δικτύων. Με τις επιθέσεις των Χούθι να διαταράσσουν τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα και την περιφερειακή αστάθεια να εντείνεται, το IMEC παραμένει ουσιαστικά «παγωμένο».

«Εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, οι επιπτώσεις θα είναι μεγάλες», τόνισε ο Κυριάκος Πιερρακάκης.

«Στην Ελλάδα προχωράμε σε μεταρρυθμίσεις, όχι κάθε μήνα, αλλά κάθε εβδομάδα», επισήμανε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.

Μπεν Σμιθ: Σας ευχαριστώ όλους που είστε μαζί μας και ευχαριστώ και εσάς, κύριε Υπουργέ. Εκτός από Υπουργός Οικονομικών της Ελλάδας, εκλεγήκατε πρόσφατα Πρόεδρος του Eurogroup, κάτι που είναι αρκετά εντυπωσιακό, δεδομένου ότι πριν από 10 χρόνια κανείς δεν θα εξέλεγε τον Έλληνα Υπουργό Οικονομικών για να ηγηθεί του Eurogroup. Και θα ήθελα, φορώντας το ευρωπαϊκό σας «καπέλο», να κάνετε ένα βήμα πίσω και να μας δώσετε μια συνολική εικόνα για το πώς διαμορφώνεται το σοκ από το Ιράν σε υψηλότερο επίπεδο.

Κυριάκος Πιερρακάκης: Καταρχάς, χαίρομαι πολύ που βρίσκομαι εδώ. Επιτρέψτε μου να ξεκινήσω απαντώντας σε αυτή την ερώτηση και επαναλαμβάνοντας αυτό που δήλωσε πρόσφατα ο Φατίχ Μπιρόλ, εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, το οποίο είναι αρκετά ανησυχητικό: ότι ενδέχεται να βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση στην Ιστορία, αν δεν την αντιμετωπίσουμε σωστά, και ότι αυτή θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερη, δυνητικά, από τις τρεις προηγούμενες μαζί, δηλαδή τις δύο πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του '70 και του 2022, με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Και διαθέτει στοιχεία που το τεκμηριώνουν αυτό, διότι το συνολικό σοκ σε όρους πετρελαίου τη δεκαετία του '70 ήταν μια σωρευτική μείωση της τάξης των 10 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως. Τώρα βρισκόμαστε στα μείον 13.

Επίσης, σε ό, τι αφορά στο φυσικό αέριο, αν δούμε τις απώλειες σε ετήσια βάση, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία πέσαμε από τα 155 δισ. κυβικά μέτρα (BCM) στα 80, δηλαδή μείον 75. Και τώρα εξετάζουμε απώλειες της τάξης των μείον 110 BCM.

Επομένως, αν αυτό συνεχιστεί, εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, οι επιπτώσεις θα είναι μεγάλες.

Φυσικά, υπάρχουν και άλλες επιπτώσεις που ήδη αντιμετωπίζουμε. Το ένα τρίτο των παγκόσμιων λιπασμάτων διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ. Σχεδόν το 50% της παραγωγής θείου επίσης. Αυτό θα έχει επιπτώσεις, οι οποίες θα γίνουν αισθητές εάν τα Στενά παραμείνουν κλειστά για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Και ήδη το αισθανόμαστε αυτό, κυρίως στην Ασία, διότι το 80% του πετρελαίου και το 90% του φυσικού αερίου που διέρχεται από τα Στενά κατευθύνεται προς την Ασία. Ωστόσο, οι τιμές είναι σε μεγάλο βαθμό παγκόσμιες, επομένως όλοι επηρεαζόμαστε.

Στην Ευρώπη, αυτή τη στιγμή, μέρος της δουλειάς μας στο Eurogroup είναι να συντονίσουμε την αντίδραση, καθώς και τη φύση των μέτρων και των πολιτικών που θα επιχειρήσουν να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις αυτής της ενεργειακής κρίσης.

Μπεν Σμιθ: Πήρα συνέντευξη από τον Υπουργό Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ χθες το βράδυ. Παραπονέθηκε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδοτεί τη ζήτηση για να μετριάσει το σοκ. Πιστεύετε ότι αυτή είναι μια εύστοχη κριτική;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Θα έλεγα ότι έχουμε την εμπειρία του 2022, έχουμε κατανόηση του τι κάναμε σωστά και τι λάθος. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη δώσει τις κατευθυντήριες γραμμές για τη στήριξη και τα μέτρα που πρέπει να υιοθετήσουμε. Αυτά θα πρέπει να είναι προσωρινά, να είναι προσαρμοσμένα και να είναι στοχευμένα.

Δηλαδή, θα πρέπει να έχουν βραχυπρόθεσμο χαρακτήρα. Πρέπει να τα αποσύρουμε μόλις η κρίση υποχωρήσει, ώστε να αποφύγουμε ακριβώς αυτό. Και θα πρέπει να στηρίζουν κυρίως εκείνους που πλήττονται περισσότερο, ιδίως σε περιόδους έντονης ανόδου των τιμών του πετρελαίου, όπως αυτή που βιώνουμε σήμερα.

Το έχουμε κάνει αυτό στη χώρα μου, στην Ελλάδα, αλλά λίγο-πολύ το κάνουμε σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες αυτή τη στιγμή. Μέρος της δουλειάς μας στο Eurogroup είναι να συντονίζουμε αυτές τις αντιδράσεις και να προσπαθούμε να ανταποκριθούμε ακριβώς σε αυτά τα ζητούμενα, ώστε να έχουμε τη βέλτιστη πολιτική απόκριση στην κρίση που αντιμετωπίζουμε: να στηρίξουμε τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά, να στηρίξουμε τις επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν έλλειψη ρευστότητας.

Μπεν Σμιθ: Και ο Επίτροπος Ντομπρόβσκις δήλωσε νωρίτερα σήμερα εδώ ότι ανησυχεί πως η Ευρώπη κατευθύνεται προς σχεδόν μηδενική ανάπτυξη, προς στασιμοπληθωρισμό. Τι βλέπετε εσείς όσον αφορά την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Αυτή τη στιγμή ήδη αναπροσαρμόζουμε τις προβλέψεις μας και αυτές προσαρμόζονται προς χαμηλότερα επίπεδα ανάπτυξης σε σχέση με ό, τι είχε αρχικά προβλεφθεί, όχι βέβαια ακόμα σε μηδενικό επίπεδο, και προς υψηλότερα επίπεδα πληθωρισμού.

Αυτό είναι αναμενόμενο σε μια ενεργειακή κρίση. Όλα θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια και το βάθος αυτής. Θα είναι κάτι που θα διαρκέσει δύο εβδομάδες ή τρεις μήνες; Θα είναι μια μεγαλύτερη κρίση, μια πιο παρατεταμένη κρίση; Ξεκινώντας, δηλαδή, από σήμερα.

Φυσικά, ακόμη και στα σενάρια που εξετάζουμε, ας πούμε ότι τα Στενά ανοίγουν αύριο, οι υπολογισμοί που κάνει ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας είναι δυστυχώς, ακόμη και στο καλύτερο σενάριο, κάπως ανησυχητικοί.

Διότι έχουμε ήδη δει ενεργειακές εγκαταστάσεις και ενεργειακά περιουσιακά στοιχεία να επηρεάζονται από τα γεγονότα που εξελίσσονται επί του πεδίου της μάχης,  περίπου 80 εγκαταστάσεις έχουν ήδη επηρεαστεί. Ορισμένες από αυτές έχουν πληγεί σοβαρά.

Άρα, ακόμη και στο καλύτερο σενάριο, θα χρειαστούν δύο μήνες για να επανέλθει η προσφορά κοντά στα προηγούμενα επίπεδα. Τα ασφάλιστρα κινδύνου (risk premia) θα συνεχίσουν επίσης να αντανακλούν ό,τι έχει προηγηθεί σε επίπεδο τιμών.

Είναι μια ανησυχητική κατάσταση. Προσπαθούμε να διαμορφώσουμε το καλύτερο δυνατό σενάριο μέσα στα δεδομένα που έχουμε, αλλά δεν είμαστε ακόμη εκεί.

Μπεν Σμιθ: Πιστεύετε ότι η μονομερής απόφαση των ΗΠΑ να πάνε σε πόλεμο θα έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στη σχέση μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και ΗΠΑ;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Πιστεύω ακράδαντα στη στρατηγική φύση της σχέσης μεταξύ ΗΠΑ και Ευρωπαϊκή Ένωση. Είμαστε πολύ κοντά εδώ και εκατοντάδες χρόνια. Μπορεί να υπάρξουν αναταράξεις σε αυτή τη σχέση. Υπάρχουν διαφωνίες που έχουμε δει στο παρελθόν, είτε πρόκειται για εμπορικές σχέσεις είτε για το ζήτημα της Γροιλανδίας.

Αλλά πιστεύω ακράδαντα ότι το στρατηγικό συμφέρον τόσο των ΗΠΑ όσο και της ΕΕ είναι να έχουν μια στενή και συνεργατική σχέση σε κάθε μέτωπο: είτε πρόκειται για το εκάστοτε ζήτημα είτε ακόμη και για την τεχνολογία. Γιατί η «κούρσα για το φεγγάρι», για παράδειγμα, του 21ου αιώνα θα είναι η τεχνητή νοημοσύνη. Θα αφορά και στις τεχνολογικές εξελίξεις γενικότερα.

Νομίζω ότι όλοι χρειαζόμαστε καλούς φίλους και όλοι, στο τέλος της ημέρας, θα δράσουμε πλήρως στρατηγικά.

Μπεν Σμιθ: Είστε ο τελευταίος υποστηρικτής της διατλαντικής σχέσης. Ένα σημείο διαφωνίας ήταν οι πρόσφατες εκλογές στην Ουγγαρία. Θα επηρεάσει η ήττα του Όρμπαν; Δεν ξέρω. Θα επηρεάσει εσάς ειδικά, υποθέτω γύρω από τις αμυντικές δαπάνες, αλλά και ευρύτερα την ικανότητά σας να συντονίζετε τα οικονομικά της ευρωζώνης. Και πόσο μεγάλο εμπόδιο ήταν η Ουγγαρία;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Λοιπόν, όσον αφορά στην Ουγγαρία, θα έλεγα γενικά ότι η εκλογή φιλοευρωπαϊκών κυβερνήσεων στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ένα θετικό στοιχείο. Και είμαστε αρκετά ικανοποιημένοι γι' αυτό.

Υπό αυτή την έννοια, για παράδειγμα, ο συντονισμός της στήριξης προς την Ουκρανία είναι κάτι που έπρεπε να γίνει με μεγαλύτερη ταχύτητα και σε υψηλότερο επίπεδο. Και είμαστε αρκετά ικανοποιημένοι που θα μπορέσουμε να το επιτύχουμε αυτό με τη νέα ουγγρική κυβέρνηση.

Προσωπικά, ανυπομονώ να συνεργαστώ στενά με τον νέο Υπουργό Οικονομικών της Ουγγαρίας. Συνολικά, θα έλεγα ότι η Ευρώπη έχει διδαχθεί το μάθημα τόσο από την προηγούμενη κρίση του 2022 όσο και από την κρίση που έχουμε μπροστά μας. Χρειαζόμαστε μια ισχυρότερη Ευρώπη, μια πιο κυρίαρχη Ευρώπη, μια Ευρώπη με ενισχυμένες δυνατότητες, και κινούμαστε προς αυτή την κατεύθυνση.

Γνωρίζουμε τι έχουμε μπροστά μας. Υπάρχει ένα «μέρισμα» από τα προφανή πράγματα που δεν έχουμε κάνει για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ποια ήταν η κριτική προς την Ευρώπη στο παρελθόν; Ότι συνήθως χρειαζόμαστε μια κρίση, μετά προκύπτει χάος μέχρι ένα σημείο και καταλήγουμε σε μη βέλτιστες λύσεις.

Ιδανικά, αυτό θα πρέπει να το αποφύγουμε. Δεν σκοπεύουμε να επαναλάβουμε τα λάθη του παρελθόντος.

Και γνωρίζουμε ότι, για παράδειγμα, η υλοποίηση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων στην Ευρώπη είναι κρίσιμη. Σε ετήσια βάση αποταμιεύονται περίπου 1,4 τρισεκατομμύρια ευρώ. Κατευθύνονται αυτά σε επενδύσεις; Όχι.

Ο μέσος Αμερικανός κατέχει το 60% των περιουσιακών του στοιχείων σε μετοχές, αλλά για τον μέσο Ευρωπαίο το ποσοστό είναι 20%. Ένα μέρος αυτού είναι θέμα κουλτούρας, ναι, αλλά μόνο ένα μέρος.

Κυρίως πρόκειται για πρόβλημα στους μηχανισμούς λειτουργίας (plumbing) των ευρωπαϊκών χρηματοοικονομικών. Δεν έχουμε αναπτύξει πλήρως την ενιαία αγορά. Δεν έχουμε άρει όλα τα εμπόδια που υπάρχουν εσωτερικά.

Είχαμε τη συζήτηση για το εμπόριο με τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως πολύ καλά γνωρίζετε. Έχουμε όμως και εσωτερικά εμπορικά εμπόδια μεταξύ των 27 κρατών-μελών. Αυτά πρέπει να τα καταργήσουμε. Και σκοπεύουμε να το κάνουμε γρήγορα.

Μπεν Σμιθ: Και είστε αισιόδοξος; Δηλαδή, κυρίως ότι οι γαλλικές και γερμανικές κυβερνήσεις θα επιτρέψουν αυτό για το οποίο μιλάτε, ουσιαστικά την τραπεζική ενοποίηση στην ΕΕ, ότι θα επιτρέψουν σε μια μεγάλη ισπανική τράπεζα να αγοράσει μια μεγάλη γαλλική τράπεζα χωρίς να μετατραπεί σε εθνική κρίση.

Κυριάκος Πιερρακάκης: Με μία λέξη, ναι. Είμαι αισιόδοξος. Πιστεύω ότι χρειαζόμαστε περισσότερη τραπεζική ενοποίηση στην Ευρώπη. Προέρχομαι από μια χώρα όπου η UniCredit αγόρασε ένα μεγάλο μερίδιο σε μία από τις συστημικές μας τράπεζες και η Euronext αγόρασε το Χρηματιστήριο Αθηνών. Στη συνέχεια, η UniCredit αύξησε το ποσοστό συμμετοχής της στην Alpha Bank, μία από τις συστημικές μας τράπεζες.

Συνολικά, σίγουρα το χρειαζόμαστε αυτό, αλλά δεν αφορά μόνο στις τράπεζες. Ανέφερα και τα χρηματιστήρια. Πρόκειται κυρίως για την ανάπτυξη αυτού που περιγράφουμε ως Ένωση Κεφαλαιαγορών.

Για να το πω με μη τεχνικούς όρους: είστε μια startup στην Ευρώπη. Κάποια στιγμή πιθανότατα χρειάζεστε μια αμερικανική επενδυτική τράπεζα και κάποια στιγμή πιθανότατα μετατρέπεστε σε εταιρεία στο Ντέλαγουερ για να προχωρήσετε. Αυτό είναι εντάξει. Αλλά θα πρέπει να υπάρχουν επιλογές σε ευρωπαϊκό επίπεδο ώστε να μπορείτε να αναπτυχθείτε και να επεκταθείτε μέσα σε μια ενιαία αγορά.

Μπεν Σμιθ: Αυτό είναι το ευρωπαϊκό Ντέλαγουερ; Είναι κάτι που συζητείται;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Δεν θα όριζα ένα συγκεκριμένο μέρος ως το «ευρωπαϊκό Ντέλαγουερ».

Μπεν Σμιθ: Δεν είναι αυτό που αποκαλούν τη 28η δικαιοδοσία;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Το 28ο κανονιστικό πλαίσιο. Η ιδέα του 28ου κανονιστικού πλαισίου είναι ακριβώς να λειτουργήσει με αυτόν τον τρόπο: να δημιουργήσει έναν απλούστερο μηχανισμό για να ιδρύσει κανείς τη δική του εταιρεία και να την αναπτύξει στην Ευρώπη, μεταξύ άλλων.

Μπεν Σμιθ: Αλλά δεν θα έχετε μια πολιτεία με τη «γοητεία» του Ντέλαγουερ.

Κυριάκος Πιερρακάκης: Δεν θα μπορούσα να το αρνηθώ αυτό. Αλλά αυτό που θα έλεγα είναι ότι συνολικά διαθέτουμε μια αγορά πολύ ισχυρή, η οποία μπορεί να λειτουργήσει ως χρηματοοικονομική και οικονομική υπερδύναμη, αρκεί να αφαιρέσουμε όλα αυτά τα εμπόδια που υπάρχουν.

Ας δώσω ένα παράδειγμα: οι τηλεπικοινωνίες. Οι πολιτικές της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ κατά της Huawei ουσιαστικά βοήθησαν έμμεσα τις ευρωπαϊκές εταιρείες στον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Δεν υπήρχε τότε αμερικανικός «πρωταθλητής» στην αγορά. Υπήρχαν η Ericsson και η Nokia.

Αξιοποιήσαμε αυτή την ευκαιρία για να δημιουργήσουμε οικοσυστήματα γύρω από αυτούς τους παίκτες στην Ευρώπη το 2020 και το 2021; Όχι, δεν το κάναμε. Αποφασίσαμε να έχουμε 27 ξεχωριστές δημοπρασίες φάσματος. Η Κίνα προχωρούσε σε διοικητική κατανομή φάσματος στις τηλεπικοινωνιακές της εταιρείες. Και στις Ηνωμένες Πολιτείες είχες ουσιαστικά μία αρχή, την FTC.

Έτσι, όταν ένας τηλεπικοινωνιακός πάροχος όπως η Deutsche Telekom αλληλεπιδρούσε με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλληλεπιδρούσε με έναν φορέα. Στην Ευρώπη έπρεπε να αλληλεπιδρά με 27. Και δεν ασκήσαμε βιομηχανική πολιτική γύρω από αυτούς τους παίκτες.

Το αναφέρω ως παράδειγμα. Αυτή είναι η φιλοσοφία της έκθεσης Ντράγκι και της έκθεσης Λέτα: τι θα μπορούσαμε να κάνουμε στην Ευρώπη για να ενισχύσουμε τόσο τις τεχνολογικές μας δυνατότητες όσο και την οικονομική μας δραστηριότητα; Αυτά τα δύο πάνε μαζί.

Αυτό απαιτεί έξυπνη ρύθμιση και έξυπνες επιλογές. Και μπορούμε να τις κάνουμε. Υπάρχει το γνωστό απόφθεγμα του Τσόρτσιλ, ότι τελικά κάνεις το σωστό αφού έχεις αποκλείσει όλες τις άλλες επιλογές. Υποθέτω ότι βρισκόμαστε σε αυτό το σημείο, σε έναν βαθμό. Η Ελλάδα σίγουρα βρέθηκε σε αυτό το σημείο.

Μπεν Σμιθ: Μπορείτε να μας πείτε λίγα, έστω στα λίγα λεπτά που μας απομένουν; Η ελληνική ιστορία είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Και αναρωτιέμαι αν υπάρχουν μαθήματα που θα έπρεπε να αντλήσει η υπόλοιπη Ευρωζώνη από όσα μάθατε στην Ελλάδα τα τελευταία 10 χρόνια, βγαίνοντας από αυτή την κρίση και φτάνοντας σήμερα να θεωρείστε κάπως ως πρότυπη ευρωπαϊκή οικονομία;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Υπάρχουν μαθήματα που πρέπει να αντλήσει κανείς και μαθήματα που δεν πρέπει. Από τη θετική πλευρά, η δημοσιονομική σταθερότητα είναι απαραίτητη. Έχουμε διατηρήσει βιώσιμα δημοσιονομικά πλεονάσματα για χρόνια. Έχουμε τη ταχύτερη μείωση χρέους συνολικά. Ξεκινήσαμε, βέβαια, από πολύ υψηλό επίπεδο.

Μετά τον COVID, είχαμε φτάσει σχεδόν σε επίπεδα χρέους της τάξης του 210% του ΑΕΠ, που είναι τεράστια. Η πρόβλεψη τώρα είναι ότι πριν τελειώσει η δεκαετία θα είμαστε κάτω από το 120%.

Χρειάζεσαι υγιή δημόσια οικονομικά. Αυτό είναι sine qua non. Χρειάζεσαι πολιτική σταθερότητα, που είναι το αναγκαίο συστατικό για να πετύχεις τα ίδια οικονομικά αποτελέσματα. Και χρειάζεσαι μια νοοτροπία μεταρρυθμίσεων.

Προσπαθούμε να προχωράμε σε μεταρρυθμίσεις, δεν θα έλεγα κάθε μήνα, θα έλεγα κάθε εβδομάδα. Μέρος αυτών των μεταρρυθμίσεων αφορούσε στην ψηφιοποίηση της οικονομίας, στην ψηφιοποίηση του κράτους. Η ανάπτυξη της κυβερνητικής πλατφόρμας Gov.gr υπήρξε μία από τις πιο δημοφιλείς μεταρρυθμίσεις στη σύγχρονη ελληνική ιστορία.

Αυτή η οριζόντια ψηφιοποίηση μας επέτρεψε να κάνουμε πολλά πράγματα ταυτόχρονα, από την ψηφιοποίηση του συστήματος υγείας έως τη δυνατότητα να εντοπίζουμε τη φοροδιαφυγή και να δημιουργούμε πλεονάσματα, επειδή συνδέσαμε τη μέση επιχείρηση στην Ελλάδα -τη μέση μικρομεσαία επιχείρηση- με POS. Εφαρμόσαμε μια πολιτική πολλών μεταρρυθμίσεων ταυτόχρονα.

Αυτό που δεν πρέπει να διδαχθεί κανείς από εμάς είναι το υψηλό «κόστος διδάκτρων» που πληρώσαμε, κάνοντας πολλά λάθη πριν μπούμε στη σωστή πορεία. Για παράδειγμα, χρειάστηκαν τρία προγράμματα διάσωσης με το ΔΝΤ, αντί για ένα, όπως στην περίπτωση χωρών όπως η Ιρλανδία ή η Κύπρος.

Συνολικά, χρειάζεται συνεχής μεταρρύθμιση και μια θετική στάση απέναντι σε αυτή, γιατί στο τέλος της ημέρας αυτό που ενδιαφέρει τους πολίτες στην πολιτική είναι μία λέξη: αποτελέσματα (delivery). Θέλουν να βλέπουν αποτελέσματα, όχι λόγια από τους πολιτικούς. Θέλουν απτά αποτελέσματα στην πράξη. Όσο περισσότερο τα παραδίδεις γρήγορα και σε κλίμακα, τόσο αυξάνονται τα επίπεδα εμπιστοσύνης στην κοινωνία. Και μπορείς να κάνεις ακόμη περισσότερα.

Μπεν Σμιθ: Πόσο σας ανησυχεί ότι αυτά που συζητούσαμε στην αρχή -η άνοδος των τιμών της ενέργειας- θα τροφοδοτήσουν έναν κύκλο πολιτικής αστάθειας; Δημοσιονομικά ανεύθυνου λαϊκισμού; Ανατροπής όσων λέτε ότι είναι αναγκαία για μεταρρυθμίσεις;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Ανησυχώ και θα έλεγα ότι το καθήκον κάθε πολιτικού στην Ευρώπη στο επίπεδο αυτό είναι, από τη μία πλευρά, να ανησυχεί, αλλά από την άλλη να παρέχει και τις απαραίτητες λύσεις για να αντιμετωπίσει αυτή την ανησυχία.

Αν δει κανείς πού βρίσκεται σήμερα η Ευρώπη σε σχέση με το 2022, οι πηγές ενέργειας είναι πιο διαφοροποιημένες. Έχουμε επενδύσει περισσότερο σε υποδομές. Χρειάζεται να κάνουμε περισσότερα; Ναι. Χρειαζόμαστε περισσότερες επενδύσεις στα δίκτυα, περισσότερες επενδύσεις στην αποθήκευση. Πρέπει να προχωρήσουμε συνολικά στην Ενεργειακή Ένωση της Ευρώπης.

Έχουμε διαφορετικά ενεργειακά μείγματα στις ευρωπαϊκές χώρες, κάτι που αντανακλάται και στις τιμές. Υπάρχουν ακόμη πράγματα να γίνουν; Ναι. Αλλά προχωράμε συνεχώς.

Η κριτική προς την Ευρώπη είναι ότι προχωρά πολύ λίγο και πολύ αργά. Θα διαφωνούσα εν μέρει με αυτό. Ναι, σε ορισμένα ζητήματα ήμασταν πιο αργοί, αλλά σε άλλα, όταν ενσωματώνουμε το μάθημα,  όπως για παράδειγμα τα μαθήματα της κρίσης χρέους της προηγούμενης δεκαετίας φάνηκαν στην αντίδρασή μας στην COVID-19, ξέρουμε πώς να αντιδράσουμε καλύτερα.

Και πιστεύω ότι το ίδιο θα ισχύσει και για αυτή την ενεργειακή κρίση, γιατί έχουμε ήδη αναπτύξει τους θεσμούς και τη νοοτροπία πολιτικής, με βάση όσα συνέβησαν το 2022.

Μπεν Σμιθ: Και μια τελευταία ερώτηση. Είστε πραγματικός ατλαντιστής. Έχετε σπουδάσει εδώ. Δεν κατάφερα νωρίτερα να σας κάνω να ασκήσετε κριτική στην αμερικανική κυβέρνηση. Πόσο δύσκολο είναι, όταν ο Αμερικανός αντιπρόεδρος έρχεται και κάνει εκστρατεία για κάποιον στην Ευρώπη και εκείνος χάνει; Δηλαδή, αποτελεί πρόκληση για τους Ευρωπαίους πολιτικούς που θέλουν να διατηρήσουν αυτή τη σχέση, το γεγονός ότι αυτή η κυβέρνηση δεν είναι δημοφιλής στις ευρωπαϊκές χώρες;

Κυριάκος Πιερρακάκης: Θα έλεγα ότι δεν πρέπει να εστιάζουμε μόνο στο εδώ και τώρα, αλλά στη μεγάλη εικόνα. Αυτό που τείνουμε να κάνουμε ως άνθρωποι είναι να υπεραναλύουμε το παρελθόν, να υπερδραματοποιούμε το παρόν και να υποτιμούμε το μέλλον.

Αν θέλουμε να δούμε τι πρέπει να συμβεί, αναφορικά με αυτή την, κατά τη γνώμη μου, υπαρξιακή σχέση, πρέπει να εστιάσουμε στις προκλήσεις που έχουμε μπροστά μας και να διατηρήσουμε μια θετική και αισιόδοξη στάση για την επίτευξη αποτελεσμάτων. Και για όλες τις πολιτικές που απαιτούνται.

Μπεν Σμιθ: Τι ωραίο κλείσιμο. Ευχαριστώ πολύ. Ήταν απολαυστικό.

Με τη ρητορική του να  μοιάζει με εκείνη των σερίφηδων άλλης εποχής, προκαλώντας πολλαπλά ερωτηματικά στη διεθνή κοινότητα καθώς δεν συνάδει με εκείνη του Προέδρου της ισχυρότερης χώρας του πλανήτη. Την ίδια ώρα, η μη επίτευξη συμφωνίας αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο κλιμάκωσης των συγκρούσεων στη Μ. Ανατολή, ιδιαίτερα αν δεν αναθεωρηθεί το τελεσίγραφο για συμμόρφωση των Ιρανών με τους Αμερικανικούς όρους!

Του Δημήτρη Τζάνα*

Με αυτά τα δεδομένα, η τιμή του πετρελαίου (αργό και brent)  ξεπερνά πάλι τα 110 δολάρια το βαρέλι και τα σενάρια αύξησης του πληθωρισμού είναι τα μόνα που εκτυλίσσονται. Με την παγκόσμια οικονομία να απειλείται με τα χειρότερα, καθώς ακόμη και αν συντελείτο μια συμφωνία στο άμεσο μέλλον, η επάνοδος στην κανονικότητα θα απαιτούσε πολύμηνο διάστημα, λόγω κυρίως των σημαντικών καταστροφών που έχουν επέλθει σε ενεργειακές εγκαταστάσεις στην περιοχή του Κόλπου.

Την ίδια ώρα,  η εκτροπή των προϋπολογισμών όλων των δυτικών οικονομιών που καλούνται να αυξήσουν τις δημόσιες δαπάνες για την άμυνα και για την ανακούφιση των ευάλωτων στρωμάτων, συνιστά την επόμενη ωρολογιακή βόμβα.

Οι περαιτέρω επιτοκιακές αυξήσεις για την αναχρηματοδότηση ομολόγων είναι αναπόφευκτες προκειμένου να αντληθούν τα απαραίτητα κεφάλαια, με τις ΗΠΑ να καλούνται να αναχρηματοδοτήσουν πάνω από $10 τρις. τα αμέσως επόμενα έτη, ενώ ο Πρόεδρος Τραμπ ζητά ήδη επέκταση των αμυντικών δαπανών κατά $1,5 τρισ. για το 2027 από το Κογκρέσο.

Με αυτά τα δεδομένα, διατηρείται με αξιοθαύμαστο τρόπο η ψυχραιμία των δεικτών στις αγορές, με τους διαχειριστές να προκρίνουν τη διατήρηση αυξημένων διαθεσίμων ως μοναδικό τρόπο για επενδυτική προστασία.

Και με τις Κεντρικές  Τράπεζες, τη Federal και την EKT να αποφασίζουν για τα παρεμβατικά τους επιτόκια, προκρίνοντας την αύξησή τους αν θεωρήσουν ότι πρέπει να συμβάλουν στην τιθάσευση του πληθωρισμού ή κάτι εναλλακτικό για την  αποτροπή ύφεσης στην οικονομία.

Στο ελληνικό χρηματιστήριο το σκηνικό έχει τη διαφοροποίησή του. Οι επιπτώσεις από την κρίση στη Μέση Ανατολή έχουν αναπόφευκτα συνέπειες και στον ελληνικό πληθωρισμό καθώς οι τιμές στα καύσιμα και τα τρόφιμα ήδη αναρριχώνται, με τις κυβερνητικές παρεμβάσεις (ενεργειακό πακέτο, μέτρα για τα ευάλωτα στρώματα του πληθυσμού) να είναι προδήλως σε ανεπαρκή κατεύθυνση, καθώς η προσήλωση στους δημοσιονομικούς στόχους δεν επιτρέπει τη μείωση του ΕΦΚ των καυσίμων.

Με την ΤτΕ να εκτιμά ότι το +1,9% στο φετινό ΑΕΠ είναι εφικτό, ζητώντας την αποτροπή διενέργειας πρόωρων εκλογών και τη επαγρύπνηση του οικονομικού επιτελείου για την επίτευξη του φετινού στόχου στο πρωτογενές πλεόνασμα, προσπερνώντας την τοξικότητα του πολιτικού περιβάλλοντος λόγω των εξελίξεων περί τον ΟΠΕΚΕΠΕ.

Την ίδια ώρα, η εκτίμηση της E & Y για φετινή ανάπτυξη κατά 2,1% υποβοηθεί την διατήρηση θετικού momentum για τον τραπεζικό κλάδο που καλείται να κερδίσει και φέτος το στοίχημα της συνέχισης της βελτίωσης της οργανικής κερδοφορίας του με την διατήρηση της πιστωτικής επέκτασης. Παράλληλα, τα στοιχεία του Μαρτίου για την επιβατική κίνηση στο ΔΑΑ (στο +3,8%) διαμορφώνουν συγκρατημένη αισιοδοξία για τις προοπτικές του φετινού τουρισμού στη χώρα.

Το ελληνικό χρηματιστήριο αλλάζει σταδιακά πίστα  καθώς θα ταξινομείται πλέον στις ανεπτυγμένες αγορές, από τον Αύγουστο 2026  το 2026 ως τον Μάιο του 2027 ανάλογα με τις αποφάσεις των διεθνών οίκων, εδραιώνοντας την πεποίθηση για ένα επικείμενο θετικό ισοζύγιο ροών στη συνέχεια,  πέραν όσων αφορούν τις κινήσεις των passive funds.

Σαν αποτέλεσμα, ο Γενικός Δείκτης επανακτά την ανοδική τάση κινούμενος πάνω από τις 2100 μονάδες έχοντας ολοκληρώσει επιτυχώς τη μάχη με τις 2058 μονάδες και προσβλέποντας σε νέους άθλους, με τις 2172 μονάδες να αποτελούν την εγγύτερη αντίσταση !

* Ο Δημήτρης Τζάνας είναι σύμβουλος Διοίκησης του Κύκλου ΑΧΕΠΕΥ

Στο επίκεντρο βρίσκεται το νησί Χαργκ, βασικός ενεργειακός κόμβος από τον οποίο διακινείται περίπου το 90% των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν. Ωστόσο, στρατηγικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι ακόμη πιο κρίσιμα για τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας είναι επτά άλλα νησιά: Αμπού Μούσα, Μεγάλο Τουνμπ, Μικρό Τουνμπ, Χενγκάμ, Κεσμ, Λαράκ και Ορμούζ.

Τα νησιά αυτά σχηματίζουν ένα είδος «αμυντικού τόξου», το οποίο -σύμφωνα με μελέτες- επιτρέπει στο Ιράν να ασκεί αυξημένο έλεγχο στην ασφάλεια και τη διέλευση πλοίων στα Στενά. Ιδιαίτερα τα Αμπού Μούσα, Μεγάλο Τουνμπ και Μικρό Τουνμπ, που βρίσκονται στο δυτικό άκρο, θεωρούνται κομβικά, καθώς η γεωγραφική τους θέση αναγκάζει μεγάλα πολεμικά πλοία και δεξαμενόπλοια να περνούν κοντά τους, καθιστώντας τα ευάλωτα σε επιθέσεις.

Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν χαρακτηρίσει τα νησιά αυτά ως «αβύθιστα αεροπλανοφόρα», καθώς μπορούν να λειτουργούν ως βάσεις για ταχύπλοα σκάφη, ναρκοθέτηση και επιχειρήσεις με drones των Φρουρών της Επανάστασης. Μάλιστα, το Ιράν έχει ενισχύσει στρατιωτικά την παρουσία του σε αρκετά από αυτά.

Αναλυτές εκτιμούν ότι σε περίπτωση αμερικανικής επιχείρησης για απόβαση – είτε στο Χαργκ είτε σε άλλα σημεία – ο έλεγχος αυτών των νησιών θα ήταν απαραίτητος. Ωστόσο, μια τέτοια επιχείρηση θεωρείται ιδιαίτερα δύσκολη και επικίνδυνη, καθώς τα νησιά είναι καλά οχυρωμένα και προστατεύονται τόσο από τις ίδιες τις δυνάμεις που σταθμεύουν σε αυτά όσο και από το ιρανικό έδαφος.

Παράλληλα, ακόμη και αν καταληφθούν, η διατήρηση ελέγχου θα απαιτούσε σημαντικές στρατιωτικές δυνάμεις, οι οποίες θα ήταν εκτεθειμένες σε συνεχή πλήγματα από πυραύλους, drones και πυροβολικό από την ηπειρωτική χώρα του Ιράν.

Την ίδια στιγμή, η πολιτική διάσταση περιπλέκει περαιτέρω την κατάσταση. Τα νησιά Αμπού Μούσα, Μεγάλο Τουνμπ και Μικρό Τουνμπ αποτελούν αντικείμενο διαμάχης μεταξύ Ιράν και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα από το 1971. Οποιαδήποτε αλλαγή στον έλεγχό τους θα μπορούσε να προκαλέσει νέες εντάσεις, ακόμη και μεταξύ συμμάχων των ΗΠΑ.

Οχυρωμένα και επικίνδυνα: Το ρίσκο στα νησιά των Στενών του Ορμούζ

Σύμφωνα με αναλυτές, δεν υπάρχει «εύκολη λύση»: κάθε στρατιωτική επιλογή συνοδεύεται από σημαντικούς κινδύνους και πιθανές γεωπολιτικές συνέπειες, που μπορεί να επηρεάσουν όχι μόνο την έκβαση της σύγκρουσης αλλά και τη σταθερότητα της περιοχής μετά από αυτήν.

Μιλώντας στο ΕΡΤnews o αντιπτέραρχος ε.α κ. Κώστας Ιατρίδης, αναφέρθηκε στο ότι τα νησιά αυτά που βρίσκονται στα Στενά του Ορμούζ και στον Περσικό Κόλπο αποτελούν κρίσιμους στρατηγικούς κόμβους, τους οποίους το Ιράν έχει ήδη ενισχύσει σημαντικά σε στρατιωτικό επίπεδο.

«Τα νησιά αυτά είναι πλήρως οχυρωμένα, διαθέτουν ραντάρ, στρατιωτικές δυνάμεις και οπλικά συστήματα, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις έχουν τοποθετηθεί και νάρκες στην ευρύτερη περιοχή» σημειώνει.

Παρότι εκτιμάται ότι ορισμένα από τα μικρότερα και πιο εκτεθειμένα νησιά —όπως το Αμπού Μούσα, το Μεγάλο Τουνμπ και το Μικρό Τουνμπ— θα μπορούσαν θεωρητικά να καταληφθούν, ο βασικός κίνδυνος, ωστόσο, προέρχεται από την απέναντι πλευρά: την ηπειρωτική ακτή του Ιράν, όπου βρίσκονται ανεπτυγμένα πυραυλικά συστήματα. Από εκεί, το Ιράν έχει τη δυνατότητα να εξαπολύσει επιθέσεις κατά των δυνάμεων που θα επιχειρούσαν να καταλάβουν ή να διατηρήσουν τον έλεγχο των νησιών.

Όπως τονίζει, μια τέτοια επιχείρηση μόνο εύκολη δεν μπορεί να θεωρηθεί. Ακόμη και σε περίπτωση επιτυχούς κατάληψης, το κόστος σε απώλειες θα μπορούσε να είναι σημαντικό, ενώ η διατήρηση του ελέγχου θα παραμείνει εξαιρετικά επισφαλής.

Παράλληλα, τίθεται και ένα κρίσιμο πρακτικό ζήτημα: ακόμη και αν τα νησιά περάσουν σε αντίπαλο έλεγχο, η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας δεν είναι δεδομένη. Υπό την απειλή άμεσων πυραυλικών πληγμάτων, είναι αμφίβολο αν ναυτιλιακές εταιρείες θα ρισκάρουν να στείλουν δεξαμενόπλοια να διέλθουν από την περιοχή.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: ο έλεγχος των νησιών δεν συνεπάγεται απαραίτητα και έλεγχο της κατάστασης, καθώς ο παράγοντας της συνεχούς απειλής από το Ιράν διατηρεί υψηλό το επίπεδο κινδύνου για κάθε στρατιωτική ή εμπορική δραστηριότητα στην περιοχή.

Το διεθνές benchmark Brent κατέγραψε πτώση 2,84% και έκλεισε στα 100,21 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό West Texas Intermediate υποχώρησε κατά 5,28% και διαμορφώθηκε στα 93,50 δολάρια. Νωρίτερα στη συνεδρίαση, το αμερικανικό αργό είχε ξεπεράσει το όριο των 100 δολαρίων.

Παρά τη σημερινή διόρθωση, οι τιμές έχουν αυξηθεί περίπου 40% από την έναρξη του πολέμου μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, καθώς η ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών έχει υποστεί σοβαρές διαταραχές. Την περασμένη εβδομάδα το Brent έκλεισε πάνω από τα 100 δολάρια για πρώτη φορά μετά από τέσσερα χρόνια.

Ο Τραμπ δήλωσε ότι ο Λευκός Οίκος θα ανακοινώσει σύντομα ποιες χώρες έχουν συμφωνήσει να συμμετάσχουν σε μια διεθνή συμμαχία για την προστασία των δεξαμενόπλοιων που διέρχονται από το κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα. Παράλληλα, εξέφρασε δυσαρέσκεια για συμμάχους που εμφανίζονται απρόθυμοι να συμμετάσχουν.

«Κάποιοι είναι πολύ ενθουσιασμένοι και κάποιοι λιγότερο», δήλωσε σε δημοσιογράφους. «Υποθέτω ότι ορισμένοι δεν θα το κάνουν. Νομίζω ότι υπάρχουν ένα ή δύο κράτη που δεν θα συμμετάσχουν, παρότι τα προστατεύουμε εδώ και περίπου 40 χρόνια, με κόστος δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων».

Την ίδια στιγμή, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, ανέφερε ότι η Ουάσιγκτον επιτρέπει στα ιρανικά δεξαμενόπλοια να διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Το στενό αυτό θαλάσσιο πέρασμα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς κόμβους στον κόσμο, μέσω του οποίου μεταφέρεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.

«Τα ιρανικά πλοία έχουν ήδη αρχίσει να περνούν και το επιτρέπουμε, ώστε να συνεχιστεί η τροφοδοσία της παγκόσμιας αγοράς», δήλωσε ο Μπέσεντ σε συνέντευξη στο CNBC.

Παράλληλα, ο Τραμπ δήλωσε σε συνέντευξη στο NBC News ότι οι αμερικανικές επιθέσεις στο νησί Χαργκ «κατέστρεψαν ολοκληρωτικά» μεγάλο μέρος των εγκαταστάσεων, προσθέτοντας ότι «μπορεί να το χτυπήσουμε ακόμη μερικές φορές για πλάκα».

Ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών διέταξε την Παρασκευή επιθέσεις κατά ιρανικών στρατιωτικών στόχων στο νησί Χαργκ, υποστηρίζοντας ότι οι ενεργειακές υποδομές δεν επλήγησαν. Ωστόσο προειδοποίησε ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να στοχεύσουν εγκαταστάσεις πετρελαίου εάν το Ιράν συνεχίσει να επιτίθεται σε δεξαμενόπλοια στα Στενά του Ορμούζ.

Το νησί Χαργκ αποτελεί τον σημαντικότερο κόμβο εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της JPMorgan, περίπου το 90% των εξαγωγών αργού της χώρας πραγματοποιείται από εκεί. Η παραγωγή του Ιράν διαμορφώθηκε τον Φεβρουάριο σε περίπου 3,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με στοιχεία του OPEC.

Ο πρεσβευτής των Ηνωμένων Πολιτειών στον ΟΗΕ, Μάικ Γουόλτζ, επανέλαβε την προειδοποίηση ότι η Ουάσιγκτον διατηρεί το ενδεχόμενο πλήγματος στις ενεργειακές υποδομές του νησιού.

«Χτύπησε σκόπιμα μόνο στρατιωτικές εγκαταστάσεις προς το παρόν», δήλωσε στο CNN. «Θα μπορούσε όμως να διατηρήσει αυτή την επιλογή αν αποφασίσει να πλήξει την ενεργειακή τους υποδομή».

Η κλιμάκωση αυτή σηματοδοτεί σημαντική ένταση στη σύγκρουση, σύμφωνα με την επικεφαλής στρατηγικής εμπορευμάτων της JPMorgan, Νατάσα Κάνεβα. Ένα άμεσο πλήγμα στον τερματικό σταθμό εξαγωγών του Ιράν στο νησί θα μπορούσε να διακόψει άμεσα το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών αργού της χώρας, που υπολογίζονται σε περίπου 1,5 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως.

Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προκαλέσει «σφοδρή αντίδραση» από την Τεχεράνη, είτε στα Στενά του Ορμούζ είτε εναντίον ενεργειακών υποδομών στην ευρύτερη περιοχή.

Το κλείσιμο των Στενών, τα οποία συνδέουν τον Περσικό Κόλπο με τις παγκόσμιες αγορές, έχει ήδη προκαλέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή στην παγκόσμια προσφορά πετρελαίου στην ιστορία.

Οι τιμές συνεχίζουν να κινούνται ανοδικά, παρά την απόφαση περισσότερων από 30 χωρών να απελευθερώσουν συνολικά 400 εκατομμύρια βαρέλια από τα στρατηγικά τους αποθέματα για να περιορίσουν το σοκ στην αγορά. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη συντονισμένη κίνηση αυτού του είδους.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα διαθέσουν 172 εκατομμύρια βαρέλια από το Στρατηγικό Πετρελαϊκό Απόθεμα, ενώ ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας ανακοίνωσε ότι ασιατικές χώρες θα ξεκινήσουν άμεσα την αποδέσμευση αποθεμάτων. Κράτη της Ευρώπης και της Αμερικής θα ακολουθήσουν μέχρι το τέλος Μαρτίου.

Ωστόσο, ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, προειδοποίησε ότι δεν υπάρχει καμία βεβαιότητα πως οι τιμές θα υποχωρήσουν σύντομα.

«Στους πολέμους δεν υπάρχουν εγγυήσεις», δήλωσε στο ABC News. «Μπορώ όμως να εγγυηθώ ότι η κατάσταση θα ήταν δραματικά χειρότερη χωρίς αυτή τη στρατιωτική επιχείρηση που αποδυναμώνει το ιρανικό καθεστώς».

Κατακόρυφη αύξηση στην τιμή του πετρελαίου έφερε το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ

Υπενθυμίζεται ότι η ναυσιπλοΐα στα στρατηγικής σημασίας Στενά του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται συνήθως σχεδόν το 20% του παγκόσμιου αργού πετρελαίου, έχει διαταραχθεί σοβαρά μετά το ξέσπασμα του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου και την έναρξη των αμερικανικών και ισραηλινών πληγμάτων εναντίον του Ιράν. Η Τεχεράνη απάντησε με πλήγματα με drones και πυραύλους εναντίον ισραηλινών και αμερικανικών συμφερόντων σε όλη την περιοχή της Μέσης Ανατολής και στοχοθέτησε επανειλημμένα πετρελαιοφόρα που διέρχονταν από τα Στενά.

Η τιμή του πετρελαίου αυξήθηκε κατακόρυφα ξεπερνώντας τα 100 δολάρια το βαρέλι —το υψηλότερο επίπεδο μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022—προτού μειωθεί ξανά χθες μετά τις δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος άφησε να εννοηθεί ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στο Ιράν θα τερματιστούν «σύντομα».

«Οι προσπάθειές τους να μειώσουν και να ελέγξουν την τιμή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου θα είναι προσωρινές και μάταιες. Σε περιόδους πολέμου το εμπόριο εξαρτάται από την περιφερειακή ασφάλεια», δήλωσε ο Ναϊνί.

Χθες, Δευτέρα 9/03, το βράδυ οι Φρουροί της Επανάστασης κάλεσαν τις αραβικές και ευρωπαϊκές χώρες να απελάσουν τους πρεσβευτές των ΗΠΑ και του Ισραήλ προκειμένου να τους επιτραπεί να διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.

«Οποιαδήποτε αραβική ή ευρωπαϊκή χώρα απελάσει τους πρεσβευτές των ΗΠΑ και του Ισραήλ από το έδαφός της θα έχει πλήρη ελευθερία και άδεια διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ ήδη από αύριο», είχαν τονίσει οι Φρουροί της Επανάστασης.

Πόσο έχουν μειώσει την παραγωγή πετρελαίου οι Χώρες του Κόλπου

Η Σαουδική Αραβία έχει μειώσει την παραγωγή της κατά 2 έως 2,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατά 500.000 έως 800.000 βαρέλια την ημέρα, το Κουβέιτ κατά περίπου 0,5 εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα και το Ιράκ κατά περίπου 2,9 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Bloomberg χωρίς να τις κατονομάζει καθώς πρόκειται για εμπιστευτικές πληροφορίες.

"Καταστροφικές συνέπειες"

Στο μεταξύ η πετρελαϊκή εταιρεία της Σαουδικής Αραβίας Aramco, ο κορυφαίος εξαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, προειδοποίησε σήμερα ότι θα υπάρξουν «καταστροφικές συνέπειες» για τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου, εάν ο πόλεμος στο Ιράν συνεχίσει να διαταράσσει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.

Ο αποκλεισμός των Στενών έχει προκαλέσει προβλήματα στον τομέα της ναυτιλίας και των ασφαλίσεων και κινδυνεύει να έχει σοβαρές επιπτώσεις στις αεροπορικές μεταφορές, τη γεωργία, την αυτοκινητοβιομηχανία και άλλους τομείς, δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Aramco Αμίν Νάσερ σε δημοσιογράφους.

Ο Νάσερ παρατήρησε ότι τα παγκόσμια αποθέματα σε πετρέλαιο βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων πέντε ετών προσθέτοντας ότι είναι κρίσιμο να αποκατασταθεί η ασφαλής διέλευση από τα Στενά.

«Θα υπάρξουν καταστροφικές συνέπειες για τις παγκόσμιες πετρελαϊκές αγορές και, όσο περισσότερο διαρκεί η αναστάτωση, τόσο πιο δραστικές θα είναι οι συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία», τόνισε.

Ο Νάσερ είπε εξάλλου ότι μια μικρή πυρκαγιά, που ξέσπασε έπειτα από επίθεση την προηγούμενη εβδομάδα στο διυλιστήριο Ρας Τανούρα της Aramco, το μεγαλύτερο εγχώριο διυλιστήριο της εταιρείας, κατασβέστηκε γρήγορα, ενώ πρόσθεσε ότι έχει ξεκινήσει η διαδικασία επανεκκίνησης της εγκατάστασης.

Αυτή η στενή πλωτή οδός στο στόμιο του Περσικού Κόλπου χειρίζεται περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, όπως αναφέρει ανάλυση του Bloomberg.

Μετά την ανακοίνωση της Τεχεράνης για τον αποκλεισμό του πορθμείου, ορισμένα δεξαμενόπλοια πετρελαίου και φυσικού αερίου άρχισαν ήδη να το αποφεύγουν από το Σάββατο (28/2).

Τα στενά φιλοξενούν γιγάντια δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο από τη Μέση Ανατολή προς Κίνα, Ευρώπη, ΗΠΑ και άλλους σημαντικούς καταναλωτές. Ωστόσο, μια μακρά παρατεταμένη διακοπή της κυκλοφορίας από θα προκαλούσε απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου και ενδεχομένως θα αποσταθεροποιούσε την παγκόσμια οικονομία.

Οι τιμές του πετρελαίου είχαν ήδη φτάσει σε υψηλό επτά μηνών τον Φεβρουάριο, λόγω των φόβων ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ θα διέταζε στρατιωτικές επιθέσεις στο Ιράν.

Ποια είναι η σημασία τους;

Με το Ιράν στα βόρεια και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ομάν στα νότια, τα Στενά του Ορμούζ συνδέουν τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό.

Είναι ένα ουσιαστικό πέρασμα για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου.

Οι περισσότεροι προμηθευτές γύρω από τον Περσικό Κόλπο δεν έχουν άλλη θαλάσσια οδό για τις εξαγωγές τους. Τα δεξαμενόπλοια μετέφεραν περίπου 16,7 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα μέσω του πορθμείου το 2025, σύμφωνα με το Bloomberg. Η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Κουβέιτ, τα ΗΑΕ και το Ιράν μεταφέρουν πετρέλαιο μέσω του Ορμούζ και η πλειοψηφία των φορτίων τους προορίζεται για την Ασία.

Το 1/5 της παγκόσμιας προμήθειας φυσικού αερίου

Η πλωτή οδός είναι επίσης ζωτικής σημασίας για την αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου. Σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προμήθειας — κυρίως από το Κατάρ — πέρασε από αυτήν την οδό το 2025.

Τα Στενά του Ορμούζ έχουν μήκος σχεδόν 161 χιλιόμετρα και πλάτος 21 μίλια (33,7 χιλιόμετρα) στο στενότερο σημείο του. Οι ναυτιλιακές λωρίδες προς κάθε κατεύθυνση έχουν πλάτος μόλις δύο μίλια (3,21 χιλιόμετρα). Το μικρό βάθος της πλωτής οδού καθιστά τα πλοία ευάλωτα σε νάρκες, ενώ η εγγύτητα του στην ξηρά -και ιδίως το Ιράν- αφήνει τα πλοία εκτεθειμένα σε επιθέσεις από πυραύλους από την ξηρά ή σε αναχαίτιση από περιπολικά σκάφη και ελικόπτερα.

Μπορεί το Ιράν να μπλοκάρει το Στενό του Ορμούζ;

Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας , οι χώρες μπορούν να ασκήσουν κυριαρχία έως και 12 ναυτικά μίλια από την ακτογραμμή τους, απόσταση μικρότερη από το στενότερο σημείο των Στενών του Ορμούζ.

Ενώ το Ιράν υπέγραψε αυτήν τη συνθήκη το 1982, δεν έχει επικυρωθεί από το κοινοβούλιο του κράτους.

Η ιρανική κυβέρνηση έχει δηλώσει σε προηγούμενες περιόδους αυξημένης γεωπολιτικής έντασης ότι έχει την ικανότητα να επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό. Ποτέ δεν έχει υλοποιήσει τις απειλές για πλήρη διακοπή της πρόσβασης στο στενό, μια κίνηση που πιθανότατα θα μπορούσε να δεχθεί την άμεση αντίδραση από τις πολεμικές ναυτικές δυνάμεις της Δύσης που περιπολούν την περιοχή, ιδίως από τις ΗΠΑ.

Όπως φαίνεται στην πιο πρόσφατη περίπτωση, τα λόγια από μόνα τους μπορούν να προκαλέσουν αναστάτωση. Το Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει περαιτέρω αναστάτωση χωρίς να αποπλεύσει ούτε ένα από τα πολεμικά του πλοία. Έχει μια σειρά από επιλογές χάρη στην ακτογραμμή του κατά μήκος της πλωτής οδού.

Στις επιλογές αυτές συμπεριλαμβάνονται η παρενόχληση πλοίων με μικρότερες επιπτώσεις με μικρά, γρήγορα περιπολικά σκάφη, έως πιο ακραίες εναλλακτικές λύσεις, όπως η επίθεση σε δεξαμενόπλοια με πυραύλους και drones, ώστε να καθίσταται πολύ επικίνδυνο για τα εμπορικά πλοία να διασχίσουν τα στενά. Το Ιράν θα μπορούσε επίσης να τοποθετήσει ναρκοπέδια, αν και ο κίνδυνος που προκύπτει για τα δικά του πλοία μπορεί να αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για μια τέτοια κίνηση.

Τα σύγχρονα πλοία είναι ευάλωτα στις παρεμβολές των σημάτων του παγκόσμιου συστήματος εντοπισμού θέσης, μια τακτική που χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο από κρατικούς και μη κρατικούς φορείς σε όλο τον κόσμο. Χιλιάδες πλοία υπέστησαν προβλήματα μέσα και γύρω από τα Στενά του Ορμούζ κατά τη διάρκεια της πολέμου των 12 ημερών ανάμεσα στο Ιράν και το Ισραήλ τον περασμένο Ιούνιο.

Οι επιπτώσεις στην αγορά πετρελαίου

Ο πλήρης αποκλεισμός της πλωτής οδού για περισσότερες από μερικές ημέρες είναι ένα εφιαλτικό σενάριο για τις αγορές ενέργειας. Ο ανώτερος αναλυτής αργού πετρελαίου της Kpler Ltd., Muyu Xu είχε εκφράσει την εκτίμηση τον Ιούνιο ότι εάν το Ιράν μπλοκάρει το στενό για μία μόνο ημέρα θα μπορούσε να προκαλέσει αύξηση των τιμών του πετρελαίου έως και 120 έως 150 δολάρια το βαρέλι.

Πριν τις αεροπορικές επιδρομές της 28ης Φεβρουαρίου στο Ιράν, το αργό πετρέλαιο Brent, που συνιστά διεθνές σημείο αναφοράς, είχε μέσο όρο 67 δολάρια το βαρέλι από την αρχή του έτους μέχρι σήμερα.

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ θα έπληττε γρήγορα την οικονομία του Ιράν, καθώς δεν θα μπορούσε να εξάγει το πετρέλαιό του. Η διακοπή των ροών πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή ενέχει επίσης τον κίνδυνο να φέρει σοβαρές επιπτώσεις στην Κίνα, τον μεγαλύτερο αγοραστή ιρανικού αργού πετρελαίου και έναν κρίσιμο εταίρο που έχει χρησιμοποιήσει το δικαίωμα βέτο του στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για να προστατεύσει το Ιράν από κυρώσεις ή ψηφίσματα υπό την ηγεσία της Δύσης.

Ποιος βασίζεται περισσότερο στα Στενά του Ορμούζ;

Η Σαουδική Αραβία εξάγει το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου μέσω της πλωτής οδού. Ωστόσο, μπορεί να εκτρέψει τις αποστολές χρησιμοποιώντας έναν αγωγό μήκους 746 μιλίων που διασχίζει το βασίλειο και καταλήγει σε έναν τερματικό σταθμό στην Ερυθρά Θάλασσα. Εκεί το πετρέλαιο μπορεί να φορτωθεί σε πλοία για περαιτέρω μεταφορά. Ο αγωγός Ανατολής-Δύσης μπορεί να μεταφέρει 5 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μπορούν επίσης να παρακάμψουν το Πορθμείο ως ένα βαθμό, βασιζόμενα σε έναν αγωγό που εκτείνεται από τα πετρελαιοπηγήματά τους σε ένα λιμάνι κατά μήκος του Κόλπου του Ομάν. Ο αγωγός Χαμπσάν-Φουτζέιρα έχει τη δυνατότητα μεταφοράς 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών αργού πετρελαίου την ημέρα.

Το Ιράκ διαθέτει αγωγό που διασχίζει την Τουρκία και φτάνει στις ακτές της Μεσογείου, ο οποίος άνοιξε ξανά πέρυσι. Ωστόσο, αυτός μπορεί να μεταφέρει μόνο το πετρέλαιο που αντλείται από κοιτάσματα στο βόρειο τμήμα της χώρας, επομένως σχεδόν όλες οι εξαγωγές αργού πετρελαίου αποστέλλονται δια θαλάσσης από το λιμάνι της Βασόρας και διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.

Το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν δεν έχουν άλλη επιλογή από το να μεταφέρουν το πετρέλαιό τους μέσω της πλωτής οδού.

Αν το Ιράν καταφέρει να εμποδίσει την πρόσβαση των γιγαντιαίων δεξαμενόπλοιων που μεταφέρουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο στην Κίνα, την Ευρώπη και άλλες μεγάλες ενεργειακές αγορές, οι τιμές του πετρελαίου θα εκτοξευθούν στα ύψη και ενδέχεται να αποσταθεροποιήσουν την παγκόσμια οικονομία, τονίζει το Bloomberg.

Ο πορθμός είναι ζωτικής σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου. Σύμφωνα με στοιχεία της Bloomberg, το 2024 τα δεξαμενόπλοια θα μεταφέρουν περίπου 16,5 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και συμπυκνωμάτων ημερησίως από τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Κουβέιτ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ιράν μέσω του στενού.

Είναι επίσης ζωτικής σημασίας για το υγροποιημένο φυσικό αέριο, ή LNG, με περισσότερο από το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εφοδιασμού

Πού βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ;

Τα Στενά του Ορμούζ είναι θαλάσσιος διάδρομος που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό, με το Ιράν στα βόρεια και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ομάν στα νότια.

Έχει μήκος πάνω από 150 χλμ. και πλάτος περίπου 35 χλμ. Στο στενότερο σημείο του, με τις ναυτιλιακές διαδρομές σε κάθε κατεύθυνση να έχουν πλάτος μόλις δύο μίλια.

Μπορεί πραγματικά το Ιράν να αποκλείσει τα Στενά του Ορμούζ;

Το Ιράν δεν θα έχει νομική εξουσία να διατάξει τη διακοπή της κυκλοφορίας μέσω του Ορμούζ, οπότε θα πρέπει να το επιτύχει με τη χρήση βίας ή την απειλή βίας.

Ωστόσο, θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές διαταραχές χωρίς να αποπλεύσει ούτε ένα ιρανικό πολεμικό πλοίο. Μια επιλογή θα ήταν να παρενοχλήσει τα πλοία με μικρά, γρήγορα περιπολικά σκάφη.

Ή θα μπορούσε να εξαπολύσει drones και να πυροδοτήσει πυραύλους προς τα πλοία από παράκτιες ή εσωτερικές περιοχές. Αυτό θα μπορούσε να καταστήσει πολύ επικίνδυνη τη διέλευση των εμπορικών πλοίων.

Πότε έχει διαταράξει το Ιράν τη ναυτιλία;

Το Ιράν χρησιμοποιεί εδώ και δεκαετίες την παρενόχληση πλοίων στον Κόλπο για να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του για τις κυρώσεις που του έχουν επιβληθεί ή ως μέσο πίεσης σε διαμάχες.

Μεταξύ άλλων, τον Μάιο του 2022, το Ιράν κατέσχεσε δύο ελληνικά δεξαμενόπλοια και τα κράτησε για έξι μήνες, πιθανώς ως αντίδραση στην κατάσχεση ιρανικού πετρελαίου από ελληνικές και αμερικανικές αρχές σε άλλο πλοίο. Το φορτίο τελικά αποδεσμεύθηκε και τα ελληνικά δεξαμενόπλοια απελευθερώθηκαν.

Έχει κλείσει ποτέ το Ιράν το Στενό του Ορμούζ;

Όχι, μέχρι στιγμής. Κατά τη διάρκεια του πολέμου μεταξύ Ιράκ και Ιράν το 1980-88, οι ιρακινές δυνάμεις επιτέθηκαν σε τερματικό σταθμό εξαγωγής πετρελαίου στο νησί Χαργκ, βορειοδυτικά του στενού, εν μέρει για να προκαλέσουν αντίποινα από το Ιράν που θα έμπλεκαν τις ΗΠΑ στη σύγκρουση.

Στη συνέχεια, οι δύο πλευρές επιτέθηκαν σε 451 πλοία. Αυτό αύξησε σημαντικά το κόστος ασφάλισης των δεξαμενόπλοιων και συνέβαλε στην αύξηση των τιμών του πετρελαίου. Όταν επιβλήθηκαν κυρώσεις στο Ιράν το 2011, η χώρα απείλησε να κλείσει το στενό, αλλά τελικά έκανε πίσω.

Ποιος εξαρτάται περισσότερο από τα Στενά του Ορμούζ

Η Σαουδική Αραβία εξάγει το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου της μέσω των Στενών του Ορμούζ, αν και μπορεί να εκτρέψει τα φορτία προς την Ευρώπη χρησιμοποιώντας έναν αγωγό που καταλήγει σε τερματικό σταθμό στην Ερυθρά Θάλασσα.

Τα ΗΑΕ μπορούν να στείλουν 1,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μέσω αγωγού από τα πετρελαϊκά τους κοιτάσματα στο λιμάνι της Φουτζάιρα στον Κόλπο του Ομάν, νότια του Ορμούζ.

Το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν δεν έχουν άλλη επιλογή από το να μεταφέρουν το πετρέλαιο τους μέσω της θαλάσσιας οδού.

Το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ κατευθύνεται προς την Ασία.

Το Ιράν εξαρτάται και αυτό από τη διέλευση μέσω των Στενών του Ορμούζ για τις εξαγωγές πετρελαίου του. Διαθέτει μεν τερματικό σταθμό εξαγωγής στο ανατολικό άκρο του στενού, αλλά από αυτή την οδό εξάγει ένα μικρό μέρος του πετρελαίου του.

Αν το Ιράν προχωρήσει σε κλείσιμο των Στενών, η πρώτη άμεση συνέπεια θα είναι η εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου. Αναλυτές εκτιμούν ότι το βαρέλι μπορεί να ξεπεράσει ακόμη και τα 150 δολάρια, προκαλώντας παγκόσμιο κύμα πληθωριστικών πιέσεων. Οι αυξήσεις στις τιμές καυσίμων θα επηρεάσουν αλυσίδες εφοδιασμού, μεταφορές και βασικά αγαθά, με άμεσο πλήγμα στο βιοτικό επίπεδο, ιδιαίτερα στις αναδυόμενες οικονομίες, που είναι πιο ευάλωτες σε τέτοια σοκ.

Η στρατιωτική διάσταση ενός πιθανού αποκλεισμού είναι ακόμη πιο επικίνδυνη. Οι  ΗΠΑ, που διατηρούν ισχυρή παρουσία στην περιοχή, έχουν προειδοποιήσει πως δεν θα αποδεχθούν κλείσιμο της διόδου. Οποιαδήποτε ιρανική ενέργεια θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευθεία στρατιωτική αντιπαράθεση, με επιθέσεις σε ναυτικές δυνάμεις και κρίσιμες εγκαταστάσεις του Ιράν. Επιπλέον, η εμπλοκή περιφερειακών αντιπάλων του Ιράν, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, θα μπορούσε να μετατρέψει την κρίση σε γενικευμένη σύρραξη στον Κόλπο.

Αν και κάποιες χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ, έχουν αναπτύξει αγωγούς που παρακάμπτουν τα Στενά, αυτές οι διαδρομές δεν επαρκούν, για να καλύψουν το σύνολο των εξαγωγών πετρελαίου της περιοχής. Αντίθετα, χώρες όπως το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν παραμένουν απόλυτα εξαρτημένες από τη δίοδο του Ορμούζ.

Σε περίπτωση κλιμάκωσης, ΗΠΑ και Ευρωπαϊκή Ένωση θα αναγκαστούν να αντλήσουν από τα στρατηγικά τους αποθέματα, για να περιορίσουν το σοκ στην αγορά. Την ίδια ώρα, χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία, που εισάγουν μεγάλες ποσότητες πετρελαίου μέσω των Στενών, θα πιεστούν να παρέμβουν ενεργά στη διπλωματική διαχείριση της κρίσης.

Σε κάθε περίπτωση, η απειλή του Ιράν να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι νέα, αλλά η σημερινή διεθνής συγκυρία -με την ενεργειακή κρίση στην Ευρώπη, τον πόλεμο στην Ουκρανία και την εύθραυστη οικονομική ανάκαμψη- την καθιστά πιο επικίνδυνη από ποτέ.

Το ερώτημα πλέον είναι αν η Τεχεράνη θα χρησιμοποιήσει την απειλή ως μέσο πίεσης για διαπραγματευτικά ανταλλάγματα ή αν θα διακινδυνεύσει την πρόκληση μιας παγκόσμιας κρίσης χωρίς προηγούμενο.

Σε αντίθεση με τις... ζοφερές εκτιμήσεις αναλυτών σε διεθνή πρακτορεία όπως το Reuters και το AFP, παρατηρητές της πετρελαϊκής αγοράς, που μίλησαν στο CNBC, τόνισαν ότι μια πλήρης διακοπή των παγκόσμιων ροών πετρελαίου, με το κλείσιμο αυτής της πλωτής οδού, είναι όχι μόνο απίθανη, αλλά πιθανώς ακόμη και φυσικά αδύνατη.

«Πραγματικά, δεν υπάρχει κανένα καθαρό όφελος που να προκύπτει από την παρεμπόδιση της διέλευσης πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ, ειδικά από τη στιγμή που οι ιρανικές πετρελαϊκές υποδομές δεν έχουν στοχοποιηθεί άμεσα» δήλωσε η Έλεν Γουόλντ, πρόεδρος της εταιρείας συμβούλων Transversal Consulting, υπογραμμίζοντας ότι οποιαδήποτε τέτοια ενέργεια πιθανότατα θα πυροδοτούσε περαιτέρω αντίποινα, ενώ η σημαντική αύξηση των τιμών του πετρελαίου που θα προκαλούσε το κλείσιμο του θαλάσσιου περάσματος, θα προκαλούσε αντιδράσεις ακόμη και από τον μεγαλύτερο πελάτη πετρελαίου του Ιράν: την Κίνα.

«Το Πεκίνο δεν θέλει να διαταραχθεί με κανένα τρόπο η ροή πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο, ούτε να αυξηθεί η τιμή του πετρελαίου. Έτσι, θα ασκήσει όλο το βάρος της οικονομικής του ισχύος στο Ιράν» εξήγησε η Γουόλντ. Η Κίνα είναι μακράν ο κυριότερος εισαγωγέας ιρανικού πετρελαίου, αντιπροσωπεύοντας πάνω από τα τρία τέταρτα των εξαγωγών πετρελαίου της Τεχεράνης, ενώ την ίδια στιγμή είναι και ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Ιράν.

«Οι φίλοι τους θα υποφέρουν περισσότερο από τους εχθρούς τους… Επομένως, είναι πολύ δύσκολο να φανταστεί κανείς κάτι τέτοιο» δήλωσε με τη σειρά του και ο Ανάς Αλχάτζι, διευθύνων σύμβουλος της Energy Outlook Advisors, διευκρινίζοντας ότι το κλείσιμο του περάσματος θα είναι περισσότερο καταστροφή παρά ευλογία για την Τεχεράνη, καθώς, εκτός από το πετρέλαιο, και τα περισσότερα από τα καθημερινά καταναλωτικά αγαθά στη χώρα φτάνουν στο Ιράν μέσω αυτής της οδού.

Το Ιράν έχει κατά το παρελθόν απειλήσει αρκετές φορές να αποκλείσει το Στενό του Ορμούζ, κυρίως σε περιόδους έντασης με τις Ηνωμένες Πολιτείες ή όταν βρίσκονταν σε εξέλιξη κυρώσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα. Το 2018, οι απειλές αυτές αναζωπυρώθηκαν μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία JCPOA. Παρόμοια ρητορική είχε ακουστεί και το 2011-2012, όταν η Τεχεράνη αντιδρούσε στις κυρώσεις της Δύσης.

Ωστόσο, όπως επισημαίνουν ειδικοί, η εφαρμογή ενός πλήρους αποκλεισμού του στενού θεωρείται απίθανη – αν όχι ανέφικτη. Ο Anas Alhajji της Energy Outlook Advisors σημειώνει πως το μεγαλύτερο μέρος του διαύλου δεν βρίσκεται σε ιρανικά χωρικά ύδατα, ενώ το γεωγραφικό πλάτος του – από 35 έως 60 μίλια – επιτρέπει εναλλακτικές διαδρομές εντός διεθνών υδάτων ή δια μέσου του Ομάν και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Οι ΗΠΑ, με τον Πέμπτο Στόλο τους να εδρεύει στο Μπαχρέιν, διατηρούν μόνιμη στρατιωτική παρουσία στην περιοχή, καθιστώντας οποιονδήποτε αποκλεισμό ιδιαιτέρως ριψοκίνδυνο.

Ο ρόλος της Κίνας ως σταθεροποιητικής δύναμης

Καίριας σημασίας είναι η στάση της Κίνας, η οποία έχει εξελιχθεί στον μεγαλύτερο εισαγωγέα ιρανικού πετρελαίου, απορροφώντας πάνω από το 75% των εξαγωγών του Ιράν. Παράλληλα, είναι ο σημαντικότερος εμπορικός εταίρος της Τεχεράνης. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε διακοπή της διέλευσης μέσω του Ορμούζ δεν θα έπληττε μόνο την παγκόσμια αγορά, αλλά και τα ίδια τα συμφέροντα του Ιράν, προκαλώντας ανατροφοδοτούμενη οικονομική ζημία.

Η Ellen Wald της Washington Ivy Advisors υπογραμμίζει ότι «η Κίνα δεν θέλει να διαταραχθεί με κανέναν τρόπο η ροή πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο και δεν θέλει να αυξηθεί η τιμή του πετρελαίου». Αντί να επιτρέψει τέτοια αποσταθεροποίηση, το Πεκίνο αναμένεται να χρησιμοποιήσει την οικονομική του επιρροή ώστε να αποτρέψει την Τεχεράνη από ριψοκίνδυνες κινήσεις. Ο Alhajji, εξάλλου, παρατηρεί πως οι «φίλοι του Ιράν», δηλαδή οι εμπορικοί του εταίροι, θα υποφέρουν περισσότερο από τους εχθρούς του σε ένα τέτοιο σενάριο.

Περιορισμένες δυνατότητες αλλά υψηλός κίνδυνος διατάραξης

Αν και οι ειδικοί εκτιμούν πως ένα πλήρες κλείσιμο του Στενού είναι απίθανο, το Ιράν θα μπορούσε να προσπαθήσει να δημιουργήσει συνθήκες αποσταθεροποίησης. Η Helima Croft της RBC Capital Markets σημειώνει πως είναι εφικτές τακτικές παρενόχλησης όπως επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια ή ναρκοθέτηση της θαλάσσιας διόδου. Οποιαδήποτε τέτοια ενέργεια θα μπορούσε να προκαλέσει άμεσες αναταράξεις στις τιμές του πετρελαίου και σε ασφαλιστικά κόστη.

Το Στενό του Ορμούζ λειτουργεί ως ζωτική αρτηρία της παγκόσμιας οικονομίας. Οι αυξανόμενες γεωπολιτικές πιέσεις, η αβεβαιότητα γύρω από τις προθέσεις του Ιράν και η επιρροή τρίτων δυνάμεων, όπως η Κίνα, καθιστούν την περιοχή το πιο ευαίσθητο σημείο στον ενεργειακό χάρτη. Σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον όπου η ενεργειακή σταθερότητα συνδέεται άμεσα με την πολιτική ισορροπία, το Στενό του Ορμούζ παραμένει στο επίκεντρο της διεθνούς ανησυχίας.